Evrim Ağacı
Reklamı Kapat

Peynir Nasıl Bir Çevrede Keşfedildi?

Peynir Nasıl Bir Çevrede Keşfedildi?
Reklamı Kapat

Bu yazı, Gastropod isimli kaynaktan birebir çevrilmiştir. Çevirmen tarafından, metin içerisinde (varsa) açıkça belirtilen kısımlar haricinde, herhangi bir ekleme, çıkarma veya değişiklik yapılmamıştır. Bu içerik, diğer tüm içeriklerimiz gibi, İçerik Kullanım İzinleri'ne tabidir.

İnsanların peyniri keşfiyle ilgili genellikle anlatılan hikaye: "9,000 yıl önce sıcak bir günde seyahat halindeki bir göçebe, yanındaki (termos olarak kullanılan) hayvan midesinde günün sonunda içmek için biraz süt taşıyordu. Gideceği yere vardığında, (buzağının işkembesinden elde edilen) peynir mayasının midedeki sütü kaymakla kapladığını görür ve ilk peynir elde edilmiş olur."

Bu hikayedeki en önemli problem, Vermont Üniversitesi'nden peynir bilimci ve tarihçi Paul Kindstedt'e göre o 9,000 yıl önce Orta Doğu'daki Bereketli Hilal'de yaşayan göçebelerin laktoz intolerant (süt şekerini sindirememe durumu) olmasıdır. Seyahat halindeki bir göçebe süt içmek istemezdi, çünkü içerse şiddetli mide ve bağırsak rahatsızlıkları yaşayabilirdi.

"Cheese and Culture" (Peynir ve Kültür) kitabının yazarına göre, arkeolojik kayıtlarda peynir yapımının izlerine binlerce yıl önce, insanların tarıma başladığı zamanlarda rastlanıyor. Bu dönemdeki buğday ve diğer tahılların ekim alanları, yavrularına süt veren yerel yabani koyun ve keçilerin ilgisini çekiyor. Bununla birlikte insan bebekleri de aynı zamanda süt sindirimine çok iyi adaptasyon özellikleri göstermekteler. Dönemin insanları hemen bağlantıyı kurmuş ve bu canlılardan süt elde etmeye başlamışlardır, fakat ilk bin yıl süresince, sütü sindirebilenler sadece bebeklerdi. Yetişkin insanlar ise laktoz intoleranttı. Kindstedt, "Heyecan verici arkeo-genetik ve genomik modellemelerden, yetişkinlerde laktozun sindirebilmesinin MÖ 5,500'e (7,500 yıl öncesi) kadar mümkün olmadığını bilmekteyiz -bu da peynirin geliştirilmesinden en az bin yıl daha geç demektir.

Peynir çeşitleri.
Peynir çeşitleri.
Gastropod

Kindstedt, bilim insanları geçtiğimiz dönemde, binlerce yıl önce kullanılmış olan süt barındıran kaplardan, peynir veya tereyağı barındıranları ayırabilmeye yarayacak kimyasal izleri analiz etmeyi başardılar. Süt yağını daha yüksek oranlarda içeren kapların, peynir ya da tereyağı içerdiğini tespit ettiler.

Kindstedt, "Bu yeni araştırmayla, ilk peynirlerin yaklaşık 8,500 bin yıl önce iki eş zamanlı gelişmeyle birlikte ortaya çıktığını anlamaktayız." demiştir. İlki, yoğun tarım uygulamalarının toprağı verimsiz hale getirmesi ve tarihteki ilk insan sebepli çevresel felaketin yaşanmasıdır. Sonuç olarak, Neolitik insanları, keçi ve koyunlardan çok daha yoğun biçimde yararlanmaya başlamışlardı. İkincisi ise, insanların çanak-çömleği icat etmesi: süt kaplarının ortaya çıkmasıdır.

Bereketli Hilal bölgesinin sıcak iklimi, Kindstedt'in açıkladığına göre, süt kaplarında olup da hemen kullanılmayan veya bir süre içinde bırakılan sütler, bu yeni icat edilen kaplarda, çok hızlı bir şekilde, saatler içinde pıhtılaşıp koyulaşıyordu (sıcaklık ve sütteki doğal laktik asit bakterileri nedeniyle). Bir süre sonra, maceracı yetişkinler, bu maddeyi denemiş ve süte göre daha kolay sindirebildiklerini gözlemişlerdir. Nedeni ise, laktozun yaklaşık %80'inin whey (süt suyu) ile birlikte kuruyarak azalması ve geriye sindirilebilir ve süte göre daha lezzetli bir madde bırakmasıdır.

Bereketli Hilal Bölgesi.
Bereketli Hilal Bölgesi.
Study.com

Peynirin keşfiyle, dönemin insanları hızlıca süt ürünlerini diyetlerine ekleyebilirlerdi. Peynir, yetişkinler için besin ögeleri ve kalori açısından yeni bir kaynak niteliğine geldi. Kindstedt, "Süt tüketen çocuklar ve bebekler arasından, laktozu (süt şekerini) yetişkinlikte de sindirebilmelerini sağlayan rastgele mutasyonlara sahip olanlar daha fazla hayatta kalma olasılığı taşıyorlardı." diyor.

Çok kısa süre içerisinde, insan evrimi açısından bakıldığında -belki de sadece bir-iki bin yılda- bu mutasyon Bereketli Hilal boyunca yayıldı. Bu hayvancılıkla uğraşan insanlar Avrupa'ya ve ötesine göç etti ve yanlarında bu genetik mutasyonu da taşıdılar. Kindstedt'e göre, "Bu durum, kesinlikle genetik seçilimin insan gelişimi sürecinde çok kısa bir süre içerisinde çok yaygın bir şekilde gerçekleşmesinin çarpıcı bir örneği niteliğindedir. Buna dünya harikalarından biri diyebiliriz ve bu Batı uygarlıklarını tamamiyle değiştirmiştir.".

Bu İçerik Size Ne Hissettirdi?
  • Muhteşem! 0
  • Tebrikler! 0
  • Bilim Budur! 0
  • Mmm... Çok sapyoseksüel! 0
  • Güldürdü 0
  • İnanılmaz 0
  • Umut Verici! 0
  • Merak Uyandırıcı! 0
  • Üzücü! 0
  • Grrr... *@$# 0
  • İğrenç! 0
  • Korkutucu! 0
Kaynaklar ve İleri Okuma
  1. Çeviri Kaynağı: Gastropod | Arşiv Bağlantısı
  • Cynthia Graber ve Nicola Twilley. Say Cheese!. (22 Haziran 2018). Alındığı Tarih: 22 Haziran 2018. Alındığı Yer: Gastropod | Arşiv Bağlantısı

Evrim Ağacı'na her ay sadece 1 kahve ısmarlayarak destek olmak ister misiniz?

Şu iki siteden birini kullanarak şimdi destek olabilirsiniz:

kreosus.com/evrimagaci | patreon.com/evrimagaci

Çıktı Bilgisi: Bu sayfa, Evrim Ağacı yazdırma aracı kullanılarak 27/10/2020 19:06:46 tarihinde oluşturulmuştur. Evrim Ağacı'ndaki içeriklerin tamamı, birden fazla editör tarafından, durmaksızın elden geçirilmekte, güncellenmekte ve geliştirilmektedir. Dolayısıyla bu çıktının alındığı tarihten sonra yapılan güncellemeleri görmek ve bu içeriğin en güncel halini okumak için lütfen şu adrese gidiniz: https://evrimagaci.org/s/7013

İçerik Kullanım İzinleri: Evrim Ağacı'ndaki yazılı içerikler orijinallerine hiçbir şekilde dokunulmadığı müddetçe izin alınmaksızın paylaşılabilir, kopyalanabilir, yapıştırılabilir, çoğaltılabilir, basılabilir, dağıtılabilir, yayılabilir, alıntılanabilir. Ancak bu içeriklerin hiçbiri izin alınmaksızın değiştirilemez ve değiştirilmiş halleri Evrim Ağacı'na aitmiş gibi sunulamaz. Benzer şekilde, içeriklerin hiçbiri, söz konusu içeriğin açıkça belirtilmiş yazarlarından ve Evrim Ağacı'ndan başkasına aitmiş gibi sunulamaz. Bu sayfa izin alınmaksızın düzenlenemez, Evrim Ağacı logosu, yazar/editör bilgileri ve içeriğin diğer kısımları izin alınmaksızın değiştirilemez veya kaldırılamaz.

Reklamı Kapat
Güncel
Karma
Agora
Kitap
Yumurtalık
Diş Hekimi
Grip
Bilim İnsanları
Şehir Hastanesi
Sosyal Mesafelendirme
Akciğer
Entropi
Göğüs Hastalığı
Editör Seçkisi
Maske Takmak
Koku
Toplum
Psikoloji
Abiyogenez
Evrimsel Psikoloji
Hematoloji
Hız
Metabolizma
Neandertaller
Bağışıklık Sistemi
Salgın
Kanıt
Einstein
Daha Fazla İçerik Göster
Daha Fazla İçerik Göster
Reklamı Kapat
Reklamsız Deneyim

Evrim Ağacı'nın çalışmalarına Kreosus, Patreon veya YouTube üzerinden maddi destekte bulunarak hem Türkiye'de bilim anlatıcılığının gelişmesine katkı sağlayabilirsiniz, hem de site ve uygulamamızı reklamsız olarak deneyimleyebilirsiniz. Reklamsız deneyim, Evrim Ağacı'nda çeşitli kısımlarda gösterilen Google reklamlarını ve destek çağrılarını görmediğiniz, daha temiz bir site deneyimi sunmaktadır.

Kreosus

Kreosus'ta her 10₺'lik destek, 1 aylık reklamsız deneyime karşılık geliyor. Bu sayede, tek seferlik destekçilerimiz de, aylık destekçilerimiz de toplam destekleriyle doğru orantılı bir süre boyunca reklamsız deneyim elde edebiliyorlar.

Kreosus destekçilerimizin reklamsız deneyimi, destek olmaya başladıkları anda devreye girmektedir ve ek bir işleme gerek yoktur.

Patreon

Patreon destekçilerimiz, destek miktarından bağımsız olarak, Evrim Ağacı'na destek oldukları süre boyunca reklamsız deneyime erişmeyi sürdürebiliyorlar.

Patreon destekçilerimizin Patreon ile ilişkili e-posta hesapları, Evrim Ağacı'ndaki üyelik e-postaları ile birebir aynı olmalıdır. Patreon destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi 24 saat alabilmektedir.

YouTube

YouTube destekçilerimizin hepsi otomatik olarak reklamsız deneyime şimdilik erişemiyorlar ve şu anda, YouTube üzerinden her destek seviyesine reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. YouTube Destek Sistemi üzerinde sunulan farklı seviyelerin açıklamalarını okuyarak, hangi ayrıcalıklara erişebileceğinizi öğrenebilirsiniz.

Eğer seçtiğiniz seviye reklamsız deneyim ayrıcalığı sunuyorsa, destek olduktan sonra YouTube tarafından gösterilecek olan bağlantıdaki formu doldurarak reklamsız deneyime erişebilirsiniz. YouTube destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi, formu doldurduktan sonra 24-72 saat alabilmektedir.

Diğer Platformlar

Bu 3 platform haricinde destek olan destekçilerimize ne yazık ki reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. Destekleriniz sayesinde sistemlerimizi geliştirmeyi sürdürüyoruz ve umuyoruz bu ayrıcalıkları zamanla genişletebileceğiz.

Giriş yapmayı unutmayın!

Reklamsız deneyim için, maddi desteğiniz ile ilişkilendirilmiş olan Evrim Ağacı hesabınıza üye girişi yapmanız gerekmektedir. Giriş yapmadığınız takdirde reklamları görmeye devam edeceksinizdir.

Destek Ol
Türkiye'deki bilimseverlerin buluşma noktasına hoşgeldiniz!

Göster

Şifrenizi mi unuttunuz? Lütfen e-posta adresinizi giriniz. E-posta adresinize şifrenizi sıfırlamak için bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Eğer aktivasyon kodunu almadıysanız lütfen e-posta adresinizi giriniz. Üyeliğinizi aktive etmek için e-posta adresinize bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Close
“Telaşı, harekete geçmekten daha hızlı yok eden hiçbir şey yoktur.”
Walter Anderson
Geri Bildirim Gönder