Miyopluk, Yüksek Bilişsel Faaliyetle İlişkili Olabilir mi?

Miyopluk, Yüksek Bilişsel Faaliyetle İlişkili Olabilir mi?
Yazar Jacob Megreli Çağrı Mert Bakırcı Editör Çağrı Mert Bakırcı
6 dakika
4,914 Okunma Sayısı
Notlarım
Reklamı Kapat
Tarihi Geçmiş Haber

Bu haber 7 ay öncesine aittir. Haber güncelliğini yitirmiş olabilir; ancak arşivsel değeri ve bilimsel gelişme/ilerleme anlamındaki önemi dolayısıyla yayında tutulmaktadır. Ayrıca konuyla ilgili gelişmeler yaşandıkça bu içerik de güncellenebilir.

Miyop hastalığı, son yıllarda görülme sıklığının daha da arttığı, potansiyel halk sağlığı sorunlarından biridir.[1], [2] Miyopi, göz küresinin normalden fazla uzaması ve buna bağlı olarak korneanın daha fazla ışığı kırması ile meydana gelir. Miyop hastalığı kalıtsal olabileceği gibi, çevresel faktörlerden de kaynaklanabilir. Şu anda Dünya nüfusunun %23'ünün miyop olduğu tahmin edilmektedir. Bu oranın 2050 yılına kadar iki katına çıkacağı öngörülmektedir.[3], [4] Ayrıca miyopi, özellikle de yüksek miyopi, katarakt, glokoma gibi ciddi rahatsızlıklara yol açabilir.[5]

Miyop rahatsızlığının tipik şeması. Işık, normal işlev gören gözde retina tabakasına düşer. Ancak miyopi olan gözde ışık, sarı cismin önüne düşer (kırmızı ok)
Miyop rahatsızlığının tipik şeması. Işık, normal işlev gören gözde retina tabakasına düşer. Ancak miyopi olan gözde ışık, sarı cismin önüne düşer (kırmızı ok)
optikgazete.com

Miyop hastalığı ile bilişsel faaliyetler arasındaki ilişki, son yıllarda bilim insanlarının dikkatini çekmektedir. Elbette ilk etapta göz kusurları ile bilişsel faaliyet arasında ne gibi bir ilişki bulunabileceği anlaşılamayabilir. Bilim insanlarını bu ilişkiyi araştırmaya iten nedenlerden biri, aslında halk arasında yaygın olarak görülen "Dereceli gözlük kullanan insanlar, ortalamadan daha zeki olabilir." şeklindeki görüşün temel nedenini anlamaktı. Gelin bu iddiayı test etmek için yapılan ve 1 milyondan fazla katılımcının dahil olduğu bir çalışmaya yakından bakalım.

Miyopi ve Bilişsel Faaliyetler Üzerine Bir Çalışma

Miyopi ve bilişsel faaliyetler arasındaki ilişkiyi inceleyen çalışmalar, bu iki değişken arasında pleyotropik bir ilişki ihtimali üzerinde durmaktadır. Pleyotropi, bir genin birden fazla özelliği aynı anda etkileyebilmesi demektir; dolayısıyla araştırmacılar, miyopiye sebep olan genlerin, aynı zamanda bilişsel faaliyetleri olumlu yönde pekiştirici etkisi olabileceğine yönelik tartışmalı bir görüş öne sürmektedirler. Öne sürülen bu tartışmalı iddialar, yapılan farklı çalışmalarca da sorgulanmaya devam etmektedir.

Reklamı Kapat

Miyopi genellikle çocukluk çağlarında görülmeye başlandığı için, araştırmalar da genellikle çocuk ve ergen odaklı ilerlemiştir.[6], [7] Tüm bu çalışmalara rağmen, yalnızca 1 makalede bilişsel faaliyet ile miyopi arasında anlamlı bir ilişkinin var olduğu bulgulanabilmiştir. Bu ikili arasındaki ilişkiyi inceleyen diğer çalışmalarda ise herhangi bir anlamlı bir ilişki gözlemlenememiştir.[8], [9]

Burada işleyeceğimiz çalışmanın amacı da, miyopi ile bilişsel faaliyet arasında gerçekten anlamlı bir ilişkinin olup olmadığı üzerinedir.

Çalışma Tasarımı

Çalışma, İsrail'de zorunlu askerlik görevinde bulunan; yaş ortalaması genellikle 17 olan katılımcıları kapsamaktadır. Nüfus temelli kesitsel bir çalışmayı içeren bu çalışma, 1993-2012 yılları arasında, askerlik sicil kaydında kayıtlı olan katılımcılardan oluşturmaktadır.

Çalışma 2020 yılında yayınlamış olsa da, katılımcılardan alınan veriler 1993-2012 yılları arasında toplanmıştır. Bunun nedeni, 2013'ten 2020'ye kadarki süreçte, nüfusta yaşanan değişimler sonucu yüksek miyopi oranına sahip Ortodoks Yahudi nüfusunun çoğunluk haline gelmesidir. Yani bir başka deyişle, 2013-2020 yılları arasındaki nüfus değişimlerinde Ortodoks Yahudi nüfusu, genel nüfusun %82'lik bir bölümünü oluşturacak duruma gelmiştir.[10]

Verileri derlenen toplam katılımcı sayısı 1.312.176 olsa da; askerlik görevinden muaf tutulan, çeşitli cerrahi müdahaleler geçirmiş, genel olarak genetik eğilimleri tam olarak tespit edilemeyen katılımcılar, bu çalışmanın dışında tutulmuştur. Çalışma dışı tutulan katılımcılardan sonra, geriye kalan örneklem büyüklüğü tam olarak 1.022.425 kişi olmuştur. Çalışma, İsrail Savunma Kuvvetleri Etik Komitesi tarafından da onaylanmıştır.

Evrim Ağacı'ndan Mesaj

Katılımcılara Uygulanan Görme Testleri

Her bir katılımcının görme keskinliğinin belirlenebilmesi için, uzmanlar tarafından Snellen Çizelgesi ile görme testleri uygulandı. Yardım olmadan görme keskinliğine tabi tutulan katılımcıların her biri için gözün gelen ışığı kırma dereceleri ölçüldü. Pearson korelasyonu ile gerçekleştirilen çalışmada, katılımcıların miyopi olmaya yatkınlığı gibi ihtimaller de değerlendirildi.

Bilişsel Değerlendirme Testleri

Katılımcılar, bilişsel işlevlerinin değerlendirildiği bir dizi testten geçti. Bilişsel değerlendirme testleri 4 alt testten oluşuyordu. Bunlardan ikisi sözel zekayı; diğer ikisi ise sözel olmayan aritmetik zekayı değerlendiren testlerdi. Buraya değinmekte yarar görüyoruz: katılımcıların bilişsel testlerden geçtiği Cognitive Function Score (CFS), güvenilirliği bakımından Wechsler Yetişkin Zeka Ölçeği ile oldukça benzerdir. Dolayısıyla referans kabul edilen testler, uluslararası hakemli çalışmalarda yetkinliğini kanıtlamış aşamalardan oluşan testlerdir.[11]

Çalışmanın Sonuçları

Katılımcılar arasında genel miyopi görülme sıklığı; %19.9 hafif miyopi, %9.4 orta miyopi, %2.9 yüksek miyopi olmak üzere genel toplam oran %32.2 idi. Miyopi, kadınlarda erkeklere oranla daha fazla görüldü (%34.2'ye %30.6). (Evet, İsrail'de diğer bazı ülkelerde olduğu gibi kadınlar da mecburi askerlik görevini yerine getiriyorlar; ancak erkekler gibi 3 yıl değil 2 yıl hizmette bulunuyorlar.[12]) Miyopi görülme oranı, Etiyopya gibi sosyoekonomik durumu zayıf olan ülkelerden gelen katılımcılarda daha düşüktü.

19 yıllık verileri kapsayan bu çalışmada (1993-2012), 1993 yılından 2012'ye kadarki süreçte miyopi görülme oranı %26.9'dan %33'e yükselmişti. Tek değişkenli analiz sonuçları, sosyoekonomik durum, eğitim düzeyi, yaş, cinsiyet ve boy oranlarının, miyopi ile orantılı olduğunu gösterdi. Bilişsel yetenek ölçüm testlerinden olan CFS de, tek değişkenli regresyon analizinde miyopi ile tutarlılık gösterdi.

Reklamı Kapat

Çok değişkenli regresyon analiz sonuçları da CFS ölçümleri ile miyopi arasında anlamlı bir tutarlılık gösterdi. Bir başka deyişle, bilişsel yetiler ile miyopi arasında anlamlı bir ilişki bulgulandı. Öyle ki, miyopi görülme olasılığı, yüksek CFS skorlarına sahip katılımcılarda 1.85 kat iken; en düşük CFS skorlarında bu oran 0.59 olarak bulgulandı. Ayrıca ileri düzey CFS skorları ile orta düzey CFS skorları arasında da miyopi görülme sıklığı arasında anlamlı bir fark vardı. Tüm bunları aşağıdaki tabloda daha net görebiliriz.

CFS Skorları İle Miyopi Arasındaki Regresyon Analizi
CFS Skorları İle Miyopi Arasındaki Regresyon Analizi
BMC Public Health

Sonuç ve Dikkat Edilmesi Gerekenler

Çalışma, 19 yıllık bir araştırmayı kapsayan; 1.022.425 katılımcının tek tek genetik özelliklerinin de değerlendirmeye alınması bakımından oldukça dikkate değerdir. Sonuçların bu denli gözle görülür bir farkla ortaya çıkması da önemlidir.

Ancak araştırmacıların da hemfikir oldukları üzere; genel bilişsel yetiler (zeka) ile miyopi arasında doğrudan bir ilişkinin varlığı, daha çok irdelenmesi gereken bir olaydır. Çünkü miyopi gelişim sırasında oluşan hatalardan kaynaklanabileceği gibi, tür içi genetik varyasyonların düzeyi gibi herhangi bir faktörün de etkisiyle yayılmış olabilir. Bu yüzden konu, daha fazla araştırılmaya muhtaçtır. Daha da önemlisi bu araştırmanın bulguladığı sonuçlar, farklı çalışmalarda bulgulanamamıştır; dolayısıyla sonuçların evrenselliği tartışmalıdır.[13]

Çalışma korelasyon temelli bir araştırmayı baz alması dolayısıyla da sorgulanmaya açıktır. Çünkü korelasyon, nedensellik için yeterli değildir. Ancak elbette nedenselliğe giden yolda, korelasyonlar yol gösterici olmaktadır ve ne yazık ki miyopi ile bilişsel kapasite arasındaki nedenselliği gösterecek etik bir deney tasarlamak neredeyse imkansızdır. Dolayısıyla daha dikkatli incelemeler yapıp, aceleci genellemeden her zaman uzak durulmalıdır.

Okundu Olarak İşaretle
Bu İçerik Size Ne Hissettirdi?
  • Tebrikler! 19
  • Merak Uyandırıcı! 10
  • Muhteşem! 7
  • İnanılmaz 7
  • Bilim Budur! 6
  • Mmm... Çok sapyoseksüel! 3
  • Umut Verici! 3
  • Güldürdü 0
  • Üzücü! 0
  • Grrr... *@$# 0
  • İğrenç! 0
  • Korkutucu! 0
Kaynaklar ve İleri Okuma
  1. Türev İçerik Kaynağı: BMC Public Health | Arşiv Bağlantısı

Evrim Ağacı'na her ay sadece 1 kahve ısmarlayarak destek olmak ister misiniz?

Şu iki siteden birini kullanarak şimdi destek olabilirsiniz:

kreosus.com/evrimagaci | patreon.com/evrimagaci

Çıktı Bilgisi: Bu sayfa, Evrim Ağacı yazdırma aracı kullanılarak 23/10/2021 14:59:11 tarihinde oluşturulmuştur. Evrim Ağacı'ndaki içeriklerin tamamı, birden fazla editör tarafından, durmaksızın elden geçirilmekte, güncellenmekte ve geliştirilmektedir. Dolayısıyla bu çıktının alındığı tarihten sonra yapılan güncellemeleri görmek ve bu içeriğin en güncel halini okumak için lütfen şu adrese gidiniz: https://evrimagaci.org/s/10270

İçerik Kullanım İzinleri: Evrim Ağacı'ndaki yazılı içerikler orijinallerine hiçbir şekilde dokunulmadığı müddetçe izin alınmaksızın paylaşılabilir, kopyalanabilir, yapıştırılabilir, çoğaltılabilir, basılabilir, dağıtılabilir, yayılabilir, alıntılanabilir. Ancak bu içeriklerin hiçbiri izin alınmaksızın değiştirilemez ve değiştirilmiş halleri Evrim Ağacı'na aitmiş gibi sunulamaz. Benzer şekilde, içeriklerin hiçbiri, söz konusu içeriğin açıkça belirtilmiş yazarlarından ve Evrim Ağacı'ndan başkasına aitmiş gibi sunulamaz. Bu sayfa izin alınmaksızın düzenlenemez, Evrim Ağacı logosu, yazar/editör bilgileri ve içeriğin diğer kısımları izin alınmaksızın değiştirilemez veya kaldırılamaz.

Reklamı Kapat
Size Özel
İçerikler
Instagram
Lipit
Mikrop
Mikoloji
Biliş
Kuşlar
Evrim Kuramı
Karadelik
Irk
Sıvı
Yağ
Diş Sorunları
Antik
Koruma
Tekillik
Astrofotoğrafçılık
Uyku
Antropoloji
Uçak
Kamuflaj
Sağlık Örgütü
Beslenme Davranışları
Sahtebilim
Kadın Doğum
Yörünge
Ses
Daha Fazla İçerik Göster
Evrim Ağacı'na Destek Ol
Evrim Ağacı'nın %100 okur destekli bir bilim platformu olduğunu biliyor muydunuz? Evrim Ağacı'nın maddi destekçileri arasına katılarak Türkiye'de bilimin yayılmasına güç katmak için hemen buraya tıklayın.
Popüler Yazılar
30 gün
90 gün
1 yıl
EA Akademi
Evrim Ağacı Akademi (ya da kısaca EA Akademi), 2010 yılından beri ürettiğimiz makalelerden oluşan ve kendi kendinizi bilimin çeşitli dallarında eğitebileceğiniz bir çevirim içi eğitim girişimi! Evrim Ağacı Akademi'yi buraya tıklayarak görebilirsiniz. Daha fazla bilgi için buraya tıklayın.
Etkinlik & İlan
Bilim ile ilgili bir etkinlik mi düzenliyorsunuz? Yoksa bilim insanlarını veya bilimseverleri ilgilendiren bir iş, staj, çalıştay, makale çağrısı vb. bir duyurunuz mu var? Etkinlik & İlan Platformumuzda paylaşın, milyonlarca bilimsevere ulaşsın.
Podcast
Evrim Ağacı'nın birçok içeriğinin profesyonel ses sanatçıları tarafından seslendirildiğini biliyor muydunuz? Bunların hepsini Podcast Platformumuzda dinleyebilirsiniz. Ayrıca Spotify, iTunes, Google Podcast ve YouTube bağlantılarını da bir arada bulabilirsiniz.
Yazı Geçmişi
Okuma Geçmişi
Notlarım
İlerleme Durumunu Güncelle
Okudum
Sonra Oku
Not Ekle
Kaldığım Yeri İşaretle
Göz Attım

Evrim Ağacı tarafından otomatik olarak takip edilen işlemleri istediğin zaman durdurabilirsin.
[Site ayalarına git...]

Filtrele
Listele
Bu yazıdaki hareketlerin
Devamını Göster
Filtrele
Listele
Tüm Okuma Geçmişin
Devamını Göster
0/10000

Göster

Şifremi unuttum Üyelik Aktivasyonu

Göster

Şifrenizi mi unuttunuz? Lütfen e-posta adresinizi giriniz. E-posta adresinize şifrenizi sıfırlamak için bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Eğer aktivasyon kodunu almadıysanız lütfen e-posta adresinizi giriniz. Üyeliğinizi aktive etmek için e-posta adresinize bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Close
Geri Bildirim Gönder
Reklamsız Deneyim

Evrim Ağacı'nın çalışmalarına Kreosus, Patreon veya YouTube üzerinden maddi destekte bulunarak hem Türkiye'de bilim anlatıcılığının gelişmesine katkı sağlayabilirsiniz, hem de site ve uygulamamızı reklamsız olarak deneyimleyebilirsiniz. Reklamsız deneyim, Evrim Ağacı'nda çeşitli kısımlarda gösterilen Google reklamlarını ve destek çağrılarını görmediğiniz, daha temiz bir site deneyimi sunmaktadır.

Kreosus

Kreosus'ta her 10₺'lik destek, 1 aylık reklamsız deneyime karşılık geliyor. Bu sayede, tek seferlik destekçilerimiz de, aylık destekçilerimiz de toplam destekleriyle doğru orantılı bir süre boyunca reklamsız deneyim elde edebiliyorlar.

Kreosus destekçilerimizin reklamsız deneyimi, destek olmaya başladıkları anda devreye girmektedir ve ek bir işleme gerek yoktur.

Patreon

Patreon destekçilerimiz, destek miktarından bağımsız olarak, Evrim Ağacı'na destek oldukları süre boyunca reklamsız deneyime erişmeyi sürdürebiliyorlar.

Patreon destekçilerimizin Patreon ile ilişkili e-posta hesapları, Evrim Ağacı'ndaki üyelik e-postaları ile birebir aynı olmalıdır. Patreon destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi 24 saat alabilmektedir.

YouTube

YouTube destekçilerimizin hepsi otomatik olarak reklamsız deneyime şimdilik erişemiyorlar ve şu anda, YouTube üzerinden her destek seviyesine reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. YouTube Destek Sistemi üzerinde sunulan farklı seviyelerin açıklamalarını okuyarak, hangi ayrıcalıklara erişebileceğinizi öğrenebilirsiniz.

Eğer seçtiğiniz seviye reklamsız deneyim ayrıcalığı sunuyorsa, destek olduktan sonra YouTube tarafından gösterilecek olan bağlantıdaki formu doldurarak reklamsız deneyime erişebilirsiniz. YouTube destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi, formu doldurduktan sonra 24-72 saat alabilmektedir.

Diğer Platformlar

Bu 3 platform haricinde destek olan destekçilerimize ne yazık ki reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. Destekleriniz sayesinde sistemlerimizi geliştirmeyi sürdürüyoruz ve umuyoruz bu ayrıcalıkları zamanla genişletebileceğiz.

Giriş yapmayı unutmayın!

Reklamsız deneyim için, maddi desteğiniz ile ilişkilendirilmiş olan Evrim Ağacı hesabınıza üye girişi yapmanız gerekmektedir. Giriş yapmadığınız takdirde reklamları görmeye devam edeceksinizdir.

Destek Ol
Sizi Takip Ediyor

Devamını Oku
Evrim Ağacı Uygulamasını
İndir
Chromium Tabanlı Mobil Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
İlk birkaç girişinizde zaten tarayıcınız size uygulamamızı indirmeyi önerecek. Önerideki tuşa tıklayarak uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu öneriyi, yukarıdaki videoda görebilirsiniz. Eğer bu öneri artık gözükmüyorsa, Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Chromium Tabanlı Masaüstü Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
Yeni uygulamamızı kurmak için tarayıcı çubuğundaki kurulum tuşuna tıklayın. "Yükle" (Install) tuşuna basarak kurulumu tamamlayın. Dilerseniz, Evrim Ağacı İleri Web Uygulaması'nı görev çubuğunuza sabitleyin. Uygulama logosuna sağ tıklayıp, "Görev Çubuğuna Sabitle" seçeneğine tıklayabilirsiniz. Eğer bu seçenek gözükmüyorsa, tarayıcının Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Safari Mobil Uygulama
Sırasıyla Paylaş -> Ana Ekrana Ekle -> Ekle tuşlarına basarak yeni mobil uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu basamakları görmek için yukarıdaki videoyu izleyebilirsiniz.

Daha fazla bilgi almak için tıklayın