Evrim Ağacı
Reklamı Kapat

Kediler İçin Sağlıklı Bir Çevrenin 5 Sütunu: Kedilerin İyiliğini İstiyorsak, Bazı Fedakarlıklar Yapmak Zorundayız!

Kediler İçin Sağlıklı Bir Çevrenin 5 Sütunu: Kedilerin İyiliğini İstiyorsak, Bazı Fedakarlıklar Yapmak Zorundayız!
Ağaca tırmanırken objektife bakan yavru kedi
Unsplash (@k03nntjeh)
Tavsiye Makale
Reklamı Kapat

Bu türev bir içeriktir. Yani bu yazının omurgası, Journal of Feline Medicine and Surgery isimli kaynaktan çevrilerek dilimize uyarlanmıştır; ancak "çeviri" içeriklerimizden farklı olarak, bu içerikte orijinal metin birebir korunmamıştır. Anlatım ve konu akışı gibi detaylar Evrim Ağacı yazar(lar)ı ve/veya editörler tarafından güncellenmiş, değiştirilmiş ve/veya geliştirilmiştir. Yazar, kaynaktan alınan metin omurgası üzerine kendi örneklerini, bilgilerini, detaylarını eklemiş; içeriği ve anlatımı zenginleştirmiş ve/veya çeşitlendirmiş olabilir. Bu ek kısımlarla ilgili kaynaklar da, yazının sonunda gösterilmiştir. Metnin omurgasını oluşturan kaynağı, orijinal dilinde okumak için lütfen yukarıdaki bağlantıya tıklayınız. Bu içerik, diğer tüm içeriklerimiz gibi, İçerik Kullanım İzinleri'ne tabidir.

Uluslararası Kedi Tıbbı Derneği (International Society of Feline Medicine) ve Amerika Kedi Pratisyenleri Birliği (American Association of Feline Practitioners) tarafından bilimsel bilgilere dayanılarak kedilerin çevresel gereksinimleri “beş sütun” altında toplanmıştır ve bilimsel bir doküman olarak 19.02.2013 tarihinde yayımlanmıştır. Bu doküman kedilerin nasıl evrimleştiklerini, temel türsel özelliklerinin neler olduğunu hesaba katarak çevresel gereksinimlerinin nasıl karşılanabileceğine dair birçok bilgiyi ve çözümü bir arada sunan; veterinerler, hayvan severler, pet sahipleri gibi kedi bakma sorumluluğu taşıyan insanların yararlanabileceği bir kılavuz niteliğindedir. Bu sayfada kısa bir türevsel özetini okuyabileceğiniz bu dokümanın orijinal İngilizce ve Türkçe versiyonlarına yazının sonundaki kaynaklar bölümündeki ilgili linklerden ulaşabilirsiniz.

Çevresel Gereksinimler Neden Önemlidir?

Kedilere aşinalığımız fazla olsa da onları iyi anladığımız pek de söylenemez. Kediler vahşi yaşamdaki içgüdüsel ve davranışsal özelliklerini tümüyle koruyarak insanla yaşama uyum sağlamış hayvanlardır. Biz onları her ne kadar evcil hayvanlar olarak algılasak da ataları Afrika yaban kedisinden (Felis lybica) pek de farklı değillerdir dolayısıyla çevresel gereksinimleri de bu çerçevede şekillenmeye devam etmektedir.

İnsan bakımındaki kedilerin çevresel gereksinimlerinin karşılanması hem fiziksel hem de psikolojik sağlıklarına katkı sağlar ve optimum esenliklerinin sağlanabilmesi açısından bir seçenek değil, şarttır. Bunların karşılanması sadece fiziksel çevreleriyle ilgili değil, aynı zamanda insanları ve diğer hayvanları da kapsayacak şekilde kedinin tüm sosyal etkileşimleriyle de ilgilidir.

Kedilerin çevresel gereksinimleri karşılanmazsa stres düzeylerinin artması ve buna bağlı olarak çeşitli hastalıkların ve istenmeyen davranışların ortaya çıkması mümkündür. İnsanlarda olduğu gibi kedilerde de stres ve hastalıklar arasındaki ilişki bilimsel olarak gösterilmiştir. İstenmeyen davranışlar da özellikle önemli bir konudur çünkü ortak yaşamın zorlaşması ve hayvan terklerinin büyük bir bölümü bununla ilgilidir. İnsan bakımındaki kedilerin çevresel gereksinimlerin karşılanması; onların genel olarak daha mutlu ve sağlıklı olmasına, kedi ve sahibi arasındaki bağın güçlenmesine, çok kedili evlerdeki stresin azalmasına, istenmeyen davranış ve hastalıkların azalmasına, hastalıkları fark etmedeki başarının artmasına, evde ve veterinerde kedilerin kontrolünün kolaylaşmasına yardımcı olur.

Sağlıklı Kediler İçin İnşa Edilmesi Gereken Sütunlar

Sütun 1: Güvenli Bir Yer Sağlayın!

Kedilerin psikolojik gereksinimleri arasında “kendini güvende hissetmek” çok önemli bir yer tutar çünkü doğada yalnız avlanan ve başka yırtıcılara da av olabilen kediler için yaralanmalar çok ciddi bir hayattakalım riski oluşturur. Bu nedenle kediler çevrelerinde kendilerine potansiyel tehdit olarak gördükleri her unsurdan (yabancı hayvanlar, yabancı insanlar ya da alışılmadık nesneler, yüksek sesler, garip kokular vb.) onlarla karşı karşıya gelmek yerine kaçınmayı tercih eder. Doğada bu gereksinimlerini güvenli buldukları yerlere sığınarak giderirler. Bir kedi için “güvenli yer”, ona özel, kendi büyüklüğüne yakın büyüklükte, korunaklı bir alan ya da hacimdir ve bu genelde yüksektedir. Güvenli yerler, kedi rahatladığında dinlenme ya da uyuma yeri olarak da kullanılabilir.

Kedinizin bu temel ihtiyacını karşılamak için evde yaratıcılığınızı kullanarak birçok “güvenli yer” üretebilirsiniz. Giriş-çıkış için delikler açılmış, içinde yumuşak tekstiller bulunan karton kutular, küçük ve içerlek hacimler, etrafı kapalı kedi yatakları uygun seçeneklerden bazılarıdır. Bu güvenli yerlerden bazıları mutlaka tavana yakın, yüksek yerlerde olmalı ve kedinizin buralara kolay erişim olmalıdır. Kedinizin taşıma çantası da onun için her zaman erişilebilir olması gereken bir güvenli yerdir. Veteriner ya da başka bir sebeple kedinizi taşımanız gerektiğinde taşıma çantası stres azaltıcı bir güvenli yer olacaktır. Kedinizin hem bu yerlerdeki güven duygusunu arttırmak ve hem de başta alışmasını kolaylaştırmak için üzerinde uyuduğu bir kumaşı ve sevdiği birinin giydiği bir giysi parçasını bu yerlere koyabilirsiniz.

Çok kedili evlerde güvenli yerlerin birden fazla giriş-çıkışı olması içerideki kedinin kendini diğer kediler tarafından kıstırılmış hissetmesini engeller. Böyle evlerde en az kedi sayısı kadar güvenli yer olmalı ve bunlar ayrı yerlerde bulunmalıdır.

Unsplash (@miklevasilyev)

Sütun 2 - Temel Çevresel Kaynakları Birden Fazla Sayıda ve Ayrı Yerlerde Sağlayın!

Kediler soliter (yalnız) olarak hayatta kalan bir tür oldukları için temel çevresel kaynaklara ulaşımları sırasında başka hayvanlarla rekabet, çatışma ve dolayısıyla hayattakalım riski oluşmaması açısından tek başlarına olmayı önemser, aksi durumda strese girerler.

Ev ortamında temel çevresel kaynaklar; su içme, beslenme, tuvalet, oyun, tırmalama ve dinlenme/uyuma yerlerini içerir. Bu kaynaklar, çok kedili evlerde rekabet oluşturmayan erişimler sunmak için, tek kedili evlerde ise kediye seçenek sunarak kontrol duygusunu desteklemek için birden fazla yerde bulunmalıdır. Her temel kaynak diğer kaynaklardan ayrı, kendi özel yerinde durmalıdır. Gıda ve su alanları birbirlerinden ayrılmalıdır. Tuvalet yeriyle diğer çevresel kaynaklar arasındaki mesafe fazla olmalıdır.

Çok kedili evlerde kediler bir ya da daha fazla sayıda “sosyal grup” oluşturabilir. (Aynı sosyal grupta olan kediler birbirlerine sürtünür, kuyruklarını dolar, birbirlerini yalar, birlikte oynar, dinlenir ve uyur.) Böyle ortamlarda her sosyal grubun kendi kaynaklarına diğer gruplarla rekabete girmeden ulaşması mümkün olmalıdır.

Kedi(ler) eğer dışarı çıkıyorsa bu kaynaklar mümkünse dışarıda da sağlanmalıdır. Beslenme kaynakları hastalık riski oluşturabilecek başka hayvanları çekmemek için dışarıda sunulmayabilir.

Pixabay (@blende12)

Sütun 3 - Oyun ve Yırtıcı Davranışlar İçin İmkân Sağlayın!

Kedilerin güçlü bir avcılık içgüdüsü vardır ve bu içgüdü “yırtıcı davranış dizisi”ni oluşturan şu davranışların gösterilmesini sağlar: Yer tespiti, yakalama (gizli takip, peşinden koşma, üzerine atılma), öldürme, hazırlama ve yeme. Doğada avlanma imkânı olan kedilerde bu davranış dizisi kedinin günlük aktivitesinin büyük bir kısmını oluşturur ve önemli düzeyde fiziksel efor ve zihinsel çaba gerektirir. Evdeki kedilerin bu davranışlarının engellenmesi çeşitli fiziksel ve psikolojik hastalıkların ve davranış bozukluklarının ortaya çıkmasına neden olabilir.

Kedilerin bu avlanma davranış dizisini evde gerçekleştirmesi, sahibi ya da sosyal olarak uyumlu olduğu diğer kedilerle oynamasıyla ve gıdaya erişmek için aktif çaba göstermesini gerektirecek besleme araçları ve pratikleriyle sağlanabilir.

Beslenmeyle ilgili olarak, evde farklı yerlere yiyecek saklayabilirsiniz, kuru mamayı dağıtarak ya da atarak verebilirsiniz, kendi yapacağınız ya da piyasada satılan puzzle besleyicileri kullanabilirsiniz.

Kedi beyninde oyun avlanma demektir. Olta tipi oyuncaklarla interaktif oyun ve kedinin ön patileriyle tutup arka bacaklarıyla tekmeleyeceği biraz daha büyükçe oyuncaklar kediye sağlanmalıdır. Oltanın ucundaki avlar kedinin kolaylıkla ağzıyla taşıyabilmesi için küçük olmalıdır. Oyuncaklar genel olarak büyüklük, biçim, doku ve renk olarak kedinin doğal avlarına benzemelidir. Oyuncakların ara ara değiştirilmesi kedinin motivasyonunu yüksek tutacaktır. Ne zaman ve nasıl oynattığınız da kedinizin motivasyonunu ve ilgi düzeyini doğrudan etkileyecektir. Daha aç olan bir kedinin oyun motivasyonu artacaktır. Olta oyunlarında uçtaki nesneyi kedinin uçan ya da yerde gezinen doğal bir avı gibi düşünmeli ve oltayı buna göre hareket ettirmelisiniz. Hiçbir avın avcısının üzerine doğru hareket etmeyeceğini, genelde saklana saklana kaçmak isteyeceğini unutmamalısınız. Kedinizin arada bir avı yakalayıp “öldürmesine” izin vermelisiniz. Bir oyun seansını takiben kedinizi sevdiği sağlıklı bir yiyecekle ödüllendirmelisiniz.

Oyun içi ve oyun dışı yaralanmaları engellemek için hiçbir oyunda el ve ayaklarınızı kullanmayın. Olta tipi ya da yutulabilecek parçaları olan oyuncaklar oyun seansı sonrasında kaldırılmalıdır. Çok kedili evlerde her kediyle ayrı yerlerde ve zamanlarda oynanmalıdır. Yaşlı kedilerin daha düşük düzeyli de olsa oyuna ihtiyacı olduğu unutulmamalıdır.

Sütun 4 - Pozitif, İstikrarlı ve Öngörülebilir İnsan-Kedi Etkileşimi Sağlayın!

Kediler sevdikleri insanlarla düzenli, arkadaşça ve öngörülebilir sosyal etkileşimden fayda sağlayan hayvanlardır. Bu sosyal etkileşimlerdeki tercihleri; genetik yapısına, küçüklükteki yetiştirilme koşullarına ve hayat deneyimlerine göre belirlenir. Genelde kediler sevdikleri insanlarla sık ama yoğunluğu düşük bir etkileşim düzenini tercih eder.

Kediyle kuracağınız etkileşimlerde kontrolü kediye bırakmalı yani etkileşimi kedinin başlatmasına, düzeyine, nasıl olacağına ve süresine kedinin karar vermesine izin vermelisiniz. Kedinin size yaklaşmasına, ellerinizi koklamasına izin vermelisiniz. Eğer rahat görünüyor ve etkileşimi istediğini gösteriyorsa başının, yanakları civarının, çene altının hafifçe okşanması iletişim kurmanın en iyi yoludur. Kedilerin çoğu, daha çok bu bölgelerin okşanmasından hoşlanır. Kedi etkileşimi istemediğini gösteriyorsa zorla başlatmaya çalışmamalı ya da bitirdiyse zorla sürdürmeye çalışmamalısınız. Okşamanın süresi, nerenin okşanacağı, kucağa gelip gelmemek, kendisiyle oynanması, yerden kaldırılması vb. tüm etkileşimsel konuların nasıl olacağını kedinizin bireysel tercihleri belirler ve bunlar kediden kediye ciddi farklılıklar gösterebilir. Kedi(leri)nizle güçlü bir bağ kurmak istiyorsanız onların sosyal etkileşimdeki bireysel tercihlerini öğrenmeli ve bunlara saygı göstermelisiniz.

2. ve 7. haftalar arası yavru kediler için belirleyici sosyalizasyon dönemidir ve bu dönemde kedilerin insanlarla pozitif etkileşimler yaşamaları ileride insanlarla ilişkiden zevk alan, az stres yaşayan, uyumlu kediler olmaları açısından için önemlidir. Yavru bir kedinin bu dönemde ortalama 4 farklı insanla, günde toplam 1 saat pozitif etkileşimde bulunmasının arkadaş canlısı yetişkin kediler ortaya çıkardığı gösterilmiştir.

Unsplash (@hamann)

Sütun 5 - Kedinin Koku Duyusunun Dikkate Alındığı Bir Ortam Sağlayın!

Kediler bize göre koku duyularına çok daha bağımlıdır. Çevrelerinde olup bitenleri anlamak, kendi mesajlarını çevreye iletmek ve konforlarını arttırmak için kokusal ve kimyasal bilgi aktarımını kullanırlar. Kokusal bilgi burunlarıyla algıladıkları ve salgı bezleriyle yaydıkları farklı kokuları içerir. Kimyasal bilgiler üst damaklarında bulunan, yardımcı bir koku organı olan vomeronasal organlarıyla algıladıkları ve vücutlarındaki salgı bezlerinden çevreye bıraktıkları feromonları içerir. Kediler kendilerini güvende hissettikleri alanlarının sınırlarını yüzlerini ve kafalarını sürterek kokusal ve feromonal işaretlerle belirler ve aynı şekilde çevreye başka kaynaklarca bırakılmış kokusal ve feromonal işaretleri önemserler.

Kedilerin bu davranışlarının engellenmemesi, benimsedikleri bölgelerindeki yani evdeki alıştıkları koku profilinin devamlılığı onlar için önemlidir. Güçlü kokuları olan kimyasalların ve ürünlerin kullanılmaması ve eve sokulmaması, üzerlerinde yattıkları tekstillerin hep birlikte, tek seferde yıkanmaması, kediye yeni sunulacak eşya ve objelere daha önceden kendi kokusunu ve feromonlarını taşıyan kumaşların sürtülmesi, çok kedili evlerde kedilerin aynı anda veterinere götürülmesi, sadece biri gitmişse geri geldiğinde diğer kediler sakinleşene kadar ayrı odada tutulması ve sentetik kedi feromonu yayıcısı kullanılması vb. önlemler kedilerin alıştıkları ve kendilerini rahat ve güvende hissetmelerini sağlayan ana faktörlerden biri olan çevresel koku profilinin korunmasına yardımcı olacaktır.

Bu İçerik Size Ne Hissettirdi?
  • Tebrikler! 10
  • Muhteşem! 2
  • İnanılmaz 2
  • Bilim Budur! 0
  • Mmm... Çok sapyoseksüel! 0
  • Güldürdü 0
  • Umut Verici! 0
  • Merak Uyandırıcı! 0
  • Üzücü! 0
  • Grrr... *@$# 0
  • İğrenç! 0
  • Korkutucu! 0
Kaynaklar ve İleri Okuma
  1. Türev İçerik Kaynağı: Journal of Feline Medicine and Surgery | Arşiv Bağlantısı

Evrim Ağacı'na her ay sadece 1 kahve ısmarlayarak destek olmak ister misiniz?

Şu iki siteden birini kullanarak şimdi destek olabilirsiniz:

kreosus.com/evrimagaci | patreon.com/evrimagaci

Çıktı Bilgisi: Bu sayfa, Evrim Ağacı yazdırma aracı kullanılarak 25/10/2020 19:50:40 tarihinde oluşturulmuştur. Evrim Ağacı'ndaki içeriklerin tamamı, birden fazla editör tarafından, durmaksızın elden geçirilmekte, güncellenmekte ve geliştirilmektedir. Dolayısıyla bu çıktının alındığı tarihten sonra yapılan güncellemeleri görmek ve bu içeriğin en güncel halini okumak için lütfen şu adrese gidiniz: https://evrimagaci.org/s/9114

İçerik Kullanım İzinleri: Evrim Ağacı'ndaki yazılı içerikler orijinallerine hiçbir şekilde dokunulmadığı müddetçe izin alınmaksızın paylaşılabilir, kopyalanabilir, yapıştırılabilir, çoğaltılabilir, basılabilir, dağıtılabilir, yayılabilir, alıntılanabilir. Ancak bu içeriklerin hiçbiri izin alınmaksızın değiştirilemez ve değiştirilmiş halleri Evrim Ağacı'na aitmiş gibi sunulamaz. Benzer şekilde, içeriklerin hiçbiri, söz konusu içeriğin açıkça belirtilmiş yazarlarından ve Evrim Ağacı'ndan başkasına aitmiş gibi sunulamaz. Bu sayfa izin alınmaksızın düzenlenemez, Evrim Ağacı logosu, yazar/editör bilgileri ve içeriğin diğer kısımları izin alınmaksızın değiştirilemez veya kaldırılamaz.

Reklamı Kapat
Güncel
Karma
Agora
Instagram
Hamile
Evrim Ağacı Duyurusu
Eşcinsellik
Lhc (Büyük Hadron Çarpıştırıcısı)
Mühendislik
Bakteri
Erkek
Pandemik
Astrobiyoloji
Sars Mers
Eczacılık
Antropoloji
Lipit
Kuantum Fiziği
Maskeler
Genetik Müdahale
Koku
İhtiyoloji
Genel Halk
Olasılık
Kuyrukluyıldız
Diş Hastalıkları
Nörobilim
Genetik
Diş Gelişimi
Daha Fazla İçerik Göster
Daha Fazla İçerik Göster
Reklamı Kapat
Reklamsız Deneyim

Evrim Ağacı'nın çalışmalarına Kreosus, Patreon veya YouTube üzerinden maddi destekte bulunarak hem Türkiye'de bilim anlatıcılığının gelişmesine katkı sağlayabilirsiniz, hem de site ve uygulamamızı reklamsız olarak deneyimleyebilirsiniz. Reklamsız deneyim, Evrim Ağacı'nda çeşitli kısımlarda gösterilen Google reklamlarını ve destek çağrılarını görmediğiniz, daha temiz bir site deneyimi sunmaktadır.

Kreosus

Kreosus'ta her 10₺'lik destek, 1 aylık reklamsız deneyime karşılık geliyor. Bu sayede, tek seferlik destekçilerimiz de, aylık destekçilerimiz de toplam destekleriyle doğru orantılı bir süre boyunca reklamsız deneyim elde edebiliyorlar.

Kreosus destekçilerimizin reklamsız deneyimi, destek olmaya başladıkları anda devreye girmektedir ve ek bir işleme gerek yoktur.

Patreon

Patreon destekçilerimiz, destek miktarından bağımsız olarak, Evrim Ağacı'na destek oldukları süre boyunca reklamsız deneyime erişmeyi sürdürebiliyorlar.

Patreon destekçilerimizin Patreon ile ilişkili e-posta hesapları, Evrim Ağacı'ndaki üyelik e-postaları ile birebir aynı olmalıdır. Patreon destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi 24 saat alabilmektedir.

YouTube

YouTube destekçilerimizin hepsi otomatik olarak reklamsız deneyime şimdilik erişemiyorlar ve şu anda, YouTube üzerinden her destek seviyesine reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. YouTube Destek Sistemi üzerinde sunulan farklı seviyelerin açıklamalarını okuyarak, hangi ayrıcalıklara erişebileceğinizi öğrenebilirsiniz.

Eğer seçtiğiniz seviye reklamsız deneyim ayrıcalığı sunuyorsa, destek olduktan sonra YouTube tarafından gösterilecek olan bağlantıdaki formu doldurarak reklamsız deneyime erişebilirsiniz. YouTube destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi, formu doldurduktan sonra 24-72 saat alabilmektedir.

Diğer Platformlar

Bu 3 platform haricinde destek olan destekçilerimize ne yazık ki reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. Destekleriniz sayesinde sistemlerimizi geliştirmeyi sürdürüyoruz ve umuyoruz bu ayrıcalıkları zamanla genişletebileceğiz.

Giriş yapmayı unutmayın!

Reklamsız deneyim için, maddi desteğiniz ile ilişkilendirilmiş olan Evrim Ağacı hesabınıza üye girişi yapmanız gerekmektedir. Giriş yapmadığınız takdirde reklamları görmeye devam edeceksinizdir.

Destek Ol
Türkiye'deki bilimseverlerin buluşma noktasına hoşgeldiniz!

Göster

Şifrenizi mi unuttunuz? Lütfen e-posta adresinizi giriniz. E-posta adresinize şifrenizi sıfırlamak için bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Eğer aktivasyon kodunu almadıysanız lütfen e-posta adresinizi giriniz. Üyeliğinizi aktive etmek için e-posta adresinize bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Close
“Sıradışı olun. Tuhaflığınız, sizi sihirli yapan şeydir.”
Parker Lewis
Geri Bildirim Gönder