Paylaşım Yap
Tüm Reklamları Kapat

Kolektif Hafıza ve Unutmanın Formülü: Bir Olay veya Kişi, Dikkatleri Ne Süreyle Kendisinde Tutabilir?

Şarkıları, filmleri, makaleleri, patentleri ve ünlüleri ne süreyle ortak hafızamızda tuttuğumuzu tek bir formülle ifade edebilir miyiz?

Kolektif Hafıza ve Unutmanın Formülü: Bir Olay veya Kişi, Dikkatleri Ne Süreyle Kendisinde Tutabilir?
4 dakika
3,539
Tarihi Geçmiş Haber

Bu haber 3 yıl öncesine aittir. Haber güncelliğini yitirmiş olabilir; ancak arşivsel değeri ve bilimsel gelişme/ilerleme anlamındaki önemi dolayısıyla yayında tutulmaktadır. Ayrıca konuyla ilgili gelişmeler yaşandıkça bu içerik de güncellenebilir.

Tüm Reklamları Kapat

Siz ve arkadaşlarınızın devamlı dinlediği favori bir şarkısı var mı? Herkes bugünlerde yeni bir film veya dizi hakkında çılgınca konuşuyor mu? Yeni yayınlanan bir araştırma makalesi çalışma alanınızda büyük heyecan yaratıyor mu?

Bir şeyin nasıl zirveye çıktığı ve ardından kolektif bilincimizden ne denli hızlı çıktığı sorusu, sosyal bilimcilerin ve psikologların ilgisini uzun zamandır çekiyordu. Araştırmacılar; ister bir şarkı, ister araştırma makalesi, ister bir icat veya bir spor yıldızı olsun, kolektif hatıralarımızın hepsinin aynı matematiksel denklemle tanımlanabildiğini göstermek amacıyla büyük verileri (İng: "big data") kullandılar.

Kolektif hafıza terimini, bir grup insan tarafından hatırlanan bir olay veya kişi olarak tanımlayabiliriz. Her birimizin, ait olduğumuz bir sosyal grup için kolektif hafızası bulunur. Bu sosyal gruplar, aileden ulusa kadar uzanabilir. Anılar, grubun hafızasında iki süreçle oluşturulur ve saklanır: onun hakkında konuşan insanlar (iletişimsel hafıza) ve bilgiyi fiziksel olarak kaydeden insanlar (kültürel hafıza).

Tüm Reklamları Kapat

Ted Ideas

Elbette ülkelerin hafızaları yoktur. Anılarını saklayanlar, ülkedeki insanlardır; ancak çoğu zaman, bu anıların ortak temaları vardır. Örneğin; Amerikalılardan 2. Dünya Savaşı'nı hatırlamaları istendiğinde, insanların çoğu Pearl Harbor ve Hiroşima ile Nagazaki'nin bombalanma olaylarını bildirdi. Ruslardan 2. Dünya Savaşı'nın kritik olaylarını listelemeleri istendiğinde ise, çoğunlukla Almanların püskürtüldüğü Stalingrad Savaşı ve tarihteki en büyük tank savaşı olan Kursk Savaşı gibi bir dizi olayı ortak olarak listelediler.

Kolektif hafızamızdaki bir şeyin önemini gözlemlemenin bir yolu, ona özellikle de çevrimiçi olarak ne kadar ilgi gösterdiğimizi ölçmektir. Araştırmacı Christian Candia ve ABD ve Şili'den meslektaşları, bu çevrimiçi ilgiyi ölçmek için, beş farklı tür kültürel nesneye gösterilen ortak ilgiyi analiz etti: müzik, filmler, sporcu biyografileri, patentler ve bilimsel makaleler.

Yüksek performanslı sporcuların biyografilerinin yer aldığı Wikipedia sayfalarının görüntülemelerine ve Youtube'da bulunan film fragmanlarının izlenme sayılarına baktılar. Araştırmacılar, araştırma makaleleri ve patentlerin ne kadar ilgi gördüklerini ölçmek için ise, atıf sayılarını kullandılar. Büyük veri olarak bilinen fenomenin bir parçası olan bu veri kümelerinin mevcudiyeti, araştırmacıların kültürel ürünlerin kolektif hafızalarımızda nasıl yükselip kaybolduğuna dair hipotezlerini test etmelerine olanak sağladı. Araştırmacılar, kolektif hafızanın bozulmasına dair evrensel bir gerçek olduğunu savunuyor:

İki tür hafıza işin içindedir ve biri, diğerinden çok daha hızlı bozulur.

İlk hatırlama türüne iletişimsel hafıza denir. Bu, konuşma ve sosyal etkileşim yoluyla ortaya çıkar ve araştırmaya göre oldukça hızlı bir şekilde azalır. Bu teorinin doğruluğunu test etmek için 1 gün boyunca Twitter'dan başka bir yere bakmayın. 24 saat sonra o kadar çok bildirim, ilgi çekici olay ve komik "meme" gelip geçer ki, muhtemelen, dün okuduğunuz tweetlerin çoğunu içerikleriyle birlikte unutmuş olursunuz. Anı yeniden odak noktasına çekmek için birisinin bunu tekrar gündeme getirmesi gerekir.

Tüm Reklamları Kapat

Analiz altındaki ikinci hatırlama türü olan kültürel hafıza ise, arşivlerde, ansiklopedilerde ve Wikipedia'da bulduğumuz türdür. Toplumlar, hem sözlü hem de yazılı hikâyeler, resimler, müzeler, anıtlar ve çeşitli medya kanalları kullanarak “hafıza alanları” yaratırlar ve sürdürürler.

Grafikte de görebildiğiniz gibi, zamanla bir şeyin gördüğü ilgi azalır. Bu, iletişimsel hafızadaki bozulmayı ettiği kadar kültürel bellekteki bir bozulmayı da temsil eder. Toplam kolektif kültürel hafızanın her zaman artması sebebiyle bir ürünün (şarkı, film, biyografi, kâğıt) temsil ettiği kültürel hafıza oranı her zaman azalmaktadır.

Daha önce, kolektif hafızaların bozulması matematiksel olarak üstel fonksiyonlarla modellenmişti. Ancak, bu çalışmada araştırmacılar, bir süre çok hızlı bir oranda bozulduktan sonra daha yavaş bir hızda bozulmaya geçen iki üstel fonksiyonun toplamı olan "ikili üstel fonksiyon" (İng: "biexponential function") adı verilen bir yöntem kullandılar.

Kolektif hafızamızdaki kültürel bir ürünün bozulmasını tanımlayan iki üstel fonksiyon böyle temsil edildi:

Evrim Ağacı'ndan Mesaj

S(t)=Np+r−q[(p−q)e−(p+r)t+re−qt]\LARGE{S(t)=\frac{N}{p+r-q}[(p-q)e^{-(p+r)t}+re^{-qt}]}

Bu denklemde S(t)S(t) terimi mevcut ilgiyi, (p+r)(p+r) terimi iletişimsel hafızayı, qq terimi kültürel hafızayı, rr terimi oranı, pp terimi ise iletişimsel hafızayı temsil ediyor. 

Candia ve meslektaşları, bu modeli çeşitli veri kümelerinde test ederek önceden yapılmış olan matematiksel modellere göre çok daha yakından uyduğunu keşfettiler. Farklı kültürel ürünler için parametreler farklı olsa da, gözlemlenen ilginin azalması, bieksponansiyel fonksiyon tarafından tanımlanan ile aynı şekle sahiptir.

Sonuç

Çalışmadan elde edilen sonuçlara göre; insanlar yaklaşık 5-10 yıl sonra şarkılar, filmler, makaleler ve patentler hakkında konuşmayı bırakırken, ünlü profesyonel sporcular hakkında 15-30 yıl boyunca konuşmaya devam ediyor.

Büyük veriyi kullanmaya yönelik bu yeni yaklaşım, olayların kolektif hatıralarının da aynı modeli izleyip izlemediğini görmek için daha fazla test etme olasılığını ortaya çıkarırken, aynı zamanda, bir şeyleri kolektif hafızamızda daha uzun süre tutmanın yollarını da önerebilir. Ancak şimdilik, gündemde ve hafızalarda uzun süre kalmak istiyorsanız, sporda iyi olmanız gerekiyor.

Bu Makaleyi Alıntıla
Okundu Olarak İşaretle
51
0
  • Paylaş
  • Alıntıla
  • Alıntıları Göster
Paylaş
Sonra Oku
Notlarım
Yazdır / PDF Olarak Kaydet
Bize Ulaş
Yukarı Zıpla

İçeriklerimizin bilimsel gerçekleri doğru bir şekilde yansıtması için en üst düzey çabayı gösteriyoruz. Gözünüze doğru gelmeyen bir şey varsa, mümkünse güvenilir kaynaklarınızla birlikte bize ulaşın!

Bu içeriğimizle ilgili bir sorunuz mu var? Buraya tıklayarak sorabilirsiniz.

Soru & Cevap Platformuna Git
Bu İçerik Size Ne Hissettirdi?
  • Tebrikler! 8
  • Merak Uyandırıcı! 6
  • Mmm... Çok sapyoseksüel! 2
  • İnanılmaz 2
  • Muhteşem! 1
  • Bilim Budur! 1
  • Umut Verici! 1
  • İğrenç! 1
  • Güldürdü 0
  • Üzücü! 0
  • Grrr... *@$# 0
  • Korkutucu! 0
Kaynaklar ve İleri Okuma
Tüm Reklamları Kapat

Evrim Ağacı'na her ay sadece 1 kahve ısmarlayarak destek olmak ister misiniz?

Şu iki siteden birini kullanarak şimdi destek olabilirsiniz:

kreosus.com/evrimagaci | patreon.com/evrimagaci

Çıktı Bilgisi: Bu sayfa, Evrim Ağacı yazdırma aracı kullanılarak 22/04/2024 11:58:33 tarihinde oluşturulmuştur. Evrim Ağacı'ndaki içeriklerin tamamı, birden fazla editör tarafından, durmaksızın elden geçirilmekte, güncellenmekte ve geliştirilmektedir. Dolayısıyla bu çıktının alındığı tarihten sonra yapılan güncellemeleri görmek ve bu içeriğin en güncel halini okumak için lütfen şu adrese gidiniz: https://evrimagaci.org/s/9748

İçerik Kullanım İzinleri: Evrim Ağacı'ndaki yazılı içerikler orijinallerine hiçbir şekilde dokunulmadığı müddetçe izin alınmaksızın paylaşılabilir, kopyalanabilir, yapıştırılabilir, çoğaltılabilir, basılabilir, dağıtılabilir, yayılabilir, alıntılanabilir. Ancak bu içeriklerin hiçbiri izin alınmaksızın değiştirilemez ve değiştirilmiş halleri Evrim Ağacı'na aitmiş gibi sunulamaz. Benzer şekilde, içeriklerin hiçbiri, söz konusu içeriğin açıkça belirtilmiş yazarlarından ve Evrim Ağacı'ndan başkasına aitmiş gibi sunulamaz. Bu sayfa izin alınmaksızın düzenlenemez, Evrim Ağacı logosu, yazar/editör bilgileri ve içeriğin diğer kısımları izin alınmaksızın değiştirilemez veya kaldırılamaz.

Keşfet
Akış
İçerikler
Gündem
Kafatası
Beslenme Biçimi
Hastalık
Jinekoloji
Hayvan Davranışları
Uygulama
Bilinç
Obstetrik
Tıp
Evrimsel Tarih
Küresel Isınma
Bilim
İnsan
Asteroid
Bebek Doğumu
İletişim
Dilbilim
Önlem
Genel Halk
Elektrokimya
Tohum
Hukuk
Uzun
Parçacık
Foton
Aklımdan Geçen
Komünite Seç
Aklımdan Geçen
Fark Ettim ki...
Bugün Öğrendim ki...
İşe Yarar İpucu
Bilim Haberleri
Hikaye Fikri
Video Konu Önerisi
Başlık
Gündem
Bugün Türkiye'de bilime ve bilim okuryazarlığına neler katacaksın?
Bağlantı
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu komünite, aklınızdan geçen düşünceleri Evrim Ağacı ailesiyle paylaşabilmeniz içindir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Bilim kimliğinizi önceleyin.
Evrim Ağacı bir bilim platformudur. Dolayısıyla aklınızdan geçen her şeyden ziyade, bilim veya yaşamla ilgili olabilecek düşüncelerinizle ilgileniyoruz.
2
Propaganda ve baskı amaçlı kullanmayın.
Herkesin aklından her şey geçebilir; fakat bu platformun amacı, insanların belli ideolojiler için propaganda yapmaları veya başkaları üzerinde baskı kurma amacıyla geliştirilmemiştir. Paylaştığınız fikirlerin değer kattığından emin olun.
3
Gerilim yaratmayın.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
4
Değer katın; hassas konulardan ve öznel yoruma açık alanlardan uzak durun.
Bu komünitenin amacı okurlara hayatla ilgili keyifli farkındalıklar yaşatabilmektir. Din, politika, spor, aktüel konular gibi anlık tepkilere neden olabilecek konulardaki tespitlerden kaçının. Ayrıca aklınızdan geçenlerin Türkiye’deki bilim komünitesine değer katması beklenmektedir.
5
Cevap hakkı doğurmayın.
Bu platformda cevap veya yorum sistemi bulunmamaktadır. Dolayısıyla aklınızdan geçenlerin, tespit edilebilir kişilere cevap hakkı doğurmadığından emin olun.
Ekle
Soru Sor
Sosyal
Yeniler
Daha Fazla İçerik Göster
Popüler Yazılar
30 gün
90 gün
1 yıl
Evrim Ağacı'na Destek Ol

Evrim Ağacı'nın %100 okur destekli bir bilim platformu olduğunu biliyor muydunuz? Evrim Ağacı'nın maddi destekçileri arasına katılarak Türkiye'de bilimin yayılmasına güç katın.

Evrim Ağacı'nı Takip Et!
Yazı Geçmişi
Okuma Geçmişi
Notlarım
İlerleme Durumunu Güncelle
Okudum
Sonra Oku
Not Ekle
Kaldığım Yeri İşaretle
Göz Attım

Evrim Ağacı tarafından otomatik olarak takip edilen işlemleri istediğin zaman durdurabilirsin.
[Site ayalarına git...]

Filtrele
Listele
Bu yazıdaki hareketlerin
Devamını Göster
Filtrele
Listele
Tüm Okuma Geçmişin
Devamını Göster
0/10000
Bu Makaleyi Alıntıla
Evrim Ağacı Formatı
APA7
MLA9
Chicago
Z. Şeniş, et al. Kolektif Hafıza ve Unutmanın Formülü: Bir Olay veya Kişi, Dikkatleri Ne Süreyle Kendisinde Tutabilir?. (17 Aralık 2020). Alındığı Tarih: 22 Nisan 2024. Alındığı Yer: https://evrimagaci.org/s/9748
Şeniş, Z., Bakırcı, Ç. M. (2020, December 17). Kolektif Hafıza ve Unutmanın Formülü: Bir Olay veya Kişi, Dikkatleri Ne Süreyle Kendisinde Tutabilir?. Evrim Ağacı. Retrieved April 22, 2024. from https://evrimagaci.org/s/9748
Z. Şeniş, et al. “Kolektif Hafıza ve Unutmanın Formülü: Bir Olay veya Kişi, Dikkatleri Ne Süreyle Kendisinde Tutabilir?.” Edited by Çağrı Mert Bakırcı. Evrim Ağacı, 17 Dec. 2020, https://evrimagaci.org/s/9748.
Şeniş, Zeynep. Bakırcı, Çağrı Mert. “Kolektif Hafıza ve Unutmanın Formülü: Bir Olay veya Kişi, Dikkatleri Ne Süreyle Kendisinde Tutabilir?.” Edited by Çağrı Mert Bakırcı. Evrim Ağacı, December 17, 2020. https://evrimagaci.org/s/9748.
ve seni takip ediyor

Göster

Şifrenizi mi unuttunuz? Lütfen e-posta adresinizi giriniz. E-posta adresinize şifrenizi sıfırlamak için bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Eğer aktivasyon kodunu almadıysanız lütfen e-posta adresinizi giriniz. Üyeliğinizi aktive etmek için e-posta adresinize bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Close