Paylaşım Yap
Tüm Reklamları Kapat
Tüm Reklamları Kapat

Peynir Nasıl Bir Çevrede Keşfedildi?

Peynir Nasıl Bir Çevrede Keşfedildi?
3 dakika
2,474
Tüm Reklamları Kapat

İnsanların peyniri keşfiyle ilgili genellikle anlatılan hikaye: "9,000 yıl önce sıcak bir günde seyahat halindeki bir göçebe, yanındaki (termos olarak kullanılan) hayvan midesinde günün sonunda içmek için biraz süt taşıyordu. Gideceği yere vardığında, (buzağının işkembesinden elde edilen) peynir mayasının midedeki sütü kaymakla kapladığını görür ve ilk peynir elde edilmiş olur."

Bu hikayedeki en önemli problem, Vermont Üniversitesi'nden peynir bilimci ve tarihçi Paul Kindstedt'e göre o 9,000 yıl önce Orta Doğu'daki Bereketli Hilal'de yaşayan göçebelerin laktoz intolerant (süt şekerini sindirememe durumu) olmasıdır. Seyahat halindeki bir göçebe süt içmek istemezdi, çünkü içerse şiddetli mide ve bağırsak rahatsızlıkları yaşayabilirdi.

Tüm Reklamları Kapat

"Cheese and Culture" (Peynir ve Kültür) kitabının yazarına göre, arkeolojik kayıtlarda peynir yapımının izlerine binlerce yıl önce, insanların tarıma başladığı zamanlarda rastlanıyor. Bu dönemdeki buğday ve diğer tahılların ekim alanları, yavrularına süt veren yerel yabani koyun ve keçilerin ilgisini çekiyor. Bununla birlikte insan bebekleri de aynı zamanda süt sindirimine çok iyi adaptasyon özellikleri göstermekteler. Dönemin insanları hemen bağlantıyı kurmuş ve bu canlılardan süt elde etmeye başlamışlardır, fakat ilk bin yıl süresince, sütü sindirebilenler sadece bebeklerdi. Yetişkin insanlar ise laktoz intoleranttı. Kindstedt, "Heyecan verici arkeo-genetik ve genomik modellemelerden, yetişkinlerde laktozun sindirebilmesinin MÖ 5,500'e (7,500 yıl öncesi) kadar mümkün olmadığını bilmekteyiz -bu da peynirin geliştirilmesinden en az bin yıl daha geç demektir.

Peynir çeşitleri.
Peynir çeşitleri.
Gastropod

Kindstedt, bilim insanları geçtiğimiz dönemde, binlerce yıl önce kullanılmış olan süt barındıran kaplardan, peynir veya tereyağı barındıranları ayırabilmeye yarayacak kimyasal izleri analiz etmeyi başardılar. Süt yağını daha yüksek oranlarda içeren kapların, peynir ya da tereyağı içerdiğini tespit ettiler.

Tüm Reklamları Kapat

Kindstedt, "Bu yeni araştırmayla, ilk peynirlerin yaklaşık 8,500 bin yıl önce iki eş zamanlı gelişmeyle birlikte ortaya çıktığını anlamaktayız." demiştir. İlki, yoğun tarım uygulamalarının toprağı verimsiz hale getirmesi ve tarihteki ilk insan sebepli çevresel felaketin yaşanmasıdır. Sonuç olarak, Neolitik insanları, keçi ve koyunlardan çok daha yoğun biçimde yararlanmaya başlamışlardı. İkincisi ise, insanların çanak-çömleği icat etmesi: süt kaplarının ortaya çıkmasıdır.

Bereketli Hilal bölgesinin sıcak iklimi, Kindstedt'in açıkladığına göre, süt kaplarında olup da hemen kullanılmayan veya bir süre içinde bırakılan sütler, bu yeni icat edilen kaplarda, çok hızlı bir şekilde, saatler içinde pıhtılaşıp koyulaşıyordu (sıcaklık ve sütteki doğal laktik asit bakterileri nedeniyle). Bir süre sonra, maceracı yetişkinler, bu maddeyi denemiş ve süte göre daha kolay sindirebildiklerini gözlemişlerdir. Nedeni ise, laktozun yaklaşık %80'inin whey (süt suyu) ile birlikte kuruyarak azalması ve geriye sindirilebilir ve süte göre daha lezzetli bir madde bırakmasıdır.

Bereketli Hilal Bölgesi.
Bereketli Hilal Bölgesi.
Study.com

Peynirin keşfiyle, dönemin insanları hızlıca süt ürünlerini diyetlerine ekleyebilirlerdi. Peynir, yetişkinler için besin ögeleri ve kalori açısından yeni bir kaynak niteliğine geldi. Kindstedt, "Süt tüketen çocuklar ve bebekler arasından, laktozu (süt şekerini) yetişkinlikte de sindirebilmelerini sağlayan rastgele mutasyonlara sahip olanlar daha fazla hayatta kalma olasılığı taşıyorlardı." diyor.

Evrim Ağacı'ndan Mesaj

Çok kısa süre içerisinde, insan evrimi açısından bakıldığında -belki de sadece bir-iki bin yılda- bu mutasyon Bereketli Hilal boyunca yayıldı. Bu hayvancılıkla uğraşan insanlar Avrupa'ya ve ötesine göç etti ve yanlarında bu genetik mutasyonu da taşıdılar. Kindstedt'e göre, "Bu durum, kesinlikle genetik seçilimin insan gelişimi sürecinde çok kısa bir süre içerisinde çok yaygın bir şekilde gerçekleşmesinin çarpıcı bir örneği niteliğindedir. Buna dünya harikalarından biri diyebiliriz ve bu Batı uygarlıklarını tamamiyle değiştirmiştir.".

Bu Makaleyi Alıntıla
Okundu Olarak İşaretle
4
Paylaş
Sonra Oku
Notlarım
Yazdır / PDF Olarak Kaydet
Bize Ulaş
Yukarı Zıpla

İçeriklerimizin bilimsel gerçekleri doğru bir şekilde yansıtması için en üst düzey çabayı gösteriyoruz. Gözünüze doğru gelmeyen bir şey varsa, mümkünse güvenilir kaynaklarınızla birlikte bize ulaşın!

Bu içeriğimizle ilgili bir sorunuz mu var? Buraya tıklayarak sorabilirsiniz.

Soru & Cevap Platformuna Git
Bu İçerik Size Ne Hissettirdi?
  • Muhteşem! 1
  • Tebrikler! 1
  • Mmm... Çok sapyoseksüel! 1
  • Bilim Budur! 0
  • Güldürdü 0
  • İnanılmaz 0
  • Umut Verici! 0
  • Merak Uyandırıcı! 0
  • Üzücü! 0
  • Grrr... *@$# 0
  • İğrenç! 0
  • Korkutucu! 0
Kaynaklar ve İleri Okuma
  1. Çeviri Kaynağı: Gastropod | Arşiv Bağlantısı
  • Cynthia Graber ve Nicola Twilley. Say Cheese!. (22 Haziran 2018). Alındığı Tarih: 22 Haziran 2018. Alındığı Yer: Gastropod | Arşiv Bağlantısı
Tüm Reklamları Kapat

Evrim Ağacı'na her ay sadece 1 kahve ısmarlayarak destek olmak ister misiniz?

Şu iki siteden birini kullanarak şimdi destek olabilirsiniz:

kreosus.com/evrimagaci | patreon.com/evrimagaci

Çıktı Bilgisi: Bu sayfa, Evrim Ağacı yazdırma aracı kullanılarak 22/02/2024 18:39:55 tarihinde oluşturulmuştur. Evrim Ağacı'ndaki içeriklerin tamamı, birden fazla editör tarafından, durmaksızın elden geçirilmekte, güncellenmekte ve geliştirilmektedir. Dolayısıyla bu çıktının alındığı tarihten sonra yapılan güncellemeleri görmek ve bu içeriğin en güncel halini okumak için lütfen şu adrese gidiniz: https://evrimagaci.org/s/7013

İçerik Kullanım İzinleri: Evrim Ağacı'ndaki yazılı içerikler orijinallerine hiçbir şekilde dokunulmadığı müddetçe izin alınmaksızın paylaşılabilir, kopyalanabilir, yapıştırılabilir, çoğaltılabilir, basılabilir, dağıtılabilir, yayılabilir, alıntılanabilir. Ancak bu içeriklerin hiçbiri izin alınmaksızın değiştirilemez ve değiştirilmiş halleri Evrim Ağacı'na aitmiş gibi sunulamaz. Benzer şekilde, içeriklerin hiçbiri, söz konusu içeriğin açıkça belirtilmiş yazarlarından ve Evrim Ağacı'ndan başkasına aitmiş gibi sunulamaz. Bu sayfa izin alınmaksızın düzenlenemez, Evrim Ağacı logosu, yazar/editör bilgileri ve içeriğin diğer kısımları izin alınmaksızın değiştirilemez veya kaldırılamaz.

Tüm Reklamları Kapat
Keşfet
Akış
İçerikler
Gündem
Odontoloji
Skeptisizm
Yörünge
Tardigrad
Şüphecilik
Kromozom
Popülasyon
Koaservat
Evrim Ağacı Duyurusu
Teori
Lgbt
Süt
Kuyruksuz Maymun
Beyin
Özel Görelilik
Cinsel Seçilim
Nobel Ödülü
2019-Ncov
Onkoloji
Tohum
Hastalık Kataloğu
Sinek
Deri
Anatomi
Mitler
Aklımdan Geçen
Komünite Seç
Aklımdan Geçen
Fark Ettim ki...
Bugün Öğrendim ki...
İşe Yarar İpucu
Bilim Haberleri
Hikaye Fikri
Video Konu Önerisi
Başlık
Gündem
Bugün bilimseverlerle ne paylaşmak istersin?
Bağlantı
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu komünite, aklınızdan geçen düşünceleri Evrim Ağacı ailesiyle paylaşabilmeniz içindir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Bilim kimliğinizi önceleyin.
Evrim Ağacı bir bilim platformudur. Dolayısıyla aklınızdan geçen her şeyden ziyade, bilim veya yaşamla ilgili olabilecek düşüncelerinizle ilgileniyoruz.
2
Propaganda ve baskı amaçlı kullanmayın.
Herkesin aklından her şey geçebilir; fakat bu platformun amacı, insanların belli ideolojiler için propaganda yapmaları veya başkaları üzerinde baskı kurma amacıyla geliştirilmemiştir. Paylaştığınız fikirlerin değer kattığından emin olun.
3
Gerilim yaratmayın.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
4
Değer katın; hassas konulardan ve öznel yoruma açık alanlardan uzak durun.
Bu komünitenin amacı okurlara hayatla ilgili keyifli farkındalıklar yaşatabilmektir. Din, politika, spor, aktüel konular gibi anlık tepkilere neden olabilecek konulardaki tespitlerden kaçının. Ayrıca aklınızdan geçenlerin Türkiye’deki bilim komünitesine değer katması beklenmektedir.
5
Cevap hakkı doğurmayın.
Bu platformda cevap veya yorum sistemi bulunmamaktadır. Dolayısıyla aklınızdan geçenlerin, tespit edilebilir kişilere cevap hakkı doğurmadığından emin olun.
Ekle
Soru Sor
Sosyal
Yeniler
Daha Fazla İçerik Göster
Evrim Ağacı'na Destek Ol
Evrim Ağacı'nın %100 okur destekli bir bilim platformu olduğunu biliyor muydunuz? Evrim Ağacı'nın maddi destekçileri arasına katılarak Türkiye'de bilimin yayılmasına güç katmak için hemen buraya tıklayın.
Popüler Yazılar
30 gün
90 gün
1 yıl
EA Akademi
Evrim Ağacı Akademi (ya da kısaca EA Akademi), 2010 yılından beri ürettiğimiz makalelerden oluşan ve kendi kendinizi bilimin çeşitli dallarında eğitebileceğiniz bir çevirim içi eğitim girişimi! Evrim Ağacı Akademi'yi buraya tıklayarak görebilirsiniz. Daha fazla bilgi için buraya tıklayın.
Etkinlik & İlan
Bilim ile ilgili bir etkinlik mi düzenliyorsunuz? Yoksa bilim insanlarını veya bilimseverleri ilgilendiren bir iş, staj, çalıştay, makale çağrısı vb. bir duyurunuz mu var? Etkinlik & İlan Platformumuzda paylaşın, milyonlarca bilimsevere ulaşsın.
Youtube
Kırmızı Gören Boğalar Neden Sinirleniyor?
Kırmızı Gören Boğalar Neden Sinirleniyor?
Brian Cox, Evrim Ağacı'nda: Sonsuz Evren'de Yerimiz Ne?
Brian Cox, Evrim Ağacı'nda: Sonsuz Evren'de Yerimiz Ne?
İlk Defa Ne Zaman Giysi Giydik?
İlk Defa Ne Zaman Giysi Giydik?
Utandığınızda Yüzünüz Kızarıyor mu?
Utandığınızda Yüzünüz Kızarıyor mu?
Bu Sıvı Neden Elimde Kaynıyor?
Bu Sıvı Neden Elimde Kaynıyor?
Podcast
Evrim Ağacı'nın birçok içeriğinin profesyonel ses sanatçıları tarafından seslendirildiğini biliyor muydunuz? Bunların hepsini Podcast Platformumuzda dinleyebilirsiniz. Ayrıca Spotify, iTunes, Google Podcast ve YouTube bağlantılarını da bir arada bulabilirsiniz.
Yazı Geçmişi
Okuma Geçmişi
Notlarım
İlerleme Durumunu Güncelle
Okudum
Sonra Oku
Not Ekle
Kaldığım Yeri İşaretle
Göz Attım

Evrim Ağacı tarafından otomatik olarak takip edilen işlemleri istediğin zaman durdurabilirsin.
[Site ayalarına git...]

Filtrele
Listele
Bu yazıdaki hareketlerin
Devamını Göster
Filtrele
Listele
Tüm Okuma Geçmişin
Devamını Göster
0/10000
Bu Makaleyi Alıntıla
Evrim Ağacı Formatı
APA7
MLA9
Chicago
K. T. Özdoğan. Peynir Nasıl Bir Çevrede Keşfedildi?. (21 Nisan 2015). Alındığı Tarih: 22 Şubat 2024. Alındığı Yer: https://evrimagaci.org/s/7013
Özdoğan, K. T. (2015, April 21). Peynir Nasıl Bir Çevrede Keşfedildi?. Evrim Ağacı. Retrieved February 22, 2024. from https://evrimagaci.org/s/7013
K. T. Özdoğan. “Peynir Nasıl Bir Çevrede Keşfedildi?.” Edited by Kadir Toykan Özdoğan. Translated by Kadir Toykan Özdoğan, Evrim Ağacı, 21 Apr. 2015, https://evrimagaci.org/s/7013.
Özdoğan, Kadir Toykan. “Peynir Nasıl Bir Çevrede Keşfedildi?.” Edited by Kadir Toykan Özdoğan. Translated by Kadir Toykan Özdoğan. Evrim Ağacı, April 21, 2015. https://evrimagaci.org/s/7013.
ve seni takip ediyor
Evrim Ağacı Uygulamasını
İndir
Chromium Tabanlı Mobil Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
İlk birkaç girişinizde zaten tarayıcınız size uygulamamızı indirmeyi önerecek. Önerideki tuşa tıklayarak uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu öneriyi, yukarıdaki videoda görebilirsiniz. Eğer bu öneri artık gözükmüyorsa, Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Chromium Tabanlı Masaüstü Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
Yeni uygulamamızı kurmak için tarayıcı çubuğundaki kurulum tuşuna tıklayın. "Yükle" (Install) tuşuna basarak kurulumu tamamlayın. Dilerseniz, Evrim Ağacı İleri Web Uygulaması'nı görev çubuğunuza sabitleyin. Uygulama logosuna sağ tıklayıp, "Görev Çubuğuna Sabitle" seçeneğine tıklayabilirsiniz. Eğer bu seçenek gözükmüyorsa, tarayıcının Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Safari Mobil Uygulama
Sırasıyla Paylaş -> Ana Ekrana Ekle -> Ekle tuşlarına basarak yeni mobil uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu basamakları görmek için yukarıdaki videoyu izleyebilirsiniz.

Daha fazla bilgi almak için tıklayın

Göster

Şifrenizi mi unuttunuz? Lütfen e-posta adresinizi giriniz. E-posta adresinize şifrenizi sıfırlamak için bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Eğer aktivasyon kodunu almadıysanız lütfen e-posta adresinizi giriniz. Üyeliğinizi aktive etmek için e-posta adresinize bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Close