Evrim Ağacı
Reklamı Kapat
Reklamı Kapat

Bu yazı, Evrim Ağacı'na ait, özgün bir içeriktir. Konu akışı, anlatım ve detaylar, Evrim Ağacı yazarı/yazarları tarafından hazırlanmış ve/veya derlenmiştir. Bu içerik için kullanılan kaynaklar, yazının sonunda gösterilmiştir. Bu içerik, diğer tüm içeriklerimiz gibi, İçerik Kullanım İzinleri'ne tabidir.

Facebookta böyle bir gönderinin altına bir ifade bırakmak istediğinizde oradaki "emojilerin" (dijital duygu ifadelerinin) o anda ne hissettiğinizi tam olarak yansıtamadığını hiç düşündüğünüz oldu mu? Hunharca öldürülecek olan zavallı fok için üzüntü mü? Yoksa baltayı acımasızca indirecek olan avcıya karşı kızgınlık mı? Belki de ikisi birden? 

Tıpkı bu durumda olduğu gibi, aynı anda deneyimlediğimiz bu “karma” duyguları (hem üzüntü hem öfke gibi), hiç şüphe yok ki, gündelik hayatlarımızda da sıklıkla yaşıyoruz. Kim bilir, hayatı çok ciddiye almayıp vurdumduymaz tavırlarıyla etrafına neşe saçan arkadaşınızı bu özelliğinden dolayı takdir ediyor, ama söz konusu sizin sorunlarınız olduğunda sergilediği bu aynı ciddiyetten uzak tavır belki de ona öfke duymanıza neden oluyordur?

Tamamen doğal olan fakat kafa karışıklığına yol açıp bizi rahatsız eden ve kimi zaman canımızdan bezdiren bu duygu çatışmalarını niçin yaşıyoruz ve bu ikilemler ne anlama geliyorlar? Bu can alıcı soruların cevabına geçmeden evvel dilerseniz duyguları bir masaya yatıralım.

Duygular, ilkel ve karmaşık olmak üzere iki kategori altında toplanabilir. Psikolog Robert Plutchik’e göre, ilkel (temel) duyguların her biri (benimseme/ilgi, mutluluk, üzüntü, kızgınlık, korku, endişe, şaşırma ve tiksinti) tek bir yüz ifadesine karşılık gelir. Bu duygular evrensel ve doğuştandırlar. Örneğin, “gülme” her kültürde mutluluğun ve sosyal benimsenmenin işareti iken, yine bir diğer temel duygu olan “ağlama” üzüntü belirtisidir. Karmaşık duygular ise kıskançlık, suçluluk, sempati (bir başkasının acısını paylaşma), gurur, minnettarlık ve küçümsemeyi içerir ve bilişsel bir içeriğe sahiptirler. Örneğin, kıskançlık duygusu başkalarının sahip olduğu şeyler üzerine düşünmeyle tetiklenen bir histir. Utanç ise arzulanan koşullara erişememe hissiyatına karşılık olarak verilen acı dolu bir duygudur.

Karma duygular

Farklı duyguların bir arada yaşandığı karma duygularda ise bir kişi aynı anda hem üzgün hem de mutlu olabilir. Hal Ersner-Herschfield ve arkadaşlarının 2008 yılında yürüttüğü bir araştırmaya göre karma duygu deneyimi yaşa bağlı olarak artar. Çünkü, teorik olarak, “fazla zamanının kalmadığını” deneyimlemek insanların yaşamdan zevk almasını ve dolayısıyla “mutluluk” gibi olumlu duygular içinde olmalarını sağlıyor. Diğer taraftan aynı zamansal sınırlama, bu olumlu deneyimlerin biteceğine dair olan farkındalığı artırarak kişide karma duygular yaşanmasına sebep oluyor. Araştırmacılar, “beklenilen son” ile karma duygu deneyimleme arasındaki ilişkiyi test ederek böyle bir sonuca vardılar. Çalışmalarının birinde katılımcılar, kendileri için özel bir anlamı olan bir yerde bulunduklarını sürekli olarak hayal ettiler. Diğer bir grup katılımcı ise kendileri için anlamlı olan bir yerde “son kez” bulunduklarını zihinlerinde canlandırdılar. Buna göre “son kez” bulunduklarını hayal edenler diğer gruba kıyasla daha fazla karma duygular yaşadılar. 

Mezuniyet günlerinde ya da emekliye ayrılmadan önceki son iş günümüzde kendimizi neden hem mutlu hem de buruk hissettiğimizi şimdi daha iyi anlıyoruzdur herhalde. “Zamanın kısıtlı olması” hissinden dolayı yaşadığımız bu karma duygular sadece bununla sınırlı değil elbette. Bu duruma bir diğer örnek ise “nostaljik” hissetmemizden verilebilir. Nostalji, yaşanıp bitmiş anıların getirdiği güzel duygular ile o hoş hatıraların bir daha asla yaşanılmayacağının verdiği ızdırabın bir karışımıdır. 

Diğer taraftan karma duyguların tümü, hissedilen zaman kısıtlaması sebebiyle oluşmazlar. Yukarıda bahsedilen facebook gönderisi için hissettiğiniz karma duygular ya da zayıflamak için uzun süredir yürüttüğünüz rejim programından sonra bir dilim pasta yemenin verdiği hem keyif hem de suçluluk hissini buna örnek olarak verebiliriz. 

Karma duygular ve renkler

Renk karışımları ile karma duygular arasında bir benzerlik kurmak istersek, tıpkı ana renklerden (kırmızı, mavi ve sarı) ikisini karıştırdığımızda mor, portakal rengi veya yeşil gibi ikincil renkleri elde etmemiz gibi, iki veya daha fazla ilkel (temel) duyguyu farklı yoğunluklarda karıştırdığımızda da çeşitli duygular elde etmek mümkündür. Örneğin “benimseme” ve “mutluluk” duygularının birleşimi, sevgiyle alakalı (özlem, şehvet, şefkat gibi) karma duygulara karşılık gelirken, “tiksinti” ve “kızgınlık” hislerinin bir arada bulunması “küçümsemeyle karışık düşmanlık (nefret)” karma duygu durumuna yol açar. Benzer şekilde korku ve kızgınlık, kıskançlığı oluşturur. Diğer bir deyişle kıskançlık, sevdiğimiz kişiyle olan ilişkimizde üçüncü bir kişinin bizim yerimizi alabilme ihtimalinden dolayı duyduğumuz şüpheden kaynaklanır. 

Karma duygular bize nasıl yardımcı olurlar?

Bazılarımız bir kişiye karşı, o kişiyi sevmek ya da sevmemek gibi tek bir duygu beslemesi gerektiğini düşünür. Oysaki daha fazla bilgi akışına maruz kaldığımızı ve dolayısıyla ne kadar olgun ve zeki varlıklar olduğumuzu ortaya koydukları için birbirine zıt bu hisleri kabul etmek oldukça önemlidir. Yukarıda bahsettiğimiz neşeli ve vurdumduymaz arkadaşınıza karşı hissettiğiniz karma duygular örneğine dönersek, düşünüş tarzınızda meydana getireceğiniz değişikliklerle duygusal tutumunuza yön verebilirsiniz. Diğer bir deyişle, o kişiyle ilgili hissettiğiniz olumlu ya da olumsuz duygudan biri üzerine dikkatinizi/düşünmenizi yoğunlaştırmanız, ağır basacak olan duyguyu belirleyecektir.

Evrim Ağacı'ndan Mesaj

Karma duygular, aynı zamanda, sevdiğimiz bir kişinin vefatı gibi hayatın tatsız yönleriyle başa çıkmamızı da sağlarlar. Örneğin yasını tuttuğumuz kişiyle yaşadığımız olumlu anıları düşünmek, ölüm acısıyla sağlıklı bir şekilde başa çıkmaya yardımcı olur. Hal Ersner-Herschfield ve arkadaşlarının yukarıda bahsettiğimiz çalışması karma duygular ile beden ve zihin sağlığı arasındaki ilişkiye de işaret ediyor. Buna göre, olumsuz duygular içindeyken olumlu duyguları deneyimleyebilme becerisi, stresli durumlarda pozitif olan şeyleri görebilmemizi sağlayıp kötü olaylara karşı bizleri daha güçlü ve dayanıklı kılarak sağlığımızı olumlu yönde etkilemektedir. Uzun lafın kısası, zorluklarla mücadelenin belki de en önemli yolu “hayatın basit güzelliklerini görebilmek”ten geçiyor. 

Bu İçerik Size Ne Hissettirdi?
  • Muhteşem! 0
  • Tebrikler! 0
  • Bilim Budur! 0
  • Mmm... Çok sapyoseksüel! 0
  • Güldürdü 0
  • İnanılmaz 0
  • Umut Verici! 0
  • Merak Uyandırıcı! 0
  • Üzücü! 0
  • Grrr... *@$# 0
  • İğrenç! 0
  • Korkutucu! 0
Kaynaklar ve İleri Okuma

Evrim Ağacı'na her ay sadece 1 kahve ısmarlayarak destek olmak ister misiniz?

Şu iki siteden birini kullanarak şimdi destek olabilirsiniz:

kreosus.com/evrimagaci | patreon.com/evrimagaci

Çıktı Bilgisi: Bu sayfa, Evrim Ağacı yazdırma aracı kullanılarak 12/07/2020 09:34:15 tarihinde oluşturulmuştur. Evrim Ağacı'ndaki içeriklerin tamamı, birden fazla editör tarafından, durmaksızın elden geçirilmekte, güncellenmekte ve geliştirilmektedir. Dolayısıyla bu çıktının alındığı tarihten sonra yapılan güncellemeleri görmek ve bu içeriğin en güncel halini okumak için lütfen şu adrese gidiniz: https://evrimagaci.org/s/4322

İçerik Kullanım İzinleri: Evrim Ağacı'ndaki yazılı içerikler orijinallerine hiçbir şekilde dokunulmadığı müddetçe izin alınmaksızın paylaşılabilir, kopyalanabilir, yapıştırılabilir, çoğaltılabilir, basılabilir, dağıtılabilir, yayılabilir, alıntılanabilir. Ancak bu içeriklerin hiçbiri izin alınmaksızın değiştirilemez ve değiştirilmiş halleri Evrim Ağacı'na aitmiş gibi sunulamaz. Benzer şekilde, içeriklerin hiçbiri, söz konusu içeriğin açıkça belirtilmiş yazarlarından ve Evrim Ağacı'ndan başkasına aitmiş gibi sunulamaz. Bu sayfa izin alınmaksızın düzenlenemez, Evrim Ağacı logosu, yazar/editör bilgileri ve içeriğin diğer kısımları izin alınmaksızın değiştirilemez veya kaldırılamaz.

Reklamı Kapat
Güncel
Zihin
Bitki
İnsan Sağlığı
Virüs
Koronavirüs
Mantar
Tür
Sıcaklık
Makroevrim
Zooloji
Viral Enfeksiyon
Kozmoloji
Yapay Zeka
Lhc (Büyük Hadron Çarpıştırıcısı)
Devir
Beslenme
Genel Halk
Evrim Ağacı
Sars-Cov-2 (Covid19 Koronavirüs Salgını)
Su
Çocuk
Sosyal Mesafelendirme
Köpekler
Tarih
İnsan Evrimi
Daha Fazla İçerik Göster
Daha Fazla İçerik Göster
Reklamı Kapat
Reklamsız Deneyim

Evrim Ağacı'nın çalışmalarına Kreosus, Patreon veya YouTube üzerinden maddi destekte bulunarak hem Türkiye'de bilim anlatıcılığının gelişmesine katkı sağlayabilirsiniz, hem de site ve uygulamamızı reklamsız olarak deneyimleyebilirsiniz. Reklamsız deneyim, Evrim Ağacı'nda çeşitli kısımlarda gösterilen Google reklamlarını ve destek çağrılarını görmediğiniz, daha temiz bir site deneyimi sunmaktadır.

Kreosus

Kreosus'ta her 10₺'lik destek, 1 aylık reklamsız deneyime karşılık geliyor. Bu sayede, tek seferlik destekçilerimiz de, aylık destekçilerimiz de toplam destekleriyle doğru orantılı bir süre boyunca reklamsız deneyim elde edebiliyorlar.

Kreosus destekçilerimizin reklamsız deneyimi, destek olmaya başladıkları anda devreye girmektedir ve ek bir işleme gerek yoktur.

Patreon

Patreon destekçilerimiz, destek miktarından bağımsız olarak, Evrim Ağacı'na destek oldukları süre boyunca reklamsız deneyime erişmeyi sürdürebiliyorlar.

Patreon destekçilerimizin Patreon ile ilişkili e-posta hesapları, Evrim Ağacı'ndaki üyelik e-postaları ile birebir aynı olmalıdır. Patreon destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi 24 saat alabilmektedir.

YouTube

YouTube destekçilerimizin hepsi otomatik olarak reklamsız deneyime şimdilik erişemiyorlar ve şu anda, YouTube üzerinden her destek seviyesine reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. YouTube Destek Sistemi üzerinde sunulan farklı seviyelerin açıklamalarını okuyarak, hangi ayrıcalıklara erişebileceğinizi öğrenebilirsiniz.

Eğer seçtiğiniz seviye reklamsız deneyim ayrıcalığı sunuyorsa, destek olduktan sonra YouTube tarafından gösterilecek olan bağlantıdaki formu doldurarak reklamsız deneyime erişebilirsiniz. YouTube destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi, formu doldurduktan sonra 24-72 saat alabilmektedir.

Diğer Platformlar

Bu 3 platform haricinde destek olan destekçilerimize ne yazık ki reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. Destekleriniz sayesinde sistemlerimizi geliştirmeyi sürdürüyoruz ve umuyoruz bu ayrıcalıkları zamanla genişletebileceğiz.

Giriş yapmayı unutmayın!

Reklamsız deneyim için, maddi desteğiniz ile ilişkilendirilmiş olan Evrim Ağacı hesabınıza üye girişi yapmanız gerekmektedir. Giriş yapmadığınız takdirde reklamları görmeye devam edeceksinizdir.

Destek Ol
Türkiye'deki bilimseverlerin buluşma noktasına hoşgeldiniz!

Göster

Şifrenizi mi unuttunuz? Lütfen e-posta adresinizi giriniz. E-posta adresinize şifrenizi sıfırlamak için bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Eğer aktivasyon kodunu almadıysanız lütfen e-posta adresinizi giriniz. Üyeliğinizi aktive etmek için e-posta adresinize bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Close
“Halkın ekmeği ve sığınağı olması yetmez, kitapları da olmalıdır. Zihni açlıktan ölen birinin karnının dolu olmasının pek bir değeri yoktur.”
Mark Twain
Geri Bildirim Gönder