Evrim Ağacı Logo Evrim Ağacı
Evrim Ağacı
Reklamı Kapat

Limon, Portakal, Mandalina ve Diğer Turunçgiller Nasıl Evrimleşti?

Limon, Portakal, Mandalina ve Diğer Turunçgiller Nasıl Evrimleşti? Wikimedia
Tavsiye Makale
Reklamı Kapat

Bu yazı, Evrim Ağacı'na ait, özgün bir içeriktir. Konu akışı, anlatım ve detaylar, Evrim Ağacı yazarı/yazarları tarafından hazırlanmış ve/veya derlenmiştir. Bu içerik için kullanılan kaynaklar, yazının sonunda gösterilmiştir. Bu içerik, diğer tüm içeriklerimiz gibi, İçerik Kullanım İzinleri'ne tabidir.

Turunçgiller, Citreae oymağına ait olan bitkilerin tümüne verilen genel isimdir. Oymak, taksonomide cins ile aile arasındaki bir basamaktır. Bir bütün olarak sedef otları olarak bilinen Rutaceae ailesi içerisinde yer alırlar. Oymağın adı, oymağı temsil eden sitron, bilimsel adıyla Citrus medica türünden gelmektedir. Her ne kadar Akdeniz çevresinde yetişiyor olsa da, en güncel çalışmalara göre anavatanı Avusturalya, daha yaygın olarak kabul edilen anavatanı ise Asya kıtası olan bu bitkiye Türkiye'de pek aşina değiliz; ancak ülkemizde bitkinin meyveleri "ağaç kavunu" olarak bilinmektedir. Limona oldukça benzeyen bu meyve, limondan kısmen farklıdır. Çünkü limon, ekşi portakal ile ağaç kavununun melezlenmesinden elde edilmiştir.

Turunçgiller, insanların müdahalesi dolayısıyla çok karmaşık bir evrimsel değişim sürecine girdikleri için sistematik ve taksonomileri çok açık değildir. Ancak yapılan genetik analizler, tüm oymağın 4 farklı ata türden evrimleşmiş olabileceğini göstermektedir. Oymak içerisinde sayısız hibrit tür evrimleşmiştir, dolayısıyla tür sayısını bile kestirmek güçtür.

Ancak kabaca listeleyecek olursak, bilinen turunçgil türleri ve hibritleri şu şekildedir: Omani yeşil limon, pomelo, ağaç kavunu (sitron), Mandarin portakalı, trifoliyat portakalı, parmak yeşil limonu, Avusturayla yuvarlak limonu, çöl limonu, kamkat, Hint yabani portakalı, kasi papeda... Hibritler de işin içine katılacak olursa (ki bilinen portakal, greyfurt, limon gibi turunçgiller hibrit türlerdir), bitki sayısını 100 civarına kadar arttırmak mümkündür!

Fotoğrafta bilinen birçok turunçgil bir arada gösterilmektedir. Sizin favoriniz hangisi?
Fotoğrafta bilinen birçok turunçgil bir arada gösterilmektedir. Sizin favoriniz hangisi?
La Boite Verte

Turunçgillerin Evrimi

Yeryüzündeki en yaygın tarımsal meyve ürünlerinden olan turunçgillerin (Citrus cinsi bitkilerin) evrimsel kökenleri ve türlerin birbiriyle ilişkisi henüz tam olarak aydınlatılmış değildi. Bu, Nature dergisinde yayınlanan yeni bir araştırmayla değişti. 58 farklı turunçgilin ve turunçgil olmayan 2 türün genomu üzerinde yapılan çalışma, türlerin ortak atasının günümüzden yaklaşık 8 milyon yıl önce, Çin'in Yunnan bölgesinde, Himalayalar'ın eteklerinde yaşadığını, sonrasında Avustralya ve Asya'nın geri kalanına yayıldığını ortaya koydu. Böylece bu bitkilerin Avustralya'da evrimleşip, sonradan Asya'ya geldiklerine yönelik hipotez de çürütülmüş oldu.

Citrus cinsi turunçgiller ile onların en yakın akrabaları olan Fortunella, Poncirus, Eremocitrus ve Microcitrus gibi cinsler, kapalı tohumlular alt ailelerinden olan Aurantioideae'ye dahildirler. Günlük yaşantılarımızda sıklıkla tükettiğimiz bu bitkiler, Pakistan'ın batısından Çin'e kadar; Doğu Hindistan'dan Yeni Gine, kuzeydoğu Avustralya, Melanezya ve batı Polinezya Adaları'na kadar yayılan muson bölgesinde yetişirler. 

Bu bitkilerin evrimsel geçmişleri ve Dünya'ya nasıl yayıldıkları bugüne kadar çözülebilmiş değildi; çünkü yapay seçilim yoluyla evrimleştirilmiş olan bu bitkilerin genomik yapısı ve özellikleri yeterince iyi çalışılmamıştı. Dahası, kullanılan kültürleme yöntemleri dolayısıyla eşeysiz yollarla (apomitik yöntemlerle) üreme sağlandığı için, bu canlıların akrabalık ilişkileri de belirsizliklerle doluydu. Dolayısıyla literatürde, birbiriyle çelişkili sonuçlar veren evrimsel analizler bulmak mümkündür. Araştırmacılar, bu muğlaklığa bir son vermeye karar verdiler.

Nature

Geniş ve uluslararası bir araştırma ekibinin yaptığı çalışmada, turunçgillerin kökenleri filogenetik ve biyocoğrafya yöntemleri kullanılarak Asya'ya kadar takip edildi. Araştırmacılar, Asya'dan hızla yayılan türlerin ilk olarak Avustralya limongillerine evrimleştiğini gösterdi. Bu evrimin kökenleri günümüzden 4 milyon yıl kadar öncesine, Pliyosen Çağ'a gidiyor. Uzmanlar, türün kültür bitkisi olarak yapay seçilim yoluyla evrimini de incelediler. Bunun sonucunda, özellikle mandalina ve tatlı portakalların çok yakın akraba oldukları ve bir arada evrimleştikleri görüldü. Bu evrimsel sürece pomelo (şadok) bitkisinin de sıklıkla karıştığ ortaya kondu. Pomelo genlerinin, mandalina gibi yaygın meyvelerin tadına ve yenilebilirliğine büyük katkılar yaptığı görüldü. 

Araştırma sonuçlarına göre envai türdeki turunçgillerin kökeninde 10 adet bitki yatıyor. Bunlardan üç tanesi sitronlar (C. medica), mandalina (C. reticulate) ve pumelo (C. maxima). Limon, portakal ve greyfurt gibi daha aşina olduğumuz bitkiler, bu üç türün birbiriyle farklı miktarlarda karıştırılmasıyla evrimleştirilmiş türler. Yani araştırma, yaygın bir kanı olan mandalinanın portakaldan evrimleştiği fikrini yanlışlıyor. Portakal, mandalinadan evrimleşmiş bir meyve olarak karşımıza çıkıyor.

Araştırmacılar, turunçgillerin karmaşık akrabalık ilişkilerini çözmek için 362.748 ayrı tekil nükleotit polimorfizmlerini (çok biçimlilik, SNP) inceledi. Bu detaylı inceleme sonucunda, tüm turunçgillerin tek bir ortak atadan evrimleştiği, yani monofiletik bir grup oldukları doğrulandı.  

Evrim Ağacı'ndan Mesaj

Nature

Araştırmanın ilginç sonuçlarından birisi de, daha önceden ayrı cinsler olarak görülen kamkat (Fortunella), çöl limonu (Eremocitrus) ve Microcitrus gibi cinslerin tek bir cins altında toplanması gerektiğini göstermesi oldu. Böylece turunçgillerin sınıflandırılmasında kullanılan meşhur Swingle Taksonomisi de darbe almış oldu. Buna karşılık, Japon Portakalı veya Uçan Ejder olarak bilinen Poncirus cinsinin, daha önceden de tespit edildiği gibi, genomik olarak da Citrus cinsinden tamamen bağımsız bir kuzen cins olduğu gösterildi.

Bu İçerik Size Ne Hissettirdi?
  • Tebrikler! 3
  • Muhteşem! 0
  • Bilim Budur! 0
  • Mmm... Çok sapyoseksüel! 0
  • Güldürdü 0
  • İnanılmaz 0
  • Umut Verici! 0
  • Merak Uyandırıcı! 0
  • Üzücü! 0
  • Grrr... *@$# 0
  • İğrenç! 0
  • Korkutucu! 0
Kaynaklar ve İleri Okuma

Evrim Ağacı'na her ay sadece 1 kahve ısmarlayarak destek olmak ister misiniz?

Şu iki siteden birini kullanarak şimdi destek olabilirsiniz:

kreosus.com/evrimagaci | patreon.com/evrimagaci

Çıktı Bilgisi: Bu sayfa, Evrim Ağacı yazdırma aracı kullanılarak 05/12/2020 18:11:07 tarihinde oluşturulmuştur. Evrim Ağacı'ndaki içeriklerin tamamı, birden fazla editör tarafından, durmaksızın elden geçirilmekte, güncellenmekte ve geliştirilmektedir. Dolayısıyla bu çıktının alındığı tarihten sonra yapılan güncellemeleri görmek ve bu içeriğin en güncel halini okumak için lütfen şu adrese gidiniz: https://evrimagaci.org/s/5330

İçerik Kullanım İzinleri: Evrim Ağacı'ndaki yazılı içerikler orijinallerine hiçbir şekilde dokunulmadığı müddetçe izin alınmaksızın paylaşılabilir, kopyalanabilir, yapıştırılabilir, çoğaltılabilir, basılabilir, dağıtılabilir, yayılabilir, alıntılanabilir. Ancak bu içeriklerin hiçbiri izin alınmaksızın değiştirilemez ve değiştirilmiş halleri Evrim Ağacı'na aitmiş gibi sunulamaz. Benzer şekilde, içeriklerin hiçbiri, söz konusu içeriğin açıkça belirtilmiş yazarlarından ve Evrim Ağacı'ndan başkasına aitmiş gibi sunulamaz. Bu sayfa izin alınmaksızın düzenlenemez, Evrim Ağacı logosu, yazar/editör bilgileri ve içeriğin diğer kısımları izin alınmaksızın değiştirilemez veya kaldırılamaz.

Reklamı Kapat
Güncel
Karma
Agora
Güneş
Biyografi
Öğrenme
Sinir Hücresi
Gelişim
Retrovirüs
Sars
Elektrik
Beslenme Bilimi
Yas
Evrim Teorisi
Biyokimya
Cinsel Seçilim
Doğa Yasaları
Atmosfer
Aşı
Bilgi
Besin Değeri
Jüpiter
Böcekler
Psikiyatri
Evrenin Genişlemesi
Teknoloji
Popülasyon
Fotoğraf
Daha Fazla İçerik Göster
Daha Fazla İçerik Göster
Reklamı Kapat
Türkiye'deki bilimseverlerin buluşma noktasına hoşgeldiniz!

Göster

Şifrenizi mi unuttunuz? Lütfen e-posta adresinizi giriniz. E-posta adresinize şifrenizi sıfırlamak için bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Eğer aktivasyon kodunu almadıysanız lütfen e-posta adresinizi giriniz. Üyeliğinizi aktive etmek için e-posta adresinize bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Close
“Bilimin en büyük keşifleri, Evren ve bizim Evren'deki yerimizi sorgulamamıza zorlayan keşifler olmuştur.”
Robert L. Park
Geri Bildirim Gönder
Reklamsız Deneyim

Evrim Ağacı'nın çalışmalarına Kreosus, Patreon veya YouTube üzerinden maddi destekte bulunarak hem Türkiye'de bilim anlatıcılığının gelişmesine katkı sağlayabilirsiniz, hem de site ve uygulamamızı reklamsız olarak deneyimleyebilirsiniz. Reklamsız deneyim, Evrim Ağacı'nda çeşitli kısımlarda gösterilen Google reklamlarını ve destek çağrılarını görmediğiniz, daha temiz bir site deneyimi sunmaktadır.

Kreosus

Kreosus'ta her 10₺'lik destek, 1 aylık reklamsız deneyime karşılık geliyor. Bu sayede, tek seferlik destekçilerimiz de, aylık destekçilerimiz de toplam destekleriyle doğru orantılı bir süre boyunca reklamsız deneyim elde edebiliyorlar.

Kreosus destekçilerimizin reklamsız deneyimi, destek olmaya başladıkları anda devreye girmektedir ve ek bir işleme gerek yoktur.

Patreon

Patreon destekçilerimiz, destek miktarından bağımsız olarak, Evrim Ağacı'na destek oldukları süre boyunca reklamsız deneyime erişmeyi sürdürebiliyorlar.

Patreon destekçilerimizin Patreon ile ilişkili e-posta hesapları, Evrim Ağacı'ndaki üyelik e-postaları ile birebir aynı olmalıdır. Patreon destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi 24 saat alabilmektedir.

YouTube

YouTube destekçilerimizin hepsi otomatik olarak reklamsız deneyime şimdilik erişemiyorlar ve şu anda, YouTube üzerinden her destek seviyesine reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. YouTube Destek Sistemi üzerinde sunulan farklı seviyelerin açıklamalarını okuyarak, hangi ayrıcalıklara erişebileceğinizi öğrenebilirsiniz.

Eğer seçtiğiniz seviye reklamsız deneyim ayrıcalığı sunuyorsa, destek olduktan sonra YouTube tarafından gösterilecek olan bağlantıdaki formu doldurarak reklamsız deneyime erişebilirsiniz. YouTube destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi, formu doldurduktan sonra 24-72 saat alabilmektedir.

Diğer Platformlar

Bu 3 platform haricinde destek olan destekçilerimize ne yazık ki reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. Destekleriniz sayesinde sistemlerimizi geliştirmeyi sürdürüyoruz ve umuyoruz bu ayrıcalıkları zamanla genişletebileceğiz.

Giriş yapmayı unutmayın!

Reklamsız deneyim için, maddi desteğiniz ile ilişkilendirilmiş olan Evrim Ağacı hesabınıza üye girişi yapmanız gerekmektedir. Giriş yapmadığınız takdirde reklamları görmeye devam edeceksinizdir.

Destek Ol