Evrim Ağacı
Reklamı Kapat

Karıncalar (Formicidae)

Karıncalar (Formicidae)
Camponotus sp.
Asrın Akıncoğlu
Reklamı Kapat

Bu içerik, Evrim Ağacı'nın Yaşam Ağacı projesinin bir parçası olarak hazırlanmıştır. Yaşam Ağacı projesinin amacı, başta Türkiye'de bulunan türleri, Türkiye'deki doğa gözlemcilerimizin özgün fotoğraf ve video içerikleri ışığında, evrimsel akrabalık ilişkilerine uygun bir şekilde filogenetik bir ağaç üzerinde kategorize etmek, nihayetinde ise Dünya'daki tüm türleri yavaş yavaş Yaşam Ağacı'na eklemektir.

Bu yazı, Evrim Ağacı'nın tür gözlemleri ve türlere dair bilgileri barındıran Yaşam Ağacı projesinin bir parçası olarak hazırlanmıştır.

Tanım ve Genel Bilgiler

Genelde koyu kahverengi veya siyah renkli olan altı bacaklı, üç vütu bölmeli sosyal bacaklardır. Bazı türler açık krem renginde, kırmızı tonlarında ve hatta beyaz bile olabilir. Karıncaların birçoğunun görme yeteneği kısıtlıdır. Çünkü buna pek de ihtiyaç duymazlar. Salgıladıkları güçlü kimyasallar, feromonlar, haberleşmelerinin temelini oluşturur. Feromonlar, dokunmalar ve sesler yoluyla anlaşırlar. Yerlere diğer karıncalar tarafından takip edilebilecek koku izleri bırakarak ilerlerler ve bu kokuları uzun hareketli antenleri sayesinde algılarlar.

Antenleri kokunun yönü ve yoğunluğu gibi bilgileri sağlar. Hep gördüğümüz bir çizgi üstünde ilerleyen karınca topluluklarının bu hareketinin sebebi kokuyu takip ederek ilerlemeleridir. Örneğin bir yiyecek kaynağı bulan karınca bulduğu kaynaktan yuvasına dönerken gittiği yolu işaretler. İşaretlenen yolu fark eden diğer karıncalar da aynı yolu kullanarak yiyeceği bulur, parçalar ve yuvaya taşımaya başlar. Bu taşıma işlemi sırasında da yolu işaretlemeye devam ederler. Sonunda yiyecek kaynağı tükendiğinde veya ortadan kalktığında yuvaya dönen karıncalar artık yolu işaretlemeden döner ve koku havaya dağılır. Eğer yolları bir engel tarafından engellenirse yeni yollar keşfetmeye çalışır ve bu yeni yolları işaretlerler. Başarılı ve kolay geçilen güzergahları daha çok karınca kullanır, böylelikle daha çok karınca işaretler ve koku o tarafta yoğun olduğu için daha çok karınca tercih eder.

Camponotus cinsi bir karınca abdomeni (karnı), Kırklareli.
Camponotus cinsi bir karınca abdomeni (karnı), Kırklareli.
Asrın Akıncıoğlu

Feromonlar sadece yol belirlemede kullanılmaz. Saldırıya uğramış bir karınca, daha uzaklardan fark edilebilen, kendisine diğer karıncaları çekecek ve onları bir saldırı çılgınlığının içine sokacak bir çeşit alarm feromonu salgılar. Hatta bazı karınca türlerinin düşman karınca türlerinin kafasını karıştırmak ve onları kendi aralarında savaştırmak için feromonları taklit bile edebildikleri bilinmektedir.

Feromonlar yiyeceklerle karıştırılarak yuvanın içerisine aktarılır ve haber gönderilir. Hatta ağızdan ağza veya anüs beslenmesi yoluyla yiyecekler ve feromonlar aktarılır (Trophallaxis). Böylece karıncaların hangi görev grubuna (yiyecek arama, yavru bakımı vb.) ait oldukları birbirleri tarafından anlaşılmış olur. Kraliçe karıncaların da kendilerine ait özel feromonları vardır. Kraliçe bir şekilde öldüğünde veya feromon üretmeyi kestiğinde işçi karıncalar yeni bir kraliçe karınca üretmeye girişirler.

Evrimsel Tarih ve Taksonomi

Karıncaların yaşayan en yakın akrabaları yaban arıları (wasp) ve arılardır. Tabii yaban arıları aslında "gerçek arı" değildir. Hymenoptera (Zar Kanatlılar) takımındaki sosyal böceklerdir. Fosil kayıtları ışığında günümüzden 100 milyon yıl önce Kretase döneminde yaban arısı benzeri atalarından ayrıldıkları düşünülmektedir. E. O. Wilson ve meslektaşları 1966 yılında günümüzden 92 milyon yıl eskiye dayanan, kehribar içerisinde hapsolmuş karınca (Sphecomyrma) fosilleri keşfettiler. Bu fosiller bazı eşek arılarında bulunan ancak modern karıncalarda bulunmayan bazı özellikler taşıyordu. 2006 yılında C. Moreau ve meslektaşları, yaptıkları araştırmada ise karıncaların düşünülenden on milyonlarca yıl daha önce, günümüzden 168 milyon yıl önce bir çok otçul böcek türünün yükselişine denk gelen bir dönemde ortaya çıktığını ileri sürdüler.

Karınca diye isimlendirdiğimiz canlılar Arthropoda (Eklem Bacaklılar) şubesinin Hymenoptera (Zar Kanatlılar) takımından Vespoidea üst familyasına ait Formicidae isimli bir sosyal böcekler familyasıdır. Yani farklılaşmış zarsı kanatlara sahip böceklerdir. Formicidae ailesi, içerisinde 12.000'den fazla türü barındırmaktadır.

Ekolojik Dağılım ve Habitat

Karıncalar günümüzde Antartika dışında tüm kıtalarda varlıklarını sürdürmektedirler. Kolonici anlayışları ve işgalci yayılış tarzlarıyla bazı buzul bölgeler hariç neredeyse tüm yaşam alanlarında gözlemlenmişlerdir. Tarihte yanlışlıkla insan yoluyla taşınan karıncalar kolonileşme ve yayılma faaliyetleri sonucunda bir çok bölgeye yayılmışlardır.

Messor cinsi bir major işçi, Kırklareli.
Messor cinsi bir major işçi, Kırklareli.
Asrın Akıncıoğlu

Ortaya çıktıkları dönemde tüm böcek türlerinin %1'ine tekabül edecek kadar az olmalarına rağmen Paleojen döneminin başında baskın hale geldiler. Günümüzde ise hayvanların biyokütlesinin %20'sini karıncalar oluşturmaktadır. Yani etraftan rastgele bir hayvan seçecek olursanız matematiksel olarak her 5 canlıdan 1'i karınca olacaktır.

Davranış ve Etoloji

Bazı karıncaların karınlarındaki bir bölge ve alt çenelerini kullanarak özel sesler çıkardıkları ve bu sesler yoluyla da haberleştikleri bilinmektedir. Küçük korubeni kelebeği (Phengaris alcon) ve karınca yuvası böcekleri (Paussus sp.), karıncaların bu haberleşme mekanizmalarının içerisinde başarıyla sızmayı başaran türlerdir.

Evrim Ağacı'ndan Mesaj

Küçük korubeni kelebeği yumurtalarını karınca yuvasına bıraktıktan sonra larvalar, karınca larvalarıyla benzer frekansta sesler çıkarmaya başlarlar. İleri safhalarda korubeni larvaları kraliçe karıncayı taklit etmeye başlar. Bu durum bütün koloninin onları beslemeye çalışmasına yol açar. Öyle ki kendi larvalarını beslemez olurlar ve karınca larvaları ölür. Pupa oluşturan korubeni larvaları ise gelişimlerini tamamladıktan sonra yuvadan çıkarlar.

Süper Organizma Davranışı

Karıncalar genellikle göç ederken tehditle karşılaşma, aşılması gereken güçlü bir engelin varlığı, bazen de ulaşılması zor yiyecek kaynaklarına ulaşmaya çalışırken süper organizma davranışını gösterirler. Karıncalarda süper organizma davranışı karıncaların birbirlerini çok sıkı kavrayarak adeta tek bir organizma gibi hareket etmelerine verilen isimdir (sadece karıncalar değil, mercanlar gibi kolonileşen hayvanlarda da gözlenir). Bu davranış kraliçeyi, larvaları ve yumurtaları merkezinde tutan etten bir küre, suda yüzebilen bir sal yapımı, ulaşılması gereken yere yapılan bir köprü yapımı gibi süreçleri içerir! Tüm bu yapılar oluşturulurken sadece ama sadece karıncalar kullanılır. Başka dal, taş gibi materyaller dahi kullanılmaz.

Küçük olanlar minor işçi, büyük olanlar major işçi.
Küçük olanlar minor işçi, büyük olanlar major işçi.
Asrın Akıncıoğlu

Koloniler ve Süper Koloniler

Karınca kolonileri genelde 3 basit temel birimden oluşur. Kraliçe, işçi, asker. Erkek karıncalar ise belli zamanlarda üretilir, kraliçe ile çiftleşir ve ölürler. Kraliçe karınca iri ve bazı türlerde kanatlıdır, belli dönemlerde erkek karıncalarla çiftleşir ve yumurtlar. Dışarıya çıkmaz ve adeta bir bebek gibi korunur. Her kolonide tek bir kraliçe bulunmayabilir. Birden çok kraliçeye sahip koloniler de vardır. İşçi karıncalar ufak yapılı ve küçük kafalı olup yemek taşıma, larvalar ve kraliçenin bakımı, yuvanın temizliği gibi işlerle ilgilenirken, asker karıncalar daha iri, büyük kafalı ve büyük çeneli olup yuvanın ve karınca topluluğunun güvenliğini sağlarlar. Savaş durumunda asker karıncalarının yetersiz kaldığı zamanlarda bazı türlerin işçi karıncalarının patlayıp etrafa toksik maddeler saçarak intihar saldırısında bulunduğu da tespit edilmiştir.

Genetik ve çevresel faktörler koloni büyüklüğünü etkiler. Her türün genel koloni büyüklüğü ve yayılımı farklıdır. Toprakta yaşayan türlerin sayıları genelde ağaçta yaşayan türlere göre daha fazladır. Mevsimden mevsime aynı kolonideki birey sayısı azalıp artabilir. Formica yessensis türü 306 milyon işçi karıncaya sahip koloniler kurabilirken Formica fusca bazen sadece 500 işçiyle yetinir.

Kendinden kat kat ağır bir besin taşıyan işçi, Kırklareli.
Kendinden kat kat ağır bir besin taşıyan işçi, Kırklareli.
Asrın Akıncıoğlu

Süper koloniler ise birçok koloninin birleşmesi sonucu çok geniş alanlara yayılan karınca kolonileridir. Birleşen kolonilerin bireyler çiftleşmeyi önleyen genetik farklılıkları taşımaya devam eder ancak birbirlerine saldırganlık göstermezler ve beraber hareket ederler. 2000 yılında rapor edilen bilinen en büyük süper koloni yerin altında 2.7 km2 bir alana yayılmış ve tünellerle birbirine bağlı 45.000 yuvadan ve 300 milyonu aşkın işçi karınca ve bir milyon kraliçe karıncadan oluşmaktaydı!

2009 yılında Japonya, Avrupa ve Kaliforniya'da bulunan süper koloniler üzerinde yapılan araştırmada, karıncaların hidrokarbonların kimyasal profilleri ve birbirleriyle agresif olmayan tımarlama davranışları incelendi. Bu inceleme sonucunda bu 3 süper koloninin aslında birbirleriyle bağlantılı tek bir küresel mega-koloni olduğu ortaya çıktı. Yani bu milyarlara ulaşan sayılarıyla insanlardan sonraki en kalabalık hayvan topluluğuydu.

Diyet ve Metabolizma

Karıncalar genellikle hepçil hayvanlardır. Fakat bazı türler avcı ve etçildir. Bazı türlerde dolaylı otçulluk gözlemlenmektedir. Toplu halde diğer böcekleri avladıkları, ölü böcekleri parçalara ayırıp tükettikleri bilinmektedir. Yaprak kesici karıncalardan en büyükleri sapları keser küçükleri yaprakları küçük parçalara böler ancak bu yaprakları yemek için kesmezler. Belli bölgelerden kesilip alınmış mantarları yuvalarının özel odalarına yerleştirir ve onları bu yapraklarla beslerler.

Mantarlar için zehirli kimyasallar içeren yapraklar fark edildiği zaman bu yaprakların toplanmasına son verilir. Mantarlar tarafından üretilen gongylidia adı verilen yapılar mantarlardan toplanır ve tüketilmek üzere tüm koloniye dağıtılır. Karıncaların dış yüzeyindeki simbiyotik bakteriler, yuvaya sokulan ve mantarlara zarar verebilecek bakterileri öldüren antibiyotikler üretirler.

Bu İçerik Size Ne Hissettirdi?
  • Tebrikler! 4
  • Muhteşem! 1
  • İnanılmaz 1
  • Korkutucu! 1
  • Bilim Budur! 0
  • Mmm... Çok sapyoseksüel! 0
  • Güldürdü 0
  • Umut Verici! 0
  • Merak Uyandırıcı! 0
  • Üzücü! 0
  • Grrr... *@$# 0
  • İğrenç! 0
Kaynaklar ve İleri Okuma
  • Pierre André Latreille. (1809). Formicadea Latreille. GBIF | Arşiv Bağlantısı.
  • antwiki. Formicidae. (2020, Mayıs 28). Alındığı Tarih: 28 Mayıs 2020. Alındığı Yer: antwiki | Arşiv Bağlantısı
  • C. Moreau, et al. (2006). Phylogeny Of The Ants: Diversification In The Age Of Angiosperms. ads | Arşiv Bağlantısı.
  • Wikipedia. Ant. (2020, Mayıs 28). Alındığı Tarih: 28 Mayıs 2020. Alındığı Yer: Wikipedia | Arşiv Bağlantısı
  • Wikipedia. Ant Colony. (2020, Mayıs 28). Alındığı Tarih: 28 Mayıs 2020. Alındığı Yer: Wikipedia | Arşiv Bağlantısı
  • Wikipedia. Superorganism. (2020, Mayıs 28). Alındığı Tarih: 28 Mayıs 2020. Alındığı Yer: Wikipedia | Arşiv Bağlantısı
  • Wikipedia. Sphecomyrminae. (2020, Mayıs 28). Alındığı Tarih: 28 Mayıs 2020. Alındığı Yer: Wikipedia | Arşiv Bağlantısı
  • T. Giraud, et al. (2002). Evolution Of Supercolonies: The Argentine Ants Of Southern Europe. PNAS | Arşiv Bağlantısı.
  • C. Fernandez, et al. The 'Suicide Bomber Ant': Scientists Discover A New Exploding Insect That Rips Itself Apart And Releases Toxic Goo To Defend Its Colony From Enemies. (2018, Nisan 19). Alındığı Tarih: 28 Mayıs 2020. Alındığı Yer: Daily Mail | Arşiv Bağlantısı

Evrim Ağacı'na her ay sadece 1 kahve ısmarlayarak destek olmak ister misiniz?

Şu iki siteden birini kullanarak şimdi destek olabilirsiniz:

kreosus.com/evrimagaci | patreon.com/evrimagaci

Çıktı Bilgisi: Bu sayfa, Evrim Ağacı yazdırma aracı kullanılarak 10/07/2020 07:05:00 tarihinde oluşturulmuştur. Evrim Ağacı'ndaki içeriklerin tamamı, birden fazla editör tarafından, durmaksızın elden geçirilmekte, güncellenmekte ve geliştirilmektedir. Dolayısıyla bu çıktının alındığı tarihten sonra yapılan güncellemeleri görmek ve bu içeriğin en güncel halini okumak için lütfen şu adrese gidiniz: https://evrimagaci.org/s/8814

İçerik Kullanım İzinleri: Evrim Ağacı'ndaki yazılı içerikler orijinallerine hiçbir şekilde dokunulmadığı müddetçe izin alınmaksızın paylaşılabilir, kopyalanabilir, yapıştırılabilir, çoğaltılabilir, basılabilir, dağıtılabilir, yayılabilir, alıntılanabilir. Ancak bu içeriklerin hiçbiri izin alınmaksızın değiştirilemez ve değiştirilmiş halleri Evrim Ağacı'na aitmiş gibi sunulamaz. Benzer şekilde, içeriklerin hiçbiri, söz konusu içeriğin açıkça belirtilmiş yazarlarından ve Evrim Ağacı'ndan başkasına aitmiş gibi sunulamaz. Bu sayfa izin alınmaksızın düzenlenemez, Evrim Ağacı logosu, yazar/editör bilgileri ve içeriğin diğer kısımları izin alınmaksızın değiştirilemez veya kaldırılamaz.

Reklamı Kapat
Güncel
Genom
Makina
Fotoğraf
Kedigiller
Mars
Evrim Teorisi
Zeka
Ortak Ata
Kadın
Mikrop
Sağlık Bilimleri
Neandertal
Etimoloji
Ahlak
Çağ
Epigenetik
Diyet
Maske Takmak
Parçacık
Teknoloji
Richard Dawkins
Hormon
Tutarlılık
Eşey
İnsanlık
Daha Fazla İçerik Göster
Daha Fazla İçerik Göster
Reklamı Kapat
Reklamsız Deneyim

Evrim Ağacı'nın çalışmalarına Kreosus, Patreon veya YouTube üzerinden maddi destekte bulunarak hem Türkiye'de bilim anlatıcılığının gelişmesine katkı sağlayabilirsiniz, hem de site ve uygulamamızı reklamsız olarak deneyimleyebilirsiniz. Reklamsız deneyim, Evrim Ağacı'nda çeşitli kısımlarda gösterilen Google reklamlarını ve destek çağrılarını görmediğiniz, daha temiz bir site deneyimi sunmaktadır.

Kreosus

Kreosus'ta her 10₺'lik destek, 1 aylık reklamsız deneyime karşılık geliyor. Bu sayede, tek seferlik destekçilerimiz de, aylık destekçilerimiz de toplam destekleriyle doğru orantılı bir süre boyunca reklamsız deneyim elde edebiliyorlar.

Kreosus destekçilerimizin reklamsız deneyimi, destek olmaya başladıkları anda devreye girmektedir ve ek bir işleme gerek yoktur.

Patreon

Patreon destekçilerimiz, destek miktarından bağımsız olarak, Evrim Ağacı'na destek oldukları süre boyunca reklamsız deneyime erişmeyi sürdürebiliyorlar.

Patreon destekçilerimizin Patreon ile ilişkili e-posta hesapları, Evrim Ağacı'ndaki üyelik e-postaları ile birebir aynı olmalıdır. Patreon destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi 24 saat alabilmektedir.

YouTube

YouTube destekçilerimizin hepsi otomatik olarak reklamsız deneyime şimdilik erişemiyorlar ve şu anda, YouTube üzerinden her destek seviyesine reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. YouTube Destek Sistemi üzerinde sunulan farklı seviyelerin açıklamalarını okuyarak, hangi ayrıcalıklara erişebileceğinizi öğrenebilirsiniz.

Eğer seçtiğiniz seviye reklamsız deneyim ayrıcalığı sunuyorsa, destek olduktan sonra YouTube tarafından gösterilecek olan bağlantıdaki formu doldurarak reklamsız deneyime erişebilirsiniz. YouTube destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi, formu doldurduktan sonra 24-72 saat alabilmektedir.

Diğer Platformlar

Bu 3 platform haricinde destek olan destekçilerimize ne yazık ki reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. Destekleriniz sayesinde sistemlerimizi geliştirmeyi sürdürüyoruz ve umuyoruz bu ayrıcalıkları zamanla genişletebileceğiz.

Giriş yapmayı unutmayın!

Reklamsız deneyim için, maddi desteğiniz ile ilişkilendirilmiş olan Evrim Ağacı hesabınıza üye girişi yapmanız gerekmektedir. Giriş yapmadığınız takdirde reklamları görmeye devam edeceksinizdir.

Destek Ol
Türkiye'deki bilimseverlerin buluşma noktasına hoşgeldiniz!

Göster

Şifrenizi mi unuttunuz? Lütfen e-posta adresinizi giriniz. E-posta adresinize şifrenizi sıfırlamak için bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Eğer aktivasyon kodunu almadıysanız lütfen e-posta adresinizi giriniz. Üyeliğinizi aktive etmek için e-posta adresinize bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Close
“İnsan, inanmak isteyen bir hayvan türüdür; inanmak zorundadır. Eğer inancı için sağlam bir kanıt bulamıyorsa, sözde kanıtlarla kendini tatmin edecektir.”
Bertrand Russell
Geri Bildirim Gönder