Kolektif Hafıza ve Unutmanın Formülü: Bir Olay veya Kişi, Dikkatleri Ne Süreyle Kendisinde Tutabilir?

Şarkıları, filmleri, makaleleri, patentleri ve ünlüleri ne süreyle ortak hafızamızda tuttuğumuzu tek bir formülle ifade edebilir miyiz?

Kolektif Hafıza ve Unutmanın Formülü: Bir Olay veya Kişi, Dikkatleri Ne Süreyle Kendisinde Tutabilir?
Çağrı Mert Bakırcı Editör Çağrı Mert Bakırcı
4 dakika
1,872 Okunma Sayısı
Notlarım
Reklamı Kapat
Tarihi Geçmiş Haber

Bu haber 7 ay öncesine aittir. Haber güncelliğini yitirmiş olabilir; ancak arşivsel değeri ve bilimsel gelişme/ilerleme anlamındaki önemi dolayısıyla yayında tutulmaktadır. Ayrıca konuyla ilgili gelişmeler yaşandıkça bu içerik de güncellenebilir.

Siz ve arkadaşlarınızın devamlı dinlediği favori bir şarkısı var mı? Herkes bugünlerde yeni bir film veya dizi hakkında çılgınca konuşuyor mu? Yeni yayınlanan bir araştırma makalesi çalışma alanınızda büyük heyecan yaratıyor mu?

Bir şeyin nasıl zirveye çıktığı ve ardından kolektif bilincimizden ne denli hızlı çıktığı sorusu, sosyal bilimcilerin ve psikologların ilgisini uzun zamandır çekiyordu. Araştırmacılar; ister bir şarkı, ister araştırma makalesi, ister bir icat veya bir spor yıldızı olsun, kolektif hatıralarımızın hepsinin aynı matematiksel denklemle tanımlanabildiğini göstermek amacıyla büyük verileri (İng: "big data") kullandılar.

Kolektif hafıza terimini, bir grup insan tarafından hatırlanan bir olay veya kişi olarak tanımlayabiliriz. Her birimizin, ait olduğumuz bir sosyal grup için kolektif hafızası bulunur. Bu sosyal gruplar, aileden ulusa kadar uzanabilir. Anılar, grubun hafızasında iki süreçle oluşturulur ve saklanır: onun hakkında konuşan insanlar (iletişimsel hafıza) ve bilgiyi fiziksel olarak kaydeden insanlar (kültürel hafıza).

Ted Ideas

Elbette ülkelerin hafızaları yoktur. Anılarını saklayanlar, ülkedeki insanlardır; ancak çoğu zaman, bu anıların ortak temaları vardır. Örneğin; Amerikalılardan 2. Dünya Savaşı'nı hatırlamaları istendiğinde, insanların çoğu Pearl Harbor ve Hiroşima ile Nagazaki'nin bombalanma olaylarını bildirdi. Ruslardan 2. Dünya Savaşı'nın kritik olaylarını listelemeleri istendiğinde ise, çoğunlukla Almanların püskürtüldüğü Stalingrad Savaşı ve tarihteki en büyük tank savaşı olan Kursk Savaşı gibi bir dizi olayı ortak olarak listelediler.

Reklamı Kapat

Kolektif hafızamızdaki bir şeyin önemini gözlemlemenin bir yolu, ona özellikle de çevrimiçi olarak ne kadar ilgi gösterdiğimizi ölçmektir. Araştırmacı Christian Candia ve ABD ve Şili'den meslektaşları, bu çevrimiçi ilgiyi ölçmek için, beş farklı tür kültürel nesneye gösterilen ortak ilgiyi analiz etti: müzik, filmler, sporcu biyografileri, patentler ve bilimsel makaleler.

Yüksek performanslı sporcuların biyografilerinin yer aldığı Wikipedia sayfalarının görüntülemelerine ve Youtube'da bulunan film fragmanlarının izlenme sayılarına baktılar. Araştırmacılar, araştırma makaleleri ve patentlerin ne kadar ilgi gördüklerini ölçmek için ise, atıf sayılarını kullandılar. Büyük veri olarak bilinen fenomenin bir parçası olan bu veri kümelerinin mevcudiyeti, araştırmacıların kültürel ürünlerin kolektif hafızalarımızda nasıl yükselip kaybolduğuna dair hipotezlerini test etmelerine olanak sağladı. Araştırmacılar, kolektif hafızanın bozulmasına dair evrensel bir gerçek olduğunu savunuyor:

İki tür hafıza işin içindedir ve biri, diğerinden çok daha hızlı bozulur.

İlk hatırlama türüne iletişimsel hafıza denir. Bu, konuşma ve sosyal etkileşim yoluyla ortaya çıkar ve araştırmaya göre oldukça hızlı bir şekilde azalır. Bu teorinin doğruluğunu test etmek için 1 gün boyunca Twitter'dan başka bir yere bakmayın. 24 saat sonra o kadar çok bildirim, ilgi çekici olay ve komik "meme" gelip geçer ki, muhtemelen, dün okuduğunuz tweetlerin çoğunu içerikleriyle birlikte unutmuş olursunuz. Anı yeniden odak noktasına çekmek için birisinin bunu tekrar gündeme getirmesi gerekir.

Analiz altındaki ikinci hatırlama türü olan kültürel hafıza ise, arşivlerde, ansiklopedilerde ve Wikipedia'da bulduğumuz türdür. Toplumlar, hem sözlü hem de yazılı hikâyeler, resimler, müzeler, anıtlar ve çeşitli medya kanalları kullanarak “hafıza alanları” yaratırlar ve sürdürürler.

Evrim Ağacı'ndan Mesaj

Grafikte de görebildiğiniz gibi, zamanla bir şeyin gördüğü ilgi azalır. Bu, iletişimsel hafızadaki bozulmayı ettiği kadar kültürel bellekteki bir bozulmayı da temsil eder. Toplam kolektif kültürel hafızanın her zaman artması sebebiyle bir ürünün (şarkı, film, biyografi, kâğıt) temsil ettiği kültürel hafıza oranı her zaman azalmaktadır.

Daha önce, kolektif hafızaların bozulması matematiksel olarak üstel fonksiyonlarla modellenmişti. Ancak, bu çalışmada araştırmacılar, bir süre çok hızlı bir oranda bozulduktan sonra daha yavaş bir hızda bozulmaya geçen iki üstel fonksiyonun toplamı olan "ikili üstel fonksiyon" (İng: "biexponential function") adı verilen bir yöntem kullandılar.

Kolektif hafızamızdaki kültürel bir ürünün bozulmasını tanımlayan iki üstel fonksiyon böyle temsil edildi:

S(t)=Np+r−q[(p−q)e−(p+r)t+re−qt]\LARGE{S(t)=\frac{N}{p+r-q}[(p-q)e^{-(p+r)t}+re^{-qt}]}

Reklamı Kapat

Bu denklemde S(t)S(t) terimi mevcut ilgiyi, (p+r)(p+r) terimi iletişimsel hafızayı, qq terimi kültürel hafızayı, rr terimi oranı, pp terimi ise iletişimsel hafızayı temsil ediyor. 

Candia ve meslektaşları, bu modeli çeşitli veri kümelerinde test ederek önceden yapılmış olan matematiksel modellere göre çok daha yakından uyduğunu keşfettiler. Farklı kültürel ürünler için parametreler farklı olsa da, gözlemlenen ilginin azalması, bieksponansiyel fonksiyon tarafından tanımlanan ile aynı şekle sahiptir.

Sonuç

Çalışmadan elde edilen sonuçlara göre; insanlar yaklaşık 5-10 yıl sonra şarkılar, filmler, makaleler ve patentler hakkında konuşmayı bırakırken, ünlü profesyonel sporcular hakkında 15-30 yıl boyunca konuşmaya devam ediyor.

Büyük veriyi kullanmaya yönelik bu yeni yaklaşım, olayların kolektif hatıralarının da aynı modeli izleyip izlemediğini görmek için daha fazla test etme olasılığını ortaya çıkarırken, aynı zamanda, bir şeyleri kolektif hafızamızda daha uzun süre tutmanın yollarını da önerebilir. Ancak şimdilik, gündemde ve hafızalarda uzun süre kalmak istiyorsanız, sporda iyi olmanız gerekiyor.

Okundu Olarak İşaretle
Bu İçerik Size Ne Hissettirdi?
  • Tebrikler! 6
  • Merak Uyandırıcı! 5
  • Muhteşem! 1
  • Bilim Budur! 1
  • Mmm... Çok sapyoseksüel! 1
  • İnanılmaz 1
  • Umut Verici! 1
  • Güldürdü 0
  • Üzücü! 0
  • Grrr... *@$# 0
  • İğrenç! 0
  • Korkutucu! 0
Kaynaklar ve İleri Okuma

Evrim Ağacı'na her ay sadece 1 kahve ısmarlayarak destek olmak ister misiniz?

Şu iki siteden birini kullanarak şimdi destek olabilirsiniz:

kreosus.com/evrimagaci | patreon.com/evrimagaci

Çıktı Bilgisi: Bu sayfa, Evrim Ağacı yazdırma aracı kullanılarak 29/07/2021 04:45:07 tarihinde oluşturulmuştur. Evrim Ağacı'ndaki içeriklerin tamamı, birden fazla editör tarafından, durmaksızın elden geçirilmekte, güncellenmekte ve geliştirilmektedir. Dolayısıyla bu çıktının alındığı tarihten sonra yapılan güncellemeleri görmek ve bu içeriğin en güncel halini okumak için lütfen şu adrese gidiniz: https://evrimagaci.org/s/9748

İçerik Kullanım İzinleri: Evrim Ağacı'ndaki yazılı içerikler orijinallerine hiçbir şekilde dokunulmadığı müddetçe izin alınmaksızın paylaşılabilir, kopyalanabilir, yapıştırılabilir, çoğaltılabilir, basılabilir, dağıtılabilir, yayılabilir, alıntılanabilir. Ancak bu içeriklerin hiçbiri izin alınmaksızın değiştirilemez ve değiştirilmiş halleri Evrim Ağacı'na aitmiş gibi sunulamaz. Benzer şekilde, içeriklerin hiçbiri, söz konusu içeriğin açıkça belirtilmiş yazarlarından ve Evrim Ağacı'ndan başkasına aitmiş gibi sunulamaz. Bu sayfa izin alınmaksızın düzenlenemez, Evrim Ağacı logosu, yazar/editör bilgileri ve içeriğin diğer kısımları izin alınmaksızın değiştirilemez veya kaldırılamaz.

Reklamı Kapat
Size Özel
İçerikler
Instagram
Radyasyon
Ağız
Beslenme Biçimi
Hormon
Aşı
Makale
Asteroid
Enfeksiyon
Ay Görevleri
Uzay Görevleri
Uzay
Ekoloji
Önlem
Moleküler Biyoloji
Makine
Bilim İnsanı
Kütleçekimi
Kuş
Zehir
Viroloji
Anatomi
Ara Geçiş Türleri
Metal
İnsanın Evrimi
Uzaylı
Daha Fazla İçerik Göster
Evrim Ağacı'na Destek Ol
Evrim Ağacı'nın %100 okur destekli bir bilim platformu olduğunu biliyor muydunuz? Evrim Ağacı'nın maddi destekçileri arasına katılarak Türkiye'de bilimin yayılmasına güç katmak için hemen buraya tıklayın.
Popüler Yazılar
30 gün
90 gün
1 yıl
EA Akademi
Evrim Ağacı Akademi (ya da kısaca EA Akademi), 2010 yılından beri ürettiğimiz makalelerden oluşan ve kendi kendinizi bilimin çeşitli dallarında eğitebileceğiniz bir çevirim içi eğitim girişimi! Evrim Ağacı Akademi'yi buraya tıklayarak görebilirsiniz. Daha fazla bilgi için buraya tıklayın.
Etkinlik & İlan
Bilim ile ilgili bir etkinlik mi düzenliyorsunuz? Yoksa bilim insanlarını veya bilimseverleri ilgilendiren bir iş, staj, çalıştay, makale çağrısı vb. bir duyurunuz mu var? Etkinlik & İlan Platformumuzda paylaşın, milyonlarca bilimsevere ulaşsın.
Podcast
Evrim Ağacı'nın birçok içeriğinin profesyonel ses sanatçıları tarafından seslendirildiğini biliyor muydunuz? Bunların hepsini Podcast Platformumuzda dinleyebilirsiniz. Ayrıca Spotify, iTunes, Google Podcast ve YouTube bağlantılarını da bir arada bulabilirsiniz.
Yazı Geçmişi
Okuma Geçmişi
Notlarım
İlerleme Durumunu Güncelle
Okudum
Sonra Oku
Not Ekle
Kaldığım Yeri İşaretle
Göz Attım

Evrim Ağacı tarafından otomatik olarak takip edilen işlemleri istediğin zaman durdurabilirsin.
[Site ayalarına git...]

Filtrele
Listele
Bu yazıdaki hareketlerin
Devamını Göster
Filtrele
Listele
Tüm Okuma Geçmişin
Devamını Göster
0/10000

Göster

Şifremi unuttum Üyelik Aktivasyonu

Göster

Şifrenizi mi unuttunuz? Lütfen e-posta adresinizi giriniz. E-posta adresinize şifrenizi sıfırlamak için bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Eğer aktivasyon kodunu almadıysanız lütfen e-posta adresinizi giriniz. Üyeliğinizi aktive etmek için e-posta adresinize bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Close
Geri Bildirim Gönder
Reklamsız Deneyim

Evrim Ağacı'nın çalışmalarına Kreosus, Patreon veya YouTube üzerinden maddi destekte bulunarak hem Türkiye'de bilim anlatıcılığının gelişmesine katkı sağlayabilirsiniz, hem de site ve uygulamamızı reklamsız olarak deneyimleyebilirsiniz. Reklamsız deneyim, Evrim Ağacı'nda çeşitli kısımlarda gösterilen Google reklamlarını ve destek çağrılarını görmediğiniz, daha temiz bir site deneyimi sunmaktadır.

Kreosus

Kreosus'ta her 10₺'lik destek, 1 aylık reklamsız deneyime karşılık geliyor. Bu sayede, tek seferlik destekçilerimiz de, aylık destekçilerimiz de toplam destekleriyle doğru orantılı bir süre boyunca reklamsız deneyim elde edebiliyorlar.

Kreosus destekçilerimizin reklamsız deneyimi, destek olmaya başladıkları anda devreye girmektedir ve ek bir işleme gerek yoktur.

Patreon

Patreon destekçilerimiz, destek miktarından bağımsız olarak, Evrim Ağacı'na destek oldukları süre boyunca reklamsız deneyime erişmeyi sürdürebiliyorlar.

Patreon destekçilerimizin Patreon ile ilişkili e-posta hesapları, Evrim Ağacı'ndaki üyelik e-postaları ile birebir aynı olmalıdır. Patreon destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi 24 saat alabilmektedir.

YouTube

YouTube destekçilerimizin hepsi otomatik olarak reklamsız deneyime şimdilik erişemiyorlar ve şu anda, YouTube üzerinden her destek seviyesine reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. YouTube Destek Sistemi üzerinde sunulan farklı seviyelerin açıklamalarını okuyarak, hangi ayrıcalıklara erişebileceğinizi öğrenebilirsiniz.

Eğer seçtiğiniz seviye reklamsız deneyim ayrıcalığı sunuyorsa, destek olduktan sonra YouTube tarafından gösterilecek olan bağlantıdaki formu doldurarak reklamsız deneyime erişebilirsiniz. YouTube destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi, formu doldurduktan sonra 24-72 saat alabilmektedir.

Diğer Platformlar

Bu 3 platform haricinde destek olan destekçilerimize ne yazık ki reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. Destekleriniz sayesinde sistemlerimizi geliştirmeyi sürdürüyoruz ve umuyoruz bu ayrıcalıkları zamanla genişletebileceğiz.

Giriş yapmayı unutmayın!

Reklamsız deneyim için, maddi desteğiniz ile ilişkilendirilmiş olan Evrim Ağacı hesabınıza üye girişi yapmanız gerekmektedir. Giriş yapmadığınız takdirde reklamları görmeye devam edeceksinizdir.

Destek Ol
Sizi Takip Ediyor

Devamını Oku
Evrim Ağacı Uygulamasını
İndir
Chromium Tabanlı Mobil Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
İlk birkaç girişinizde zaten tarayıcınız size uygulamamızı indirmeyi önerecek. Önerideki tuşa tıklayarak uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu öneriyi, yukarıdaki videoda görebilirsiniz. Eğer bu öneri artık gözükmüyorsa, Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Chromium Tabanlı Masaüstü Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
Yeni uygulamamızı kurmak için tarayıcı çubuğundaki kurulum tuşuna tıklayın. "Yükle" (Install) tuşuna basarak kurulumu tamamlayın. Dilerseniz, Evrim Ağacı İleri Web Uygulaması'nı görev çubuğunuza sabitleyin. Uygulama logosuna sağ tıklayıp, "Görev Çubuğuna Sabitle" seçeneğine tıklayabilirsiniz. Eğer bu seçenek gözükmüyorsa, tarayıcının Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Safari Mobil Uygulama
Sırasıyla Paylaş -> Ana Ekrana Ekle -> Ekle tuşlarına basarak yeni mobil uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu basamakları görmek için yukarıdaki videoyu izleyebilirsiniz.

Daha fazla bilgi almak için tıklayın