Paylaşım Yap
Tüm Reklamları Kapat
Tüm Reklamları Kapat

Neotropikal Tatlısulardaki Çeşitlenmenin Coğrafya ve Ekolojisi

Neotropikal Tatlısulardaki Çeşitlenmenin Coğrafya ve Ekolojisi Pixabay
12 dakika
2,697

Bu makale türleşmenin, soy tükenmesinin ve dağılımın (dispersal) bölgesel toplulukların oluşumunda oynadığı rolü inceleyerek tropikal biyoçeşitlilik çalışmasındaki ana konuları ele alır.

Tropik ekosistemlerin eşsiz çeşitliliği, 18 ve 19. yüzyıllardaki ilk keşif yolculuklarından beri doğa bilimcilerin dikkatini çekmiştir. Temel soru ise, o zaman da şimdiki gibi “Neden bu kadar fazla tür var?” olmuştur. Etkili bir görüş, topluluk seviyesindeki türlerin zenginliğini ekolojik birlikte varoluş mekanizmaları açısından açıklamaya çalışmıştır (Gause 1934, Hutchinson 1957). Ana düşünce, her türün kendine özgü bir ekolojik nişi ele geçirdiği ve ekosistemde belli bir işlevsel rolü üstlendiğidir (Darwin 1859). Bu görüşe göre tür zenginliği, doğal seçilimin rekabeti azaltan veya adaptif türleşmeyi arttıran etkilerinden kaynaklanmaktadır.

Tüm Reklamları Kapat

Bir başka görüş ise türlerin çeşitliliğinin tarihsel veya filogenetik yönlerine vurgu yapar (Whittaker 1972). Örneğin "tür havuzu" hipotezi, yerel çeşitliliği o bölgedeki toplulukları oluşturan üyeleri sağlayan bölgesel ya da küresel tür havuzunun büyüklüğüne (tür zenginliğine) göre açıklar (Taylor et al. 1990). Makroevrimsel bir perspektiften bakıldığında, coğrafi bir bölge içindeki net çeşitlenme oranları türleşme, soy tükenmesi ve göçün farklılık gösteren oranlarından kaynaklanır (Rosensweig 1995, Stanley 1998, Jablonski 2000). Her ne kadar bu süreçlerin mekanizmaları çoğu biyota için tamamen anlaşılmamış olsa da, en az bir buçuk yüz yıldır biliyoruz ki evrimsel çeşitlenme hem konum hem de zaman içinde gerçekleşir. Bu yüzden biyoçeşitlilik, biyocoğrafya ve paleontoloji yakından ilişkili konulardır.

İstisnai Amazonya

Amazonya, dünya çapında sucul tür zenginliğiyle ilgili bütün ana nitelikleri sergiler (Albert & Reis 2011). 7 milyon km2den fazla yer kaplayan, gezegendeki en büyük birbirine bağlı akarsu sistemidir. Amazon Nehri, tek başına, dünyanın akan tatlısuyunun altıda birini taşır. Ekvator’un iki tarafını kucaklayan tropikal konumu, yüksek derecede güneş radyasyonu ve yağış demektir ve bölge büyük oranda nemli, alçak yağmur ormanları ile kaplıdır. Bu nedenle, tamamıyla ekolojik bir perspektiften bakıldığında Amazonya, bugün var olduğu haliyle, balıklardaki çeşitlilik açısından mükemmel bir ortam gibi görünmektedir.

Tüm Reklamları Kapat

Fakat tür zengini olan Amazonya ihtiyofaunası (balık faunası) çok eskidir ve modern Amazon Havzası'nın jeolojik koşulları altında oluşmamıştır (Lundberg et al. 2010). Kesin fosil deliller, birçok fenotipin ve soy hattının erken neojen ve paleojen döneme (16-65 milyon yıl önce; myö), yani Amazon Nehri yatağının günümüzdeki halini almasından çok öncesine dayandığını göstermektedir. Örneğin Amazon Nehri şu anki doğuya akan rotasını sadece yaklaşık 11 myö sonrasında edinmiştir, bu tarihin öncesinde batıya ve kuzeye doğru Karayiplere akmaktaydı (Figueiredo et al. 2009).

Buna ek olarak, tür seviyesindeki filogenetik ve biyocoğrafi çalışmalardan elde edilen veriler, bize Amazon ihtiyofaunasının on milyonlarca yıl boyunca özellikle allopatrik türleşme yoluyla ve tropik Güney Amerika’nın çoğu alanını kapsayan bir sahada sürekli arttığını göstermektedir (Albert & Reis 2011). Bir başka deyişle, birkaç iyi bilinen yalıtılmış faunanın (Galapagos ispinozları, Hawai sirke sinekleri, Afrika rift vadisi göllerindeki çikletler) aksine, tür zengini Amazonya ihtiyofaunası son adaptif radyasyonun sonucu değildir.

Vikaryans ve Jeolojik Dağılım (Geodispersal)

Bölgelerin jeolojik tarihi, yerleşik biyotalarının evrimiyle sıkı sıkıya bağlıdır. Tatlısu organizmalarının yaşadığı bölgeler, erozyonal hidrodinamiğin etkisiyle zaman zaman ayrılıp tekrar birleşen su bölümü çizgileri tarafından doğal olarak ayrılmış drenaj havzalarına bölünürler. Amazon Havzası gibi irtifa değişiminin çok az olduğu (düz) bir bölgede, suyolları, jeolojik zamanla birlikte yüksek derecede ağsı bir geçmişe sahiptir.

Evrim Ağacı'ndan Mesaj

Akarsu kapması (stream capture), tatlısu organizmalarının evrimini ve yayılımını etkileyen önemli bir coğrafi etkendir. Akarsu kapması, bir nehir drenajının yukarı yöndeki kısmının komşu bir havzanın aşağı yöndeki kısmına yönelmesiyle oluşur. Bu durum, jeofiziksel kabarma (veya çökme), heyelan sonucu oluşan doğal baraj ya da komşu havzaların arasındaki su bölümü çizgilerinin geriye doğru veya yanal erozyonları nedeniyle meydana gelebilir.

Biyocoğrafi bir bakış açısından bakıldığında, akarsu kapması neredeyse her zaman hem vikaryans hem de jeolojik dağılımı içerir Görsel 1). Vikaryans, dağılım ve gen akışına karşı coğrafi bir engelin oluşmasıdır. Ayrıca popülasyonları konumsal olarak ayırır ve yeni türlerin oluşmasına yol açabilir (yani allopatrik türleşme; Görsel 2). Bu, seçilim ve ekolojinin yeni tür soy hatlarının oluşumunda mutlaka yer aldığı parapatrik ve simpatrik modellerle tezatlık içerir. Jeolojik dağılım (geodispersal), bu gibi bariyerlerin erozyonudur (örneğin önceden ayrık olan bölgelerin arasında kapıların, koridorların veya köprülerin oluşumu). Jeolojik dağılımın iyi bilinen bir örneği ise; Orta ve Güney Amerika’yı bağlayan ve Büyük Amerika Biyotik Değişimi’ne yol açan Panama Kıstağı’nın 3 myö civarındaki Pliyosen-Kuvaterner yükselişi idi.

Görsel 2. Türleşmenin modelleri, gen akışına engel olan bariyerlerin oluşumundaki konum (coğrafya) ve ekolojiye (seçilim) bağlı olarak değişiklik gösterir. NA, seçilim zayıfken simpatrik türleşmenin olası olmadığını belirtmektedir.
Görsel 2. Türleşmenin modelleri, gen akışına engel olan bariyerlerin oluşumundaki konum (coğrafya) ve ekolojiye (seçilim) bağlı olarak değişiklik gösterir. NA, seçilim zayıfken simpatrik türleşmenin olası olmadığını belirtmektedir.
Nature Education

Her ne kadar coğrafi bariyerlerin erozyonu organizmaların dağılımına olanak sağlayabilse de coğrafi bir alanın jeolojik dağılıma uğraması, organizmaların fiziksel olarak yer değiştirmesinden farklıdır (dispersal: dağılım). Jeolojik dağılım, vikaryans gibi bir Dünya tarihi süreciyken dağılım bir biyotik süreçtir. Dünya tarihi olayları gibi, vikaryans da jeolojik dağılım da konumsal ve zamansal olarak bir bölgenin biyotasında evrimleşen soy hatlarının çoğunu ya da tamamını etkileyecek kadar kapsamlı olabilir.

Tropik Güney Amerika’da yakın akraba olan balık türü grupları, genellikle birbiriyle örtüşmeyen coğrafi menziller (yayılma alanları) sergiler, bu durum farklı bölgelerde ıraksamayı düşündüren bir modeldir (Albert & Reis 2010). Allopatrik türleşme, bir türe ait iki ya da daha fazla popülasyonun, dağılım ve gen akışını engelleyen bariyerlerin oluşmasını takiben genetik olarak izole olmasıyla meydana gelir. Halbuki tür seviyesindeki filogeniler ve dağılımlar, belirli bir coğrafi türleşme modelini (örneğin simpatrik veya allopatrik) kanıtlamak için açık bir şekilde kullanılamaz, çünkü coğrafi menziller türleşmeyi takiben değişebilir.

Coğrafi Bariyerlerin Geçirgenliği

Okyanus havzaları ve sıradağlar gibi geniş tektonik yapıların oluşumu, genellikle dağılım ve gen akışına geçirimsiz bariyerler oluşturur. Tatlısu balıkları dahil birçok bitki ve hayvan grubu, Kretase Dönemi’nin sonlarında Afrika’nın Güney Amerika’dan nihai ayrılışı (yaklaşık 110 myö) sırasında yeni şekillenen Atlas Okyanusu’nun iki tarafından birinde izole olmuştur. Benzer şekilde, Neojen’in başlarındaki (yaklaşık 12 myö) Kuzey And Dağları’nın Doğu Kordilerası’nın yükselişi, Güney Amerika’nın kuzey ovalarını taksonomik olarak belirgin cis- ve trans-And biyotasına ayırdı (Albert et al. 2006). Bunun gibi geniş coğrafi bölgeleri ve filogenetik olarak bağımsız birden çok soydaş türü etkileyen geçirimsiz bariyerler genellikle konumsal olarak devasa büyüklüktedir. Geçirimsiz bariyerler bu yüzden bölgesel biyotaların oluşumunda vikaryansın rolünü incelemek için mükemmel sistemlerdir.

Tüm Reklamları Kapat

Ancak tektonik faaliyetler hem zaman hem de konumda kesintilerle gerçekleşir. Andlardaki çoğu dağ oluşumu, her biri 5-10 milyon yıl süren ve bundan çok daha uzun tektonik sessizlik devirleri tarafından yarıda kesilen nispeten aralıklı tekrarlarla gerçekleşmiştir. Buna karşılık, Güney Amerika tropikal ovalarının çoğu uzun süren erozyon faaliyeti ile kademeli olarak değişmiştir. Akarsu kapması, coğrafi ayrılmaya ve nehir havzalarının ve tatlısu biyotalarının birleşmesinde karışık ve hemen göze çarpmayan modellere yol açar. Yukarıda da bahsedildiği gibi, bir akarsuyu besleyen yan kolları bir havzadan kopararak komşu bir havzaya bağlayan tek bir akarsu kapması olayı, hem vikaryans hem de jeolojik dağılım etkileri vardır.

Düz topoğrafyası ve düşük rakımlı su ayırım hatları olan Tropik Güney Amerika’daki birçok havza sınırı, jeolojik zaman boyunca yarı geçirgen olmuştur (Lovejoy et al. 2010a). Yarı geçirgen su ayırım hatları, komşu havzalar arasında farklılık gösteren bir dağılıma izin vermesinden dolayı ekolojik filtrelerdir. Havzalar arasında dağılım yapabilen balık türleri, küçük akıntılarda ve geçiş alanlarında yer alan mevsimsel sulak alanlarda yaşayabilecek ve uygun olmayan çevresel şartları (örneğin disoksi (doku oksijenizasyonu yapamama), değişken sıcaklıklar) kaldırabilecek olanlardır. Ekolojik olarak alçak nehirlerle ve taşkın yataklarıyla sınırlanmış türler, su ayırım hatlarından geçip dağılma yetisine daha az sahip olanlardır.

Akarsu kapması, aynı zamanda soy tükenmesine karşı olan demografik hassaslıklarına göre taksonları farklı şekillerde etkiler. Yeni oluşan su ayırım hatlarının her iki tarafında izole olmuş popülasyonlar, muhtemelen genetik ıraksamayı ve türleşmeyi hızlandırabilecek ya da yerel bir soy tükenmesine yol açabilecek kadar küçük popülasyon büyüklüklerine sahiptir. Nehirden nehire dağılma yetisi yüksek olan taksonlar, menzillerini genişletmek ve soy tükenmesinden kaçınmak için yeni bağlantılar kullanabilirler. Bu yolla gelen egzotik türler, bölgenin sakini olan fauna üyelerini olumsuz olarak da etkileyebilir. Bu taksonların tepkileri çeşitli olsa da, faunanın akarsu kapmasına karşı bir bütün olarak verdiği tepki, muhtemelen türleşme ve soy tükenmesi oranlarının, bir başka deyişle net çeşitlenme oranlarının.artması yönündedir.

Gymnotus (Gymnotidae) elektrikli balığındaki filogenetik ve biyocoğrafi örüntüler, nispeten düz Güney Amerika platformundaki düşük yükseklikteki su ayırım hatları arasında gerçekleşen akarsu kapmasının, bölgesel toplulukların tür zenginliğine nasıl katkı sağladığını göstermektedir (Görsel 3). Kuzey And Dağları’nın Neojen dönemindeki yükselişi, hem G. carapo hem de G. tigre gruplarının cis- ve trans-And soy hatlarını izole ederek balık dağılımına karşı nispeten geçirimsiz bariyerle sonuçlanmıştır. Aksine Amazonya ovasındaki birçok su ayırım hattı (birkaçı Görsel 3’te kesikli gri çubuklarla belirtilmiştir) nispeten daha geçirgendir. Türleşme sonrası dağılımdan dolayı, Amazon Havzası’nın Gymnotus türleri monofletik bir grup oluşturmazlar, daha çok birkaç havza kökenli türler topluluğunu yansıtırlar (Albert et al. 2004).

Tüm Reklamları Kapat

Görsel 3. Bölgesel toplulukların oluşumunda vikaryans ve jeolojik dağılımın etkileri. (A) Gymnotus (Gymnotidae) elektrikli balığın iki soydaş türünün şematik filogenileri. G. carapo grubunun bazı türleri (kırmızı renkte) netlik açısından dahil edilmemiştir. Kalın yatay çubuklar, coğrafi bariyerleri temsil etmektedir. Amazon topluluğunun polifletik kökenine dikkat ediniz. (B) Paleocoğrafi vikaryans ve beraberindeki jeolojik dağılım olayları, ıraksama zamanlarını kısıtlamak için kullanılmıştır. Tarihler, minimum soy hattı ıraksama zamanlarının tahminlerini milyonlarca yıl önce (myö) olarak göstermektedir. Yarı geçirgen su ayırım hatları “sızıntılı”dır ve güvenilir minimum ıraksama zamanlarını (yani yarı geçirgen bariyerlerin tarihleri, 0 myö’ye kadar uzanan tarih menzillerini temsil etmektedir) göstermez. Veriler: Lovejoy et al. (2010a, 2010b).
Görsel 3. Bölgesel toplulukların oluşumunda vikaryans ve jeolojik dağılımın etkileri. (A) Gymnotus (Gymnotidae) elektrikli balığın iki soydaş türünün şematik filogenileri. G. carapo grubunun bazı türleri (kırmızı renkte) netlik açısından dahil edilmemiştir. Kalın yatay çubuklar, coğrafi bariyerleri temsil etmektedir. Amazon topluluğunun polifletik kökenine dikkat ediniz. (B) Paleocoğrafi vikaryans ve beraberindeki jeolojik dağılım olayları, ıraksama zamanlarını kısıtlamak için kullanılmıştır. Tarihler, minimum soy hattı ıraksama zamanlarının tahminlerini milyonlarca yıl önce (myö) olarak göstermektedir. Yarı geçirgen su ayırım hatları “sızıntılı”dır ve güvenilir minimum ıraksama zamanlarını (yani yarı geçirgen bariyerlerin tarihleri, 0 myö’ye kadar uzanan tarih menzillerini temsil etmektedir) göstermez. Veriler: Lovejoy et al. (2010a, 2010b).
Nature Education

Filogenetik Niş Karakterlerinin Korunumu

Deneysel olarak gözlemlenen allopatrik (simpatriğe göre) türleşmenin hakimiyeti, coğrafyanın tür zenginliği oluşumundaki önemli rolüne dikkat çekmektedir. Ama bu, çeşitlenmenin ekolojik bir boşlukta gerçekleştiği anlamına gelmez. Türler, coğrafi bariyerlerin oluşumu ve erozyonuna karşı nasıl tepki gösterdikleri ve nasıl farklı dağılım ve demografik uyum modelleri sergiledikleri bakımından önemli derecede farklılık gösterirler. Tamamıyla allopatrik bir türleşme modeli altında bile, bir türün autekolojik (birey ekolojisi) gereksinimleri, gen akışını ve dağılımı engelleyen bariyerlerin doğası ve geçirgenliğini tanımlamaya yardımcı olur. Buna ek olarak, her bir türün kendine has ekolojik gereksinimleri, coğrafi bariyerler oluşup aşındıkça popülasyonların dağılma biçimlerini etkileyebilir. Dağılımı ve gen akışını engelleyen coğrafi bariyerlerin varlığının kendisi ve gücü (diğer bir deyişle geçirgenliği), doğrudan bir türe özgü ekolojik ve habitat gereksinimlerinden doğar.

Vikaryant türleşme, bu görüşe göre, filogenetik niş karakterlerinin korunumunun, yani bir geçiş habitatının koşullarına adapte olmadaki başarısızlığın bir sonucudur. Niş karakterlerinin korunumu, türlerin atalarından kalan ekolojik nitelikleri sürdürme eğilimidir. Ekolojik türleşmenin koşulları, allopatrik türleşmeninkinden daha sınırlayıcıdır (Görsel 2). Adaptif (parapatrik ya da simpatrik) türleşme, adaptif olmayan allopatrik türleşmeden çok daha az yaygın olduğundan dolayı, türler atalarından kalan ekolojik nitelikleri sürdürme eğilimi gösterirler. 

Bölgesel Toplulukların Oluşumu

Niş karakterlerinin korunumu, ayrıca, türlerin yerel ve bölgesel biyotalar olarak toplanmasını kısıtlayan önemli bir etkendir (Cornell & Lawton 1992). Türler, komşu alanlardan göçmenler olarak ya da aynı alandaki farklı habitatlardan sömürgeciler olarak yerel bir topluluğun parçası olurlar (Ricklefs 2008, Winemiller et al. 2008). Niş karakterlerinin korunumundan dolayı, ekolojik olarak benzer alanlardan göç etme, adaptif evrimden daha olasıdır (Wiens 2004). Eğer bir tür, yerel habitatın şartlarına zaten adapte olmuş durumdaysa, göç etme daha kolaydır. Bu durumda, tür, sadece dağılımı engelleyen ekolojik ve fiziksel bariyerlerin üstesinden gelmelidir. Eğer bir tür, bir bölgede çoktan yer alıyorsa ama farklı bir habitattaysa, dağılım, yeni ekolojik ve fizyolojik karakterlerin gelişimini gerektirir. Bundan dolayı, yerel toplumlar, genellikle geniş bir bölgeden gelen türlerin istihdamıyla oluşurlar. Türlerinin büyük çoğunluğunun ekolojik ıraksama olmaksızın allopatri kökenli olduğu Neotropikal balıkları arasında bu kuralın geçerli olduğu görülmektedir (Albert et al. 2011). Örneğin elektrikli bıçak balıklarında, kardeş bir tür derin nehir kanallarını işgal ederken diğerinin mevsimsel-anoksik taşkın yatağı sistemlerinde bulunması gibi durumlar görülmemiştir (Crampton 2011). Buna karşın, taşkın yatakları ve nehirlerde yaşayan birçok türün kardeş türlerinin, coğrafi bir allopatri alanında aynı koşullardaki habitatlarda yaşadığı birçok vaka vardır (örneğin derin nehirlere özelleşmiş olan, Amazonlardan Compsaraia samueli ve Orinoco’dan C. compsus). Özetlemek gerekirse, çok farklı ekosistemler arasındaki adaptif geçişler nadir görülürken önceden adapte olmuş türlerin göçü, yerel toplumlardaki tür topluluğunun oluşmasında ya da soyu tükenmiş türlerin yerine yeni türlerin gelmesinde baskın yoldur.

Sonuç

Neotropikal tatlısu balıklarındaki filogenetik ve biyocoğrafi modeller, çoğu türleşmenin ekolojik bir çizgide değil, coğrafi bir çizgide meydana geldiğini göstermektedir. Çoğu Neotropikal balık gruplarındaki çeşitlenme, kıtasal platformun çoğunda meydana gelen ve on milyonlarca yıl gerektiren türleşmeyle, geniş konum ve zaman ölçeklerinde aşamalı olarak gerçekleşmiştir. Vikaryans ve jeolojik dağılım, yeni türlerin oluşumunu ve bölgesel biyotaların taksonomik bileşimini derinlemesine etkileyen bütünleyici biyocoğrafi süreçlerdir. Bu süreçler, karmaşık bir dünya tarihi olayları ve biyolojik çeşitlenme düetinde birbiriyle etkileşim halindedir. Neotropikal tatlısu balıklarından çıkarılan bu sonuçlar, ekoloji alanı içerisinde gelişen bir paradigma değişimini destekler: Coğrafya ve filogenetik tarihi, yerel tür topluluklarının oluşumunda son derece önemli bir rol oynar.

Not: Bu yazıyı çeviren Burak Çelebioğlu'na teşekkür ederiz.

Alıntı Yap
Okundu Olarak İşaretle
18
Paylaş
Sonra Oku
Notlarım
Yazdır / PDF Olarak Kaydet
Bize Ulaş
Yukarı Zıpla

İçeriklerimizin bilimsel gerçekleri doğru bir şekilde yansıtması için en üst düzey çabayı gösteriyoruz. Gözünüze doğru gelmeyen bir şey varsa, mümkünse güvenilir kaynaklarınızla birlikte bize ulaşın!

Bu içeriğimizle ilgili bir sorunuz mu var? Buraya tıklayarak sorabilirsiniz.

Soru & Cevap Platformuna Git
Bu İçerik Size Ne Hissettirdi?
  • Mmm... Çok sapyoseksüel! 3
  • Muhteşem! 1
  • Tebrikler! 1
  • Bilim Budur! 1
  • Güldürdü 0
  • İnanılmaz 0
  • Umut Verici! 0
  • Merak Uyandırıcı! 0
  • Üzücü! 0
  • Grrr... *@$# 0
  • İğrenç! 0
  • Korkutucu! 0
Kaynaklar ve İleri Okuma
  1. Çeviri Kaynağı: Nature Education | Arşiv Bağlantısı
  • J. S. Albert & W. G. R. Crampton. The Geography And Ecology Of Diversification In Neotropical Freshwaters. (5 Aralık 2010). Alındığı Tarih: 10 Ekim 2018. Alındığı Yer: Nature Education | Arşiv Bağlantısı
Tüm Reklamları Kapat

Evrim Ağacı'na her ay sadece 1 kahve ısmarlayarak destek olmak ister misiniz?

Şu iki siteden birini kullanarak şimdi destek olabilirsiniz:

kreosus.com/evrimagaci | patreon.com/evrimagaci

Çıktı Bilgisi: Bu sayfa, Evrim Ağacı yazdırma aracı kullanılarak 05/12/2022 07:43:53 tarihinde oluşturulmuştur. Evrim Ağacı'ndaki içeriklerin tamamı, birden fazla editör tarafından, durmaksızın elden geçirilmekte, güncellenmekte ve geliştirilmektedir. Dolayısıyla bu çıktının alındığı tarihten sonra yapılan güncellemeleri görmek ve bu içeriğin en güncel halini okumak için lütfen şu adrese gidiniz: https://evrimagaci.org/s/7421

İçerik Kullanım İzinleri: Evrim Ağacı'ndaki yazılı içerikler orijinallerine hiçbir şekilde dokunulmadığı müddetçe izin alınmaksızın paylaşılabilir, kopyalanabilir, yapıştırılabilir, çoğaltılabilir, basılabilir, dağıtılabilir, yayılabilir, alıntılanabilir. Ancak bu içeriklerin hiçbiri izin alınmaksızın değiştirilemez ve değiştirilmiş halleri Evrim Ağacı'na aitmiş gibi sunulamaz. Benzer şekilde, içeriklerin hiçbiri, söz konusu içeriğin açıkça belirtilmiş yazarlarından ve Evrim Ağacı'ndan başkasına aitmiş gibi sunulamaz. Bu sayfa izin alınmaksızın düzenlenemez, Evrim Ağacı logosu, yazar/editör bilgileri ve içeriğin diğer kısımları izin alınmaksızın değiştirilemez veya kaldırılamaz.

Tüm Reklamları Kapat
Size Özel (Beta)
İçerikler
Sosyal
Cinsiyet Araştırmaları
Beyaz
Kök Hücre
Irk
Çiftleşme
Yeme
İnsanın Evrimi
Etoloji
Besin Değeri
Halk Sağlığı
Kedigiller
Retrovirüs
Sahte
Köpekbalığı
Video
Komplo
Maske Takmak
Yapay Zeka
Böcek
Seçilim
İklim
Amerika
Davranış
Savunma
Hukuk
Aklımdan Geçen
Komünite Seç
Aklımdan Geçen
Fark Ettim ki...
Bugün Öğrendim ki...
İşe Yarar İpucu
Bilim Haberleri
Hikaye Fikri
Video Konu Önerisi
Başlık
Bugün Türkiye'de bilime ve bilim okuryazarlığına neler katacaksın?
Bağlantı
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu komünite, aklınızdan geçen düşünceleri Evrim Ağacı ailesiyle paylaşabilmeniz içindir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Bilim kimliğinizi önceleyin.
Evrim Ağacı bir bilim platformudur. Dolayısıyla aklınızdan geçen her şeyden ziyade, bilim veya yaşamla ilgili olabilecek düşüncelerinizle ilgileniyoruz.
2
Propaganda ve baskı amaçlı kullanmayın.
Herkesin aklından her şey geçebilir; fakat bu platformun amacı, insanların belli ideolojiler için propaganda yapmaları veya başkaları üzerinde baskı kurma amacıyla geliştirilmemiştir. Paylaştığınız fikirlerin değer kattığından emin olun.
3
Gerilim yaratmayın.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
4
Değer katın; hassas konulardan ve öznel yoruma açık alanlardan uzak durun.
Bu komünitenin amacı okurlara hayatla ilgili keyifli farkındalıklar yaşatabilmektir. Din, politika, spor, aktüel konular gibi anlık tepkilere neden olabilecek konulardaki tespitlerden kaçının. Ayrıca aklınızdan geçenlerin Türkiye’deki bilim komünitesine değer katması beklenmektedir.
5
Cevap hakkı doğurmayın.
Bu platformda cevap veya yorum sistemi bulunmamaktadır. Dolayısıyla aklınızdan geçenlerin, tespit edilebilir kişilere cevap hakkı doğurmadığından emin olun.
Gönder
Ekle
Soru Sor
Daha Fazla İçerik Göster
Evrim Ağacı'na Destek Ol
Evrim Ağacı'nın %100 okur destekli bir bilim platformu olduğunu biliyor muydunuz? Evrim Ağacı'nın maddi destekçileri arasına katılarak Türkiye'de bilimin yayılmasına güç katmak için hemen buraya tıklayın.
Popüler Yazılar
30 gün
90 gün
1 yıl
EA Akademi
Evrim Ağacı Akademi (ya da kısaca EA Akademi), 2010 yılından beri ürettiğimiz makalelerden oluşan ve kendi kendinizi bilimin çeşitli dallarında eğitebileceğiniz bir çevirim içi eğitim girişimi! Evrim Ağacı Akademi'yi buraya tıklayarak görebilirsiniz. Daha fazla bilgi için buraya tıklayın.
Etkinlik & İlan
Bilim ile ilgili bir etkinlik mi düzenliyorsunuz? Yoksa bilim insanlarını veya bilimseverleri ilgilendiren bir iş, staj, çalıştay, makale çağrısı vb. bir duyurunuz mu var? Etkinlik & İlan Platformumuzda paylaşın, milyonlarca bilimsevere ulaşsın.
Podcast
Evrim Ağacı'nın birçok içeriğinin profesyonel ses sanatçıları tarafından seslendirildiğini biliyor muydunuz? Bunların hepsini Podcast Platformumuzda dinleyebilirsiniz. Ayrıca Spotify, iTunes, Google Podcast ve YouTube bağlantılarını da bir arada bulabilirsiniz.
Yazı Geçmişi
Okuma Geçmişi
Notlarım
İlerleme Durumunu Güncelle
Okudum
Sonra Oku
Not Ekle
Kaldığım Yeri İşaretle
Göz Attım

Evrim Ağacı tarafından otomatik olarak takip edilen işlemleri istediğin zaman durdurabilirsin.
[Site ayalarına git...]

Filtrele
Listele
Bu yazıdaki hareketlerin
Devamını Göster
Filtrele
Listele
Tüm Okuma Geçmişin
Devamını Göster
0/10000
Alıntı Yap
Evrim Ağacı Formatı
APA7
MLA9
Chicago
J. S. Albert, et al. Neotropikal Tatlısulardaki Çeşitlenmenin Coğrafya ve Ekolojisi. (10 Ekim 2018). Alındığı Tarih: 5 Aralık 2022. Alındığı Yer: https://evrimagaci.org/s/7421
Albert, J. S., Ağacı, E., Ölez, Ş. (2018, October 10). Neotropikal Tatlısulardaki Çeşitlenmenin Coğrafya ve Ekolojisi. Evrim Ağacı. Retrieved December 05, 2022. from https://evrimagaci.org/s/7421
J. S. Albert, et al. “Neotropikal Tatlısulardaki Çeşitlenmenin Coğrafya ve Ekolojisi.” Edited by Şule Ölez. Translated by Evrim Ağacı, Evrim Ağacı, 10 Oct. 2018, https://evrimagaci.org/s/7421.
Albert, J. S.. Ağacı, Evrim. Ölez, Şule. “Neotropikal Tatlısulardaki Çeşitlenmenin Coğrafya ve Ekolojisi.” Edited by Şule Ölez. Translated by Evrim Ağacı. Evrim Ağacı, October 10, 2018. https://evrimagaci.org/s/7421.

Göster

Şifremi unuttum Üyelik Aktivasyonu

Göster

Şifrenizi mi unuttunuz? Lütfen e-posta adresinizi giriniz. E-posta adresinize şifrenizi sıfırlamak için bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Eğer aktivasyon kodunu almadıysanız lütfen e-posta adresinizi giriniz. Üyeliğinizi aktive etmek için e-posta adresinize bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Close
Geri Bildirim Gönder
Paylaş
Reklamsız Deneyim

Evrim Ağacı'ndaki reklamları, bütçenize uygun bir şekilde, kendi seçtiğiniz bir süre boyunca kapatabilirsiniz. Tek yapmanız gereken, kaç ay boyunca kapatmak istediğinizi aşağıdaki kutuya girip tek seferlik ödemenizi tamamlamak:

10₺/ay
x
ay
= 30
3 Aylık Reklamsız Deneyimi Başlat
Evrim Ağacı'nda ücretsiz üyelik oluşturan ve sitemizi üye girişi yaparak kullanan kullanıcılarımızdaki reklamların %50 daha az olduğunu, Kreosus/Patreon/YouTube destekçilerimizinse sitemizi tamamen reklamsız kullanabildiğini biliyor muydunuz? Size uygun seçeneği aşağıdan seçebilirsiniz:
Evrim Ağacı Destekçilerine Katıl
Zaten Kreosus/Patreon/Youtube Destekçisiyim
Reklamsız Deneyim
Kreosus

Kreosus'ta her 10₺'lik destek, 1 aylık reklamsız deneyime karşılık geliyor. Bu sayede, tek seferlik destekçilerimiz de, aylık destekçilerimiz de toplam destekleriyle doğru orantılı bir süre boyunca reklamsız deneyim elde edebiliyorlar.

Kreosus destekçilerimizin reklamsız deneyimi, destek olmaya başladıkları anda devreye girmektedir ve ek bir işleme gerek yoktur.

Patreon

Patreon destekçilerimiz, destek miktarından bağımsız olarak, Evrim Ağacı'na destek oldukları süre boyunca reklamsız deneyime erişmeyi sürdürebiliyorlar.

Patreon destekçilerimizin Patreon ile ilişkili e-posta hesapları, Evrim Ağacı'ndaki üyelik e-postaları ile birebir aynı olmalıdır. Patreon destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi 24 saat alabilmektedir.

YouTube

YouTube destekçilerimizin hepsi otomatik olarak reklamsız deneyime şimdilik erişemiyorlar ve şu anda, YouTube üzerinden her destek seviyesine reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. YouTube Destek Sistemi üzerinde sunulan farklı seviyelerin açıklamalarını okuyarak, hangi ayrıcalıklara erişebileceğinizi öğrenebilirsiniz.

Eğer seçtiğiniz seviye reklamsız deneyim ayrıcalığı sunuyorsa, destek olduktan sonra YouTube tarafından gösterilecek olan bağlantıdaki formu doldurarak reklamsız deneyime erişebilirsiniz. YouTube destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi, formu doldurduktan sonra 24 saat alabilmektedir.

Diğer Platformlar

Bu 3 platform haricinde destek olan destekçilerimize ne yazık ki reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. Destekleriniz sayesinde sistemlerimizi geliştirmeyi sürdürüyoruz ve umuyoruz bu ayrıcalıkları zamanla genişletebileceğiz.

Giriş yapmayı unutmayın!

Reklamsız deneyim için, maddi desteğiniz ile ilişkilendirilmiş olan Evrim Ağacı hesabınıza yapmanız gerekmektedir. Giriş yapmadığınız takdirde reklamları görmeye devam edeceksinizdir.

Destek Ol

Devamını Oku
Evrim Ağacı Uygulamasını
İndir
Chromium Tabanlı Mobil Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
İlk birkaç girişinizde zaten tarayıcınız size uygulamamızı indirmeyi önerecek. Önerideki tuşa tıklayarak uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu öneriyi, yukarıdaki videoda görebilirsiniz. Eğer bu öneri artık gözükmüyorsa, Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Chromium Tabanlı Masaüstü Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
Yeni uygulamamızı kurmak için tarayıcı çubuğundaki kurulum tuşuna tıklayın. "Yükle" (Install) tuşuna basarak kurulumu tamamlayın. Dilerseniz, Evrim Ağacı İleri Web Uygulaması'nı görev çubuğunuza sabitleyin. Uygulama logosuna sağ tıklayıp, "Görev Çubuğuna Sabitle" seçeneğine tıklayabilirsiniz. Eğer bu seçenek gözükmüyorsa, tarayıcının Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Safari Mobil Uygulama
Sırasıyla Paylaş -> Ana Ekrana Ekle -> Ekle tuşlarına basarak yeni mobil uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu basamakları görmek için yukarıdaki videoyu izleyebilirsiniz.

Daha fazla bilgi almak için tıklayın

Önizleme
Görseli Kaydet
Sıfırla
Vazgeç
Ara
Raporla

Raporlama sisteminin amacı, platformu uygunsuz biçimde kullananların önüne geçmektir. Lütfen bir içeriği, sadece düşük kaliteli olduğunu veya soruya cevap olmadığını düşündüğünüz raporlamayınız; bu raporlar kabul edilmeyecektir. Bunun yerine daha kaliteli cevapları kendiniz girmeye çalışın veya diğer kullanıcıları oylama, teşekkür ve en iyi cevap araçları ile daha kaliteli cevaplara teşvik edin. Kalitesiz bulduğunuz içerikleri eleyebileceğiniz, kalitelileri daha ön plana çıkarabileceğiniz yeni araçlar geliştirmekteyiz.

Soru Sor
Aşağıdaki "Soru" kutusunu sadece soru sormak için kullanınız. Bu kutuya soru formatında olmayan hiçbir cümle girmeyiniz. Sorunuzla ilgili ek bilgiler vermek isterseniz, "Açıklama" kısmına girebilirsiniz. Soru kısmının soru cümlesi haricindeki kullanımları sorunuzun silinmesine ve UP kaybetmenize neden olabilir.
Görsel Ekle
Kurallar
Platform Kuralları
Bu platform, aklınıza takılan soruları sorabilmeniz ve diğerlerinin sorularını yanıtlayabilmeniz içindir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu platformun ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Gerçekten soru sorun, imâdan ve yüklü sorulardan kaçının.
Sorularınızın amacı nesnel olarak gerçeği öğrenmek veya fikir almak olmalıdır. Şahsi kanaatinizle ilgili mesaj vermek için kullanmayın; yüklü soru sormayın.
2
Bilim kimliğinizi kullanın.
Evrim Ağacı bir bilim platformudur. Dolayısıyla sorular ve cevaplar, bilimsel perspektifi yansıtmalıdır. Geçerli bilimsel kaynaklarla doğrulanamayan bilgiler veya reklamlar silinebilir.
3
Düzgün ve insanca iletişim kurun.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
4
Sahtebilimi desteklemek yasaktır.
Sahtebilim kategorisi altında konuyla ilgili sorular sorabilirsiniz; ancak bilimsel geçerliliği bulunmayan sahtebilim konularını destekleyen sorular veya cevaplar paylaşmayın.
5
Türkçeyi düzgün kullanın.
Şair olmanızı beklemiyoruz; ancak yazdığınız içeriğin anlaşılır olması ve temel düzeyde yazım ve dil bilgisi kurallarına uyması gerekmektedir.
Soru Ara
Aradığınız soruyu bulamadıysanız buraya tıklayarak sorabilirsiniz.
Alıntı Ekle
Eser Ekle
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu komünite, fark edildiğinde ufku genişleten tespitler içindir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Formu olabildiğince eksiksiz doldurun.
Girdiğiniz sözün/alıntının kaynağı ne kadar açıksa o kadar iyi. Açıklama kısmına kitabın sayfa sayısını veya filmin saat/dakika/saniye bilgisini girebilirsiniz.
2
Anonimden kaçının.
Bazı sözler/alıntılar anonim olabilir. Fakat sözün anonimliğini doğrulamaksızın, bilmediğiniz her söze/alıntıya anonim yazmayın. Bu tür girdiler silinebilir.
3
Kaynağı araştırın ve sorgulayın.
Sayısız söz/alıntı, gerçekte o sözü hiçbir zaman söylememiş/yazmamış kişilere, hatalı bir şekilde atfediliyor. Paylaşımınızın site geneline yayılabilmesi için kaliteli kaynaklar kullanın ve kaynaklarınızı sorgulayın.
4
Ofansif ve entelektüel düşünceden uzak sözler yasaktır.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
5
Sözlerinizi tırnak (") içine almayın.
Sistemimiz formatı otomatik olarak ayarlayacaktır.
Gönder
Tavsiye Et
Aşağıdaki kutuya, [ESER ADI] isimli [KİTABI/FİLMİ] neden tavsiye ettiğini girebilirsin. Ne kadar detaylı ve kapsamlı bir analiz yaparsan, bu eseri [OKUMAK/İZLEMEK] isteyenleri o kadar doğru ve fazla bilgilendirmiş olacaksın. Tavsiyenin sadece negatif içerikte olamayacağını, eğer bu sistemi kullanıyorsan tavsiye ettiğin içeriğin pozitif taraflarından bahsetmek zorunda olduğunu lütfen unutma. Yapıcı eleştiri hakkında daha fazla bilgi almak için burayı okuyabilirsin.
Kurallar
Platform Kuralları
Bu platform; okuduğunuz kitaplara, izlediğiniz filmlere/belgesellere veya takip ettiğiniz YouTube kanallarına yönelik tavsiylerinizi ve/veya yapıcı eleştirel fikirlerinizi girebilmeniz içindir. Tavsiye etmek istediğiniz eseri bulamazsanız, buradan yeni bir kayıt oluşturabilirsiniz. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu platformun ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Önceliğimiz pozitif tavsiyelerdir.
Bu platformu, beğenmediğiniz eserleri yermek için değil, beğendiğiniz eserleri başkalarına tanıtmak için kullanmaya öncelik veriniz. Sadece negatif girdileri olduğu tespit edilenler platformdan geçici veya kalıcı olarak engellenebilirler.
2
Tavsiyenizin içeriği sadece negatif olamaz.
Tavsiye yazdığınız eserleri olabildiğince objektif bir gözlükle anlatmanız beklenmektedir. Dolayısıyla bir eseri beğenmediyseniz bile, tavsiyenizde eserin pozitif taraflarından da bahsetmeniz gerekmektedir.
3
Negatif eleştiriler yapıcı olmak zorundadır.
Eğer tavsiyenizin ana tonu negatif olacaksa, tüm eleştirileriniz yapıcı nitelikte olmak zorundadır. Yapıcı eleştiri kurallarını buradan öğrenebilirsiniz. Yapıcı bir tarafı olmayan veya tamamen yıkıcı içerikte olan eleştiriler silinebilir ve yazarlar geçici veya kalıcı olarak engellenebilirler.
4
Düzgün ve insanca iletişim kurun.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
5
Türkçeyi düzgün kullanın.
Şair olmanızı beklemiyoruz; ancak yazdığınız içeriğin anlaşılır olması ve temel düzeyde yazım ve dil bilgisi kurallarına uyması gerekmektedir.
Eser Ara
Aradığınız eseri bulamadıysanız buraya tıklayarak ekleyebilirsiniz.
Tür Ekle
Üst Takson Seç
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu platform, yaşamış ve yaşayan bütün türleri filogenetik olarak sınıflandırdığımız ve tanıttığımız Yaşam Ağacı projemize, henüz girilmemiş taksonları girebilmeniz için geliştirdiğimiz bir platformdur. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Takson adlarını doğru yazdığınızdan emin olun.
Taksonların sadece ilk harfleri büyük yazılmalıdır. Latince tür adlarında, cins adının ilk harfi büyük, diğer bütün harfler küçük olmalıdır (Örn: Canis lupus domesticus). Türkçe adlarda da sadece ilk harf büyük yazılmalıdır (Örn: Evcil köpek).
2
Taksonlar arası bağlantıları doğru girin.
Girdiğiniz taksonun üst taksonunu girmeniz zorunludur. Eğer üst takson yoksa, mümkün olduğunca öncelikle üst taksonları girmeye çalışın; sonrasında daha alt taksonları girin.
3
Birden fazla kaynaktan kontrol edin.
Mümkün olduğunca ezbere iş yapmayın, girdiğiniz taksonların isimlerinin birden fazla kaynaktan kontrol edin. Alternatif (sinonim) takson adlarını girmeyi unutmayın.
4
Tekrara düşmeyin.
Aynı taksonu birden fazla defa girmediğinizden emin olun. Otomatik tamamlama sistemimiz size bu konuda yardımcı olacaktır.
5
Mümkünse, takson tanıtım yazısı (Taksonomi yazısı) girin.
Bu araç sadece taksonları sisteme girmek için geliştirilmiştir. Dolayısıyla taksonlara ait minimal bilgiye yer vermektedir. Evrim Ağacı olarak amacımız, taksonlara dair detaylı girdilerle bu projeyi zenginleştirmektir. Girdiğiniz türü daha kapsamlı tanıtmak için Taksonomi yazısı girin.
Gönder
Tür Gözlemi Ekle
Tür Seç
Fotoğraf Ekle
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu platform, bizzat gözlediğiniz türlerin fotoğraflarını paylaşabilmeniz için geliştirilmiştir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Net ve anlaşılır görseller yükleyin.
Her zaman bir türü kusursuz netlikte fotoğraflamanız mümkün olmayabilir; ancak buraya yüklediğiniz fotoğraflardaki türlerin özellikle de vücut deseni gibi özelliklerinin rahatlıkla ayırt edilecek kadar net olması gerekmektedir.
2
Özgün olun, telif ihlali yapmayın.
Yüklediğiniz fotoğrafların telif hakları size ait olmalıdır. Başkası tarafından çekilen fotoğrafları yükleyemezsiniz. Wikimedia gibi açık kaynak organizasyonlarda yayınlanan telifsiz fotoğrafları yükleyebilirsiniz.
3
Paylaştığınız fotoğrafların telif hakkını isteyemezsiniz.
Yüklediğiniz fotoğraflar tamamen halka açık bir şekilde, sınırsız ve süresiz kullanım izniyle paylaşılacaktır. Bu fotoğraflar nedeniyle Evrim Ağacı’ndan telif veya ödeme talep etmeniz mümkün olmayacaktır. Kendi fotoğraflarınızı başka yerlerde istediğiniz gibi kullanabilirsiniz.
4
Etik kurallarına uyun.
Yüklediğiniz fotoğrafların uygunsuz olmadığından ve başkalarının haklarını ihlâl etmediğinden emin olun.
5
Takson teşhisini doğru yapın.
Yaptığınız gözlemler, spesifik taksonlarla ilişkilendirilmektedir. Takson teşhisini doğru yapmanız beklenmektedir. Taksonu bilemediğinizde, olabildiğince genel bir taksonla ilişkilendirin; örneğin türü bilmiyorsanız cins ile, cinsi bilmiyorsanız aile ile, aileyi bilmiyorsanız takım ile, vs.
Gönder
Tür Ara
Aradığınız türü bulamadıysanız buraya tıklayarak ekleyebilirsiniz.