Paylaşım Yap
Tüm Reklamları Kapat
Tüm Reklamları Kapat

Şaman Objeleri: Şamanların Giydiği İlginç Kıyafetlerin Doğayla İlişkisi Nedir?

Şaman Objeleri: Şamanların Giydiği İlginç Kıyafetlerin Doğayla İlişkisi Nedir? YouTube
16 dakika
1,223
  • Kültürel Antropoloji
  • Kültürel Tarih

Daha önceden detaylarını gördüğümüz üzere, Şamanizm inancına göre şaman, doğa üzerinde bilinmez bir güce sahiptir. Onu yararlı veya zararlı olarak kullanması kendisine bağlıdır.[1] Bu durum animistik inançlar çerçevesinde değerlendirilirse daha iyi anlaşılabilir: Doğa ile iç içe yaşayan toplulukların, hayatlarının devamı da bir nevi doğaya bağlıdır. Bu bağlılık, doğanın sunduğu veya sunmadığı nimetlerle ilgilidir. Bundan dolayı şaman gibi bazı insanların doğa üzerinde söz sahibi olabilmesi, toplum tarafından arzulanan bir durumdur. Belki de eski toplumların şamanlara inanama sebeplerinin bir tanesi de doğayla savaşabileceğine ve belki de onu alt edebileceğine dair olan inanma ihtiyacıdır.

Şamanların sahip olduğuna inanılan en önemli güç, bir hayvan formuna dönüşebildiği inancıdır. Aslında mitik zamanlarda kabilenin her üyesinin kendisini bir hayvan formuna dönüştürebileceğine inanılırdı. Sonradan bu yetenek şamanlara münhasır kalmıştır. İnanca göre, daha önceden detaylarını gördüğümüz üzere trans halindeki şaman, hayvan formunda olan atasının doğasını yaşayabilirdi. O, zamanı ortadan kaldırıp mitin söylendiği ilkel durumları tekrar oluşturabilirdi.[2] Bu olgu günümüzde yapılan bazı ibadetlerle de paralellik gösterir: Kimi ibadetlerde amaç, ibadetin yapıldığı ilk zamana dönebilmek ve onu tekrardan yaşamak ve/veya yaşatmaktır.

Tüm Reklamları Kapat

Ayin esnasında geyik donuna (formuna) girmiş bir şaman çizimi.
Ayin esnasında geyik donuna (formuna) girmiş bir şaman çizimi.
gencsanatdergi.com

Eliade'nin belirttiği gibi şamanın gücü kendisini transa sokabilme yeteneği ile ilgilidir. Onun sihirli davulu onu ritimle birlikte ruhsal alemlere taşır. 18. yüzyılda Rus misyoner ve seyyahlar, Sibirya şamanlarının ruhlarla farklı ve cızırtılı bir dilde konuştuklarını söylerler.[1]

Trans boyunca, şamanın ruhunun gökyüzünde ya da yeraltı dünyasında seyahat ettiği düşünülür. Trans ya da vecd hali karakteristik bir şaman özelliğidir; Şamanizm'i diğer sihre dayalı anlayışlardan ayırır.[2]

Tüm Reklamları Kapat

Cook, davulla birlikte yapılan dansın psikolojik olarak erkekler için bir nevi terapi, kadınlar için ise, duygusal bir boşaltım olduğunu ifade eder.[3] Bu noktada transa girebilmek için müzikten yararlanılması önemlidir. Bu açıklamanın daha iyi anlaşılabilmesi için kendi duygu dünyamızla veya o anki ruh durumumuzla uyuşan müzikler dinlediğimiz zaman çevremizde olup biten olaylardan haberdar olamadığımız ve sanki başka bir alemdeymişçesine etraftan soyutlandığımız anı düşünebiliriz.

Bu yazıda, şamanların güçlerinin bir ifade biçimi olan objelere bakış atacağız. Bu yazıda incelenen şaman objelerine zaman ve mekana bağlı olarak yenileri eklenebilir. Biz burada temel olarak kabul edilen objelerden bahsedeceğiz. 

Şaman Objeleri

Bu başlık altında incelenen şaman objelerine zaman ve mekana bağlı olarak yenileri eklenebilir. Biz burada temel olarak kabul edilen objelerden bahsedeceğiz.

Reklam
NordPass Ücretsiz şifre yöneticisi ile eksiksiz dijital güvenlik
  • Şifrelerinizi, kredi kartlarınızı ve kişisel bilgilerinizi güvenle depolayın.
  • İnternet sitelerine giriş bilgilerinizi tek tıkla yükleyin ve yeni şifreleri kolayca kaydedin.
  • Şifreniz çalınırsa, anlık bildirimler alın.
Fırsatı Yakalayın
30 günlük para iadesi garantisi

Kayıt altına alınan kaya resimlerinin üzerinde tam donanımlı bir şekilde tören giysili şaman çizimi bulunmamaktadır. Ancak mevcut olan şaman çizimlerinin giysileri, Şamanizm'in dünya görüşünü açıkça ortaya koyabilecek niteliktedir.[4]

Bir şaman kıyafeti, davulu ve başlığı ile bir bütündür ve tüm bu eşyalar şamanın koruyucu ruhları olan kutsal hayvanların kılığına girebilmek için gereklidir. Tam teşekküllü bir şaman kostümü, yabani bir hayvanı ve onun sahip olduğu gücü ve hakimiyeti vurgulamaktadır.[5] İlkel insanlar büyük ihtimalle hayvan maskeleri ve kıyafetlerini büyü törenlerinden önce de kullanmaktaydılar. İnsan vücudu ya da iskeletinin kostümlü tasviri bedenin ruha geri dönüşünü güvence altına almak için olabilir.[6]

Bu kostümle birlikte şaman, hayvanların dünyasına girebilmekte ve onlara bir nevi "Benden korkmayın." ya da "Bana zarar vermeyin, benden sizden birisiyim." demektedir. Kendisini doğadan başka bir canlıya benzetme çabaları çoğu halkın ritüellerinde ve zihin dünyalarında kendisine yer bulmuştur.

Şaman kostümleri zamansal ve coğrafi olarak farklılık arz etse de kesin olarak şunu söyleyebiliriz ki şaman, ayinlerini gündelik kıyafetlerle yapmamaktadır. Bazı durumlarda giysi olmasa bile kutsal sayılan bir aksesuar ile bu ayinler gerçekleştirilmektedir. Aynı zamanda şaman, ayin giysisini gündelik hayatta da kullanmamaktadır.[4]

Şaman Giysisi

İlk Şaman kıyafetlerinin ne zaman ortaya çıktığı tartışmalı bir konudur. Bu noktada "ilkel" olarak adlandırılan avcı-toplayıcı toplumlara bakmamız bize yardımcı olabilir. Eskimo gibi halklar etnografik açıdan incelendiğinde, bu insanların ava çıkmadan önce avın iyi geçmesi için belirli ritüeller yaptıkları görülmektedir. Bu ritüeller esnasında üstlerine yabani bir hayvan postu giyerlerdi. Şaman kostümü bu durumda bir kamuflaj görevi üstlenmiş gibi durmaktadır.

Tüm Reklamları Kapat

Bu şaman kıyafetlerinin hazırlanmasında yabani hayvan postları ilk imal malzemesi gibi görülmektedir. Geyik, ayı, at ve koç gibi hayvanların postları çok sık kullanılmıştır. Bu postlar genellikle çıplak vücudun üstüne giyilmektedir. Şaman giysileri esasen şamanın kendisine sihirli güçlerle donatılmış hayvan biçiminde yeni bir beden kazandırmayı hedefler.

Şaman kıyafetleri bu açıdan ele alındığı takdirde başlıca üç tip giysinin var olduğu görülür: Kuş, Ren geyiği ve ayı. Kuş biçimli giysilerin ayrı bir önemi olduğu, Sibirya'daki her şaman kıyafetinde mutlaka bir kuş tüyüne rastlanmasından anlaşılır. Geyik figürü ise genellikle Güneş ile özdeşleşmiştir. Ayrıca Sibirya genelinde en çok kullanılan postların başında geyik postu gelir. Ayı ise Sibirya Şamanizmi'nde yer altı dünyası ile bağlantılıdır. Ayı, günümüzde dahi Batı Sibirya ormanlarına egemen olan bir hayvandır. Bu yüzden bu bölgedeki şamanlar tarafından bir güç (erk) hayvanı olarak kullanılmak istenmesi çok olasıdır. Bu hayvanların dışında kurt, boğa ve su samuru gibi hayvan postlarından şaman giysileri de vardır.[5]

Şaman kostümünün üzerine takılan demir parçalar, ayrıca dikkate değerdir. Bu demir nesnelerin kötü ruhlara karşı bir kalkan görevi gördüğü düşünülmüştür. Aynı zamanda çoğu nesne de olduğu gibi bu nesnelerinde canlı olduğu varsayıldığı için paslanmayacağına inanılmaktadır. Bir Yakut şaman elbisesinde madeni takılar yaklaşık 13-17 kilo civarında olabilmektedir.[7] Anlaşıldığı kadarıyla postları kullanılan hayvanlar, coğrafya ve iklim ile uyumludur. Yani Sibirya şamanlarının deve postundan giysi yapmalarını beklemek absürt kaçacaktır.

Şaman kıyafeti denildiğinde Altay şamanlarının kıyafeti olan manyak'a özel bir yer ayrılması gerekmektedir. Anohin'in Sibirya şamanları arasında topladığı bilgilere göre, manyak'a ait eşyalar ve/veya bu eşyaların maliyeti kabile üyeleri tarafından karşılanır. Manyak'ın her parçası ayrı ayrı hazırlanır ve daha sonra birleştirilir. Bu birleştirme esnasında kötü ve ahlaksız davranışlar sergilemek kesinlikle yasaktır. Erkek ve kadın manyakları arasında bir fark bulunmamasına karşın her iki cinsin birbirlerinin manyaklarını giymeleri yasaktır. Manyak'ın kollarına çanlar takılır (sağ kola 4 ve sola kola 5). Bu küçük çanlar bir zırh görevi görürler ve şamana kötü ruhlar tarafından yapılan saldırılar bu çanların şıngırtısı sayesinde engellenir. Manyak'ın arka tarafına ise 9 adet kukla dikilir. Bu kuklalar tanrı Ülgen'in kızlarını simgeler.[5] Bir görüşe göre manyak, Erlik için ayin yapan şamanların mecburi olarak giymesi gereken bir giysidir. Bundan başka Erlik'in oğullarına ve yer-su ruhlarına yapılan ayinlerde de giyilmesi elzemdir.[4]

Tüm Reklamları Kapat

Altay şaman giysisi olan manyak'a ait örnek.
Altay şaman giysisi olan manyak'a ait örnek.
Sergen Çirkin, Güney Sibirya Arkeolojisi ve Şamanizm. Yapı Kredi Yayınları: İstanbul, 2022. ss. 429.

Bir görüşe göre şaman, yukarıda tasvir edilen cübbeyi sadece ayin esnasında giyer. Yeni şaman adayları, ilk zamanlarında cübbe giymeksizin sıradan elbiselerle ayin yapabilir. Ayrıca şaman cübbesi hazırlamak meşakkatli ve masraflı olduğundan dolayı bazı şamanlar ruhlardan alınan özel izin ile bir müddet cübbesiz ayin yapabilir. Ancak cübbesi olmayan şamanlar, kötü ruhlara karşı yeterince mukavemet gösteremezler. Bu yüzden her şaman mutlaka kendisine has bir cübbe edinmek ister.[8]

Dolgan Şaman elbisesi. Rusya Bilimler Akademisi - Kunstkamera Antropoloji ve Etnografya Müzesi St. Petersburg.
Dolgan Şaman elbisesi. Rusya Bilimler Akademisi - Kunstkamera Antropoloji ve Etnografya Müzesi St. Petersburg.
Kevser Gürcan, Kutsal Şaman Elbiseleri. Ötüken: İstanbul, 2018. ss. 133.

Şaman Davulu

Şaman davuluna ait en kesin bilgiler, Erken Demir Çağın'a ait olanlardır. Pazırık II Kurganı'nda rastlanan bir davul bozulmadan günümüze kadar kalmıştır. Ancak bu davul bilinen sıradan şaman davullarına çok benzememektedir. Pazırık davulları, ikiye ayrılmış boğa boynuzundan yapılmış ve üstüne davul zarı çekilmiştir.

Pazırık II Kurganı davul örneği.
Pazırık II Kurganı davul örneği.
Sergen Çirkin, Güney Sibirya Arkeolojisi ve Şamanizm. Yapı Kredi Yayınları: İstanbul, 2022. ss. 433.

Şaman davullarının yapılışı rastgele olmayıp belirli geleneklere ve ritüellere tabidir. Mesela davulun şekline ve hangi malzemeden yapılacağına şamanın kendisi değil, ruhlar karar vermektedir. Ruhların tarif ettiği şeklin dışında yapılan davulların ayin esnasında herhangi bir etkisi ve gücü bulunmamaktadır.

Şamanların yaşlarına göre çeşitli davullar yapılmasına karşın kadın ve erkek şamanların davullarında temelde bir ayrım yoktur. Davulun kasnağı için ağaçlar arasından kayın ve sedir ağaçları önemli bir yer tutmaktadır. Genellikle ormanın derinliklerinde insan eli değmemiş ağaçlar tercih edilir. Davulun üzerine gerilecek olan deri ise geyik, koyun, at, keçi vs. şamanın özel hayvanının derisidir.

Tüm Reklamları Kapat

Agora Bilim Pazarı
Köpeklerin Sohbeti

Talihsiz bir evlilik yüzünden hastaneye düşen bir teğmen hasta yatağında yatarken sokakta iki kişinin konuştuğunu duyar. Sohbetin çekiciliğine kendini iyice kaptıran teğmen konuşanların aslında hastanenin bekçi köpekleri olduğunu anlar ve bu mucizevi sohbeti kağıda aktarır. Bir süreliğine konuşma kabiliyeti kazanan iki köpek başlarından geçenleri anlatırken insanlığın derin mevzularına değinirler: ahlak, yozlaşma, dedikodu, haset, talih, onur, sinsilik, tahakküm… Cervantes’in yaşadığı dönem ve ülke üzerine yoğun bir hiciv içeren bu uzun öyküsü, bütün bir insanlık tarihinin (ve muhtemelen geleceğimizin de) güzel bir eleştirisine dönüşüyor.

Devamını Göster
₺33.00
Köpeklerin Sohbeti

Aynı zamanda şamanın kıyafeti ile davulu da uyumlu olması gerekmektedir. Eğer şamanın kıyafeti bir koyunu canlandırıyorsa o zaman davul da koyun derisinden olmalıdır. Bu yüzden bazı şamanların birden fazla davulu vardır ve bu davulları yaptığı ayin türüne göre kullanırlar.[5] Bir görüşe göre, Yakut şamanları davula Altay şamanları kadar önem vermezler ve davul üstüne herhangi bir çizim yapmazlar.[8]

Davul Tipleri

Şaman davulları, şamanın en önemli aletlerinden bir tanesidir. Şamanın ayin esnasında transa geçmesine yardımcı olan nesnelerden bir tanesi de davulun tınısıdır. Aynı zamanda davul, şamanın dünyalar arası yolculuk yaparken kullandığı binek hayvanıdır.

Davulların formu genellikle ya daire biçiminde ya oval ya da yumurtamsı bir şekildedir. Potapov, Altay şaman davullarını tutma saplarına göre üç sınıfa ayırmıştır: Mars saplı, Kanım saplı ve Tezim saplı. Elbette Potapov'un yaptığı bu sınıflandırma sunidir ve tam bir kesinlik ve kapsayıcılık içermemektedir.

Mars tipi davulların sapları geometrik şekillerle bezenmiş düz çubuklar şeklinde üretilmiştir. Kuzey Teleütler ve Şorlar gibi topluluklarda bu davul tipine sık rastlanır. Ancak Dağlık Altay halklarında ve Hakaslarda da görülür. Mars saplı davul, Altay şamanları arasında en üst sınıftaki davul tipi olarak düşünülür. Bu davul şamana bizzat tanrı Ülgen tarafından kutsal kabul edilen bir ağaç aracılığıyla verilir. Bu davulla şaman kainatın her yerine yolculuk yapabilir. Özellikle Ülgen'e sunulan kurbanlarda bu davul tipi kullanılır.[5]

Mars tipi davullar.
Mars tipi davullar.
Sergen Çirkin, Güney Sibirya Arkeolojisi ve Şamanizm. Yapı Kredi Yayınları: İstanbul, 2022. ss. 436.

Bir diğer davul türü ise kanım saplı davullardır. Bu davul tipi genellikle Kuzey ve Kuzeydoğu Altaylarda görülür. Bu tip davulların sapının iki ucunda insan başı figürü vardır. Bu başlardan üstteki, davulun ruhunu simgeler. Alt taraftaki baş ise, şamanın koruyucu ruhu olan ata şamanı ve şamanın kendisini temsil eder.[5]

Son davul tipi ise, tezim saplı davullardır. Bu tip davulların saplarının sadece üst taraflarında insan başı figürü bulunur. Bu tür davul dağlık Altay Telengitleri, Telesleri ve Teleütleri arasında yaygındır. Bu davul tipinin kanım saplı davulun atası olduğu düşünülmektedir. Buna gerekçe olarak ise, eski gezginlerin raporlarında kanım tipi davuldan bahsedilmezken tezim saplı davulun bahis konusu olması gösterilmiştir. Bu davulun sapı; kafası, gövdesi ve ayaklarıyla ağaçtan bir kukla şeklindedir. Bu kuklanın kolları, dikey gövdeye omuz hizasında yatay konumda yerleştirilmiş bir metal çubuktan ya da deri bir sicimden yapılmıştır. Tasvirin gözleri ve kaşları ise metal parçalardan işlenmiştir. Bu tezim tipi davullar genellikle Tanrı Ülgen için yapılan ayinlerde kullanılmaz.[5]

Tezim tipi davul.
Tezim tipi davul.
Sergen Çirkin, Güney Sibirya Arkeolojisi ve Şamanizm. Yapı Kredi Yayınları: İstanbul, 2022. ss. 436.

Davul Tokmağı

Davul tokmağı genellikle davuldan yaklaşık bir sene önce hazırlanır ve şamanın ilk aletidir. Tokmağın üst tarafı herhangi bir hayvanın kürkü ile kaplanır. Bazı tokmaklarda davul çalarken düzgün bir ritim tutulması için tokmağa madeni parçalar takılabilir. Davul ve tokmağın birbiriyle uyumlu bir şekilde ses çıkartması, şamanın trans haline geçmesini kolaylaştırmaktadır. Davul tokmağının havaya fırlatılıp yere düşüş şeklinin yorumlanması yoluyla fal bakıldığı da bilinmektedir. Davul şamanın binek hayvanı olarak tasavvur edildiği için tokmak da bir nevi kırbaç görevi görür. Örneğin şaman dünyalar arası seyahat yaparken bir nehri geçmek zorunda kaldığında elindeki davul bir kayığa tokmak ise kayığı çekecek olan küreğe dönüşebilir. Altay şamanları davul tokmağı için orbu kelimesini kullanırlar. Orbu, kayın ağacından imal edilir, ortalama uzunluğu 17 cm, genişliği ise 7-8 cm'dir.[5]

Doğu Sibirya şaman tokmakları.
Doğu Sibirya şaman tokmakları.
Sergen Çirkin, Güney Sibirya Arkeolojisi ve Şamanizm. Yapı Kredi Yayınları: İstanbul, 2022. ss. 442..

Davul Üzerindeki Çizimler

Davulun üzerine çizilen resimler de dikkate değer bir öneme sahiptir ve rastgele çizimler değildir. Güney Sibirya bölgesinde bu tarz çizimlere sık rastlanır. Bilhassa bu çizimler, Altay ve Hakas şamanlarına ait davullarda görülür. Çizimlerde genellikle kırmızı, beyaz, siyah renkler; nadiren de kahverengi ve yeşil renkler kullanılmıştır. Altay davullarındaki resimler Altay Dağları'ndaki kaya resimleri ile büyük benzerlikler göstermektedir. Davula çizilen resimler arasında hayvanlar ve ağaçlar bulunmasının yanı sıra Ülgen ve Erlik'in oğul ve kızlarına ait resimlerde bulunabilmektedir.[5]

Hakas davulunda Tanrı Ülgen'in kızlarını gösteren çizimler.
Hakas davulunda Tanrı Ülgen'in kızlarını gösteren çizimler.
Sergen Çirkin, Güney Sibirya Arkeolojisi ve Şamanizm. Yapı Kredi Yayınları: İstanbul, 2022. ss. 441.

Şaman Başlığı

Şaman başlığının şaman köstüm parçaları içerisinde en eski parçalardan biri olduğu düşünülmektedir. Kuş tüyleri ve boğa boynuzlarında imal edilen başlıklar ise en yaygın olanlarıdır. Şaman'ın başlıksız ayin yaptığında yapılan ayinin hiçbir işer yaramadığı düşünülmektedir. Başlıkta bulunan saçaklar, şamanın gözünü kapatmaktadır. Bu da şaman için dış uyaranlara karşı bir nevi kalkan görevi görmektedir. Böylece şaman trans haline daha rahat erişmektedir. Şaman başlıklarının bir başka özelliği ise, başlıkların şamanlara doğaüstü varlıkları görebilme yetisi verdiğine dair olan inançtır. Sibirya'da en sık olarak kuş ve geyik biçimli şaman başlıklarına rastlanır. Özellikle geyik boynuzlu başlıklar, görünüşüyle bir tacı andırır. Bu tacın gücü ise üzerinde kaç boynuz olduğuyla ilişkilidir.[5]

Sibirya şamanlarına ait geyik boynuzu biçiminde başlıklar.
Sibirya şamanlarına ait geyik boynuzu biçiminde başlıklar.
Sergen Çirkin, Güney Sibirya Arkeolojisi ve Şamanizm. Yapı Kredi Yayınları: İstanbul, 2022. ss. 431.

Nenetsler, Evenkiler ve Ketler'e göre şaman başlığı, şaman kostümünün en önemli kısmını teşkil eder. Çünkü inanca göre şamanın gücü başlığındadır.[9] Abdülkadir İnan'a göre şaman külahı, üç karış uzunluğunda kırmızı bir kumaştan imal edilir. Etrafına da üç adet düğme dikilir. Ayrıca bir tanesi göz, diğeri alın ortası ve sonuncusu ise ense hizasına konulmak üzere külahın üç yerine vaşak derisi dikilir. Aynı zamanda külahta çeşitli boncuklar da yer alır.[8]

Tüm Reklamları Kapat

Ritüellerde körlük sağlayan şaman başlığı.
Ritüellerde körlük sağlayan şaman başlığı.
Mihaly Hoppal, Avrasya'da Şamanlar. Yapı Kredi Yayınları: İstanbul, 2012. ss. 215.

Şaman Maskesi

Şaman maskesinin ana işlevi, kötü ruhları aldatarak onların şamanı tanımasını engellemektir. Bir başka görüşe göre ise, ruhlar dünyasına insan suretiyle girmek mümkün değildir. Maskeler de bir nevi bu girişin anahtarıdır. Bir diğer görüşe göre ise, tıpkı başlık gibi maskelerde şamanı dış uyaranlara karşı korur ve kolay bir şekilde transa girebilmesine yardımcı olur.[9]

Eliade'nin Sibirya Şamanizm'inde maskelerin nadiren kullanıldığına dair görüşü, Sibirya kaya resimlerinde görülen maske taşıyan şaman portreleri gerekçe gösterilerek belli kesimler tarafından çok fazla kabul görmemiştir. Altaylarda şamanlar ölü ruhunu ölüler diyarına götürürken tanınmamak için yüzlerini kurumla siyaha boyarlar. Buradan da anlaşılıyor ki maskelerin bir görevi de ruhlara karşı şamanı kamufle etmektir.[5]

Amur havzası kaya resimlerinde maske tasvirleri.
Amur havzası kaya resimlerinde maske tasvirleri.
Sergen Çirkin, Güney Sibirya Arkeolojisi ve Şamanizm. Yapı Kredi Yayınları: İstanbul, 2022. ss. 432.

Maskeler, ayinlerin bir parçası olarak şaman kostümündeki diğer objelerle uyumlu gibi görülmektedir. Bütün objeler gibi maske de insanüstü faaliyetler yapabilmesi ve farklı yetenekler edinebilmesi için şamana güç verir. Baykal nehri ötesindeki Buryatlar ve onlara komşu olan Evenki halkları için şaman maskelerinin kendilerine has ruhları vardır ve bu ruhlar şaman kültüründe büyük saygı görürler. Ayin esnasında bu ruhlardan farklı davet çağrılarıyla yardım istenir.[9]

Buryat şaman kadını maskesi (sol taraf) ve ölümünden sonra da büyük bir saygı gören ünlü Buryat şamanı Borto'nun maskesi (sol taraf).
Buryat şaman kadını maskesi (sol taraf) ve ölümünden sonra da büyük bir saygı gören ünlü Buryat şamanı Borto'nun maskesi (sol taraf).
Mihaly Hoppal, Avrasya'da Şamanlar. Yapı Kredi Yayınları: İstanbul, 2012. ss. 221.

Şaman Ayakkabısı

Sibirya şaman elbiselerini mikro ve makro kozmos açısından değerlendirirsek ayağa giyilen eşyalar, alt dünyaya karşılık gelecektir. Bazı şamanlar ayakkabı olarak ayı pençeleri kullanmaktadır. Özellikle ayakkabıların yeterince dayanıklı olmadığı göz önüne alındığında ayı pençesi, öteki dünya yolculuğunda daha yararlı olmaktadır. Selkuplar da ayı pençesi, açıkça şamanın alt dünyaya inebildiğinin bir göstergesidir. Altay-Türk şamanlarının ve Tuva şamanlarının ayakkabıları, yumuşak geyik veya ren geyiğinden imal edilmiştir. Bu ayakkabıların üzerine şamanın tören esnasında bürünmek istediği hayvanların resimleri tersim edilmiştir. İnsan bedenini dünyanın bir kopyası olarak düşündüğümüzde şamanın başlığı göğe; gövde yeryüzüne; ayak ise alt dünyaya karşılık gelmektedir.[9]

Tüm Reklamları Kapat

Çoğu bozkır ve Sibirya halkları evrenin kendisinin ve bu evren içerisinde gördüğü nesnelerin küçük bir modelini hayal etmişlerdir. Bir örnekle açıklamak gerekirse, genellikle çadırlar var olan evrenin küçük bir prototipinden ibarettir. Mesela çadırın kubbesi, gökyüzüne denk gelmekte ve çadırın direği ise evreni ayakta tutan temir kazığa dönüşmektedir. Ya da tıpkı bir üst paragrafta bizzat şamanın kendisinin bir mikro kozmos olması gibi hayat ağacı da bir nevi üst, orta ve yeraltı dünyasının bir prototipi/mikro kozmosudur.

Bazı şaman ayakkabıları, tüylü kısmı içe gelecek şekilde yapılır ve bir nevi deri çizmeleri anımsatır. Bu tarz ayakkabılara siyah boya ile temsili geyik kemikleri çizerler. Bazen de diz seviyesine kadar demir veya bakırdan imal edilen demir plaka takarlar.[10]

Ayı tırnaklı Selkup şaman ayakkabısı (sol) ve Evenki şaman çizmesi (sağ).
Ayı tırnaklı Selkup şaman ayakkabısı (sol) ve Evenki şaman çizmesi (sağ).
Mihaly Hoppal, Avrasya'da Şamanlar. Yapı Kredi Yayınları: İstanbul, 2012. ss. 222.

Şaman Aynası

Şaman aynasının ana vazifesi, ruhların yerlerini belirlemek ya da insanların ihtiyaçları hakkında düşünmektir. Hoppal'a göre ayna, kötü ruhları kovmak için şaman tarafından kullanılan bir objedir. Ayna aynı zamanda bazı durumlarda fal bakmak için bir araç konumuna da gelmektedir. Şaman aynanın içine baktığında bir hastalık sebebini ve tedavi yöntemini görebilir. Mançu-Tunguz kavimlerinde aynanın ruh toplayıcı bir güce sahip olduğuna da inanılmaktadır. Aynanın yardımıyla ölülerin ruhları yakalanabilmektedir.[5]

Şaman Asası

Şaman asaları ağaçtan veya demirden olabilmektedir. Yeni şaman olmuş birisi, davulunu alana kadar bu asa ile görevlerini icra eder. Yani şaman asası, şamanın ilk sembollerindendir. Bu asa genellikle uzun bir sopanın başına takılmış at başı figüründen ibaret olacak şekilde basit yapıdadır. Buryatlar ve Sibirya Türkleri hazırladıkları şaman asalarının canlanması için onu kanla veya kırmızı boya ile boyarlar ve koyun kurban ederler.[5]

Tüm Reklamları Kapat

Burada kırmızı renge bilhassa dikkat çekmek istiyoruz. Kırmızı rengi kanın yani hayatın rengi olarak algılanmıştır. Bazen davullara kan ya da kırmızı renkte boyalar döküldüğü olmaktadır. Bunun amacı ise, davulun içinde bulunduğuna inanılan ruhların canlanmasıdır. Ayrıca çeşitli mezarlarda kırmızı aşı boyası ile boyanmış kafatasları bulunmuştur.

At başlıklı şaman asası.
At başlıklı şaman asası.
Mihaly Hoppal, Avrasya'da Şamanlar. Yapı Kredi Yayınları: İstanbul, 2012. ss. 254.

Sonuç

Bir şamanın kullandığı objeler, esasında Şamanizm'in basit bir şekilde ruh tapıcılığı olmadığını göstermektedir. Özellikle farklı zaman, mekan ve duruma göre değişen şaman kostümleri (başlık, davul, asa, ayna, çizme ve maske kostüm üst başlığında değerlendirildi) ve bu kostümlerin üzerine yerleştirilen çok çeşitli nesneler, Şamanizm'in oldukça girift ve derin bir inanç olduğunu göstermektedir. Ek olarak ritüel esnasında davul ve çeşitli aletlerle kullanılan müzik ve şamanlar tarafından söylenen şiirvari sözler de Şamanizm'in karmaşıklığını derinleştirmektedir.

Alıntı Yap
Okundu Olarak İşaretle
25
Paylaş
Sonra Oku
Notlarım
Yazdır / PDF Olarak Kaydet
Bize Ulaş
Yukarı Zıpla

İçeriklerimizin bilimsel gerçekleri doğru bir şekilde yansıtması için en üst düzey çabayı gösteriyoruz. Gözünüze doğru gelmeyen bir şey varsa, mümkünse güvenilir kaynaklarınızla birlikte bize ulaşın!

Bu içeriğimizle ilgili bir sorunuz mu var? Buraya tıklayarak sorabilirsiniz.

Soru & Cevap Platformuna Git
Bu İçerik Size Ne Hissettirdi?
  • Tebrikler! 6
  • Muhteşem! 2
  • Mmm... Çok sapyoseksüel! 2
  • İnanılmaz 1
  • Merak Uyandırıcı! 1
  • Bilim Budur! 0
  • Güldürdü 0
  • Umut Verici! 0
  • Üzücü! 0
  • Grrr... *@$# 0
  • İğrenç! 0
  • Korkutucu! 0
Kaynaklar ve İleri Okuma
  • ^ a b J. Campbell. (1960). The Masks Of God: Primitive Mythology. Yayınevi: Secker&Worburg. sf: 265.
  • ^ a b M. Eliade. (2012). Recent Works On Shamanism A Review Article. History Of Religions, sf: 152-186. | Arşiv Bağlantısı
  • ^ L. Dick. (2014). "Pibloktoq"(Arctic Hysteria): A Construction Of European-İnuit Relation?. Arctic Antropology, sf: 1-42. | Arşiv Bağlantısı
  • ^ a b c K. Gürcan. (2018). Kutsal Şaman Elbiseleri. ISBN: 9786051556666. Yayınevi: Ötüken Neşriyat. sf: 98.
  • ^ a b c d e f g h i j k l m S. Çirkin. (2022). Güney Sibirya Arkeolojisi Ve Şamanizm. Yayınevi: Yapı Kredi Yayınları. sf: 416.
  • ^ M. Hoppál. (2016). Şamanlar Ve Semboller - Kaya Resmi Ve Göstergebilim. Yayınevi: Yapı Kredi Yayınları. sf: 50.
  • ^ Y. Çoruhlu. (2020). Türk Mitolojisinin Ana Hatları. Yayınevi: Ötüken Neşriyat A.Ş.. sf: 125.
  • ^ a b c A. İnan. (2015). Tarihte Ve Bugün Şamanizm. Yayınevi: Türk Tarih Kurumu. sf: 94.
  • ^ a b c d M. Hoppál. (2012). Avrasya'da Şamanlar. ISBN: 9789750823305. Yayınevi: Yapı Kredi Yayınları. sf: 223.
  • ^ Y. D. Prokofyeva. (2014). Sibirya Halklarının Şaman Kostümleri. ISBN: Türk Kültürünü Araşt. sf: 15.
  • N. O. Davletov. (2021). Hakas Türklerinde Şamanizm Ve Ölüm. ISBN: 9786254081804. Yayınevi: Ötüken Yayınları. sf: 37.
  • S. Buluç. (1979). İslam Ansiklopedisi C.11. Yayınevi: Milli Eğitim Basımevi. sf: 310.
  • A. B. Ercilasun, et al. (2014). Divanu Lugati'i Türk. Yayınevi: Türk Dil Kurumu Yayınları. sf: 680.
  • A. İnan. (1972). Tarihte Ve Bugün Şamanizm - Materyaller Ve Araştırmalar. Yayınevi: Türk Tarih Kurumu. sf: 1114-116.
  • W. Radloff. (2008). Türklük Ve Şamanlık. ISBN: 9789757651666. Yayınevi: Örgün Yayınevi. sf: 39-49.
  • M. Perrin. (2001). Şamanizm. Yayınevi: İletişim Yayınları. sf: 56.
  • A. İnan. (1980). Eski Türk Dini Tarihi. Yayınevi: Kültür Bakanlığı Yayınları. sf: 24.
  • M. Eliade. (1989). Shamanism: Archaic Techniques Of Ecstasy. Yayınevi: Arkana. sf: 29.
  • J. Roux. (2012). Eski Türk Mitolojisi. ISBN: 9789944795340. Yayınevi: Bilgesu Yayıncılık. sf: 90.
  • A. İnan. (2020). Makaleler Ve Incelemeler Cilt 1. Yayınevi: Türk Tarih Kurumu. sf: 390-1.
  • Herodotos. (2021). Tarih. Yayınevi: Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları. sf: 321.
  • J. Baldick. (2000). Animal And Shaman. Yayınevi: I.B. Tauris Publishers. sf: 88.
  • R. Grousset. (2011). Stepler İmparatorluğu: Attila, Cengiz Han, Timur. ISBN: 9789751624086. Yayınevi: Türk Tarih Kurumu. sf: 226.
  • D. Morgan. (2007). The Mongols. Yayınevi: Wiley-Blackwell. sf: 43.
Tüm Reklamları Kapat

Evrim Ağacı'na her ay sadece 1 kahve ısmarlayarak destek olmak ister misiniz?

Şu iki siteden birini kullanarak şimdi destek olabilirsiniz:

kreosus.com/evrimagaci | patreon.com/evrimagaci

Çıktı Bilgisi: Bu sayfa, Evrim Ağacı yazdırma aracı kullanılarak 27/01/2023 00:36:32 tarihinde oluşturulmuştur. Evrim Ağacı'ndaki içeriklerin tamamı, birden fazla editör tarafından, durmaksızın elden geçirilmekte, güncellenmekte ve geliştirilmektedir. Dolayısıyla bu çıktının alındığı tarihten sonra yapılan güncellemeleri görmek ve bu içeriğin en güncel halini okumak için lütfen şu adrese gidiniz: https://evrimagaci.org/s/13079

İçerik Kullanım İzinleri: Evrim Ağacı'ndaki yazılı içerikler orijinallerine hiçbir şekilde dokunulmadığı müddetçe izin alınmaksızın paylaşılabilir, kopyalanabilir, yapıştırılabilir, çoğaltılabilir, basılabilir, dağıtılabilir, yayılabilir, alıntılanabilir. Ancak bu içeriklerin hiçbiri izin alınmaksızın değiştirilemez ve değiştirilmiş halleri Evrim Ağacı'na aitmiş gibi sunulamaz. Benzer şekilde, içeriklerin hiçbiri, söz konusu içeriğin açıkça belirtilmiş yazarlarından ve Evrim Ağacı'ndan başkasına aitmiş gibi sunulamaz. Bu sayfa izin alınmaksızın düzenlenemez, Evrim Ağacı logosu, yazar/editör bilgileri ve içeriğin diğer kısımları izin alınmaksızın değiştirilemez veya kaldırılamaz.

Tüm Reklamları Kapat
Size Özel (Beta)
İçerikler
Sosyal
Kütle
Eğilim
Enzim
Tüyler
Sağlık Bakanlığı
Vejetaryen
Dalga
Amerika
Sahte
Genetik Değişim
Evren
Arı
Beslenme Bilimi
Köpekbalığı
Balık Çeşitliliği
Öne Çıkan
Analiz
Manyetik
Moleküler Biyoloji
Kan Hastalıkları
Mikoloji
Stephen Hawking
Doğa Yasası
Güve
Gazetecilik
Aklımdan Geçen
Komünite Seç
Aklımdan Geçen
Fark Ettim ki...
Bugün Öğrendim ki...
İşe Yarar İpucu
Bilim Haberleri
Hikaye Fikri
Video Konu Önerisi
Başlık
Bugün bilimseverlerle ne paylaşmak istersin?
Bağlantı
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu komünite, aklınızdan geçen düşünceleri Evrim Ağacı ailesiyle paylaşabilmeniz içindir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Bilim kimliğinizi önceleyin.
Evrim Ağacı bir bilim platformudur. Dolayısıyla aklınızdan geçen her şeyden ziyade, bilim veya yaşamla ilgili olabilecek düşüncelerinizle ilgileniyoruz.
2
Propaganda ve baskı amaçlı kullanmayın.
Herkesin aklından her şey geçebilir; fakat bu platformun amacı, insanların belli ideolojiler için propaganda yapmaları veya başkaları üzerinde baskı kurma amacıyla geliştirilmemiştir. Paylaştığınız fikirlerin değer kattığından emin olun.
3
Gerilim yaratmayın.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
4
Değer katın; hassas konulardan ve öznel yoruma açık alanlardan uzak durun.
Bu komünitenin amacı okurlara hayatla ilgili keyifli farkındalıklar yaşatabilmektir. Din, politika, spor, aktüel konular gibi anlık tepkilere neden olabilecek konulardaki tespitlerden kaçının. Ayrıca aklınızdan geçenlerin Türkiye’deki bilim komünitesine değer katması beklenmektedir.
5
Cevap hakkı doğurmayın.
Bu platformda cevap veya yorum sistemi bulunmamaktadır. Dolayısıyla aklınızdan geçenlerin, tespit edilebilir kişilere cevap hakkı doğurmadığından emin olun.
Gönder
Ekle
Soru Sor
Daha Fazla İçerik Göster
Evrim Ağacı'na Destek Ol
Evrim Ağacı'nın %100 okur destekli bir bilim platformu olduğunu biliyor muydunuz? Evrim Ağacı'nın maddi destekçileri arasına katılarak Türkiye'de bilimin yayılmasına güç katmak için hemen buraya tıklayın.
Popüler Yazılar
30 gün
90 gün
1 yıl
EA Akademi
Evrim Ağacı Akademi (ya da kısaca EA Akademi), 2010 yılından beri ürettiğimiz makalelerden oluşan ve kendi kendinizi bilimin çeşitli dallarında eğitebileceğiniz bir çevirim içi eğitim girişimi! Evrim Ağacı Akademi'yi buraya tıklayarak görebilirsiniz. Daha fazla bilgi için buraya tıklayın.
Etkinlik & İlan
Bilim ile ilgili bir etkinlik mi düzenliyorsunuz? Yoksa bilim insanlarını veya bilimseverleri ilgilendiren bir iş, staj, çalıştay, makale çağrısı vb. bir duyurunuz mu var? Etkinlik & İlan Platformumuzda paylaşın, milyonlarca bilimsevere ulaşsın.
Podcast
Evrim Ağacı'nın birçok içeriğinin profesyonel ses sanatçıları tarafından seslendirildiğini biliyor muydunuz? Bunların hepsini Podcast Platformumuzda dinleyebilirsiniz. Ayrıca Spotify, iTunes, Google Podcast ve YouTube bağlantılarını da bir arada bulabilirsiniz.
Yazı Geçmişi
Okuma Geçmişi
Notlarım
İlerleme Durumunu Güncelle
Okudum
Sonra Oku
Not Ekle
Kaldığım Yeri İşaretle
Göz Attım

Evrim Ağacı tarafından otomatik olarak takip edilen işlemleri istediğin zaman durdurabilirsin.
[Site ayalarına git...]

Filtrele
Listele
Bu yazıdaki hareketlerin
Devamını Göster
Filtrele
Listele
Tüm Okuma Geçmişin
Devamını Göster
0/10000
Alıntı Yap
Evrim Ağacı Formatı
APA7
MLA9
Chicago
K. Aydın, et al. Şaman Objeleri: Şamanların Giydiği İlginç Kıyafetlerin Doğayla İlişkisi Nedir?. (18 Ekim 2022). Alındığı Tarih: 27 Ocak 2023. Alındığı Yer: https://evrimagaci.org/s/13079
Aydın, K., Bakırcı, Ç. M. (2022, October 18). Şaman Objeleri: Şamanların Giydiği İlginç Kıyafetlerin Doğayla İlişkisi Nedir?. Evrim Ağacı. Retrieved January 27, 2023. from https://evrimagaci.org/s/13079
K. Aydın, et al. “Şaman Objeleri: Şamanların Giydiği İlginç Kıyafetlerin Doğayla İlişkisi Nedir?.” Edited by Çağrı Mert Bakırcı. Evrim Ağacı, 18 Oct. 2022, https://evrimagaci.org/s/13079.
Aydın, Kasım. Bakırcı, Çağrı Mert. “Şaman Objeleri: Şamanların Giydiği İlginç Kıyafetlerin Doğayla İlişkisi Nedir?.” Edited by Çağrı Mert Bakırcı. Evrim Ağacı, October 18, 2022. https://evrimagaci.org/s/13079.

Göster

Şifremi unuttum Üyelik Aktivasyonu

Göster

Şifrenizi mi unuttunuz? Lütfen e-posta adresinizi giriniz. E-posta adresinize şifrenizi sıfırlamak için bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Eğer aktivasyon kodunu almadıysanız lütfen e-posta adresinizi giriniz. Üyeliğinizi aktive etmek için e-posta adresinize bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Close
Geri Bildirim Gönder
Paylaş
Reklamsız Deneyim

Evrim Ağacı'ndaki reklamları, bütçenize uygun bir şekilde, kendi seçtiğiniz bir süre boyunca kapatabilirsiniz. Tek yapmanız gereken, kaç ay boyunca kapatmak istediğinizi aşağıdaki kutuya girip tek seferlik ödemenizi tamamlamak:

10₺/ay
x
ay
= 30
3 Aylık Reklamsız Deneyimi Başlat
Evrim Ağacı'nda ücretsiz üyelik oluşturan ve sitemizi üye girişi yaparak kullanan kullanıcılarımızdaki reklamların %50 daha az olduğunu, Kreosus/Patreon/YouTube destekçilerimizinse sitemizi tamamen reklamsız kullanabildiğini biliyor muydunuz? Size uygun seçeneği aşağıdan seçebilirsiniz:
Evrim Ağacı Destekçilerine Katıl
Zaten Kreosus/Patreon/Youtube Destekçisiyim
Reklamsız Deneyim
Kreosus

Kreosus'ta her 10₺'lik destek, 1 aylık reklamsız deneyime karşılık geliyor. Bu sayede, tek seferlik destekçilerimiz de, aylık destekçilerimiz de toplam destekleriyle doğru orantılı bir süre boyunca reklamsız deneyim elde edebiliyorlar.

Kreosus destekçilerimizin reklamsız deneyimi, destek olmaya başladıkları anda devreye girmektedir ve ek bir işleme gerek yoktur.

Patreon

Patreon destekçilerimiz, destek miktarından bağımsız olarak, Evrim Ağacı'na destek oldukları süre boyunca reklamsız deneyime erişmeyi sürdürebiliyorlar.

Patreon destekçilerimizin Patreon ile ilişkili e-posta hesapları, Evrim Ağacı'ndaki üyelik e-postaları ile birebir aynı olmalıdır. Patreon destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi 24 saat alabilmektedir.

YouTube

YouTube destekçilerimizin hepsi otomatik olarak reklamsız deneyime şimdilik erişemiyorlar ve şu anda, YouTube üzerinden her destek seviyesine reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. YouTube Destek Sistemi üzerinde sunulan farklı seviyelerin açıklamalarını okuyarak, hangi ayrıcalıklara erişebileceğinizi öğrenebilirsiniz.

Eğer seçtiğiniz seviye reklamsız deneyim ayrıcalığı sunuyorsa, destek olduktan sonra YouTube tarafından gösterilecek olan bağlantıdaki formu doldurarak reklamsız deneyime erişebilirsiniz. YouTube destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi, formu doldurduktan sonra 24 saat alabilmektedir.

Diğer Platformlar

Bu 3 platform haricinde destek olan destekçilerimize ne yazık ki reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. Destekleriniz sayesinde sistemlerimizi geliştirmeyi sürdürüyoruz ve umuyoruz bu ayrıcalıkları zamanla genişletebileceğiz.

Giriş yapmayı unutmayın!

Reklamsız deneyim için, maddi desteğiniz ile ilişkilendirilmiş olan Evrim Ağacı hesabınıza yapmanız gerekmektedir. Giriş yapmadığınız takdirde reklamları görmeye devam edeceksinizdir.

Destek Ol

Devamını Oku
Evrim Ağacı Uygulamasını
İndir
Chromium Tabanlı Mobil Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
İlk birkaç girişinizde zaten tarayıcınız size uygulamamızı indirmeyi önerecek. Önerideki tuşa tıklayarak uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu öneriyi, yukarıdaki videoda görebilirsiniz. Eğer bu öneri artık gözükmüyorsa, Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Chromium Tabanlı Masaüstü Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
Yeni uygulamamızı kurmak için tarayıcı çubuğundaki kurulum tuşuna tıklayın. "Yükle" (Install) tuşuna basarak kurulumu tamamlayın. Dilerseniz, Evrim Ağacı İleri Web Uygulaması'nı görev çubuğunuza sabitleyin. Uygulama logosuna sağ tıklayıp, "Görev Çubuğuna Sabitle" seçeneğine tıklayabilirsiniz. Eğer bu seçenek gözükmüyorsa, tarayıcının Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Safari Mobil Uygulama
Sırasıyla Paylaş -> Ana Ekrana Ekle -> Ekle tuşlarına basarak yeni mobil uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu basamakları görmek için yukarıdaki videoyu izleyebilirsiniz.

Daha fazla bilgi almak için tıklayın

Önizleme
Görseli Kaydet
Sıfırla
Vazgeç
Ara
Moderatöre Bildir

Raporlama sisteminin amacı, platformu uygunsuz biçimde kullananların önüne geçmektir. Lütfen bir içeriği, sadece düşük kaliteli olduğunu veya soruya cevap olmadığını düşündüğünüz raporlamayınız; bu raporlar kabul edilmeyecektir. Bunun yerine daha kaliteli cevapları kendiniz girmeye çalışın veya size sunulan (oylama gibi) diğer araçlar ile daha kaliteli cevaplara teşvik edin. Kalitesiz bulduğunuz içerikleri eleyebileceğiniz, kalitelileri daha ön plana çıkarabileceğiniz yeni araçlar geliştirmekteyiz.

Öncül Ekle
Sonuç Ekle
Soru Sor
Aşağıdaki "Soru" kutusunu sadece soru sormak için kullanınız. Bu kutuya soru formatında olmayan hiçbir cümle girmeyiniz. Sorunuzla ilgili ek bilgiler vermek isterseniz, "Açıklama" kısmına girebilirsiniz. Soru kısmının soru cümlesi haricindeki kullanımları sorunuzun silinmesine ve UP kaybetmenize neden olabilir.
Görsel Ekle
Kurallar
Platform Kuralları
Bu platform, aklınıza takılan soruları sorabilmeniz ve diğerlerinin sorularını yanıtlayabilmeniz içindir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu platformun ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Gerçekten soru sorun, imâdan ve yüklü sorulardan kaçının.
Sorularınızın amacı nesnel olarak gerçeği öğrenmek veya fikir almak olmalıdır. Şahsi kanaatinizle ilgili mesaj vermek için kullanmayın; yüklü soru sormayın.
2
Bilim kimliğinizi kullanın.
Evrim Ağacı bir bilim platformudur. Dolayısıyla sorular ve cevaplar, bilimsel perspektifi yansıtmalıdır. Geçerli bilimsel kaynaklarla doğrulanamayan bilgiler veya reklamlar silinebilir.
3
Düzgün ve insanca iletişim kurun.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
4
Sahtebilimi desteklemek yasaktır.
Sahtebilim kategorisi altında konuyla ilgili sorular sorabilirsiniz; ancak bilimsel geçerliliği bulunmayan sahtebilim konularını destekleyen sorular veya cevaplar paylaşmayın.
5
Türkçeyi düzgün kullanın.
Şair olmanızı beklemiyoruz; ancak yazdığınız içeriğin anlaşılır olması ve temel düzeyde yazım ve dil bilgisi kurallarına uyması gerekmektedir.
Soru Ara
Aradığınız soruyu bulamadıysanız buraya tıklayarak sorabilirsiniz.
Alıntı Ekle
Eser Ekle
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu komünite, fark edildiğinde ufku genişleten tespitler içindir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Formu olabildiğince eksiksiz doldurun.
Girdiğiniz sözün/alıntının kaynağı ne kadar açıksa o kadar iyi. Açıklama kısmına kitabın sayfa sayısını veya filmin saat/dakika/saniye bilgisini girebilirsiniz.
2
Anonimden kaçının.
Bazı sözler/alıntılar anonim olabilir. Fakat sözün anonimliğini doğrulamaksızın, bilmediğiniz her söze/alıntıya anonim yazmayın. Bu tür girdiler silinebilir.
3
Kaynağı araştırın ve sorgulayın.
Sayısız söz/alıntı, gerçekte o sözü hiçbir zaman söylememiş/yazmamış kişilere, hatalı bir şekilde atfediliyor. Paylaşımınızın site geneline yayılabilmesi için kaliteli kaynaklar kullanın ve kaynaklarınızı sorgulayın.
4
Ofansif ve entelektüel düşünceden uzak sözler yasaktır.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
5
Sözlerinizi tırnak (") içine almayın.
Sistemimiz formatı otomatik olarak ayarlayacaktır.
Gönder
Tavsiye Et
Aşağıdaki kutuya, [ESER ADI] isimli [KİTABI/FİLMİ] neden tavsiye ettiğini girebilirsin. Ne kadar detaylı ve kapsamlı bir analiz yaparsan, bu eseri [OKUMAK/İZLEMEK] isteyenleri o kadar doğru ve fazla bilgilendirmiş olacaksın. Tavsiyenin sadece negatif içerikte olamayacağını, eğer bu sistemi kullanıyorsan tavsiye ettiğin içeriğin pozitif taraflarından bahsetmek zorunda olduğunu lütfen unutma. Yapıcı eleştiri hakkında daha fazla bilgi almak için burayı okuyabilirsin.
Kurallar
Platform Kuralları
Bu platform; okuduğunuz kitaplara, izlediğiniz filmlere/belgesellere veya takip ettiğiniz YouTube kanallarına yönelik tavsiylerinizi ve/veya yapıcı eleştirel fikirlerinizi girebilmeniz içindir. Tavsiye etmek istediğiniz eseri bulamazsanız, buradan yeni bir kayıt oluşturabilirsiniz. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu platformun ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Önceliğimiz pozitif tavsiyelerdir.
Bu platformu, beğenmediğiniz eserleri yermek için değil, beğendiğiniz eserleri başkalarına tanıtmak için kullanmaya öncelik veriniz. Sadece negatif girdileri olduğu tespit edilenler platformdan geçici veya kalıcı olarak engellenebilirler.
2
Tavsiyenizin içeriği sadece negatif olamaz.
Tavsiye yazdığınız eserleri olabildiğince objektif bir gözlükle anlatmanız beklenmektedir. Dolayısıyla bir eseri beğenmediyseniz bile, tavsiyenizde eserin pozitif taraflarından da bahsetmeniz gerekmektedir.
3
Negatif eleştiriler yapıcı olmak zorundadır.
Eğer tavsiyenizin ana tonu negatif olacaksa, tüm eleştirileriniz yapıcı nitelikte olmak zorundadır. Yapıcı eleştiri kurallarını buradan öğrenebilirsiniz. Yapıcı bir tarafı olmayan veya tamamen yıkıcı içerikte olan eleştiriler silinebilir ve yazarlar geçici veya kalıcı olarak engellenebilirler.
4
Düzgün ve insanca iletişim kurun.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
5
Türkçeyi düzgün kullanın.
Şair olmanızı beklemiyoruz; ancak yazdığınız içeriğin anlaşılır olması ve temel düzeyde yazım ve dil bilgisi kurallarına uyması gerekmektedir.
Eser Ara
Aradığınız eseri bulamadıysanız buraya tıklayarak ekleyebilirsiniz.
Tür Ekle
Üst Takson Seç
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu platform, yaşamış ve yaşayan bütün türleri filogenetik olarak sınıflandırdığımız ve tanıttığımız Yaşam Ağacı projemize, henüz girilmemiş taksonları girebilmeniz için geliştirdiğimiz bir platformdur. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Takson adlarını doğru yazdığınızdan emin olun.
Taksonların sadece ilk harfleri büyük yazılmalıdır. Latince tür adlarında, cins adının ilk harfi büyük, diğer bütün harfler küçük olmalıdır (Örn: Canis lupus domesticus). Türkçe adlarda da sadece ilk harf büyük yazılmalıdır (Örn: Evcil köpek).
2
Taksonlar arası bağlantıları doğru girin.
Girdiğiniz taksonun üst taksonunu girmeniz zorunludur. Eğer üst takson yoksa, mümkün olduğunca öncelikle üst taksonları girmeye çalışın; sonrasında daha alt taksonları girin.
3
Birden fazla kaynaktan kontrol edin.
Mümkün olduğunca ezbere iş yapmayın, girdiğiniz taksonların isimlerinin birden fazla kaynaktan kontrol edin. Alternatif (sinonim) takson adlarını girmeyi unutmayın.
4
Tekrara düşmeyin.
Aynı taksonu birden fazla defa girmediğinizden emin olun. Otomatik tamamlama sistemimiz size bu konuda yardımcı olacaktır.
5
Mümkünse, takson tanıtım yazısı (Taksonomi yazısı) girin.
Bu araç sadece taksonları sisteme girmek için geliştirilmiştir. Dolayısıyla taksonlara ait minimal bilgiye yer vermektedir. Evrim Ağacı olarak amacımız, taksonlara dair detaylı girdilerle bu projeyi zenginleştirmektir. Girdiğiniz türü daha kapsamlı tanıtmak için Taksonomi yazısı girin.
Gönder
Tür Gözlemi Ekle
Tür Seç
Fotoğraf Ekle
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu platform, bizzat gözlediğiniz türlerin fotoğraflarını paylaşabilmeniz için geliştirilmiştir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Net ve anlaşılır görseller yükleyin.
Her zaman bir türü kusursuz netlikte fotoğraflamanız mümkün olmayabilir; ancak buraya yüklediğiniz fotoğraflardaki türlerin özellikle de vücut deseni gibi özelliklerinin rahatlıkla ayırt edilecek kadar net olması gerekmektedir.
2
Özgün olun, telif ihlali yapmayın.
Yüklediğiniz fotoğrafların telif hakları size ait olmalıdır. Başkası tarafından çekilen fotoğrafları yükleyemezsiniz. Wikimedia gibi açık kaynak organizasyonlarda yayınlanan telifsiz fotoğrafları yükleyebilirsiniz.
3
Paylaştığınız fotoğrafların telif hakkını isteyemezsiniz.
Yüklediğiniz fotoğraflar tamamen halka açık bir şekilde, sınırsız ve süresiz kullanım izniyle paylaşılacaktır. Bu fotoğraflar nedeniyle Evrim Ağacı’ndan telif veya ödeme talep etmeniz mümkün olmayacaktır. Kendi fotoğraflarınızı başka yerlerde istediğiniz gibi kullanabilirsiniz.
4
Etik kurallarına uyun.
Yüklediğiniz fotoğrafların uygunsuz olmadığından ve başkalarının haklarını ihlâl etmediğinden emin olun.
5
Takson teşhisini doğru yapın.
Yaptığınız gözlemler, spesifik taksonlarla ilişkilendirilmektedir. Takson teşhisini doğru yapmanız beklenmektedir. Taksonu bilemediğinizde, olabildiğince genel bir taksonla ilişkilendirin; örneğin türü bilmiyorsanız cins ile, cinsi bilmiyorsanız aile ile, aileyi bilmiyorsanız takım ile, vs.
Gönder
Tür Ara
Aradığınız türü bulamadıysanız buraya tıklayarak ekleyebilirsiniz.