Molibden

Molibden Nedir? Özellikleri Nelerdir ve Nerelerde Kullanılır?

Molibden
Molibden kristali
Wikipedia
Çağrı Mert Bakırcı Editör Çağrı Mert Bakırcı
3 dakika
1,255 Okunma Sayısı bionluk logo yazarlarınca hazırlandı.
Notlarım
Reklamı Kapat
Evrim Ağacı Akademi: Periyodik Cetvel ve Elementler Yazı Dizisi

Bu yazı, Periyodik Cetvel ve Elementler yazı dizisinin 43. yazısıdır.

Yazı dizisi içindeki ilerleyişinizi kaydetmek için veya kayıt olun.

EA Akademi Hakkında Bilgi Al
Molibden
  • İngilizce İsim Molybdenum
  • Sembol Mo
  • Atom Numarası 42
  • Grup 6
  • Periyot 5
  • Oda Sıcaklığında Faz Katı
  • Elektron Konfigürasyonu 1s2 2s2 2p6 3s2 3p6 4s2 3d10 4p6 5s1 4d5
  • Semantik Elektron Konfigürasyonu [Kr] 4d5 5s1
Önemli Özellikler
  • Atom Kütlesi 95.951 Da (0.01000000 Da)
  • Blok d
  • Kategori Geçiş metali
  • Görünüm Metalik gri
  • Atomik Yarıçap 145 pm
  • Kaynama Sıcaklığı 4912 K
  • Erime Sıcaklığı 2896 K
  • Yoğunluk (Oda Sıcaklığında) 10.28 g/cm3
Bulunma Sıklığı
  • Dünya Kabuğunda 1.2×10−6 kg/kg
  • Şehir Toprağında 0.0024 kg/kg
  • Meteoritlerde 0.00012 %
  • Deniz Suyunda 1×10−8 kg/L
  • İnsan Vücudunda 0.000005 %
  • Güneş'te 2.3×10−6 silisyuma göre mol oranı
  • Güneş Sistemi'nde 2.6×10−6 silisyuma göre mol oranı
Elastik Özellikler
  • Kayma (Shear) Modülü 120 GPa
  • Esneklik (Bulk) Modülü 230 GPa
  • Poisson Oranı 0.31
  • Young Modülü 329 GPa
Keşif Bilgileri
  • Keşfedildiği Ülke İsveç
  • Keşfeden/Gözleyen ve Keşif/Gözlem Yılı W. Scheele, 1778
  • İzole Eden ve İzolasyon Yılı J. Hjelm, 1781
  • Bu yazı, Evrim Ağacı'nın kimyasal elementlere dair bilgileri barındıran Periyodik Cetvel projesinin bir parçası olarak hazırlanmıştır.

Özellikler

Molibden, Mo sembolü ile gösterilir ve atom numarası 42’dir. Molibden, doğada serbest olarak bulunmaz; sadece minerallerde çeşitli oksidasyon durumlarında bulunur. Gri gümüşi bir metal olan element, periyodik tabloda altıncı en yüksek erime noktasına sahip elementtir. Alaşımlarda kolayca sert, kararlı karbürler oluşturur ve bu nedenle elementin dünya üretiminin çoğu (yaklaşık %80), yüksek mukavemetli alaşımlar ve süper alaşımlar dahil olmak üzere çelik alaşımlarında kullanılır.

Fiziksel Özellikler

Saf haliyle molibden, Mohs sertliği 5.5 ve standart atom ağırlığı 95.95 g/mol olan gümüşi gri bir metaldir.[1], [2] 2,623 °C (4,753 °F) erime noktasına sahiptir; doğal olarak oluşan elementlerden sadece tantal, osmiyum, renyum, tungsten ve karbonun erime noktaları molibdenden daha yüksektir.[3]Ticari olarak kullanılan metaller arasında en düşük termal genleşme katsayılarından birine sahiptir. [4]

Kimyasal Özellikler

Molibden, Pauling ölçeğinde 2,16 elektronegatifliğe sahip bir geçiş metalidir. Oda sıcaklığında oksijen veya su ile gözle görülür şekilde reaksiyona girmez. Molibdenin zayıf oksidasyonu 300 °C'de (572 °F) başlar; 600 °C'nin üzerindeki sıcaklıklarda toplu oksidasyon meydana gelir ve molibden trioksit ile sonuçlanır. Mo3+ katyonu dikkatlice kontrol edilen koşullar altında bilinmesine rağmen, birçok ağır geçiş metali gibi molibden de sulu bir çözelti içinde bir katyon oluşturmak için çok az eğilim gösterir.[5]

Bulunma Sıklığı ve Üretimi

Molibden, topraktaki diğer mikro besin maddelerinden, asitli topraklarda daha az çözünür olması ve alkali topraklarda daha fazla çözünür olması bakımından farklılık gösterir, bunun sonucu olarak bitkiler için bulunabilirliği ph ve drenaj koşullarına göre değişmektedir. Bazı bitkiler, alkali topraklarda büyüdüklerinde 500 ppm'e kadar metal içerebilirler. Molibdenit ana mineral cevheridir. Tungsten ve bakır üretiminin bir yan ürünü olarak bir miktar molibdenit elde edilir. Başlıca madencilik alanları ABD, Şili, Kanada ve Rusya'dır. Dünya üretimi yılda 90.000 ton civarındadır ve rezervleri 12 milyon tondur. Bu rezervin 5 milyon tonu ABD'de bulunmaktadır.

Uygulama ve Kullanım Alanları

Çoğu ticari molibden, sertliği, mukavemeti, elektriksel iletkenliği, aşınma ve korozyona karşı direnci artırmak için eklendiği alaşımların üretiminde kullanılır. Çok çeşitli ürünlerde küçük miktarlarda molibden bulunabilir. Bunlar: füzeler, motor parçaları, matkaplar, testere bıçakları, elektrikli ısıtıcı filamentleri, yağlayıcı katkı maddeleri, devre kartları için mürekkep ve kazanlarda koruyucu kaplamalar vb. Petrol endüstrisinde de katalizör olarak kullanılır. Yüksek erime noktası nedeniyle, molibden çok yüksek sıcaklıklarda inanılmaz derecede iyi performans gösterir. Bu aşırı sıcaklıklar altında yağlanması gereken ürünlerde özellikle yararlıdır. Bu nedenle, bazı yağlayıcıların ve yağların ayrışabileceği veya alev alabileceği durumlarda, molibden sülfit içeren yağlayıcılar ısıya dayanıklı durarak işlerin ilerlemesini sağlayabilir.

Tarihi

Yumuşak siyah mineral molibdenit (molibden sülfit, MoS2) grafite çok benzeyen yapısı sebebiyle, Carl Scheele analiz ettiğinde tam olarak ne olduğunu tespit edememesine rağmen ne kurşun ne de grafit olduğunu göstermesinden önce 1778 yılına kadar bir kurşun cevheri olduğu varsayılıyordu. Zaman içerisinde farklı bilim adamları da farklı bir cevher olduğu varsaydılar, ancak onu bir metale indirgemenin zor olduğunu açıklamanın ötesine gidilemedi. Suya eklendiğinde, molibdik asit, H2MoO4 olarak bildiğimiz bir asit oluşturan bir okside dönüştürülebilir, ancak metalin kendisi anlaşılmaz kaldı. 1781 sonbaharında Peter Jacob Hjelm bir macun oluşturmak için molibdik asit ve karbonu keten tohumu yağında birlikte öğütüp bunu kırmızı ısıya kadar ısıttı ve molibden metali üretti.

Etimolojisi

Adı, cevherleri kurşun cevherleriyle karıştırıldığı için, "Kurşun" anlamına gelen Eski Yunanca "Μόλυβδος" molibdos'a dayanan Neo-Latin molibdeninden gelmektedir. [3]

Önlem ve Güven

Molibdenin Sağlık Etkileri

Hayvan deneylerine göre molibden ve bileşikleri oldukça toksiktir. Bir Sovyet Mo-Cu fabrikasında kronik olarak maruz kalan işçilerde karaciğer fonksiyon bozukluğuna dair bazı kanıtlar bildirilmiştir. Ayrıca fabrika işçilerinde ve Ermenistan'ın Molibden zengini bölgelerinde yaşayanlarda gut belirtileri bulundu. Ana özellikleri dizlerde, ellerde, ayaklarda eklem ağrıları, eklem bozuklukları, kızarıklık ve eklem bölgelerinde ödem yapmaktır.

Molibdenin Çevresel Etkileri

Molibden, tüm türler için gereklidir. Diğer eser metallerde olduğu gibi, küçük miktarlarda gerekli olan şey yüksek dozlarda oldukça toksik olabilir. Hayvan deneyleri, çok fazla molibdenin fetal deformitelere neden olduğunu göstermiştir. 10 ppm'den fazla molibden içeren yem, çoğu canlıyı riske atacaktır.

İlginç Bilgiler ve Diğer

  • Molibden, Dünya'nın kabuğundaki en yaygın 54. elementtir.
  • Molibden atomu, tungsten kadar atom ağırlığının ve yoğunluğunun yarısına sahiptir.
  • İkinci Dünya Savaşı'nda kullanılan 43 tonluk Alman silahı "Big Bertha", çok daha yüksek erime noktası nedeniyle çeliğinin temel bir bileşeni olarak demir yerine molibden içeriyordu.
  • Molibdenit veya molibden, bir zamanlar kalem yapmak için kullanılan yumuşak siyah bir mineraldir. Mineralin kurşun içerdiği düşünülüyordu ve genellikle grafitle karıştırılıyordu.
Okundu Olarak İşaretle
Bu İçerik Size Ne Hissettirdi?
  • İnanılmaz 1
  • Muhteşem! 0
  • Tebrikler! 0
  • Bilim Budur! 0
  • Mmm... Çok sapyoseksüel! 0
  • Güldürdü 0
  • Umut Verici! 0
  • Merak Uyandırıcı! 0
  • Üzücü! 0
  • Grrr... *@$# 0
  • İğrenç! 0
  • Korkutucu! 0
Kaynaklar ve İleri Okuma
  • ^ M. E. Wieser, et al. (2009). Atomic Weights Of The Elements 2007 (Iupac Technical Report). Walter de Gruyter GmbH, sf: 2131-2156. doi: 10.1351/PAC-REP-09-08-03. | Arşiv Bağlantısı
  • ^ J. Meija. (2014). Current Table Of Standard Atomic Weights In Alphabetical Order Standard Atomic Weights Of The Elements. ommission on Isotopic Abundances and Atomic Weights. | Arşiv Bağlantısı
  • ^ a b D. R. Lide. (1994). Molybdenum. ISBN: 978-0-8493-0474-3. Yayınevi: Chemical Rubber Publishing Company. sf: 18.
  • ^ J. Emsley, et al. (2001). Nature's Building Blocks. ISBN: 9780198503415. Yayınevi: Oxford University Press, USA.
  • ^ R. V. Parish. (1977). The Metallic Elements. ISBN: 9780582442788. Yayınevi: Addison-Wesley Longman Limited. sf: 112.
  • T. Pedersen. Facts About Molybdenum. (11 Nisan 2018). Alındığı Tarih: 04 Ocak 2021. Alındığı Yer: LiveScience | Arşiv Bağlantısı
  • Wikipedia. Chemical Element With Atomic Number 42,Molecular Weight 95.95. (17 Mayıs 2001). Alındığı Tarih: 04 Ocak 2021. Alındığı Yer: Wikipedia | Arşiv Bağlantısı
  • Lenntech. Molybdenum (Mo) - Chemical Properties, Health And Environmental Effects. Alındığı Tarih: 04 Ocak 2021. Alındığı Yer: Lenntech | Arşiv Bağlantısı
  • Royal Society of Chemistry. Molybdenum - Element Information, Properties And Uses | Periodic Table. Alındığı Tarih: 04 Ocak 2021. Alındığı Yer: Royal Society of Chemistry | Arşiv Bağlantısı
Evrim Ağacı Akademi: Periyodik Cetvel ve Elementler Yazı Dizisi

Bu yazı, Periyodik Cetvel ve Elementler yazı dizisinin 43. yazısıdır.

Yazı dizisi içindeki ilerleyişinizi kaydetmek için veya kayıt olun.

EA Akademi Hakkında Bilgi Al
Sıkça Sorulan Sorular

Molibden 6. grup 7. periyod elementidir.

Evrim Ağacı'na her ay sadece 1 kahve ısmarlayarak destek olmak ister misiniz?

Şu iki siteden birini kullanarak şimdi destek olabilirsiniz:

kreosus.com/evrimagaci | patreon.com/evrimagaci

Çıktı Bilgisi: Bu sayfa, Evrim Ağacı yazdırma aracı kullanılarak 03/12/2021 04:22:14 tarihinde oluşturulmuştur. Evrim Ağacı'ndaki içeriklerin tamamı, birden fazla editör tarafından, durmaksızın elden geçirilmekte, güncellenmekte ve geliştirilmektedir. Dolayısıyla bu çıktının alındığı tarihten sonra yapılan güncellemeleri görmek ve bu içeriğin en güncel halini okumak için lütfen şu adrese gidiniz: https://evrimagaci.org/s/9850

İçerik Kullanım İzinleri: Evrim Ağacı'ndaki yazılı içerikler orijinallerine hiçbir şekilde dokunulmadığı müddetçe izin alınmaksızın paylaşılabilir, kopyalanabilir, yapıştırılabilir, çoğaltılabilir, basılabilir, dağıtılabilir, yayılabilir, alıntılanabilir. Ancak bu içeriklerin hiçbiri izin alınmaksızın değiştirilemez ve değiştirilmiş halleri Evrim Ağacı'na aitmiş gibi sunulamaz. Benzer şekilde, içeriklerin hiçbiri, söz konusu içeriğin açıkça belirtilmiş yazarlarından ve Evrim Ağacı'ndan başkasına aitmiş gibi sunulamaz. Bu sayfa izin alınmaksızın düzenlenemez, Evrim Ağacı logosu, yazar/editör bilgileri ve içeriğin diğer kısımları izin alınmaksızın değiştirilemez veya kaldırılamaz.

Reklamı Kapat
Size Özel
İçerikler
Instagram
Avrupa
Beyaz
Mitler Ve Gerçekler
Renk
Kedi
Hematoloji
Solunum
Hücre
Tüyler
Kimya
Zooloji
Gaz
Adaptasyon
Beyin
Doğum
Kozmoloji
Anksiyete
Eczacılık
Skeptisizm
Güneş Sistemi
İnfografik
Çiftleşme
Genel Halk
Samanyolu Galaksisi
Su Ayısı
Daha Fazla İçerik Göster
Evrim Ağacı'na Destek Ol
Evrim Ağacı'nın %100 okur destekli bir bilim platformu olduğunu biliyor muydunuz? Evrim Ağacı'nın maddi destekçileri arasına katılarak Türkiye'de bilimin yayılmasına güç katmak için hemen buraya tıklayın.
Popüler Yazılar
30 gün
90 gün
1 yıl
EA Akademi
Evrim Ağacı Akademi (ya da kısaca EA Akademi), 2010 yılından beri ürettiğimiz makalelerden oluşan ve kendi kendinizi bilimin çeşitli dallarında eğitebileceğiniz bir çevirim içi eğitim girişimi! Evrim Ağacı Akademi'yi buraya tıklayarak görebilirsiniz. Daha fazla bilgi için buraya tıklayın.
Etkinlik & İlan
Bilim ile ilgili bir etkinlik mi düzenliyorsunuz? Yoksa bilim insanlarını veya bilimseverleri ilgilendiren bir iş, staj, çalıştay, makale çağrısı vb. bir duyurunuz mu var? Etkinlik & İlan Platformumuzda paylaşın, milyonlarca bilimsevere ulaşsın.
Podcast
Evrim Ağacı'nın birçok içeriğinin profesyonel ses sanatçıları tarafından seslendirildiğini biliyor muydunuz? Bunların hepsini Podcast Platformumuzda dinleyebilirsiniz. Ayrıca Spotify, iTunes, Google Podcast ve YouTube bağlantılarını da bir arada bulabilirsiniz.
Yazı Geçmişi
Okuma Geçmişi
Notlarım
İlerleme Durumunu Güncelle
Okudum
Sonra Oku
Not Ekle
Kaldığım Yeri İşaretle
Göz Attım

Evrim Ağacı tarafından otomatik olarak takip edilen işlemleri istediğin zaman durdurabilirsin.
[Site ayalarına git...]

Filtrele
Listele
Bu yazıdaki hareketlerin
Devamını Göster
Filtrele
Listele
Tüm Okuma Geçmişin
Devamını Göster
0/10000

Göster

Şifremi unuttum Üyelik Aktivasyonu

Göster

Şifrenizi mi unuttunuz? Lütfen e-posta adresinizi giriniz. E-posta adresinize şifrenizi sıfırlamak için bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Eğer aktivasyon kodunu almadıysanız lütfen e-posta adresinizi giriniz. Üyeliğinizi aktive etmek için e-posta adresinize bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Close
Geri Bildirim Gönder
Reklamsız Deneyim

Evrim Ağacı'nın çalışmalarına Kreosus, Patreon veya YouTube üzerinden maddi destekte bulunarak hem Türkiye'de bilim anlatıcılığının gelişmesine katkı sağlayabilirsiniz, hem de site ve uygulamamızı reklamsız olarak deneyimleyebilirsiniz. Reklamsız deneyim, Evrim Ağacı'nda çeşitli kısımlarda gösterilen Google reklamlarını ve destek çağrılarını görmediğiniz, daha temiz bir site deneyimi sunmaktadır.

Kreosus

Kreosus'ta her 10₺'lik destek, 1 aylık reklamsız deneyime karşılık geliyor. Bu sayede, tek seferlik destekçilerimiz de, aylık destekçilerimiz de toplam destekleriyle doğru orantılı bir süre boyunca reklamsız deneyim elde edebiliyorlar.

Kreosus destekçilerimizin reklamsız deneyimi, destek olmaya başladıkları anda devreye girmektedir ve ek bir işleme gerek yoktur.

Patreon

Patreon destekçilerimiz, destek miktarından bağımsız olarak, Evrim Ağacı'na destek oldukları süre boyunca reklamsız deneyime erişmeyi sürdürebiliyorlar.

Patreon destekçilerimizin Patreon ile ilişkili e-posta hesapları, Evrim Ağacı'ndaki üyelik e-postaları ile birebir aynı olmalıdır. Patreon destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi 24 saat alabilmektedir.

YouTube

YouTube destekçilerimizin hepsi otomatik olarak reklamsız deneyime şimdilik erişemiyorlar ve şu anda, YouTube üzerinden her destek seviyesine reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. YouTube Destek Sistemi üzerinde sunulan farklı seviyelerin açıklamalarını okuyarak, hangi ayrıcalıklara erişebileceğinizi öğrenebilirsiniz.

Eğer seçtiğiniz seviye reklamsız deneyim ayrıcalığı sunuyorsa, destek olduktan sonra YouTube tarafından gösterilecek olan bağlantıdaki formu doldurarak reklamsız deneyime erişebilirsiniz. YouTube destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi, formu doldurduktan sonra 24-72 saat alabilmektedir.

Diğer Platformlar

Bu 3 platform haricinde destek olan destekçilerimize ne yazık ki reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. Destekleriniz sayesinde sistemlerimizi geliştirmeyi sürdürüyoruz ve umuyoruz bu ayrıcalıkları zamanla genişletebileceğiz.

Giriş yapmayı unutmayın!

Reklamsız deneyim için, maddi desteğiniz ile ilişkilendirilmiş olan Evrim Ağacı hesabınıza üye girişi yapmanız gerekmektedir. Giriş yapmadığınız takdirde reklamları görmeye devam edeceksinizdir.

Destek Ol
Sizi Takip Ediyor

Devamını Oku
Evrim Ağacı Uygulamasını
İndir
Chromium Tabanlı Mobil Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
İlk birkaç girişinizde zaten tarayıcınız size uygulamamızı indirmeyi önerecek. Önerideki tuşa tıklayarak uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu öneriyi, yukarıdaki videoda görebilirsiniz. Eğer bu öneri artık gözükmüyorsa, Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Chromium Tabanlı Masaüstü Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
Yeni uygulamamızı kurmak için tarayıcı çubuğundaki kurulum tuşuna tıklayın. "Yükle" (Install) tuşuna basarak kurulumu tamamlayın. Dilerseniz, Evrim Ağacı İleri Web Uygulaması'nı görev çubuğunuza sabitleyin. Uygulama logosuna sağ tıklayıp, "Görev Çubuğuna Sabitle" seçeneğine tıklayabilirsiniz. Eğer bu seçenek gözükmüyorsa, tarayıcının Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Safari Mobil Uygulama
Sırasıyla Paylaş -> Ana Ekrana Ekle -> Ekle tuşlarına basarak yeni mobil uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu basamakları görmek için yukarıdaki videoyu izleyebilirsiniz.

Daha fazla bilgi almak için tıklayın

Önizleme
Görseli Kaydet
Sıfırla
Vazgeç
Bu Eseri Neden Tavsiye Ediyorsun?
Aşağıdaki kutuya, isimli neden tavsiye ettiğini girebilirsin. Ne kadar detaylı ve kapsamlı bir analiz yaparsan, bu eseri [OKUMAK/İZLEMEK] isteyenleri o kadar doğru ve fazla bilgilendirmiş olacaksın. Tavsiyenin faydalı bulunması halinde Evrim Ağacı kullanıcılarından daha fazla UP kazanman [UP bilgi linki] mümkün olacak. Tavsiyenin sadece negatif içerikte olamayacağını, eğer bu sistemi kullanıyorsan tavsiye ettiğin içeriğin pozitif taraflarından bahsetmek zorunda olduğunu lütfen unutma. Yapıcı eleştiri hakkında daha fazla bilgi almak için burayı okuyabilirsin.
Tavsiye Et