Kayıp Bir Dişinin Hikayesi

Kayıp Bir Dişinin Hikayesi Feed the Data Monster
Yazar Sara Edquist Çağrı Mert Bakırcı Editör Çağrı Mert Bakırcı
5 dakika
393 Okunma Sayısı
Notlarım
Reklamı Kapat

Erkekler ve dişiler birbirinden farklıdır. Biyolojik açıdan bakıldığında bu konuda herhangi bir anlaşmazlık söz konusu değildir: farklı kromozomlar, farklı hormon dengeleri, farklı üreme organları. Bu farklılık birçok canlı için üreme organlarından öteye, fiziksel farklılıklara kadar uzanmaktadır. Bir türün erkekleri ve dişileri arasındaki fiziksel özelliklerin çarpıcı şekilde farklı olması eşeysel çift biçimlilik (sexual dimorphism) olarak adlandırılmaktadır. Eşeysel çift biçimlilik hayvanlar aleminde sıkça rastlanan bir durumdur: heybetli bir yelesi olan erkek aslana karşın hiç yelesi olmayan dişi aslan, gösterişli tüylere sahip erkek tavus kuşuna karşın soluk kahverengi tüyleri olan dişi tavus kuşu, dişi karadula karşın minicik erkek eşi (ya da yemeği ). Erkekler ve dişilerin dış görünüşlerindeki bu belirgin farklılıklara rağmen yine de türün tüm bireyleri aynı vücut biçimine sahiptir; erkek veya dişi, her iki aslan da büyük bir kedi görünümündedir. Göz korkutucu dişisinin yanında bir asalak kadar ufacık kalan erkek fener balığı bile, dişisini bulana dek bir balığın genel vücut biçimine sahiptir.

Ancak, nadiren de olsa, tabiat ana sıradanlıktan uzaklaşarak bize sürprizler yapar. Bazen öyle aşırı eşeysel çift biçimlilik örneklerine rastlarız ki dişi ve erkeğin aynı türe ait olduğunu söylemek zorlaşır.

Eşeysel çift biçimliliğin aşırı uçtaki örneklerinden biri, tuhaf çiftleşme yöntemiyle de gerçekten benzersiz olan Myrmecolacidae isimli bir böcek ailesidir. Bu böcekler, yaşamlarının çoğunu diğer böcek türlerinin iç asalakları olarak geçirirler. Konakçı dışında yaşamlarına başlayan larva halindeki yavrular, enerji stokları bitmeden bir konakçı bulup ondan beslenerek gelişimlerine devam ederler. İşte bu aşamada işler tuhaflaşmaya başlar.

Reklamı Kapat

Çoğu asalağın aksine, türün dişisi ile erkeği aynı konakçıyı kullanmazlar; erkeklerin konakçısı karınca iken dişiler cırcır böceği, çekirge veya peygamberdevesinin içinde yuvalanırlar. Aslında bu asalakların yuvalandıkları böcek çeşidi çok fazla değildir, hatta bu konuda oldukça seçicidirler. Erkekleri yuva olarak sadece karıncaları seçerler, dişileri ise türlerine göre sadece cırcır böceği, çekirge veya peygamberdevesi seçeneklerinden birinde yuvalanırlar.

Aynı türün erkekleri ve dişileri bir şekilde farklı konakçı tercihleri yapmışlardır. Ancak yuvalanabilmeleri için önce konakçılarının onlara karşı geliştirdikleri, önce içeriye girişteki dış savunmalarını, sonra da bağışıklık sistemi gibi iç savunmalarını aşıp hayatta kalabilmeleri gerekmektedir. Böylece farklı konakçılarda karşılarına çıkan, kendilerine özgü ortamlarla birlikte özelleşme de gündeme gelmiştir. Fakat bir sorunları daha vardır.

Erkek ve dişinin çiftleşmek için bir araya gelmesi gerekmektedir. Konakçı karınca ve konakçı cırcır böceğinin onlara yardım edip ikisini bir araya getirmeleri düşünülemez, zaten erkek de dişi de iç asalaklardır. Bu durumda tek seçenek konakçıdan ayrılmaktır.

Gerçekte de, ama sadece erkek birey, konakçısından ayrılır ve tipik bir kanatlı yetişkin böcek haline dönüşür. Bu sırada dişi hâlâ kendi konakçısının içindedir. Yetişkin erkek, serbest yaşayan bir böcek şekline dönüştükten sonra genellikle sadece birkaç saat hayatta kalabilir. Bu nedenle, artık tek amacı çabucak bir dişi bulup onunla çiftleşmektir.

“Fakat bunların iç asalak olduklarını ve sadece erkeklerin konakçılarını terk ettiklerini söylediniz. Nasıl olacak da dişi birey, konakçısının içindeyken ve erkek de dışarıdayken ikisi birbiriyle çiftleşecek?” diye sorabilirsiniz. Çok güzel bir soru. İşte, işler burada biraz daha tuhaflaşır.

Evrim Ağacı'ndan Mesaj

Dişi, vücudunun bir kısmını dışarı çıkarır ve uçan erkeği cezbedecek feromonları salgılar. Erkek, dişi kokusunu algıladığında ona doğru uçar. Dişi hâlâ cırcır böceği konakçısının içindeyken, erkek de dışarıdayken çiftleşirler. Bundan kısa bir süre sonra da, kalan azıcık enerji stoğunu tümüyle tüketmiş olan erkek ölür. Artık döllenmiş yumurtalara sahip olan dişi ise konakçısının hareket kabiliyetinden yararlanarak yüzbinlerce yavruyu dış dünyaya saçar.

Oldukça karmaşık bir yaşam döngüsüne sahip olan bu hayvanlar hakkında edindiğimiz tüm bilgilere rağmen, ki büyük resimden bakıldığında bildiklerimiz aslında çok da fazla değildir, 2003’e kadar, vücut şekillerindeki aşırı farklılık (eşeysel çift biçimlilik) nedeniyle, dişi Myrmecolacid ile erkeği arasında bir bağ kurulamamıştı. Grup içindeki birçok erkek tür ve birkaç da dişi tanımlanmış olmasına karşın bunların farklı türlerden oldukları düşünülmüştü.

Bu durum Dr. Jeyaraney Kathirithamby ve Dr. J. Spencer Johnston'ın Teksas’ta dişi bir Caenocholax fenyesi bireyini tanımlamasına kadar böyle sürmüştü. Araştırmacılar 2003 yılında her biri kendi konakçılarından olmak üzere hem erkek hem de dişi Myrmecolacid örnekleri almışlar ve her bireyi ayrıntılarıyla tanımlayıp genetik analizden geçirerek Myrmecolacid türüne ait erkek ve dişi bireyleri belirleyebilmişlerdi.

Erkek Caenocholax fenyesi ilk kez 1904 yılında belirlenmişti. İlk dişi ise bundan 94 yıl sonra bulunabilmişti. 94 yıl boyunca türün dişisini nerede bulabileceğimize dair hiçbir fikrimiz yoktu. Yıllarca süren aşırı dikkatli araştırmalar ve erkekle dişinin DNA dizilimlerinin karşılaştırılması sonucunda bu tespit yapılabilmiştir.

Reklamı Kapat

Myrmecolacid türünde rastlanan bu tuhaf eşeysel çift biçimlilik vakası, aynı türde cinsiyetlerin nasıl farklılaştığına dair pek çok soruyu akla getirmektedir. Aynı türün birbirinden çok farklı olan erkek ve dişi bireyleri nasıl oluyor da başarıyla üreyebiliyorlar? Eşeysel çift biçimlilik acaba nasıl evrimleşti?

Ve bir gizemin çözümünü acaba kaç kere yanlış yerde aradık?

Okundu Olarak İşaretle
Bu İçerik Size Ne Hissettirdi?
  • Tebrikler! 1
  • İnanılmaz 1
  • Merak Uyandırıcı! 1
  • Muhteşem! 0
  • Bilim Budur! 0
  • Mmm... Çok sapyoseksüel! 0
  • Güldürdü 0
  • Umut Verici! 0
  • Üzücü! 0
  • Grrr... *@$# 0
  • İğrenç! 0
  • Korkutucu! 0
Kaynaklar ve İleri Okuma

Evrim Ağacı'na her ay sadece 1 kahve ısmarlayarak destek olmak ister misiniz?

Şu iki siteden birini kullanarak şimdi destek olabilirsiniz:

kreosus.com/evrimagaci | patreon.com/evrimagaci

Çıktı Bilgisi: Bu sayfa, Evrim Ağacı yazdırma aracı kullanılarak 06/12/2021 00:20:57 tarihinde oluşturulmuştur. Evrim Ağacı'ndaki içeriklerin tamamı, birden fazla editör tarafından, durmaksızın elden geçirilmekte, güncellenmekte ve geliştirilmektedir. Dolayısıyla bu çıktının alındığı tarihten sonra yapılan güncellemeleri görmek ve bu içeriğin en güncel halini okumak için lütfen şu adrese gidiniz: https://evrimagaci.org/s/5212

İçerik Kullanım İzinleri: Evrim Ağacı'ndaki yazılı içerikler orijinallerine hiçbir şekilde dokunulmadığı müddetçe izin alınmaksızın paylaşılabilir, kopyalanabilir, yapıştırılabilir, çoğaltılabilir, basılabilir, dağıtılabilir, yayılabilir, alıntılanabilir. Ancak bu içeriklerin hiçbiri izin alınmaksızın değiştirilemez ve değiştirilmiş halleri Evrim Ağacı'na aitmiş gibi sunulamaz. Benzer şekilde, içeriklerin hiçbiri, söz konusu içeriğin açıkça belirtilmiş yazarlarından ve Evrim Ağacı'ndan başkasına aitmiş gibi sunulamaz. Bu sayfa izin alınmaksızın düzenlenemez, Evrim Ağacı logosu, yazar/editör bilgileri ve içeriğin diğer kısımları izin alınmaksızın değiştirilemez veya kaldırılamaz.

Reklamı Kapat
Kategoriler ve Etiketler
Tümünü Göster
Size Özel
İçerikler
Instagram
Mutasyon
Toplumsal Cinsiyet
Spor
Sinir Hücresi
Bitkiler
Stephen Hawking
Koruma
Cinsiyet
Erkek
Bağışıklık Sistemi
İnsanın Evrimi
Astrofotoğrafçılık
Kilometre
Periyodik Tablo
Yavru
Teknoloji
Tehlike
Zeka
Bilimkurgu
Bilişsel
Besin
Sinir
Odontoloji
Doğal
Anne
Daha Fazla İçerik Göster
Evrim Ağacı'na Destek Ol
Evrim Ağacı'nın %100 okur destekli bir bilim platformu olduğunu biliyor muydunuz? Evrim Ağacı'nın maddi destekçileri arasına katılarak Türkiye'de bilimin yayılmasına güç katmak için hemen buraya tıklayın.
Popüler Yazılar
30 gün
90 gün
1 yıl
EA Akademi
Evrim Ağacı Akademi (ya da kısaca EA Akademi), 2010 yılından beri ürettiğimiz makalelerden oluşan ve kendi kendinizi bilimin çeşitli dallarında eğitebileceğiniz bir çevirim içi eğitim girişimi! Evrim Ağacı Akademi'yi buraya tıklayarak görebilirsiniz. Daha fazla bilgi için buraya tıklayın.
Etkinlik & İlan
Bilim ile ilgili bir etkinlik mi düzenliyorsunuz? Yoksa bilim insanlarını veya bilimseverleri ilgilendiren bir iş, staj, çalıştay, makale çağrısı vb. bir duyurunuz mu var? Etkinlik & İlan Platformumuzda paylaşın, milyonlarca bilimsevere ulaşsın.
Podcast
Evrim Ağacı'nın birçok içeriğinin profesyonel ses sanatçıları tarafından seslendirildiğini biliyor muydunuz? Bunların hepsini Podcast Platformumuzda dinleyebilirsiniz. Ayrıca Spotify, iTunes, Google Podcast ve YouTube bağlantılarını da bir arada bulabilirsiniz.
Yazı Geçmişi
Okuma Geçmişi
Notlarım
İlerleme Durumunu Güncelle
Okudum
Sonra Oku
Not Ekle
Kaldığım Yeri İşaretle
Göz Attım

Evrim Ağacı tarafından otomatik olarak takip edilen işlemleri istediğin zaman durdurabilirsin.
[Site ayalarına git...]

Filtrele
Listele
Bu yazıdaki hareketlerin
Devamını Göster
Filtrele
Listele
Tüm Okuma Geçmişin
Devamını Göster
0/10000

Göster

Şifremi unuttum Üyelik Aktivasyonu

Göster

Şifrenizi mi unuttunuz? Lütfen e-posta adresinizi giriniz. E-posta adresinize şifrenizi sıfırlamak için bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Eğer aktivasyon kodunu almadıysanız lütfen e-posta adresinizi giriniz. Üyeliğinizi aktive etmek için e-posta adresinize bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Close
Geri Bildirim Gönder
Reklamsız Deneyim

Evrim Ağacı'nın çalışmalarına Kreosus, Patreon veya YouTube üzerinden maddi destekte bulunarak hem Türkiye'de bilim anlatıcılığının gelişmesine katkı sağlayabilirsiniz, hem de site ve uygulamamızı reklamsız olarak deneyimleyebilirsiniz. Reklamsız deneyim, Evrim Ağacı'nda çeşitli kısımlarda gösterilen Google reklamlarını ve destek çağrılarını görmediğiniz, daha temiz bir site deneyimi sunmaktadır.

Kreosus

Kreosus'ta her 10₺'lik destek, 1 aylık reklamsız deneyime karşılık geliyor. Bu sayede, tek seferlik destekçilerimiz de, aylık destekçilerimiz de toplam destekleriyle doğru orantılı bir süre boyunca reklamsız deneyim elde edebiliyorlar.

Kreosus destekçilerimizin reklamsız deneyimi, destek olmaya başladıkları anda devreye girmektedir ve ek bir işleme gerek yoktur.

Patreon

Patreon destekçilerimiz, destek miktarından bağımsız olarak, Evrim Ağacı'na destek oldukları süre boyunca reklamsız deneyime erişmeyi sürdürebiliyorlar.

Patreon destekçilerimizin Patreon ile ilişkili e-posta hesapları, Evrim Ağacı'ndaki üyelik e-postaları ile birebir aynı olmalıdır. Patreon destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi 24 saat alabilmektedir.

YouTube

YouTube destekçilerimizin hepsi otomatik olarak reklamsız deneyime şimdilik erişemiyorlar ve şu anda, YouTube üzerinden her destek seviyesine reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. YouTube Destek Sistemi üzerinde sunulan farklı seviyelerin açıklamalarını okuyarak, hangi ayrıcalıklara erişebileceğinizi öğrenebilirsiniz.

Eğer seçtiğiniz seviye reklamsız deneyim ayrıcalığı sunuyorsa, destek olduktan sonra YouTube tarafından gösterilecek olan bağlantıdaki formu doldurarak reklamsız deneyime erişebilirsiniz. YouTube destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi, formu doldurduktan sonra 24-72 saat alabilmektedir.

Diğer Platformlar

Bu 3 platform haricinde destek olan destekçilerimize ne yazık ki reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. Destekleriniz sayesinde sistemlerimizi geliştirmeyi sürdürüyoruz ve umuyoruz bu ayrıcalıkları zamanla genişletebileceğiz.

Giriş yapmayı unutmayın!

Reklamsız deneyim için, maddi desteğiniz ile ilişkilendirilmiş olan Evrim Ağacı hesabınıza üye girişi yapmanız gerekmektedir. Giriş yapmadığınız takdirde reklamları görmeye devam edeceksinizdir.

Destek Ol
Sizi Takip Ediyor

Devamını Oku
Evrim Ağacı Uygulamasını
İndir
Chromium Tabanlı Mobil Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
İlk birkaç girişinizde zaten tarayıcınız size uygulamamızı indirmeyi önerecek. Önerideki tuşa tıklayarak uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu öneriyi, yukarıdaki videoda görebilirsiniz. Eğer bu öneri artık gözükmüyorsa, Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Chromium Tabanlı Masaüstü Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
Yeni uygulamamızı kurmak için tarayıcı çubuğundaki kurulum tuşuna tıklayın. "Yükle" (Install) tuşuna basarak kurulumu tamamlayın. Dilerseniz, Evrim Ağacı İleri Web Uygulaması'nı görev çubuğunuza sabitleyin. Uygulama logosuna sağ tıklayıp, "Görev Çubuğuna Sabitle" seçeneğine tıklayabilirsiniz. Eğer bu seçenek gözükmüyorsa, tarayıcının Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Safari Mobil Uygulama
Sırasıyla Paylaş -> Ana Ekrana Ekle -> Ekle tuşlarına basarak yeni mobil uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu basamakları görmek için yukarıdaki videoyu izleyebilirsiniz.

Daha fazla bilgi almak için tıklayın

Önizleme
Görseli Kaydet
Sıfırla
Vazgeç
Bu Eseri Neden Tavsiye Ediyorsun?
Aşağıdaki kutuya, isimli neden tavsiye ettiğini girebilirsin. Ne kadar detaylı ve kapsamlı bir analiz yaparsan, bu eseri [OKUMAK/İZLEMEK] isteyenleri o kadar doğru ve fazla bilgilendirmiş olacaksın. Tavsiyenin faydalı bulunması halinde Evrim Ağacı kullanıcılarından daha fazla UP kazanman [UP bilgi linki] mümkün olacak. Tavsiyenin sadece negatif içerikte olamayacağını, eğer bu sistemi kullanıyorsan tavsiye ettiğin içeriğin pozitif taraflarından bahsetmek zorunda olduğunu lütfen unutma. Yapıcı eleştiri hakkında daha fazla bilgi almak için burayı okuyabilirsin.
Tavsiye Et