Paylaşım Yap
Tüm Reklamları Kapat
Tüm Reklamları Kapat

Omelas'ı Bırakıp Gidenler: Le Guin'in Yarattığı Omelas Şehri ve İnsanları, Bize İnsan Doğası ve Psikolojik Etik Hakkında Neler Öğretebilir?

Omelas'ı Bırakıp Gidenler: Le Guin'in Yarattığı Omelas Şehri ve İnsanları, Bize İnsan Doğası ve Psikolojik Etik Hakkında Neler Öğretebilir? Kyle7-7
9 dakika
6,105
  • Etik (Ahlak Felsefesi)
  • İnsan Hakları

Ursula K. Le Guin tarafından kaleme alınmış ödüllü bir öykü olan Omelas'ı Bırakıp Gidenler, distopik bir şehrin insanlarını ve bu insanların baş etmek zorunda oldukları bir vicdani muhasebeyi anlatmaktadır.

Omelas, son derece mutlu olan, refahın ve bereketin olduğu, masmavi bir göğe, yeşil çayırlara, sık ormanlara, yüce dağlara sahip olan görkemli bir şehirdir. Her yaştan, her meslekten insanlar oldukça güzel bir hayat sürmektedirler. Yazar, bu güzel ve coşkulu havayı, bir yaz şöleninin arifesindeki heyecan ile betimler. Omelas’ta her şey o kadar eksiksiz ve kusursuzdur ki düzeni ve tertibi sağlayacak, sorunları çözecek otoritelere gerek yoktur. Kral, asker, polis, din adamları, merkezi bir yönetim yoktur. Sınıflar, hiyerarşi, ezen, ezilen, sömüren, semiren ya da köle olan yoktur. Ekonomisinin bir borsası veya ürünlerini sattıracak reklamları yoktur. Öte taraftan cinsellik, ön yargısızca ve katı normların çeperine alınmadan kabul edilir; mutluluğun kaynağı olarak görülür ve sakınılmaz. Hem içki hem de uyuşturucu türü maddelerin kullanılmasında beis görülmez, çekince duyulmaz. Öyküdeki şehir tasvirleri, ilahi dinlerin cennet tasvirlerini çağrıştırır.

Tüm Reklamları Kapat

Omelas'ı Bırakıp Gidenler

Le Guin’in Omelas’a yaptığı bu güzellemelerden sonra "öyleyse bir şey daha anlatayım sizlere" diyerek, madalyonun diğer yüzünü, aydınlıkla, coşkunlukla, bollukla övdüğü şehrin bu kez karanlık, köhne, pis yanını anlatmaya başlar:

Omelas’ın güzel kamu binalarından birinin bodrumunda, belki de ferah evlerinin birinin mahzeninde bir oda var. Kapısı kilitli, penceresi yok. Mahzenin bir yerindeki, örümcek ağları bürümüş bir pencereden küçük tozlu bir ışık tahtaların arasındaki bir çatlaktan sızıyor. Yerler pislik içinde. Dokununca hafif bir ıslaklık geliyor ele. Oda üç adım boyunda, iki adım eninde… Odada bir çocuk oturuyor...

Pasajdan anlayacağımız üzere Omelas şehrinde küçük bir çocuk, koşulları oldukça kötü ve tiksinti uyandırıcı bir yerde tutulmaktadır. Sadece yaşamını idame ettirecek kadar yiyecek verilmekte, bu seanslarda da şiddet görmekte, çocuğa asla bir insan gibi davranılmamaktadır. Durumu içler acısıdır. Tümüyle çıplaktır. Kemikleri sayılacak kadar zayıftır. Zekâsı gerilemiştir. Kendi dışkısı ile birlikte yatıp kalktığı kara bir mahzende yaşamaya mecbur bırakılmıştır.

Tüm Reklamları Kapat

Hepsi, Omelas’ın tüm insanları, onun orada olduğunu biliyor. Bazıları görmeye geliyor, diğerleri orada olduğunu bilmekle yetiniyor. Orada olması gerektiğini biliyor hepsi. Bazıları nedenini anlıyor, bazıları anlamıyor; ama hepsi de farkındalar ki mutlulukları, kentlerinin güzelliği, dostluklarının sıcaklığı, çocuklarının sağlığı, âlimlerinin bilgeliği, zanaatkârlarının ustalığı, hatta hasatlarının bolluğu ve göklerinin berraklığı tümüyle bu çocuğun dayanılmaz sefaletine bağlı...

Omelas şehrinin bu mutluluğu, refahı ve sıhhati küçük bir çocuğun karanlık bir mahzende eziyetine bağlıdır. Çocuk kurtarılır, ona sevgi gösterilip insan gibi davranılırsa, bu erinç ve gönenç hayat yazarın bahsetmediği bir zorunluluk yüzünden yerle bir olacaktır. Omelas’ın derin dilemmasının özü budur. Eziyet ve sefalet içinde sevgisizce yaşamaya mecbur bırakılan bir çocuğun hayatına karşılık, bir şehrin sonsuz mutluluğu, coşkunluğu, bolluğu ve bereketi... Yazar, dolaylı olarak şehrin çoğunluğunun kendi yaşamlarından ödün vermediğini anlatır; ancak bazı insanların bu durumu kabullenemeyip şehri terk ettiklerini söyler ve onlara Omelas’ı Bırakıp Gidenler der.

Omelas sakinlerinin ahlaki olarak yekpare bir bütünlük sergilemediklerini şehri terk edenler ve şehirde kalanların olmasından anlıyoruz. Yazar, iktidarın ve araçlarının olmadığını net bir dille ifade eder. Dolayısıyla zor kullanılarak böyle bir muamele gerçekleşmemiştir. Bir otoritenin angaryası değildirler. O halde Le Guin insanları ahlaki, vicdani ve insani bir hesaplaşmaya davet eder. Fakat "Siz olsaydınız ne yapardınız?" tarzında bir etik ikilemi sunmaz okuyucularına. Yapılması gerekeni, hikâyesinin başlığı yapar. Sorduğu soru ise, "Sizler Omelas’larınızı terk edebilir misiniz?" sorusudur. Ancak daha çok felsefi konularda bir etik ikilem tartışması olarak sıklıkla bahsedilmektedir.

Faydacı Etik

Etik teorileri bağlamında bu hikâyeyi değerlendirmeye çalışalım. Bunlardan ilki faydacılıktır (İng: "utilitarianism"). Doğan Özlem, etik tiplerini üç başat problemi esas alan yaklaşımlara göre ayırmaktadır. Bunlar; "en yüksek iyi", "doğru eylem" ve "irade özgürlüğü" problemleridir. Faydacı etik, bu problemlerden en yüksek iyiyi temel alır ve en yüksek iyinin mutluluk olduğunu öne sürer. Yani ahlakın temelinde en yüksek iyi arayışı vardır ve bu da mutluluk arayışıdır der.[2]

Evrim Ağacı'ndan Mesaj

Fakat mutluluğu arttıran eylemin ahlaklı olduğu yargısının, aynı zeminde yer alan mutlulukçu etikten farkları vardır. Antik çağın mutluluk verici eylemlerinin daha bireyci tarafta durduğunu ifade ederken, kendisi daha toplumcu, sosyal yararı önceleyen bir tavrı esas alır. Örneğin; felsefe tarihinde önemli bir tutan sofistler ve Sokrates tartışmalarının temelinde bilginin evrenselliği ve göreceliği vardır. Sokrates, evrenselci bir konumda yer alır; fakat ahlak anlayışında yine bireysel öncüllerden yola çıkarak, "kendini tanı" mottosuyla hareket eder. En yüksek iyinin mutluluk olduğunu kabul ederken, mutluluğa da en doğru bilgi ile ulaşılacağını savunur. İnsanın ruhsal gücü (daimon), yani kendi yazgısını belirleme gücü, en doğru bilginin kaynağıdır. Aynı şekilde Aristoteles, Platon, Epikurosçuluk, Stoacılık, Kinizm gibi felsefeciler ve akımlar, en doğru ahlakın mutluluk için var olduğunu söylerken, buna giden temel yolu bireysel temel üzerine kurgulamışlardır. Faydacı etiğin gücü bunu toplumsal zemine oturtmasıdır. Başka insanların mutluluğu, bireysel mutluluğun belirleyicisidir.[2]

Faydacı etiğin temsilcileri insan doğasının bencil olduğunu ifade ederler; fakat yaşam tecrübeleri ancak başkalarıyla birlikte var olabileceklerini, bu yüzden altruist eğilimleri ve başkalarını gözetmeyi öğrendiklerini söylerler. Samuel Butler'a göre insanın diğerkâmlığı doğuştan gelir. Hem kendini sever (İng: "self-love") hem de türdeşlerinin iyiliğini (İng: "benevolence") ister.

Faydacı etiğin önemli bir kırmızı çizgisi bulunur: Bir eylemin doğru kabul edilmesi için mutluluk getirmesi şarttır. Ancak bazı durumlarda mutluluk getirip getirmediğine bakılmaz, analiz yapılmaz. Bunlar cinayet, hırsızlık, aldatma, şiddet vb. muamelelerdir. Bunlar konuşulmaya gerek olmayan ahlak dışı eylemlerdir.[2]

Omelas'ın mutluluğuna karşılık bir çocuğun çektiği işkence, tüm bu bilgiler ışığında faydacı etiğin perspektifinden bakıldığında, etik dışıdır. İnsanların refah dolu hayatlarından, zenginliklerinden ve sıhhatlerinden ödün vermemeleri, hatta buna mecbur bile olmaları (öyküde böyle bir zorunluluk yoktur), durumun ahlaki açıdan kabul edilmezliğinin üstünü kapatamaz.

Deontolojik Etik

Kant'ın ödev etiği, problemin zeminini "Doğru eylem nedir?" sorusuna dayandırır. Çünkü mutluluğu herkesin uzlaşacağı bir kategori olarak görmez. En yüksek iyinin etik için bir temel kategori oluşturacağına ikna olmaz. Kant da tıpkı Sokrates gibi evrensel, herkes için genel geçerliği olan bir yasanın ancak ahlaki çerçeveye girebileceğini söyler. Bu ahlaki norma riayet eden insanlar, ancak doğru bir etik eylemin öznesi olacaklardır.

Tüm Reklamları Kapat

Ona göre ahlaklılık, mutlulukla ilgili bir şey değildir. Çünkü insanın arzu ve eğilimleri onu buna güdüler, yani doğuştan getirdiği bir motivasyon bulunur. Sadece mutluluğa ulaşma hedefi, hayvanları motive eden haz ve isteklerden farkı yoktur. Dolayısıyla etik problemin zeminini mutluluğa odaklamak ahlakın insaniliğini ortadan kaldırır. O yüzden Kant’a göre ahlak, yalnızca insana özgü bir fenomendir.

Kant, heteronomi ve otonomi gibi iki ayrım yapar. Heteronomi, insanın evren içinde doğal bir belirlenmişliğe; duygular, güdüler, dürtüler egemenliğindeki bir yaşama olan tabiiyetidir. Yani özgür olmayan insanın ifadesidir. Özgür insan ise, ancak kendi koyduğu norm ve yasaların hükmünde yaşayabilir. Bu yönüyle ahlak doğal belirleyicilerin dışında, varoluşsal bir çabayla, insanın istencinin ürünü olan bir fenomendir. Buna da "otonomi" der. Doğada ahlaki bir olgu yoktur. İşte insan iradesinin ve aklının ortaya çıkardığı ahlaki normlara uymak, bir ödevdir. Yani kişinin rızası ve istenci ile yapmaya kendisini yükümlü gördüğü, dışarıdan zor gerektirmeyen davranışlardır. Ödevde bir otoritenin buyurganlığı yoktur. Bir üst gücün buyurganlığı ile ilgili davranışlara "görev" adını verir.[2]

Deontolojik etik, Omelas’taki refahın bedelini ödeyen çocuk için karmaşa içinde kalır. Hatırlarsak; şehirde otorite yoktu ve belirlenmiş ve riayet etmek zorunda olunan bir kanun, norm veya ahlak yasası bulunmuyordu. Deontolojinin önem biçtiği görev, söz konusu değildir. Bu durumda Omelas şehrinin otonom -kendi yasalarını yapabilen- aklı siliktir. O, heteronom güdülerle yaşamaktadır. Eğer Omelas halkının önemli bir kısmı "çocuğun eziyeti şehrin mutluluğu için zaruridir ve bu yüzden devam edilmelidir" tarzında uzlaşılmış bir fikre sahip olursa, o zaman etik dışı bir durum olamazdı. Çünkü sonuçlar değil, ödev-görev esastı. Tam tersine, uzlaşı, çocuğun hak ettiği özgürlüğe kavuşması şeklinde olsaydı, deontolojik etik bu eylemi ve tutumu da ahlaki olarak kabul edecekti.

Yine de yazarın Omelas halkının bu işkenceyi istemediğini, fakat çare bulamadıkları için kabul ettiklerini dolaylayan betimlemelerinden şu sonuç çıkarılabilir: Omelas halkının çocuğa karşı duyarsız tutumunun yanlış olduğu bilindiği halde buna engel olmamaları ve müsaade etmeleri etik dışı bir durumdur.

Tüm Reklamları Kapat

Omelas’ta Bir Psikolog

Mutluluk, sıhhat, refah, bereket ve aşkın olduğu bu ütopik şehirde bir psikolog olsaydık... İnsanların ne kadar ruhsal problem yaşayacağı kuşkulu olacaktır; ama bu psikoloğun az mutlu olan insanları daha fazla mutlu etmek için çalıştığını varsayalım. Ya da bu çocuğun orada bulunmasından dolayı bazı insanların kendilerini iyi hissetmeyip bir psikologa başvurduğunu düşünelim. Psikolog, hiçbir şey olmamış gibi işine devam mı etmelidir? Bu ikilemden dolayı iyi hissetmeyen insanlara "Değiştiremeyeceğimiz durumların sorumlusu değiliz." diye telkinde mi bulunmalıdır?

Senaryoları çeşitlendirebiliriz, ama esas soru şudur: Psikologun tavrı ne olmalıdır? Küçük çocuğun tekmelenerek uyandırıldığından, mısır lapasıyla beslendiğinden, çırılçıplak halde nemli bir odada dışkısının üzerine yatıp kalktığından bu psikolog haberdar olsun. Eminiz ki bugün güncel haliyle Etik Yönetmeliğin bütün kriterlerinde sorunlar bulunacak, "İnsan Haklarına Saygı ve Ayrımcılık Yapmama" ilkesi, yüksek sesle haykırılacaktır.[3]

Mevcut düzen, ister doğaüstü bir kudret tarafından olsun, isterse insan eliyle var edilmiş olsun, Omelas’ın psikologu/psikologları bu düzeni değiştirme cesaretini göstersinler ve çocuğu karanlık izbeden çıkarsınlar. Kehanette buyrulduğu gibi şehirdeki coşkunluk, bolluk, refah, sıhhat yerini mutsuzluğa, zorluğa, kıtlığa, illetlere bıraksın. Diğer insanların rızasını almadan değiştirilen bu sistem, kendi mağdurlarını yaratacak ve avangart psikologlar Omelas’ın zor günlerinin müsebbibi ilan edileceklerdir. Bu durumda etik ilkeler ihlal edilmiş ve birçok insana zarar verilmiş olunmayacak mıdır?

Daha da trajik hale getirirsek: Psikologun kurtarmış olduğu çocuk ile Omelas’ın diğer çocukları açlık, susuzluk, hastalık, kıtlık gibi sorunlar yaşamak zorunda kalırsa psikolog, suçlu mu olacaktır kahraman mı? Zorluk, etik ilkelerin birini uygularken diğer bir ilkeye zıt düşmekten kaynaklanır. İşte ikilemin açmazı burada başlar. Ne seçilirse seçilsin bir yanlış sonuç hazır beklemektedir.

Bu psikomitosta, "üçüncü yolları" bilerek söz konusu etmedik. İkilemin zorluğunun bilinmesi açısından bu önemlidir. Korkunç dilemmaların özelliği de zaten bir başka yolun olmamasıdır. Özgürlüğün tercih yapmak olduğu önermeleri, dilemmalarda birer safsataya dönüşür. Le Guin, belki de bu yüzden çareyi Omelas’ı bırakıp gitmekte bulmuştur.

Alıntı Yap
Okundu Olarak İşaretle
14
Paylaş
Sonra Oku
Notlarım
Yazdır / PDF Olarak Kaydet
Bize Ulaş
Yukarı Zıpla

İçeriklerimizin bilimsel gerçekleri doğru bir şekilde yansıtması için en üst düzey çabayı gösteriyoruz. Gözünüze doğru gelmeyen bir şey varsa, mümkünse güvenilir kaynaklarınızla birlikte bize ulaşın!

Bu içeriğimizle ilgili bir sorunuz mu var? Buraya tıklayarak sorabilirsiniz.

Soru & Cevap Platformuna Git
Bu İçerik Size Ne Hissettirdi?
  • Merak Uyandırıcı! 8
  • Tebrikler! 4
  • Muhteşem! 2
  • Mmm... Çok sapyoseksüel! 2
  • Güldürdü 1
  • İnanılmaz 1
  • Bilim Budur! 0
  • Umut Verici! 0
  • Üzücü! 0
  • Grrr... *@$# 0
  • İğrenç! 0
  • Korkutucu! 0
Kaynaklar ve İleri Okuma
  • U. K. Le Guin, et al. (2020). Rüzgarın On İki Köşesi. Yayınevi: Ayrıntı yayınları. sf: 306-314.
  • ^ a b c d D. Özlem, et al. (2010). Etik -Ahlâk Felsefesi. Yayınevi: Say Yayınları.
  • ^ Türk Psikologlar Derneği. (2014). Türk Psikologlar Derneği Etik Yönetmeliği.
Tüm Reklamları Kapat

Evrim Ağacı'na her ay sadece 1 kahve ısmarlayarak destek olmak ister misiniz?

Şu iki siteden birini kullanarak şimdi destek olabilirsiniz:

kreosus.com/evrimagaci | patreon.com/evrimagaci

Çıktı Bilgisi: Bu sayfa, Evrim Ağacı yazdırma aracı kullanılarak 31/03/2023 08:34:56 tarihinde oluşturulmuştur. Evrim Ağacı'ndaki içeriklerin tamamı, birden fazla editör tarafından, durmaksızın elden geçirilmekte, güncellenmekte ve geliştirilmektedir. Dolayısıyla bu çıktının alındığı tarihten sonra yapılan güncellemeleri görmek ve bu içeriğin en güncel halini okumak için lütfen şu adrese gidiniz: https://evrimagaci.org/s/10705

İçerik Kullanım İzinleri: Evrim Ağacı'ndaki yazılı içerikler orijinallerine hiçbir şekilde dokunulmadığı müddetçe izin alınmaksızın paylaşılabilir, kopyalanabilir, yapıştırılabilir, çoğaltılabilir, basılabilir, dağıtılabilir, yayılabilir, alıntılanabilir. Ancak bu içeriklerin hiçbiri izin alınmaksızın değiştirilemez ve değiştirilmiş halleri Evrim Ağacı'na aitmiş gibi sunulamaz. Benzer şekilde, içeriklerin hiçbiri, söz konusu içeriğin açıkça belirtilmiş yazarlarından ve Evrim Ağacı'ndan başkasına aitmiş gibi sunulamaz. Bu sayfa izin alınmaksızın düzenlenemez, Evrim Ağacı logosu, yazar/editör bilgileri ve içeriğin diğer kısımları izin alınmaksızın değiştirilemez veya kaldırılamaz.

Tüm Reklamları Kapat
Keşfet
Akış
İçerikler
Sosyal
Gündem
Amerika Birleşik Devletleri
Doktor
Sanat
Tümör
Çağ
Göz
Kuyruk
Hasta
Biyocoğrafya
Makine
Yaşam
Evrim Ağacı Duyurusu
İmmünoloji
Çevre
Yapay Zeka
Beslenme Davranışları
Hamile
Kadın
Doğal Seçilim
Yemek
İnsanlar
Neandertal
Bağırsak
Radyasyon
Fotosentez
Aklımdan Geçen
Komünite Seç
Aklımdan Geçen
Fark Ettim ki...
Bugün Öğrendim ki...
İşe Yarar İpucu
Bilim Haberleri
Hikaye Fikri
Video Konu Önerisi
Başlık
Gündem
Bugün Türkiye'de bilime ve bilim okuryazarlığına neler katacaksın?
Bağlantı
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu komünite, aklınızdan geçen düşünceleri Evrim Ağacı ailesiyle paylaşabilmeniz içindir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Bilim kimliğinizi önceleyin.
Evrim Ağacı bir bilim platformudur. Dolayısıyla aklınızdan geçen her şeyden ziyade, bilim veya yaşamla ilgili olabilecek düşüncelerinizle ilgileniyoruz.
2
Propaganda ve baskı amaçlı kullanmayın.
Herkesin aklından her şey geçebilir; fakat bu platformun amacı, insanların belli ideolojiler için propaganda yapmaları veya başkaları üzerinde baskı kurma amacıyla geliştirilmemiştir. Paylaştığınız fikirlerin değer kattığından emin olun.
3
Gerilim yaratmayın.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
4
Değer katın; hassas konulardan ve öznel yoruma açık alanlardan uzak durun.
Bu komünitenin amacı okurlara hayatla ilgili keyifli farkındalıklar yaşatabilmektir. Din, politika, spor, aktüel konular gibi anlık tepkilere neden olabilecek konulardaki tespitlerden kaçının. Ayrıca aklınızdan geçenlerin Türkiye’deki bilim komünitesine değer katması beklenmektedir.
5
Cevap hakkı doğurmayın.
Bu platformda cevap veya yorum sistemi bulunmamaktadır. Dolayısıyla aklınızdan geçenlerin, tespit edilebilir kişilere cevap hakkı doğurmadığından emin olun.
Gönder
Ekle
Soru Sor
Daha Fazla İçerik Göster
Evrim Ağacı'na Destek Ol
Evrim Ağacı'nın %100 okur destekli bir bilim platformu olduğunu biliyor muydunuz? Evrim Ağacı'nın maddi destekçileri arasına katılarak Türkiye'de bilimin yayılmasına güç katmak için hemen buraya tıklayın.
Popüler Yazılar
30 gün
90 gün
1 yıl
EA Akademi
Evrim Ağacı Akademi (ya da kısaca EA Akademi), 2010 yılından beri ürettiğimiz makalelerden oluşan ve kendi kendinizi bilimin çeşitli dallarında eğitebileceğiniz bir çevirim içi eğitim girişimi! Evrim Ağacı Akademi'yi buraya tıklayarak görebilirsiniz. Daha fazla bilgi için buraya tıklayın.
Etkinlik & İlan
Bilim ile ilgili bir etkinlik mi düzenliyorsunuz? Yoksa bilim insanlarını veya bilimseverleri ilgilendiren bir iş, staj, çalıştay, makale çağrısı vb. bir duyurunuz mu var? Etkinlik & İlan Platformumuzda paylaşın, milyonlarca bilimsevere ulaşsın.
Podcast
Evrim Ağacı'nın birçok içeriğinin profesyonel ses sanatçıları tarafından seslendirildiğini biliyor muydunuz? Bunların hepsini Podcast Platformumuzda dinleyebilirsiniz. Ayrıca Spotify, iTunes, Google Podcast ve YouTube bağlantılarını da bir arada bulabilirsiniz.
Yazı Geçmişi
Okuma Geçmişi
Notlarım
İlerleme Durumunu Güncelle
Okudum
Sonra Oku
Not Ekle
Kaldığım Yeri İşaretle
Göz Attım

Evrim Ağacı tarafından otomatik olarak takip edilen işlemleri istediğin zaman durdurabilirsin.
[Site ayalarına git...]

Filtrele
Listele
Bu yazıdaki hareketlerin
Devamını Göster
Filtrele
Listele
Tüm Okuma Geçmişin
Devamını Göster
0/10000
Alıntı Yap
Evrim Ağacı Formatı
APA7
MLA9
Chicago
V. Turgut, et al. Omelas'ı Bırakıp Gidenler: Le Guin'in Yarattığı Omelas Şehri ve İnsanları, Bize İnsan Doğası ve Psikolojik Etik Hakkında Neler Öğretebilir?. (13 Temmuz 2021). Alındığı Tarih: 31 Mart 2023. Alındığı Yer: https://evrimagaci.org/s/10705
Turgut, V., Bakırcı, Ç. M. (2021, July 13). Omelas'ı Bırakıp Gidenler: Le Guin'in Yarattığı Omelas Şehri ve İnsanları, Bize İnsan Doğası ve Psikolojik Etik Hakkında Neler Öğretebilir?. Evrim Ağacı. Retrieved March 31, 2023. from https://evrimagaci.org/s/10705
V. Turgut, et al. “Omelas'ı Bırakıp Gidenler: Le Guin'in Yarattığı Omelas Şehri ve İnsanları, Bize İnsan Doğası ve Psikolojik Etik Hakkında Neler Öğretebilir?.” Edited by Çağrı Mert Bakırcı. Evrim Ağacı, 13 Jul. 2021, https://evrimagaci.org/s/10705.
Turgut, Vural. Bakırcı, Çağrı Mert. “Omelas'ı Bırakıp Gidenler: Le Guin'in Yarattığı Omelas Şehri ve İnsanları, Bize İnsan Doğası ve Psikolojik Etik Hakkında Neler Öğretebilir?.” Edited by Çağrı Mert Bakırcı. Evrim Ağacı, July 13, 2021. https://evrimagaci.org/s/10705.

Göster

Şifremi unuttum Üyelik Aktivasyonu

Göster

Şifrenizi mi unuttunuz? Lütfen e-posta adresinizi giriniz. E-posta adresinize şifrenizi sıfırlamak için bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Eğer aktivasyon kodunu almadıysanız lütfen e-posta adresinizi giriniz. Üyeliğinizi aktive etmek için e-posta adresinize bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Close
Geri Bildirim Gönder
Paylaş
Reklamsız Deneyim

Evrim Ağacı'ndaki reklamları, bütçenize uygun bir şekilde, kendi seçtiğiniz bir süre boyunca kapatabilirsiniz. Tek yapmanız gereken, kaç ay boyunca kapatmak istediğinizi aşağıdaki kutuya girip tek seferlik ödemenizi tamamlamak:

10₺/ay
x
ay
= 30
3 Aylık Reklamsız Deneyimi Başlat
Evrim Ağacı'nda ücretsiz üyelik oluşturan ve sitemizi üye girişi yaparak kullanan kullanıcılarımızdaki reklamların %50 daha az olduğunu, Kreosus/Patreon/YouTube destekçilerimizinse sitemizi tamamen reklamsız kullanabildiğini biliyor muydunuz? Size uygun seçeneği aşağıdan seçebilirsiniz:
Evrim Ağacı Destekçilerine Katıl
Zaten Kreosus/Patreon/Youtube Destekçisiyim
Reklamsız Deneyim
Kreosus

Kreosus'ta her 10₺'lik destek, 1 aylık reklamsız deneyime karşılık geliyor. Bu sayede, tek seferlik destekçilerimiz de, aylık destekçilerimiz de toplam destekleriyle doğru orantılı bir süre boyunca reklamsız deneyim elde edebiliyorlar.

Kreosus destekçilerimizin reklamsız deneyimi, destek olmaya başladıkları anda devreye girmektedir ve ek bir işleme gerek yoktur.

Patreon

Patreon destekçilerimiz, destek miktarından bağımsız olarak, Evrim Ağacı'na destek oldukları süre boyunca reklamsız deneyime erişmeyi sürdürebiliyorlar.

Patreon destekçilerimizin Patreon ile ilişkili e-posta hesapları, Evrim Ağacı'ndaki üyelik e-postaları ile birebir aynı olmalıdır. Patreon destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi 24 saat alabilmektedir.

YouTube

YouTube destekçilerimizin hepsi otomatik olarak reklamsız deneyime şimdilik erişemiyorlar ve şu anda, YouTube üzerinden her destek seviyesine reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. YouTube Destek Sistemi üzerinde sunulan farklı seviyelerin açıklamalarını okuyarak, hangi ayrıcalıklara erişebileceğinizi öğrenebilirsiniz.

Eğer seçtiğiniz seviye reklamsız deneyim ayrıcalığı sunuyorsa, destek olduktan sonra YouTube tarafından gösterilecek olan bağlantıdaki formu doldurarak reklamsız deneyime erişebilirsiniz. YouTube destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi, formu doldurduktan sonra 24 saat alabilmektedir.

Diğer Platformlar

Bu 3 platform haricinde destek olan destekçilerimize ne yazık ki reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. Destekleriniz sayesinde sistemlerimizi geliştirmeyi sürdürüyoruz ve umuyoruz bu ayrıcalıkları zamanla genişletebileceğiz.

Giriş yapmayı unutmayın!

Reklamsız deneyim için, maddi desteğiniz ile ilişkilendirilmiş olan Evrim Ağacı hesabınıza yapmanız gerekmektedir. Giriş yapmadığınız takdirde reklamları görmeye devam edeceksinizdir.

Destek Ol

Devamını Oku
Evrim Ağacı Uygulamasını
İndir
Chromium Tabanlı Mobil Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
İlk birkaç girişinizde zaten tarayıcınız size uygulamamızı indirmeyi önerecek. Önerideki tuşa tıklayarak uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu öneriyi, yukarıdaki videoda görebilirsiniz. Eğer bu öneri artık gözükmüyorsa, Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Chromium Tabanlı Masaüstü Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
Yeni uygulamamızı kurmak için tarayıcı çubuğundaki kurulum tuşuna tıklayın. "Yükle" (Install) tuşuna basarak kurulumu tamamlayın. Dilerseniz, Evrim Ağacı İleri Web Uygulaması'nı görev çubuğunuza sabitleyin. Uygulama logosuna sağ tıklayıp, "Görev Çubuğuna Sabitle" seçeneğine tıklayabilirsiniz. Eğer bu seçenek gözükmüyorsa, tarayıcının Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Safari Mobil Uygulama
Sırasıyla Paylaş -> Ana Ekrana Ekle -> Ekle tuşlarına basarak yeni mobil uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu basamakları görmek için yukarıdaki videoyu izleyebilirsiniz.

Daha fazla bilgi almak için tıklayın

Önizleme
Görseli Kaydet
Sıfırla
Vazgeç
Ara
Moderatöre Bildir

Raporlama sisteminin amacı, platformu uygunsuz biçimde kullananların önüne geçmektir. Lütfen bir içeriği, sadece düşük kaliteli olduğunu veya soruya cevap olmadığını düşündüğünüz raporlamayınız; bu raporlar kabul edilmeyecektir. Bunun yerine daha kaliteli cevapları kendiniz girmeye çalışın veya size sunulan (oylama gibi) diğer araçlar ile daha kaliteli cevaplara teşvik edin. Kalitesiz bulduğunuz içerikleri eleyebileceğiniz, kalitelileri daha ön plana çıkarabileceğiniz yeni araçlar geliştirmekteyiz.

Kural İhlali Seç
Öncül Ekle
Sonuç Ekle
Mantık Hatası Seç
Kural İhlali Seç
Soru Sor
Aşağıdaki "Soru" kutusunu sadece soru sormak için kullanınız. Bu kutuya soru formatında olmayan hiçbir cümle girmeyiniz. Sorunuzla ilgili ek bilgiler vermek isterseniz, "Açıklama" kısmına girebilirsiniz. Soru kısmının soru cümlesi haricindeki kullanımları sorunuzun silinmesine ve UP kaybetmenize neden olabilir.
Görsel Ekle
Kurallar
Platform Kuralları
Bu platform, aklınıza takılan soruları sorabilmeniz ve diğerlerinin sorularını yanıtlayabilmeniz içindir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Gerçekten soru sorun, imâdan ve yüklü sorulardan kaçının.
Sorularınızın amacı nesnel olarak gerçeği öğrenmek veya fikir almak olmalıdır. Şahsi kanaatinizle ilgili mesaj vermek için kullanmayın; yüklü soru sormayın.
2
Bilim kimliğinizi kullanın.
Evrim Ağacı bir bilim platformudur. Dolayısıyla sorular ve cevaplar, bilimsel perspektifi yansıtmalıdır. Geçerli bilimsel kaynaklarla doğrulanamayan bilgiler veya reklamlar silinebilir.
3
Düzgün ve insanca iletişim kurun.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
4
Sahtebilimi desteklemek yasaktır.
Sahtebilim kategorisi altında konuyla ilgili sorular sorabilirsiniz; ancak bilimsel geçerliliği bulunmayan sahtebilim konularını destekleyen sorular veya cevaplar paylaşmayın.
5
Türkçeyi düzgün kullanın.
Şair olmanızı beklemiyoruz; ancak yazdığınız içeriğin anlaşılır olması ve temel düzeyde yazım ve dil bilgisi kurallarına uyması gerekmektedir.
Soru Ara
Aradığınız soruyu bulamadıysanız buraya tıklayarak sorabilirsiniz.
Alıntı Ekle
Eser Ekle
Kurallar
Platform Kuralları
Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Formu olabildiğince eksiksiz doldurun.
Girdiğiniz sözün/alıntının kaynağı ne kadar açıksa o kadar iyi. Açıklama kısmına kitabın sayfa sayısını veya filmin saat/dakika/saniye bilgisini girebilirsiniz.
2
Anonimden kaçının.
Bazı sözler/alıntılar anonim olabilir. Fakat sözün anonimliğini doğrulamaksızın, bilmediğiniz her söze/alıntıya anonim yazmayın. Bu tür girdiler silinebilir.
3
Kaynağı araştırın ve sorgulayın.
Sayısız söz/alıntı, gerçekte o sözü hiçbir zaman söylememiş/yazmamış kişilere, hatalı bir şekilde atfediliyor. Paylaşımınızın site geneline yayılabilmesi için kaliteli kaynaklar kullanın ve kaynaklarınızı sorgulayın.
4
Ofansif ve entelektüel düşünceden uzak sözler yasaktır.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
5
Sözlerinizi tırnak (") içine almayın.
Sistemimiz formatı otomatik olarak ayarlayacaktır.
Gönder
Tavsiye Et
Aşağıdaki kutuya, [ESER ADI] isimli [KİTABI/FİLMİ] neden tavsiye ettiğini girebilirsin. Ne kadar detaylı ve kapsamlı bir analiz yaparsan, bu eseri [OKUMAK/İZLEMEK] isteyenleri o kadar doğru ve fazla bilgilendirmiş olacaksın. Tavsiyenin sadece negatif içerikte olamayacağını, eğer bu sistemi kullanıyorsan tavsiye ettiğin içeriğin pozitif taraflarından bahsetmek zorunda olduğunu lütfen unutma. Yapıcı eleştiri hakkında daha fazla bilgi almak için burayı okuyabilirsin.
Kurallar
Platform Kuralları
Bu platform; okuduğunuz kitaplara, izlediğiniz filmlere/belgesellere veya takip ettiğiniz YouTube kanallarına yönelik tavsiylerinizi ve/veya yapıcı eleştirel fikirlerinizi girebilmeniz içindir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Önceliğimiz pozitif tavsiyelerdir.
Bu platformu, beğenmediğiniz eserleri yermek için değil, beğendiğiniz eserleri başkalarına tanıtmak için kullanmaya öncelik veriniz. Sadece negatif girdileri olduğu tespit edilenler platformdan geçici veya kalıcı olarak engellenebilirler.
2
Tavsiyenizin içeriği sadece negatif olamaz.
Tavsiye yazdığınız eserleri olabildiğince objektif bir gözlükle anlatmanız beklenmektedir. Dolayısıyla bir eseri beğenmediyseniz bile, tavsiyenizde eserin pozitif taraflarından da bahsetmeniz gerekmektedir.
3
Negatif eleştiriler yapıcı olmak zorundadır.
Eğer tavsiyenizin ana tonu negatif olacaksa, tüm eleştirileriniz yapıcı nitelikte olmak zorundadır. Yapıcı bir tarafı olmayan veya tamamen yıkıcı içerikte olan eleştiriler silinebilir ve yazarlar geçici veya kalıcı olarak engellenebilirler.
4
Düzgün ve insanca iletişim kurun.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
5
Türkçeyi düzgün kullanın.
Şair olmanızı beklemiyoruz; ancak yazdığınız içeriğin anlaşılır olması ve temel düzeyde yazım ve dil bilgisi kurallarına uyması gerekmektedir.
Eser Ara
Aradığınız eseri bulamadıysanız buraya tıklayarak ekleyebilirsiniz.
Tür Ekle
Üst Takson Seç
Kurallar
Platform Kuralları
Bu platform, yaşamış ve yaşayan bütün türleri filogenetik olarak sınıflandırdığımız ve tanıttığımız Yaşam Ağacı projemize, henüz girilmemiş taksonları girebilmeniz için geliştirdiğimiz bir platformdur. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Takson adlarını doğru yazdığınızdan emin olun.
Taksonların sadece ilk harfleri büyük yazılmalıdır. Latince tür adlarında, cins adının ilk harfi büyük, diğer bütün harfler küçük olmalıdır (Örn: Canis lupus domesticus). Türkçe adlarda da sadece ilk harf büyük yazılmalıdır (Örn: Evcil köpek).
2
Taksonlar arası bağlantıları doğru girin.
Girdiğiniz taksonun üst taksonunu girmeniz zorunludur. Eğer üst takson yoksa, mümkün olduğunca öncelikle üst taksonları girmeye çalışın; sonrasında daha alt taksonları girin.
3
Birden fazla kaynaktan kontrol edin.
Mümkün olduğunca ezbere iş yapmayın, girdiğiniz taksonların isimlerinin birden fazla kaynaktan kontrol edin. Alternatif (sinonim) takson adlarını girmeyi unutmayın.
4
Tekrara düşmeyin.
Aynı taksonu birden fazla defa girmediğinizden emin olun. Otomatik tamamlama sistemimiz size bu konuda yardımcı olacaktır.
5
Mümkünse, takson tanıtım yazısı (Taksonomi yazısı) girin.
Bu araç sadece taksonları sisteme girmek için geliştirilmiştir. Dolayısıyla taksonlara ait minimal bilgiye yer vermektedir. Evrim Ağacı olarak amacımız, taksonlara dair detaylı girdilerle bu projeyi zenginleştirmektir. Girdiğiniz türü daha kapsamlı tanıtmak için Taksonomi yazısı girin.
Gönder
Tür Gözlemi Ekle
Tür Seç
Fotoğraf Ekle
Kurallar
Platform Kuralları
Bu platform, bizzat gözlediğiniz türlerin fotoğraflarını paylaşabilmeniz için geliştirilmiştir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Net ve anlaşılır görseller yükleyin.
Her zaman bir türü kusursuz netlikte fotoğraflamanız mümkün olmayabilir; ancak buraya yüklediğiniz fotoğraflardaki türlerin özellikle de vücut deseni gibi özelliklerinin rahatlıkla ayırt edilecek kadar net olması gerekmektedir.
2
Özgün olun, telif ihlali yapmayın.
Yüklediğiniz fotoğrafların telif hakları size ait olmalıdır. Başkası tarafından çekilen fotoğrafları yükleyemezsiniz. Wikimedia gibi açık kaynak organizasyonlarda yayınlanan telifsiz fotoğrafları yükleyebilirsiniz.
3
Paylaştığınız fotoğrafların telif hakkını isteyemezsiniz.
Yüklediğiniz fotoğraflar tamamen halka açık bir şekilde, sınırsız ve süresiz kullanım izniyle paylaşılacaktır. Bu fotoğraflar nedeniyle Evrim Ağacı’ndan telif veya ödeme talep etmeniz mümkün olmayacaktır. Kendi fotoğraflarınızı başka yerlerde istediğiniz gibi kullanabilirsiniz.
4
Etik kurallarına uyun.
Yüklediğiniz fotoğrafların uygunsuz olmadığından ve başkalarının haklarını ihlâl etmediğinden emin olun.
5
Takson teşhisini doğru yapın.
Yaptığınız gözlemler, spesifik taksonlarla ilişkilendirilmektedir. Takson teşhisini doğru yapmanız beklenmektedir. Taksonu bilemediğinizde, olabildiğince genel bir taksonla ilişkilendirin; örneğin türü bilmiyorsanız cins ile, cinsi bilmiyorsanız aile ile, aileyi bilmiyorsanız takım ile, vs.
Gönder
Tür Ara
Aradığınız türü bulamadıysanız buraya tıklayarak ekleyebilirsiniz.