Gece Modu

Bu yazı, Evrim Ağacı'na ait, özgün bir içeriktir. Konu akışı, anlatım ve detaylar, Evrim Ağacı yazarı/yazarları tarafından hazırlanmış ve/veya derlenmiştir. Bu içerik için kullanılan kaynaklar, yazının sonunda gösterilmiştir. Bu içerik, diğer tüm içeriklerimiz gibi, İçerik Kullanım İzinleri'ne tabidir.

Bu yazı, Komplo Teorileri yazı dizisinin 2. yazısıdır. Dizinin ilk yazısına gitmek için buraya, dizideki tüm yazıları görmek için buraya tıklayınız. Yazı dizileri, EA Akademi'nin bir parçasıdır.

Yazı dizisi içindeki ilerleyişinizi kaydetmek için veya kayıt olun.

Komplo teorisi, 2 veya daha fazla insanın veya en az 1 organizasyonun tipik olarak "yasadışı" ya da "zararlı" olarak kabul edilen durum veya olayları gizlice planlayıp gerçekleştirdikten sonra üzerini örttüklerini ileri süren spekülatif hipotezlerden oluşan iddialardır. Günümüzde komplo teorileri genellikle akademik açıdan kabul edilen tarihi yaşanmışlıkları, farklı bir açıdan ele alan ve izah eden "ispatsız ama olası görülen açıklama" anlamında kullanılmaktadır.

Çağımızın en tehlikeli argüman çeşitlerinden birisidir; çünkü komplo teorisyenleri ispata ihtiyaç duymadıkları halde akla ve kulağa hoş gelen iddialarda bulunabilirler. Bu durum, halk arasında kolaylıkla tutunabilen fikir kırıntılarına ("memlere") neden olur. Bu memler kolaylıkla toplum içerisinde yayılır; ancak memin arkasında yatan argümanların hiçbir dayanak noktası bulunmayabilir. Bu durum, bilgi dezenformasyonunun en yaygın nedenlerinden birisidir. Syracuse Üniversitesi Maxwell Vatandaşlık ve Halkla İlişkiler Okulu'nda politik ekstremizm ve din-vahşet ilişkisi uzmanı politik bilimci Prof. Dr. Michael Barkun bunu şöyle izah ediyor:

Komplo teorilerinin bir önemli özelliği, sanki haklarında kanıt varmış gibi bir hale evrimleşebiliyor olmalarıdır. Bu durum, onları yanlışlanamaz kılmaktadır. Bu nedenle komplo teorileri, kanıt yerine inanca dayalı bir mesele halini almaktadır.

Komplo Teorilerinin Nitelikleri

Sosyolog Türkay Salim Nefes, politik komplo teorilerinin arkasında yatan ana psikolojinin, sosyal gruplar içerisindeki "gerçek ama gizli" olduğu iddia edilen güçleri aydınlatma girişimi olduğunu ileri sürmektedir. Barkun ise asıl meselenin "şeytani güçleri" açıklamak amacıyla komplo teorilerinin geliştirildiğini belirtmektedir. Barkun, komplo teorilerinin 3 temel özelliğinden söz etmektedir:

  • İlk olarak komplo teorileri, kurumsal analizlerin açıklayamadıklarını açıklayabileceklerini iddia ederler. Aslen kafa karıştırıcı olan dünyamıza dair, mantığa uygunmuş gibi gözüken açıklamalar geliştirirler.
  • İkincisi, komplo teorileri aşırı basittirler. Bu, insanları kendine çeker. Dünya'yı basitçe "iyi güçler" ve "kötü güçler" olarak ikiye bölerler. Tüm kötü güçleri tek bir kaynağa kadar indirgerler.
  • Üçüncüsü, komplo teorileri her zaman "gizli bilgi" olarak sunulurlar. Böylece diğerlerinin erişemeyeceği veya kabul etmeyeceği bilgiler gibi pazarlanırlar. Komplo teorisyenleri için kitleler "beyni yıkanmış sürüler"den ibarettir. Buna karşılık komplo teorisyenleri, kendilerini "sürünün dışında ve onlardan üstün" görürler. Bu sayede plan yapıcıların oyununu bozduklarına inanırlar.

Ne Yapmalısınız?

Her şeyin kaynağını istemekten sakın geri durmayın. Her şeyin nereden öğrenildiğini, neye dayandırıldığını, o dayandırılan kaynakların güvenilirliğini, referans alınan kişilerin akademik deneyimlerini, vb. öğrenmeye çalışın. Bu soruları iddia sahiplerine yönelttiğinizde, kolaylıkla gerçeklere ulaşabildiğinizi göreceksiniz.

Çoğu zaman komplo teorisyenleri, çok şey biliyormuş gibi gözüken, aslında konular hakkında pek az ve sığ bilgilere sahip olan kişilerdir. Bu kişileri mantıklı bir dizgiyi takip eden sorularla kolaylıkla tespit edebilirsiniz.

Bu İçerik Size Ne Hissettirdi?
  • Muhteşem! 0
  • Tebrikler! 1
  • Bilim Budur! 0
  • Mmm... Çok sapyoseksüel! 0
  • Güldürdü 0
  • İnanılmaz 0
  • Umut Verici! 0
  • Merak Uyandırıcı! 0
  • Üzücü! 0
  • Grrr... *@$# 0
  • İğrenç! 0
  • Korkutucu! 0

Evrim Ağacı'na her ay sadece 1 kahve ısmarlayarak destek olmak ister misiniz?

Şu iki siteden birini kullanarak şimdi destek olabilirsiniz:

kreosus.com/evrimagaci | patreon.com/evrimagaci

Çıktı Bilgisi: Bu sayfa, Evrim Ağacı yazdırma aracı kullanılarak 06/12/2019 15:07:43 tarihinde oluşturulmuştur. Evrim Ağacı'ndaki içeriklerin tamamı, birden fazla editör tarafından, durmaksızın elden geçirilmekte, güncellenmekte ve geliştirilmektedir. Dolayısıyla bu çıktının alındığı tarihten sonra yapılan güncellemeleri görmek ve bu içeriğin en güncel halini okumak için lütfen şu adrese gidiniz: https://evrimagaci.org/s/4110

İçerik Kullanım İzinleri: Evrim Ağacı'ndaki yazılı içerikler orijinallerine hiçbir şekilde dokunulmadığı müddetçe izin alınmaksızın paylaşılabilir, kopyalanabilir, yapıştırılabilir, çoğaltılabilir, basılabilir, dağıtılabilir, yayılabilir, alıntılanabilir. Ancak bu içeriklerin hiçbiri izin alınmaksızın değiştirilemez ve değiştirilmiş halleri Evrim Ağacı'na aitmiş gibi sunulamaz. Benzer şekilde, içeriklerin hiçbiri, söz konusu içeriğin açıkça belirtilmiş yazarlarından ve Evrim Ağacı'ndan başkasına aitmiş gibi sunulamaz. Bu sayfa izin alınmaksızın düzenlenemez, Evrim Ağacı logosu, yazar/editör bilgileri ve içeriğin diğer kısımları izin alınmaksızın değiştirilemez veya kaldırılamaz.

Soru Sorun!

Skeptikler Kılavuzu

İspat Yükü Nedir?

Öğrenmeye Devam Edin!
Evrim Ağacı %100 okur destekli bir bilim platformudur. Maddi destekte bulunarak Türkiye'de modern bilimin gelişmesine güç katmak ister misiniz?
Destek Ol
Gizle
Türkiye'deki bilimseverlerin buluşma noktasına hoşgeldiniz!

Göster

Şifremi unuttum Üyelik Aktivasyonu

Göster

Şifrenizi mi unuttunuz? Lütfen e-posta adresinizi giriniz. E-posta adresinize şifrenizi sıfırlamak için bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Eğer aktivasyon kodunu almadıysanız lütfen e-posta adresinizi giriniz. Üyeliğinizi aktive etmek için e-posta adresinize bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Close
“Kitaplar, olduğumuz yerde kalmamız gerektiği zamanlarda bize gidecek bir yer verirler.”
Mason Cooley
Geri Bildirim Gönder