Sakallı akbaba (Gypaetus barbatus)

Sakallı akbaba (Gypaetus barbatus)
Yetişkin birey. Dörtdivan, Bolu.
H. Tuğrul Atasoy
Pedram Türkoğlu Editör Pedram Türkoğlu  PedramTürkoğlu Fotoğrafçı Pedram Türkoğlu
5 dakika
507 Okunma Sayısı
Notlarım
Reklamı Kapat
Sakallı akbaba
  • Bilimsel Adı Gypaetus barbatus
  • Halk Arasındaki Türkçe Adı Sakallı akbaba
  • Halk Arasındaki İngilizce Adı Bearded vulture
  • Gözlem Lokasyonu Dörtdivan, Bolu
Taksonomi
  • Bu yazı, Evrim Ağacı'nın tür gözlemleri ve türlere dair bilgileri barındıran Yaşam Ağacı projesinin bir parçası olarak hazırlanmıştır.

Gözlem Bilgileri

Yırtıcı kuşların merkezi sayılan Dörtdivan, Bolu ve Beypazarı, Ankara lokasyonlarında kaydettiğimiz yetişkin bireyler.

Tanım ve Genel Bilgiler

Eski Dünya Akbabaları'ndan olan sakallı akbaba, Türkiye'de popülasyonu olan 4 akbaba türünden birisidir. Uzunluğu 94-125 cm arasında değişmektedir. Kütlesi 4.5-7 kg aralığındadır. Kanat açıklığı ise 231-283 cm arasında değişen uzunluğa sahiptir. Dişiler erkeklerden ortalama olarak biraz daha büyüktür. Çoğu akbabadan farklı olarak kafa kısmı tüylüdür. Bunun sebebinin beslenme alışkanlığındaki farklılık olmasından kaynaklanır.

Ayağı ile tuttuğu kemiği yüksekten atarak parçalanmasını sağlar, ardından doğrudan yutar. Beypazarı, Ankara.
Ayağı ile tuttuğu kemiği yüksekten atarak parçalanmasını sağlar, ardından doğrudan yutar. Beypazarı, Ankara.
Pedram Türkoğlu

Genç ve yetişkin bireyler arasında farklılıklar bulunmaktadır. Yetişkinlerin karın ve boyun kısmı turuncu tonlarında bir renge sahipken, genç bireyler açık gri-kahverengi bir karın ve boyuna sahiptir. Bununla beraber yetişkinlerde baş kısmı açık renklere sahipken, genç bireylerde koyu kahverengi siyah arası bir renge sahiptir. Baş kısmındaki bu koyu renklilik, yetişkin bireylerin yüzünde net bir şekilde gördüğümüz sakal desenin, genç bireylerde fark edilmemesine yol açmaktadır. Genel olarak bakacak olursak genç bireyler, yetişkin bireylere nazaran daha koyu renklere sahiptir, diyebiliriz.

Evrimsel Tarih ve Taksonomi

Gündüz Yırtıcıları (Falconiformes) takımının içinde yer alan Atmacagiller (Accipitridae) ailesinin için sınıflandırılmaktadır. Gypaetus cinsinin tek üyesidir. Türkiye'de yaşayan bir diğer akbaba türü olan küçük akbaba ile yakın akrabadır. Çoğu tartışmalı olmakla beraber 13 farklı alt türü bulunmaktadır.

Ekolojik Dağılım ve Habitat

Sakallı akbabanın: Güney Afrika'dan Kafkaslar'a, Anadolu'dan Orta Asya'ya, Kuzey İspanya'dan Fas'a kadar farklı coğrafyalarda popülasyonları bulunmaktadır. Diğer Eski Dünya Akbabaları gibi yerden havalanma konusunda çok yetenekli olmadıkları için genellikle yuvalarını yüksek kayalıklara yaparlar. Kurt, kartal gibi kendilerine kemik (besin) sağlayabilecek canlıların bulunduğu ıssız bölgeleri tercih ederler.

Sakallı akbabanın coğrafı dağılımı.
Sakallı akbabanın coğrafı dağılımı.
Wikimedia

Popülasyon ve Koruma Statüsü

Sakallı akbaba IUCN kırmızı listesinde Near Threatened “NT”, yani "Neredeyse Tehlikede" olarak sınıflandırılmıştır. Sınıflandırmanın sebebi, son 3 nesilde sakallı akbabaların ciddi bir popülasyon kaybına uğramasıdır. Nüfusun son üç nesilde %25-29 oranında azaldığından şüpheleniliyor. Son verilere göre küresel nüfusunun ön tahmini 1300-6700 aralığındadır. Türkiye'deki nüfusun 160-200 çift aralığında olduğu tahmin edilmektedir.

Avrupa'da hedeflenen koruma eylemleri sağlanmasına rağmen ölüm oranları azalmadı. Avrupa'daki yüksek ölüm oranlarının en büyük sebeplerinde birisi yasa dışı zehirlenme vakalarıdır. Kafkas Dağları boyunca yapılan boru hattı inşaatı, bölgedeki popülasyonları olumsuz etkilemiştir. Güney Asya'daki en büyük tehdidin hayvancılıkta kullanılan ilaçlar olduğu düşünülmektedir. Hindistan'daki yaban köpeklerinin sayısındaki artış, bölgedeki popülasyonu besin bulma açısından olumsuz etkilemektedir. Afrika popülasyonundaki en büyük tehdidin yasa dışı zehirleme olduğu düşünülmektedir. Ayrıca elektrik hatları ve rüzgar türbinleri de önemli tehditlerdir. Uzmanlar Güney Afrika'daki kayıpların iklimden kaynaklanmış olabileceğini ileri sürüyorlar. Türkiye'de hızlı nüfus artışı habitat kayıplarına neden olmaktadır. Etiyopya'da meydana gelen habitat bozulmalarına rağmen türlerin değişmiş manzaralar uyum sağlayıp yuva yapmaları, umut verici bir haberdir.

Kızıl akbaba, kara akbaba gibi yumuşak dokuyla beslenen akbabaları önemli ölçüde etkileyen Diklofenak (NSAİİ) ilacının, daha çok kemiklerle beslenen sakallı akbabayı ne kadar etkilediği bilinmemektedir, bunun sebebi Diklofenakın kemik dokusuna nüfuz edip etmediğinin bilinmemesindendir. Ancak kızıl akbaba ve kara akbabadaki popülasyon düşüşlerinin, sakallı akbabanın leş başındaki hiyerarşide yukarı çıkmasına ve beslenme alışkanlıklarının değişmesine yol açabilir.

Yetişkin birey. Dörtdivan, Bolu.
Yetişkin birey. Dörtdivan, Bolu.
H. Tuğrul Atasoy

Davranış ve Etoloji

Sakallı akbaba çoğunlukla tek eşli olma eğilimindedir. Erkek bireyler çiftleşme hakkı için mücadele eder. Mücadele sonucu kazanan birey çiftleşme hakkını kazanır. Ancak, dişiler üreme başarısını arttırmak ve yavrulara fazladan ebeveyn yardımı sağlamak için, diğer erkeklerle de çiftleşebilir. Üreme dönemi ekim ve temmuz ayları arasında gerçekleşir. Yuva yapımı yumurtlamadan yaklaşık 110 gün önce başlar. Çiftleşme ise yumurtlamadan 50 ila 90 gün önce başlar.

Evrim Ağacı'ndan Mesaj

Dişi, üreme döngüsü başına 1 ila 3 yumurta bırakır. Genelde yumurtadan çıkan yavrulardan sadece birisi hayatta kalır. 54-60 gün arasında yumurtadan çıkan yavrulardan çoğunlukla ilk yumurtadan çıkan hayatta kalır. Bunun sebebi ilk yavrunun daha büyük ve daha hareketli olmasındandır. Ayrıca bazı ebeveynler sadece ilk çıkan yavruyu besleme eğilimi gösterebilirler. Yavru veya yavrular yumurtadan çıktıktan yaklaşık 4 ay sonra yuvadan ayrılırlar. Cinsel olgunluğa ise 7.5-9 yaşlarında ulaşırlar. Dişiler cinsel olgunluğa daha hızlı ulaşır.

Sakallı akbabalar bölgesel canlılardır. Yuvalarını, gün boyunca kuzgunlar, kaya kartalı ve kızıl akbaba gibi kuşlara karşı savunurlar.

Diyet ve Metabolizma

Sakallı akbaba etçil bir kuş türüdür. Diyetinin çoğunu kemikler ve kemik ilikleri oluşturur. Yavrular daha çok deri ve yumuşak dokularla beslense de, yetişkinler kemikleri tercih eder. Sakallı akbaba kemik iliğine ulaşmak için kemik yüksek irtifalardan kayalara doğru bırakır. Oldukça besleyici olan kemik iliğini elde edene kadar bu yöntemi uygulama devam eder. Kemik iliğiyle beslenmede ustalaşmış tek kuş türüdür. Aynı yöntemi büyük kemikleri parçalamak için de kullanmaktadır.

Reklamı Kapat

Sakallı akbaba midesinin asit konsantrasyonunun yaklaşık 1 pH olduğu tahmin edilmektedir. Bu özelliği sayesinde kemikleri 24 saat içerisinde sindirebilmektedir.

İnsanlarla Etkileşim ve Kültürel Referanslar

Sakallı akbaba doğa için önemli olduğu gibi insan için de önemli bir türdür. Çünkü diğer leşçil akbabalar gibi küçük akbaba da ölen hayvanların cesetlerini ortadan kaldırarak olası hastalıkların salgınını önler.

Etimoloji

Sakallı akbaba ilk olarak 1758 yılında Carl Linnaeus tarafından Systema Naturae dergisinin 10. baskısında "Vultur barbatus" olarak tanımlandı. Diğer adları ise lammergeier ve ossifrage olarak bilinir.

Okundu Olarak İşaretle
Bu İçerik Size Ne Hissettirdi?
  • Muhteşem! 4
  • Tebrikler! 4
  • İnanılmaz 2
  • Merak Uyandırıcı! 1
  • Bilim Budur! 0
  • Mmm... Çok sapyoseksüel! 0
  • Güldürdü 0
  • Umut Verici! 0
  • Üzücü! 0
  • Grrr... *@$# 0
  • İğrenç! 0
  • Korkutucu! 0
Kaynaklar ve İleri Okuma

Evrim Ağacı'na her ay sadece 1 kahve ısmarlayarak destek olmak ister misiniz?

Şu iki siteden birini kullanarak şimdi destek olabilirsiniz:

kreosus.com/evrimagaci | patreon.com/evrimagaci

Çıktı Bilgisi: Bu sayfa, Evrim Ağacı yazdırma aracı kullanılarak 27/07/2021 20:39:44 tarihinde oluşturulmuştur. Evrim Ağacı'ndaki içeriklerin tamamı, birden fazla editör tarafından, durmaksızın elden geçirilmekte, güncellenmekte ve geliştirilmektedir. Dolayısıyla bu çıktının alındığı tarihten sonra yapılan güncellemeleri görmek ve bu içeriğin en güncel halini okumak için lütfen şu adrese gidiniz: https://evrimagaci.org/s/10547

İçerik Kullanım İzinleri: Evrim Ağacı'ndaki yazılı içerikler orijinallerine hiçbir şekilde dokunulmadığı müddetçe izin alınmaksızın paylaşılabilir, kopyalanabilir, yapıştırılabilir, çoğaltılabilir, basılabilir, dağıtılabilir, yayılabilir, alıntılanabilir. Ancak bu içeriklerin hiçbiri izin alınmaksızın değiştirilemez ve değiştirilmiş halleri Evrim Ağacı'na aitmiş gibi sunulamaz. Benzer şekilde, içeriklerin hiçbiri, söz konusu içeriğin açıkça belirtilmiş yazarlarından ve Evrim Ağacı'ndan başkasına aitmiş gibi sunulamaz. Bu sayfa izin alınmaksızın düzenlenemez, Evrim Ağacı logosu, yazar/editör bilgileri ve içeriğin diğer kısımları izin alınmaksızın değiştirilemez veya kaldırılamaz.

Reklamı Kapat
Size Özel
İçerikler
Instagram
Lgbt
Adaptasyon
Çeviri
Carl Sagan
Antropoloji
Paleontoloji
Video
Hayatta Kalma
Analiz
Fizik
Tehlike
Moleküler Biyoloji
Mucize
Goril
Demir
Karanlık Enerji
Kontrol
İntihar
Periyodik Tablo
Kuş
Eczacılık
Evrimleşme
Nöron Hücresi
Depresyon
Renk
Daha Fazla İçerik Göster
Evrim Ağacı'na Destek Ol
Evrim Ağacı'nın %100 okur destekli bir bilim platformu olduğunu biliyor muydunuz? Evrim Ağacı'nın maddi destekçileri arasına katılarak Türkiye'de bilimin yayılmasına güç katmak için hemen buraya tıklayın.
Popüler Yazılar
30 gün
90 gün
1 yıl
EA Akademi
Evrim Ağacı Akademi (ya da kısaca EA Akademi), 2010 yılından beri ürettiğimiz makalelerden oluşan ve kendi kendinizi bilimin çeşitli dallarında eğitebileceğiniz bir çevirim içi eğitim girişimi! Evrim Ağacı Akademi'yi buraya tıklayarak görebilirsiniz. Daha fazla bilgi için buraya tıklayın.
Etkinlik & İlan
Bilim ile ilgili bir etkinlik mi düzenliyorsunuz? Yoksa bilim insanlarını veya bilimseverleri ilgilendiren bir iş, staj, çalıştay, makale çağrısı vb. bir duyurunuz mu var? Etkinlik & İlan Platformumuzda paylaşın, milyonlarca bilimsevere ulaşsın.
Podcast
Evrim Ağacı'nın birçok içeriğinin profesyonel ses sanatçıları tarafından seslendirildiğini biliyor muydunuz? Bunların hepsini Podcast Platformumuzda dinleyebilirsiniz. Ayrıca Spotify, iTunes, Google Podcast ve YouTube bağlantılarını da bir arada bulabilirsiniz.
Yazı Geçmişi
Okuma Geçmişi
Notlarım
İlerleme Durumunu Güncelle
Okudum
Sonra Oku
Not Ekle
Kaldığım Yeri İşaretle
Göz Attım

Evrim Ağacı tarafından otomatik olarak takip edilen işlemleri istediğin zaman durdurabilirsin.
[Site ayalarına git...]

Filtrele
Listele
Bu yazıdaki hareketlerin
Devamını Göster
Filtrele
Listele
Tüm Okuma Geçmişin
Devamını Göster
0/10000

Göster

Şifremi unuttum Üyelik Aktivasyonu

Göster

Şifrenizi mi unuttunuz? Lütfen e-posta adresinizi giriniz. E-posta adresinize şifrenizi sıfırlamak için bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Eğer aktivasyon kodunu almadıysanız lütfen e-posta adresinizi giriniz. Üyeliğinizi aktive etmek için e-posta adresinize bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Close
Geri Bildirim Gönder
Reklamsız Deneyim

Evrim Ağacı'nın çalışmalarına Kreosus, Patreon veya YouTube üzerinden maddi destekte bulunarak hem Türkiye'de bilim anlatıcılığının gelişmesine katkı sağlayabilirsiniz, hem de site ve uygulamamızı reklamsız olarak deneyimleyebilirsiniz. Reklamsız deneyim, Evrim Ağacı'nda çeşitli kısımlarda gösterilen Google reklamlarını ve destek çağrılarını görmediğiniz, daha temiz bir site deneyimi sunmaktadır.

Kreosus

Kreosus'ta her 10₺'lik destek, 1 aylık reklamsız deneyime karşılık geliyor. Bu sayede, tek seferlik destekçilerimiz de, aylık destekçilerimiz de toplam destekleriyle doğru orantılı bir süre boyunca reklamsız deneyim elde edebiliyorlar.

Kreosus destekçilerimizin reklamsız deneyimi, destek olmaya başladıkları anda devreye girmektedir ve ek bir işleme gerek yoktur.

Patreon

Patreon destekçilerimiz, destek miktarından bağımsız olarak, Evrim Ağacı'na destek oldukları süre boyunca reklamsız deneyime erişmeyi sürdürebiliyorlar.

Patreon destekçilerimizin Patreon ile ilişkili e-posta hesapları, Evrim Ağacı'ndaki üyelik e-postaları ile birebir aynı olmalıdır. Patreon destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi 24 saat alabilmektedir.

YouTube

YouTube destekçilerimizin hepsi otomatik olarak reklamsız deneyime şimdilik erişemiyorlar ve şu anda, YouTube üzerinden her destek seviyesine reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. YouTube Destek Sistemi üzerinde sunulan farklı seviyelerin açıklamalarını okuyarak, hangi ayrıcalıklara erişebileceğinizi öğrenebilirsiniz.

Eğer seçtiğiniz seviye reklamsız deneyim ayrıcalığı sunuyorsa, destek olduktan sonra YouTube tarafından gösterilecek olan bağlantıdaki formu doldurarak reklamsız deneyime erişebilirsiniz. YouTube destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi, formu doldurduktan sonra 24-72 saat alabilmektedir.

Diğer Platformlar

Bu 3 platform haricinde destek olan destekçilerimize ne yazık ki reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. Destekleriniz sayesinde sistemlerimizi geliştirmeyi sürdürüyoruz ve umuyoruz bu ayrıcalıkları zamanla genişletebileceğiz.

Giriş yapmayı unutmayın!

Reklamsız deneyim için, maddi desteğiniz ile ilişkilendirilmiş olan Evrim Ağacı hesabınıza üye girişi yapmanız gerekmektedir. Giriş yapmadığınız takdirde reklamları görmeye devam edeceksinizdir.

Destek Ol
Sizi Takip Ediyor

Devamını Oku
Evrim Ağacı Uygulamasını
İndir
Chromium Tabanlı Mobil Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
İlk birkaç girişinizde zaten tarayıcınız size uygulamamızı indirmeyi önerecek. Önerideki tuşa tıklayarak uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu öneriyi, yukarıdaki videoda görebilirsiniz. Eğer bu öneri artık gözükmüyorsa, Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Chromium Tabanlı Masaüstü Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
Yeni uygulamamızı kurmak için tarayıcı çubuğundaki kurulum tuşuna tıklayın. "Yükle" (Install) tuşuna basarak kurulumu tamamlayın. Dilerseniz, Evrim Ağacı İleri Web Uygulaması'nı görev çubuğunuza sabitleyin. Uygulama logosuna sağ tıklayıp, "Görev Çubuğuna Sabitle" seçeneğine tıklayabilirsiniz. Eğer bu seçenek gözükmüyorsa, tarayıcının Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Safari Mobil Uygulama
Sırasıyla Paylaş -> Ana Ekrana Ekle -> Ekle tuşlarına basarak yeni mobil uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu basamakları görmek için yukarıdaki videoyu izleyebilirsiniz.

Daha fazla bilgi almak için tıklayın