Evrim Ağacı
Reklamı Kapat

Kök Hücreler, İnsan ve Diğer Kuyruksuz Maymunların Ortak Evrimsel Tarihini Aydınlatıyor!

Kök Hücreler, İnsan ve Diğer Kuyruksuz Maymunların Ortak Evrimsel Tarihini Aydınlatıyor!
Tavsiye Makale
Reklamı Kapat

Bu yazı, Evrim Ağacı'na ait, özgün bir içeriktir. Konu akışı, anlatım ve detaylar, Evrim Ağacı yazarı/yazarları tarafından hazırlanmış ve/veya derlenmiştir. Bu içerik için kullanılan kaynaklar, yazının sonunda gösterilmiştir. Bu içerik, diğer tüm içeriklerimiz gibi, İçerik Kullanım İzinleri'ne tabidir.

Bu haber 6 yıl öncesine aittir. Haber güncelliğini yitirmiş olabilir; ancak arşivsel değeri ve bilimsel gelişme/ilerleme anlamındaki önemi dolayısıyla yayında tutulmaktadır. Ayrıca konuyla ilgili gelişmeler yaşandıkça bu içerik de güncellenebilir.

Son yıllarda umut vaat eden kök hücre çalışmalarına bir yenisi daha eklendi. Ancak bu defa konu biraz daha farklı: Bu sefer, evrimsel süreçte ortak atadan gelen türler arasında ki farklılığa ve benzerliklere hücresel ve moleküler düzeyde ışık tutmak amacıyla kök hücreler masaya yatırıldı.

İnsanlar ile insan-olmayan primatlar arasındaki moleküler ve hücresel farklılıkları keşfetmemiz kendi türümüzün evrimini ve farklılığını anlamamız için gereklidir. Şimdiye kadar insanlar, şempanzeler ve bonobolar arasındaki farklılıkları ya da benzerlikleri araştırmak için yapılan karşılaştırmalı çalışmalarda evrimsel süreçte korunduğu düşünülen dokular kullanıldı.

Ancak bu doku örnekleri, canlı hücre davranışlarının ayırt edici özelliklerini tam olarak açıklayamamakla birlikte, genetik manipülasyonlar için de uygun değillerdir. 

Bu makalede temel olarak üzerinde durulan nokta ise, indüklenmiş pluripotent kök hücrelerin (Kısaltma: iPS: pluripotent olmayan hücrelerden elde edilen ve zorla belli genleri ifade etmesi sağlanan pluripotent hücrelerdir) insanlar ve insan olmayan primatlar arasındaki fenotipik farklılıkları belirlemek için değerli bir biyolojik kaynak olarak kullanılabileceği ve bu farklılıkların adaptasyon ve türleşme sürecinde önemli bir noktada olabileceği üzerinedir.

Bilindiği üzere pluripotent özelliğinde ki kök hücreler her türlü vücut hücrelerine yüksek derecede dönüşebilme kapasitesine sahiplerdir.

iPS Hücreler Nedir?

iPS hücreleri (İng: "Induced pluripotent stem cells"); herhangi bir vücut hücresinden belirli transkripsiyon faktörleri ile uygun kültür ortamlarında yeniden genetik olarak programlanmış pluripotent özelliğindeki hücrelerdir. Embriyonik kök hücrelerle çalışmak bazen etik konuları gündeme getirdiği için bu yöntem oldukça rağbet görmüş ve son yıllarda en çok üzerinde durulan çalışmalardan biri haline gelmiştir. Ayrıca bu iPS hücrelerinin yeniden istenilen bir vücut hücresine farklılaştırılma kapasitesinin de son derece yüksek olduğu makalelerde gösterilmiştir. Bu bir çok tedavi edilemez hastalıklar için umut kaynağıdır. 

Yeniden makaleye dönecek olur isek; insan ve insan olmayan primatların karşılaştırmalı gen ekspresyon analizleri sonucunda LINE1 transpozonların regülasyonu iki tür arasında farklılıklar olduğunu ortaya koydu. Memeli evriminde zorlayıcı bir faktör olan L1 elementleri primat evriminde aktif olarak kalan retrotranspozonlardır. Retrotranspozonları bu yazımızda geniş bir şekilde ele almaktayız. 

Transpozonların genom yapısında çok büyük değişimlere sebebiyet verebilme kapasitesinden dolayı evrimsel süreçte oldukça etkili oldukları bilinmektedir. Bu makelede yapılan çalışmalar sonucunda; insanlara kıyasla şempanzelerin genomunda türe özgü L1 elementlerinin artmış kopya sayıları görülmüştür. Bu sonuç ile birlikte; kültür ortamında insan olmayan primatlarda artmış L1 mobilitesinin (hareket kabiliyetinin) iPS hücrelerinde sınırlandırılmamış ve aynı zamanda germ line ve embriyonik kök hücrelerde de ifade edildiği gösterilmiştir. L1 mobilitesindeki bu farklılıklar insan ve insan olmayan primatların genomlarının şekillenmesinde etkili olmuş olabilirler. 

Diğer sonuçlara kısaca değinecek olursak: Şempanze ve bonobo iPS hücre yapıları birbirine insana olduklarından daha yakındı. L1 elementlerinin mobilitesini kısıtlayan faktörlerin ekspresyon seviyeleri insanda daha yüksek bulunmuştur ki bu da bize L1 elementlerinin insanda daha az mobiliteye sahip olduğunu gösterir. Bu da evrim biyologları için tahmin edilen ve tekrardan ispatlanması gereken konulardan bir tanesidir. Çünkü makalelerimizde de sıkça anlattığımız gibi evrim, belirli bir zamandan sonra belirli türlerde daha sabit şekilde seyretmektedir. Transpozonlardaki bu sessiz durum insan türünün genomunda herhangi büyük değişimlere sebebiyet veremeyecek şekilde inhibitörler ile kontrol altına alındığını gösteren bir makaledir. Bu inhibitörlerin ekspresyon seviyelerinin de yüksek olduğunun tekrardan makalede çalışılmış olduğunu hatırlatalım. 

Evrim Ağacı'ndan Mesaj

Diğer taraftan bu transpozonları kısıtlayan faktörlerin insan olmayan primatlarda seviyelerinin insana göre düşük olduğu ve L1 elementlerinin seviyesinin ise yüksek olduğu bulunmuştur. Bu da, insan olmayan primatların insanlardan daha yüksek türleşme olasılığının olduğunu göstermektedir. Tabii ki bu değerler insandaki ile karşılaştırıldığında yüksektir ya da azdır diye söylenmektedir. Eşey hücre öncüllerindeki inhibitör aracılı transpozon kontrolü, insan iPS hücrelerindeki seviyeye oranla daha yüksekti. Ayrıca transpozon inhibitörü olan gen kapatıldığında, artan transpozon mobilitesi gözlenmiştir ki bu da gerçekten de insanda çoğu transpozonun kısıtlayıcı faktörlerle kontrol altına alındığının kanıtıdır. 

Özetleyecek olursak; transpozonların genom yapısında büyük değişimlere sebep olabilecek kapasiteleri olduğundan evrimsel süreçte oldukça önemli bir noktadadırlar. Kök hücreler bu önemin araştırılması için bize yeni yollar ve çalışmalar sunmaktadır. Zaten daha önce de insanda "uyuyan güzel" diye tabir edilen bir sessiz transpozonun yeniden aktifleştiği belirtilmiştir.

Tabii ki böyle makaleler evrim konusunda bize oldukça yeni ve anlaşılabilir bilgiler vermekle birlikte bazı şeyleri daha da iyi anlayabilmemiz için bu tarz çalışmaların devam etmesi gerekmektedir. 

Bu İçerik Size Ne Hissettirdi?
  • Muhteşem! 0
  • Tebrikler! 0
  • Bilim Budur! 0
  • Mmm... Çok sapyoseksüel! 0
  • Güldürdü 0
  • İnanılmaz 0
  • Umut Verici! 0
  • Merak Uyandırıcı! 0
  • Üzücü! 0
  • Grrr... *@$# 0
  • İğrenç! 0
  • Korkutucu! 0
Kaynaklar ve İleri Okuma
  • M. C. N. Marchetto, et al. (2013). Differential L1 Regülation In Pluripotent Stem Cells Of Humans And Apes. Nature, sf: 525-529. | Arşiv Bağlantısı

Evrim Ağacı'na her ay sadece 1 kahve ısmarlayarak destek olmak ister misiniz?

Şu iki siteden birini kullanarak şimdi destek olabilirsiniz:

kreosus.com/evrimagaci | patreon.com/evrimagaci

Çıktı Bilgisi: Bu sayfa, Evrim Ağacı yazdırma aracı kullanılarak 28/09/2020 16:15:16 tarihinde oluşturulmuştur. Evrim Ağacı'ndaki içeriklerin tamamı, birden fazla editör tarafından, durmaksızın elden geçirilmekte, güncellenmekte ve geliştirilmektedir. Dolayısıyla bu çıktının alındığı tarihten sonra yapılan güncellemeleri görmek ve bu içeriğin en güncel halini okumak için lütfen şu adrese gidiniz: https://evrimagaci.org/s/1588

İçerik Kullanım İzinleri: Evrim Ağacı'ndaki yazılı içerikler orijinallerine hiçbir şekilde dokunulmadığı müddetçe izin alınmaksızın paylaşılabilir, kopyalanabilir, yapıştırılabilir, çoğaltılabilir, basılabilir, dağıtılabilir, yayılabilir, alıntılanabilir. Ancak bu içeriklerin hiçbiri izin alınmaksızın değiştirilemez ve değiştirilmiş halleri Evrim Ağacı'na aitmiş gibi sunulamaz. Benzer şekilde, içeriklerin hiçbiri, söz konusu içeriğin açıkça belirtilmiş yazarlarından ve Evrim Ağacı'ndan başkasına aitmiş gibi sunulamaz. Bu sayfa izin alınmaksızın düzenlenemez, Evrim Ağacı logosu, yazar/editör bilgileri ve içeriğin diğer kısımları izin alınmaksızın değiştirilemez veya kaldırılamaz.

Reklamı Kapat
Güncel
Karma
Agora
Instagram
Goril
Büyük Patlama
Çocuklar İçin Bilim
Genetik Müdahale
Makina
Hayvanlar Alemi
Etoloji
Korku
Jeoloji
İnsan Sağlığı
Psikoloji
Meteor
Bebek Doğumu
Zooloji
Kanser Tedavisi
Solunum
Hastalık Kataloğu
Koaservat
Beyin
Parçacık
Fotoğraf
Foton
İnsanlık
Koronavirüs
Evrim Ağacı
Daha Fazla İçerik Göster
Daha Fazla İçerik Göster
Reklamı Kapat
Reklamsız Deneyim

Evrim Ağacı'nın çalışmalarına Kreosus, Patreon veya YouTube üzerinden maddi destekte bulunarak hem Türkiye'de bilim anlatıcılığının gelişmesine katkı sağlayabilirsiniz, hem de site ve uygulamamızı reklamsız olarak deneyimleyebilirsiniz. Reklamsız deneyim, Evrim Ağacı'nda çeşitli kısımlarda gösterilen Google reklamlarını ve destek çağrılarını görmediğiniz, daha temiz bir site deneyimi sunmaktadır.

Kreosus

Kreosus'ta her 10₺'lik destek, 1 aylık reklamsız deneyime karşılık geliyor. Bu sayede, tek seferlik destekçilerimiz de, aylık destekçilerimiz de toplam destekleriyle doğru orantılı bir süre boyunca reklamsız deneyim elde edebiliyorlar.

Kreosus destekçilerimizin reklamsız deneyimi, destek olmaya başladıkları anda devreye girmektedir ve ek bir işleme gerek yoktur.

Patreon

Patreon destekçilerimiz, destek miktarından bağımsız olarak, Evrim Ağacı'na destek oldukları süre boyunca reklamsız deneyime erişmeyi sürdürebiliyorlar.

Patreon destekçilerimizin Patreon ile ilişkili e-posta hesapları, Evrim Ağacı'ndaki üyelik e-postaları ile birebir aynı olmalıdır. Patreon destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi 24 saat alabilmektedir.

YouTube

YouTube destekçilerimizin hepsi otomatik olarak reklamsız deneyime şimdilik erişemiyorlar ve şu anda, YouTube üzerinden her destek seviyesine reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. YouTube Destek Sistemi üzerinde sunulan farklı seviyelerin açıklamalarını okuyarak, hangi ayrıcalıklara erişebileceğinizi öğrenebilirsiniz.

Eğer seçtiğiniz seviye reklamsız deneyim ayrıcalığı sunuyorsa, destek olduktan sonra YouTube tarafından gösterilecek olan bağlantıdaki formu doldurarak reklamsız deneyime erişebilirsiniz. YouTube destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi, formu doldurduktan sonra 24-72 saat alabilmektedir.

Diğer Platformlar

Bu 3 platform haricinde destek olan destekçilerimize ne yazık ki reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. Destekleriniz sayesinde sistemlerimizi geliştirmeyi sürdürüyoruz ve umuyoruz bu ayrıcalıkları zamanla genişletebileceğiz.

Giriş yapmayı unutmayın!

Reklamsız deneyim için, maddi desteğiniz ile ilişkilendirilmiş olan Evrim Ağacı hesabınıza üye girişi yapmanız gerekmektedir. Giriş yapmadığınız takdirde reklamları görmeye devam edeceksinizdir.

Destek Ol
Türkiye'deki bilimseverlerin buluşma noktasına hoşgeldiniz!

Göster

Şifrenizi mi unuttunuz? Lütfen e-posta adresinizi giriniz. E-posta adresinize şifrenizi sıfırlamak için bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Eğer aktivasyon kodunu almadıysanız lütfen e-posta adresinizi giriniz. Üyeliğinizi aktive etmek için e-posta adresinize bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Close
“Bilgisayar programcılığı baş döndürücüdür. Kendi küçük evreninizi yaratır ve istediğinizi yaptırabilirsiniz.”
Vint Cerf
Geri Bildirim Gönder