Paylaşım Yap
Tüm Reklamları Kapat
Tüm Reklamları Kapat

Koronavirüs ve Küresel Salgınlar (Pandemi): Bir Sonraki Salgın Ne, Nerede, Ne Zaman Olacak?

Bilgisayar Modelleme Teknolojileri, Bir Sonraki Küresel Salgına Karşı Bizi Hazırlayabilir!

Koronavirüs ve Küresel Salgınlar (Pandemi): Bir Sonraki Salgın Ne, Nerede, Ne Zaman Olacak? France24
7 dakika
7,056
Tüm Reklamları Kapat

Günümüzde dünyanın sonu için birçok teori ortaya atılmıştır. Dünyanın sonu gökten düşecek olan bir cisimle veya biz insanların dünyaya verdiği zararlardan olabilir. Bu gibi diğer teoriler içerisinden olma olasılığı daha yüksek olan ve milyonlarca kişiyi aynı anda öldürebilecek tek bir şey var: salgın hastalık (pandemi). 

Salgın hastalıklar ABD Hastalık Kontrol ve Korunma Merkezi (İng: "Centers for Disease Control and Prevention", kısaltma: CDC) tarafından pandemi (küresel salgın), epidemi (yerel salgın) ve outbreak (salgın başlangıcı) başlıkları altında incelenir. Epidemi, belirli bir bölgede bir hastalığın beklenenden daha fazla görülmesi iken, outbreak salgının daha sınırlı bir alanda olmasına verilen terimdir. Pandemi ise, işte o herkesi korkutan hastalığın, dünya çapında birkaç ülkeyi ve kıtayı etkilemesi sonucu görülen salgın hastalıklar için kullanılan terminolojidir. Türkçede hepsini tek bir isimle karşılarız: salgın.

Tüm Reklamları Kapat

Biz Bu Pandemi Salgını Nereden Biliyoruz? 

Ne yazık ki tarihte birçok salgın dünya çapında kontrolümüz dışı yayılması sonucu milyonlarca insanın ölümüne sebep oldu ve medeniyetlerin kaderini değiştirdi. Örneğin 6. yüzyılda görülen Justinianos veba salgını dünya nüfusunun yarısını yok ederken, o salgından 800 yüzyıl sonra, 14. yüzyılda kara ölüm olarak da nitelendirilen veba salgını Avrupa nüfusunun yarısını ortadan kaldırdı. 20 yüzyılda ise influeza (grip) virüsünün sebep olduğu salgın dünya nüfusunun %5’ini sadece 2 yıllık bir zaman diliminde yok olmasına sebep oldu. 

Bütün bu salgınlar olurken dünya ilerlemeyi sürdürdü. Tüm bildiklerimiz bugün bir salgın durumunda yaşanabileceklerin önüne geçmek için eğitim, iş gücü, gözetleme ve iletişim sistemleri geliştirildi ve WHO, CDC gibi organizasyonlar kuruldu. Bunların yanı sıra teşhis yöntemleri, tedavi yöntemleri, aşılar ve ilaçlar geliştirildi.

Tüm Reklamları Kapat

Fakat hala bir sonraki salgının kaçınılmaz olduğu ve dünya çapından milyonlarca kişinin sonu olacağını düşünülmekten kendimizi alamıyoruz. Peki milyonları öldürecek olan "bir sonraki salgının" sebebi ne olacak? Bunu tahmin etmek oldukça zor. Tahminlere göre her yıl gezegenin herhangi bir yerinde 5 yeni hastalık evrimleşmekte ve bunlardan herhangi birisi bir sonraki salgın olabilir. Hastalık Modelleme Enstitüsü'nün (IDM) yapmış olduğu bir simülasyona göre 1918 yılındaki grip salgın bugün yaşanmış olsa idi sadece 6 aylık bir zamanda yaklaşık 33 milyon insanın sonu olacağı öngörülüyor.

Bill Gates, 27 Nisan 2018'de Massachusetts Tıp Derneği ve New England Tıp Dergisi tarafından düzenlenen “Epidemics Going Viral: Innovation vs Nature” seminerinde bu konuya dünyanın çocuk ölümleri ve bulaşıcı hastalıklarla mücadelede ilerleme kaydetmiş olmasına dikkat çekerek şu sözleri eklemiştir, “dünyanın pek fazla ilerleme kaydetmediği bir alan var: salgın hazırlık”

Cevap, Modelleme Olabilir Mi? 

Aslında biz, hastalıklara yönelik modellere doğa bilimlerinde pek de yabancı değiliz. Temel bilimlerde bu gibi modellemeler ve bunlardan yola çıkan tahminler sıkça yapılmaktadır. Mesela bir uçağın yeni bir parçalarından biri tüm fiziksel nicelikleri ölçüldükten ve sayısal modellerin uygulanması ile monte edilmeden önce tüm performans testleri olası senaryolar uygulanarak bilgisayarlarla incelenir. Bir diğer modelleme örneği ise hepimiz tarafından her gün baktığımız meteorolojik hava tahmini. İşte bu tahminler mevcut verileri daha önceki tahmin edilmiş hava durumu örüntüleri ile süper bilgisayarlarla modelleyerek tahmin etmektedir. 

Evrim Ağacı'ndan Mesaj

Her geçen uzun menzilli hareketliliğimiz uçaklar sayesinde artmakta ve yaşadığımız dünyayı daha da birbirine bağlı ("interconnected") hale gelmekte. İşte bu birbirine bağlı dünya, ne yazık ki bir bedelle geliyor: Salgın hastalıklar, kıtalar arasında çok daha kolay taşınıyor ve milyonlarca insanın hayatı çok daha kolay risk altına giriyor.

Hesaplamalı bilimdeki son gelişmeler ve gerçek dünyadaki verilerin artan kullanılabilirliği, ortaya çıkan sağlık tehditlerinin küresel yayılmasına ilişkin gerçekçi senaryolar ve gerçek zamanlı tahminler geliştirmeyi mümkün kılmaktadır. Matematiksel modeller toplanan verileri bilgiye dönüştürerek gelecekteki olası pandemilerin olası senaryoları oluştururken aynı zamanda kontrol stratejileri geliştirmeye ve araştırma yapılması gereken öncelikli bölgelerin belirlenmesinde yardımcı olur. 

Global uzun menzilli mobilite ağı
Global uzun menzilli mobilite ağı

Güncel Modelleme Araçları

Tehditlerin küresel boyutlara ulaşma riski her geçen gün artan salgınların kullanılan modellerden birkaçına bakalım:

  • CDC’nin yapmış olduğu “CommunityFlu” yazılımı yaklaşık 1.000 haneden oluşan 2.500 kişilik yapılandırılmış bir nüfusta influenza yayılmasını sosyal ve mekansal yapısını dikkate alarak simüle eder.
  • Bir diğer modelleme sistemi ise bulaşıcı bir hastalığın mekânsal ve zamansal olarak popülasyonda yayılmasını simüle eden Spatiotemporal Epidemiyolojik Model (STEM) platformudur.
  • Epidiyolojik Dinamikleri Yeniden Yapılandırma Çerçevesi (FRED) ise Pittsburgh Üniversitesi Halk Sağlığı Dinamiği Laboratuvarı tarafından geliştirilen açık kaynaklı bir modelleme sistemidir. Bu sistem, nüfusun demografik ve coğrafi dağılımını ayrıntılı olarak hane halkı, okul ve işyeri sosyal ağlarını göz önünde bulundurarak nüfus sayımı temelli sentetik popülasyonlardan türetilmiş modelleme kullanır.
  • Avrupa çapında Bruno Kessler Vakfı, bulaşıcı hastalıklar en ayrıntılı ajan tabanlı modele ev sahipliği yapmaktadır. Bu model aracı, tüm Avrupa ülkelerinde toplanan rutin sosyografik demografik verilerle kullanarak modelleme yapar (ör. okul ve işyeri katılımı, ev yapısı, vb.). 
  • Küresel Salgın ve Hareketlilik (GLEAM) modeli, popülasyon ve insan lokal ve global hareketliklerinin gerçek verilerini kullanarak potansiyel salgınları modelleyerek olası etkilerini en aza indirgeyecek müdahale stratejileri geliştirmede halka açık bir modelleme platformudur. GLEAM, dünya çapında pandemi yayılımın skolastik simülasyonları üretme yeteneğini 232 ülke ve bağımlı bölgede 3.253 alt nüfus için günlük veriler kullanarak yapar. 

Bu modellerin gerçekçi olmasında birçok unsur bulunmakta: bölgelerin popülasyon ve coğrafi bilgileri, kişilerin lokal ve global hareketlilikleri... Tabii ki en önemlisi olan patojenik ajanın bilgisi, olası bir bulaşıcı hastalık yayılmasının analizinde kritik bir girdiyi oluşturmaktadır. Geliştirilmiş bir salgın model tahminin olası diğer patojenik hastalıklara uyması beklenemez. İşte bu virüslerden 2020'de Wuhan Salgını ile yeniden popüler olan bir tanesini hep beraber inceleyebiliriz: Koronavirüs.

Koronavirüs: Nedir, Nasıl Bulaşır?

Koronavirüsler, pozitif duyarlı ve tek sarmallı RNA genomlu ve nükleoapsitli Coronaviridae familyasının alt familyası olan Coronavirinae’da zarflı virüslerdir. Aslında biz insanlar koronavirüslere pek de yabancı değiliz; genel olarak memeliler arasında yaygın olan ve insan yetişkinlerde görülen soğuk algınlığının büyük bir yüzdesini oluşturmaktadır.

Tüm Reklamları Kapat

İnfluenza virusunun aksine, koronavirüsün yıllardır sadece iki türü bilinmekteydi. 2003 yılında yeni bir koronavirüs dünyaya yayılan Şiddetli Akut Solunum Sendromu (SARS) salgına sebep oldu. SARS salgını 1980 yılında görülen AIDS salgınından sonra global düzeye ulaşabilen ilk salgın oldu. Ortaya çıktığı yılda tam olarak 5 kıtada 30 dan fazla ülkeye yayıldı. Dünya çapında 8000 ölüm, resmi olmasa bile koronavirüsle ilişkilendirildi - ki bu sayı bir ifluenza suşunun sebep olabileceği tipik mortalite oranından çok daha yüksektir.

SARS’ın coğrafi etkisi
SARS’ın coğrafi etkisi
WHO

Ne yazık ki koronavirüs burada durmadı: 2012 yılında Orta Doğu'da MERS-CoV adıyla yeni bir koronavirüs türü keşfedildi. Bundan 3 yıl sonra Mayıs 2015'te, Kore Cumhuriyeti'nde MERS-CoV salgını meydana geldi ve Orta Doğu bölgesi dışındaki en büyük MERS-CoV salgınlarından birine neden oldu.

Koronavirüslerin bulaşma mekanizması grip benzeri olsa da, grip gibi hastalıklara nazaran birçok farklı özelliği vardır. SARS salgınına baktığımızda görüyoruz ki asemptomatik enfeksiyonların oranı oldukça düşük olmakla beraber kaydedilen maksimum bulaşıcılık, semptomların başlamasından yaklaşık 7 gün sonra ortaya çıkmıştır. SARS'tan sorumlu virüs, bilinen tüm diğer koronavirüslerden farklılık gösterdiği fark edilmiştir. Başlangıçta insanlara geçen bir hayvan virüsü gibi görünmüş ve gerçekten de, virüs Guangdong Eyaletindeki misk kedilerinden izole edilmiştir. Bu bölgede, misk kedileri ve diğer egzotik hayvanların satıldığı birçok pazar bulunmaktadır. Bu pazarlardaki işçilerin büyük bir bölümünün SARS için seropozitif olduğu bulunmuştur. Fakat, misk kedilerinin veya diğer hayvanların vahşi doğada virüsün doğal rezervuarı olup olmadığı net değildir.

Ve koronavirüs, 2020'de tekrardan dünyanın gündeminde... Peki bizler, olası bir salgına hazır mıyız? 

Bu Makaleyi Alıntıla
Okundu Olarak İşaretle
68
0
  • Paylaş
  • Alıntıla
  • Alıntıları Göster
Paylaş
Sonra Oku
Notlarım
Yazdır / PDF Olarak Kaydet
Bize Ulaş
Yukarı Zıpla

İçeriklerimizin bilimsel gerçekleri doğru bir şekilde yansıtması için en üst düzey çabayı gösteriyoruz. Gözünüze doğru gelmeyen bir şey varsa, mümkünse güvenilir kaynaklarınızla birlikte bize ulaşın!

Bu içeriğimizle ilgili bir sorunuz mu var? Buraya tıklayarak sorabilirsiniz.

Soru & Cevap Platformuna Git
Bu İçerik Size Ne Hissettirdi?
  • Tebrikler! 15
  • Korkutucu! 6
  • Bilim Budur! 4
  • İnanılmaz 3
  • Umut Verici! 3
  • Mmm... Çok sapyoseksüel! 2
  • Merak Uyandırıcı! 2
  • Grrr... *@$# 1
  • Muhteşem! 0
  • Güldürdü 0
  • Üzücü! 0
  • İğrenç! 0
Kaynaklar ve İleri Okuma
  • P. y Piontti. (2019). Charting The Next Pandemic: Modeling Infectious Disease Spreading In The Data Science Age. ISBN: 3319932896. Yayınevi: Springer.
Tüm Reklamları Kapat

Evrim Ağacı'na her ay sadece 1 kahve ısmarlayarak destek olmak ister misiniz?

Şu iki siteden birini kullanarak şimdi destek olabilirsiniz:

kreosus.com/evrimagaci | patreon.com/evrimagaci

Çıktı Bilgisi: Bu sayfa, Evrim Ağacı yazdırma aracı kullanılarak 01/03/2024 05:30:13 tarihinde oluşturulmuştur. Evrim Ağacı'ndaki içeriklerin tamamı, birden fazla editör tarafından, durmaksızın elden geçirilmekte, güncellenmekte ve geliştirilmektedir. Dolayısıyla bu çıktının alındığı tarihten sonra yapılan güncellemeleri görmek ve bu içeriğin en güncel halini okumak için lütfen şu adrese gidiniz: https://evrimagaci.org/s/8220

İçerik Kullanım İzinleri: Evrim Ağacı'ndaki yazılı içerikler orijinallerine hiçbir şekilde dokunulmadığı müddetçe izin alınmaksızın paylaşılabilir, kopyalanabilir, yapıştırılabilir, çoğaltılabilir, basılabilir, dağıtılabilir, yayılabilir, alıntılanabilir. Ancak bu içeriklerin hiçbiri izin alınmaksızın değiştirilemez ve değiştirilmiş halleri Evrim Ağacı'na aitmiş gibi sunulamaz. Benzer şekilde, içeriklerin hiçbiri, söz konusu içeriğin açıkça belirtilmiş yazarlarından ve Evrim Ağacı'ndan başkasına aitmiş gibi sunulamaz. Bu sayfa izin alınmaksızın düzenlenemez, Evrim Ağacı logosu, yazar/editör bilgileri ve içeriğin diğer kısımları izin alınmaksızın değiştirilemez veya kaldırılamaz.

Tüm Reklamları Kapat
Keşfet
Akış
İçerikler
Gündem
Kromozom
Kanser
Diş Hastalıkları
Gıda
Beslenme
Robot
Karar Verme
Virüsler
Meyve
Mistisizm
Teknoloji
Beslenme Bilimi
Evrim Ağacı Duyurusu
Taksonomi
Çağ
Hayatta Kalma
Öğrenme
Kimyasal Bağ
Burun
Bilgi
Einstein
Besin Değeri
Sars Mers
Seçilim
Virüs
Aklımdan Geçen
Komünite Seç
Aklımdan Geçen
Fark Ettim ki...
Bugün Öğrendim ki...
İşe Yarar İpucu
Bilim Haberleri
Hikaye Fikri
Video Konu Önerisi
Başlık
Gündem
Bugün Türkiye'de bilime ve bilim okuryazarlığına neler katacaksın?
Bağlantı
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu komünite, aklınızdan geçen düşünceleri Evrim Ağacı ailesiyle paylaşabilmeniz içindir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Bilim kimliğinizi önceleyin.
Evrim Ağacı bir bilim platformudur. Dolayısıyla aklınızdan geçen her şeyden ziyade, bilim veya yaşamla ilgili olabilecek düşüncelerinizle ilgileniyoruz.
2
Propaganda ve baskı amaçlı kullanmayın.
Herkesin aklından her şey geçebilir; fakat bu platformun amacı, insanların belli ideolojiler için propaganda yapmaları veya başkaları üzerinde baskı kurma amacıyla geliştirilmemiştir. Paylaştığınız fikirlerin değer kattığından emin olun.
3
Gerilim yaratmayın.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
4
Değer katın; hassas konulardan ve öznel yoruma açık alanlardan uzak durun.
Bu komünitenin amacı okurlara hayatla ilgili keyifli farkındalıklar yaşatabilmektir. Din, politika, spor, aktüel konular gibi anlık tepkilere neden olabilecek konulardaki tespitlerden kaçının. Ayrıca aklınızdan geçenlerin Türkiye’deki bilim komünitesine değer katması beklenmektedir.
5
Cevap hakkı doğurmayın.
Bu platformda cevap veya yorum sistemi bulunmamaktadır. Dolayısıyla aklınızdan geçenlerin, tespit edilebilir kişilere cevap hakkı doğurmadığından emin olun.
Ekle
Soru Sor
Sosyal
Yeniler
Daha Fazla İçerik Göster
Evrim Ağacı'na Destek Ol
Evrim Ağacı'nın %100 okur destekli bir bilim platformu olduğunu biliyor muydunuz? Evrim Ağacı'nın maddi destekçileri arasına katılarak Türkiye'de bilimin yayılmasına güç katmak için hemen buraya tıklayın.
Popüler Yazılar
30 gün
90 gün
1 yıl
EA Akademi
Evrim Ağacı Akademi (ya da kısaca EA Akademi), 2010 yılından beri ürettiğimiz makalelerden oluşan ve kendi kendinizi bilimin çeşitli dallarında eğitebileceğiniz bir çevirim içi eğitim girişimi! Evrim Ağacı Akademi'yi buraya tıklayarak görebilirsiniz. Daha fazla bilgi için buraya tıklayın.
Etkinlik & İlan
Bilim ile ilgili bir etkinlik mi düzenliyorsunuz? Yoksa bilim insanlarını veya bilimseverleri ilgilendiren bir iş, staj, çalıştay, makale çağrısı vb. bir duyurunuz mu var? Etkinlik & İlan Platformumuzda paylaşın, milyonlarca bilimsevere ulaşsın.
Youtube
Bir Beyin Cerrahının Gözünden BEYNİN İÇİ! | Mehmet Çağlar Berk (Anadolu Sağlık Merkezi Hastanesi)
Bir Beyin Cerrahının Gözünden BEYNİN İÇİ! | Mehmet Çağlar Berk (Anadolu Sağlık Merkezi Hastanesi)
Kendi Başınızayken Boğulursanız Ne Yapmalısınız?
Kendi Başınızayken Boğulursanız Ne Yapmalısınız?
"Last of Us", Sandığımızdan Gerçek Olabilir mi?
Oppenheimer: Ben Şimdi, Dünyaların Yok Edicisi Olan Ölüm Oldum!
Oppenheimer: Ben Şimdi, Dünyaların Yok Edicisi Olan Ölüm Oldum!
Mikrodalga Fırın, Yemekleri Nasıl Isıtır?
Mikrodalga Fırın, Yemekleri Nasıl Isıtır?
Podcast
Evrim Ağacı'nın birçok içeriğinin profesyonel ses sanatçıları tarafından seslendirildiğini biliyor muydunuz? Bunların hepsini Podcast Platformumuzda dinleyebilirsiniz. Ayrıca Spotify, iTunes, Google Podcast ve YouTube bağlantılarını da bir arada bulabilirsiniz.
Yazı Geçmişi
Okuma Geçmişi
Notlarım
İlerleme Durumunu Güncelle
Okudum
Sonra Oku
Not Ekle
Kaldığım Yeri İşaretle
Göz Attım

Evrim Ağacı tarafından otomatik olarak takip edilen işlemleri istediğin zaman durdurabilirsin.
[Site ayalarına git...]

Filtrele
Listele
Bu yazıdaki hareketlerin
Devamını Göster
Filtrele
Listele
Tüm Okuma Geçmişin
Devamını Göster
0/10000
Bu Makaleyi Alıntıla
Evrim Ağacı Formatı
APA7
MLA9
Chicago
B. H. Yalçınkaya, et al. Koronavirüs ve Küresel Salgınlar (Pandemi): Bir Sonraki Salgın Ne, Nerede, Ne Zaman Olacak?. (24 Ocak 2020). Alındığı Tarih: 1 Mart 2024. Alındığı Yer: https://evrimagaci.org/s/8220
Yalçınkaya, B. H., Bakırcı, Ç. M. (2020, January 24). Koronavirüs ve Küresel Salgınlar (Pandemi): Bir Sonraki Salgın Ne, Nerede, Ne Zaman Olacak?. Evrim Ağacı. Retrieved March 01, 2024. from https://evrimagaci.org/s/8220
B. H. Yalçınkaya, et al. “Koronavirüs ve Küresel Salgınlar (Pandemi): Bir Sonraki Salgın Ne, Nerede, Ne Zaman Olacak?.” Edited by Çağrı Mert Bakırcı. Evrim Ağacı, 24 Jan. 2020, https://evrimagaci.org/s/8220.
Yalçınkaya, Bahar Hazal. Bakırcı, Çağrı Mert. “Koronavirüs ve Küresel Salgınlar (Pandemi): Bir Sonraki Salgın Ne, Nerede, Ne Zaman Olacak?.” Edited by Çağrı Mert Bakırcı. Evrim Ağacı, January 24, 2020. https://evrimagaci.org/s/8220.
ve seni takip ediyor
Evrim Ağacı Uygulamasını
İndir
Chromium Tabanlı Mobil Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
İlk birkaç girişinizde zaten tarayıcınız size uygulamamızı indirmeyi önerecek. Önerideki tuşa tıklayarak uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu öneriyi, yukarıdaki videoda görebilirsiniz. Eğer bu öneri artık gözükmüyorsa, Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Chromium Tabanlı Masaüstü Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
Yeni uygulamamızı kurmak için tarayıcı çubuğundaki kurulum tuşuna tıklayın. "Yükle" (Install) tuşuna basarak kurulumu tamamlayın. Dilerseniz, Evrim Ağacı İleri Web Uygulaması'nı görev çubuğunuza sabitleyin. Uygulama logosuna sağ tıklayıp, "Görev Çubuğuna Sabitle" seçeneğine tıklayabilirsiniz. Eğer bu seçenek gözükmüyorsa, tarayıcının Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Safari Mobil Uygulama
Sırasıyla Paylaş -> Ana Ekrana Ekle -> Ekle tuşlarına basarak yeni mobil uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu basamakları görmek için yukarıdaki videoyu izleyebilirsiniz.

Daha fazla bilgi almak için tıklayın

Göster

Şifrenizi mi unuttunuz? Lütfen e-posta adresinizi giriniz. E-posta adresinize şifrenizi sıfırlamak için bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Eğer aktivasyon kodunu almadıysanız lütfen e-posta adresinizi giriniz. Üyeliğinizi aktive etmek için e-posta adresinize bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Close