Paylaşım Yap
Tüm Reklamları Kapat
Tüm Reklamları Kapat

Kanser, Yeni Türlerin Evrimleşmesine Neden Olabilir Mi?

Kanser, Yeni Türlerin Evrimleşmesine Neden Olabilir Mi? Ivan Fiala
Myxosporea üyeleri olan bu parazitler, yaşamlarının bir aşamasında balıklarda, diğerlerinde ise su solucanlarında yaşarlar.
10 dakika
5,035
  • Evrimsel Biyoloji
  • Onkoloji

Agresif kanserler öylesine şiddetli bir şekilde yayılabilir ki, dokularda yanlış yönde işlevselliğine sebep olabilir ve konak canlıyı daha çok tüketerek konaklarından kurtulmak isteyen istilacı parazitler gibi davranırlar. Biology Direct'te dolanan garip bir hipotez doğruysa, nadiren de olsa böyle bir şey mümkün olabilir: Konaklar arasında nasıl dolaşacağını öğrenen kanserler yavaş yavaş kendi çok hücreli türlerine dönüşebilir. Araştırmacılar, ilk bilinen örnek olup olmadıklarını anlamak için Myxosporea denilen bu ilginç deniz paraziti grubunu incelemektedir.

Mikroskopik parazitler arasında Myxosporea alt sınıfı neredeyse iki yüzyıl önce keşfedildi ve bugünlerde 2.000'den fazla tür tanındı. Karmaşık yaşam döngüleri çalışmayı özellikle zorlaştırıyor. Bilim insanları, balıklarda bulunanların, solucanlarda bulunanlarla aynı tür olduğunu ve tamamen farklı parazit sınıfları olmadığını 1980'lere kadar fark etmediler. Parazitlerin çoğu, sadece hayvan konaklarının dokularına sızmakla yetinirken, Myxosporea türleri sıklıkla konak canlının kendi hücrelerinin içinde ikâmet eder.

Tüm Reklamları Kapat

Myxosporea üyelerinden biri olan Kudoa septempunctata türünün sporları.
Myxosporea üyelerinden biri olan Kudoa septempunctata türünün sporları.
Wikipedia

Oldukça yakın zamana kadar Myxosporea, ne bitkiler, ne hayvanlar ne de mantarlar olarak sınıflandırılmayan ökaryotik çizginin dışındaki protistalar olduğu düşünülüyordu. Ancak 1995 yılında, Virginia Deniz Bilimleri Enstitüsü'de çalışan Mark Siddall ve meslektaşları, Myxosporea'ların, denizanası ve mercanları içeren filum olan Cnidaria üyeleri olduğunu savundu. O zamandan beri, genetik çalışmalar bu konumu güçlendirdi.

Ancak, onların evrim ağacı üzerindeki yerleri, Myxosporea'ların nasıl bu kadar garip özelliklerle sonuçlandığını açıklamıyor. Aynı zamanda bilinen en küçük hayvan genomlarından bazılarına sahipler. Örneğin, Kudoa iwatai'nin genomunun diğer tüm Cnidaria üyelerinin genomlarınınkinden önemli ölçüde daha küçük, sadece 22.5 megabaz olduğu tahmin edilmektedir. Bu, yakından ilişkili Cnidaria paraziti olan Polypodium hydriforme genomunun büyüklüğünün yirmide birinden daha az demek oluyor.

Tüm Reklamları Kapat

Cnidaria üyelerinin bazıları.
Cnidaria üyelerinin bazıları.
Wikipedia

Üstelik, onların genomları yıkıcı derecede azalmamıştır; özellikle çok hücreli yaşam için gerekli olduğu düşünülen belirli genlerden yoksundurlar. Karmaşık bir çok hücreli canlının, görünüşte gerekli olan bu genleri DNA'sının büyük parçalarıyla birlikte nasıl ve neden attığı açık değildir.

Yine de, Rusya Bilimler Akademisi'nde kıdemli bir araştırmacı olan Alexander Panchin ve meslektaşlarının, bu durumu açıklamak için oluşturdukları hipotez merak uyandırıyor: Myxosporea'ların başlangıçta Cnidaria akrabalarından bağımsız hayvanlar olarak değil, tümörler olarak dallanmalarını önerdiler.

Evrimsel "Skandallar"

Panchin, kanser-kaynaklı hayvanlar fikrinin çok zor geldiğini biliyor; öyle ki, makalede kendisi ve ortak yazarları bunları, Skandallar ("kanserden gelişen hayvanlar ile türleşmiş" şeklinde belirtilen bir kısaltma: İng; speciated by cancer development animals ) olarak adlandırıyorlar.

Evrim Ağacı'ndan Mesaj

İlk başta, Skandallar sadece bir düşünce deneyi idi. Panchin bulaşıcı kanserler hakkında yazarken, meslektaşlarının, bazı alışılmadık fakat basit paraziter hayvanlarda, karmaşık dokular için gereken genlerin ortaya çıktığını ifade ettiklerini duydu. Bunun ardından yapılan konuşmalar, Panchin'in “fantastik” bir fikir olarak adlandırdığı, bu basit parazitlerin kanserli kökenleri olabileceği fikrine yol açtı. Panchin şöyle belirtiyor: "Böylece tüm verileri aldık ve bu hipotezi önerdik."

Panchin'in üç-aşamalı senaryosuna göre; bir Skandal, kanser olarak başlayacak; ancak, herhangi bir kanser değil. Taşınabilir/bulaşabilir olması gerekirdi ki böylece konak canlı edindiği zaman ölmeyecekti; konak ölse dahi taşınabilecekti. O zaman, kanser, diğer türlere yayılmak zorunda kalacak ve daha sonra bağımsız olarak çok hücreliliğe dönüşecektir. Bu adımlar aşılmaz bir engel oluşturuyor gibi görünebilir ama yine de her birinin olabileceğini düşünmek için sebepler var. Bulaşabilir/taşınabilir kanserin ortaya çıkması olan ilk adım, en kolay olanıdır; çünkü nadir olmasına rağmen bunun gerçekleştiğini biliyoruz. Yüz Tümörü Hastalığı, diğer adıyla -Tasmanya şeytanı/canavarlarında görüldüğü için- "şeytan kanseri" olarak da bilinen DFTD (İngilizcesi: devil facial tumor desease) kanser, bu canlıların birbirlerini ısırmaları veya enfekte dokuyu yemeleri sonucu bir diğerine bulaşmasıyla canlıyı tüketen, son derece ölümcül bir hastalıktır (öyle ki henüz tedavisi bulanamamakla beraber, popülasyonda %90 azalmaya neden olmasından ötürü Avustralya ve Tasmanya hükümeti koruma programı başlatmıştır).

Bulaşıcı kanserden etkilenen Tazmanya şeytanı.
Bulaşıcı kanserden etkilenen Tazmanya şeytanı.
Mathias Appel

Daha yaygını; fakat belki de daha az ünü olan ve köpekler arasında cinsel yolla bulaşan Bulaşıcı Köpek Zührevi Kanseri (CTVT: ingilizcesi; canine transmissible veneral tumor) bilinmektedir ve yapılan bir araştırmaya göre, Cambridge Üniversitesi'nden Elizabeth Murchison ve meslektaşları, ilgili genomun yaklaşık 11.000 yıl önce ortaya çıktığını, son 8.500 yıldır ise bulaşıcı bir kanser olarak evrimleştiğini bulguladılar. 2014 raporunda Murchison ve ortak yazarları CTVT'yi, belki de “doğal hayattaki en eski ve en yaygın kanser” olarak tanımladılar. Ayrıca, bu konuyla ilgili, Evrim Ağacı'nda yazılan bir makaleyi buradan okumak isteyebilirsiniz

Bulaşıcı kanserler, memelilerle sınırlı değildir; aynı zamanda yumuşakçalarda da görülür. Dolayısıyla, bulaşıcı kanserlerin/tümörlerin de bir Cnidaria'da ortaya çıkmasının imkansız olacağını düşünmenin bir nedeni yoktur. Cnidaria'lar genel olarak kanserlere karşı bağışıklık kazanmaz. Eğer ki Myxosporea'lar "Skandallar" ise, büyük olasılıkla, örneğin Polypodium kuzenleri gibi diğer Cnidaria parazitlerin tümörleri olarak başlamışlardır.

Benzer şekilde, bulaşıcı kanserden etkilenen pasifik mavi midyesi (Mytilus trossulus)
Benzer şekilde, bulaşıcı kanserden etkilenen pasifik mavi midyesi (Mytilus trossulus)
NOAA

Bir kanserin diğer türlere yayılması pek mümkün görünmese de, Arizona Eyalet Üniversitesi'nde yardımcı doçent olan Athena Aktipis; "Bu hiç duyulmamış değil." diye söylüyor. Kanser evrimi konusunda uzmanlaşmış olan Aktipis, bir tenyadaki tümörlü hücreler ile enfekte olduğu keşfedilen HIV'li bir insanın olduğu bulgularındaki durumlara işaret etmektedir. Bu tür solucan kanserleri, bağışıklık sistemi zayıflamış insanlar arasında art arda ortaya çıkmıştır ve bilinen vakalar, tuhaf bir büyümenin kaynağının takip edildiği olayların sadece küçük bir azınlığını temsil etmektedir. Bu tür sıçramalar gözümüzün hemen önünde gerçekleşirse, ki ona göre, araştırmacılar CTVT ve DFTD gibi çok fazla bulaşıcı tümör örneği görmüşlerdir; Aktipis şunları ifade ediyor:

Tüm Reklamları Kapat

Belki de kanserin veya kanser-benzeri olguların, doğru koşullarda, diğer türlerde parazit olabileceği ihtimalini göz önünde bulundurmalıyız. Alanın, kanserin kendi türü veya kendi organizması olduğunda, parazit olduğu konusunda konuşamayacak kadar temkinli olduğunu düşünüyorum. Bu parazit bir organizmadır.

"Skandal hipotezi"nde belki de en az muhtemel adım, kanserli parazitin tek hücreli bir varlıktan farklı konaklara ve aşamalara sahip çok hücreli bir canlıya evrimleşmesidir. Myxosporea'lar basit hayvanlardır; ancak gerçekten çok hücrelidirler: Eğer bulaşıcı bir tümörden ortaya çıkarlarsa, o tümörün farklı hücre tiplerini geliştirmek zorunda kalması gerekirdi.

Çok hücreliliğin ökaryotlarda, kompleks tek hücreli canlıların yanı sıra bitkiler, hayvanlar ve mantarları içeren yaşam alanı olarak en az 25 kez evrimleştiği düşünülmektedir. Yine de hayvanlarda, soyumuzun temelinde sadece bir kez ortaya çıktığına inanılıyor. Ökaryotların bazı çok hücreli dalları tek hücreliliğe dönmüştür; ancak bunu yapan başka hiçbir hayvan bilinmemektedir, eğer, bazı bilim insanları gibi, kanserin kendisinin bir tür geri dönüşüm olduğunu düşünmüyorsanız tabi. Henüz çok hücreliliğin, Skandal hipotezi'ne uygun olarak kazanıldığı, ardından kaybolup tekrar kazanıldığı herhangi bir türün soyları yok gibi görünüyor. Bu duruma Panchin; "Bunun çok imkânsız bir senaryo olduğunu biliyoruz." diyor.

Elbet, bu olamayacağı anlamına gelmez; Aktipis şunu ekliyor:

Sanıyorum, bulaşıcı olan kanser hücreleri kümelerinin bir çeşit yaşam döngüsü gibi bir şeye evrimleşmeleri muhtemel olabilir. Evrimsel süreçle ilgili, başka bir organizmanın bir parçasından türetilmemiş evrim ağacının bir dalıysanız, yalnızca bir yaşam döngüsü geliştirebileceğinizi söyleyen hiçbir şey yoktur.

Kanıtların İzinden Gitmek

Skandal hipotezi için daha somut kanıtlar bulma ümidiyle Panchin ve ekibi, çeşitli basit türlerin (çoğu parazitik olan) genomlarını, beş Myxosporea, üç tek hücreli canlı ve 29 diğer hayvanın genomları ile karşılaştırdılar. Hücreler kötü huylu olduğunda sıklıkla kaybedilen genlerin yokluğunu kontrol ederek kanserli bir geçmişin ipuçlarını aradılar. Bunlar, anormal hücreleri vücuttan temizleyen düzenlenmiş kendi kendini feda eden apoptozda (programlanmış hücre ölümü) yer alan genleri içerir. Bulaşıcı bir tümörden gelişen herhangi bir organizma, muhtemelen bu tür genlerden yoksundur.

Tüm Reklamları Kapat

Bilim insanları, diğer parazitlerin en muhtemel Skandal adayları olmasını beklemelerine rağmen, yalnızca Myxosporea'lar, tümörü baskılayan genleri kaybetti. Böylece daha derine indiler ve Myxosporea'ların apoptoz ile ilgili o kadar çok gen kaybettiklerini bulmuşlardı ki muhtemelen bu ölüm yolunu hiç tetikleyemediler. Panchin, bu eksikliğe şöyle dikkat çekti: “Hayvanlar olan çok basitleştirilmiş parazitlere baksanız bile, kanserle ilgili bu gen eksikliğini görmüyoruz.

Aktipis, Panchin ve ortak yazarlarının “En azından bugün gördüğümüz bazı parazit organizmaların bulaşıcı kanserlerden evrimleşmiş olabileceği ihtimalini göz önünde bulundurmamız” ihtimaline dikkat çekiyor. Ancak, konunun bu kadarla sınırlı olmadığını şöyle ifade ediyor: “Bu makale, bu çalışma için bir başlangıçtır; hiçbir şekilde kesin bir kanıt değildir.

Öte yandan, Federal São Paulo Üniversitesi'nden parazitolog ve Myxosporea uzmanı Juliana Naldoni, Myxosporea'lar "Skandal" olduğu konusunda ikna olmuş değil. Bu düşüncesini şöyle belirtiyor:

Aslında onlar düşünülenden çok daha karmaşıktır ve ana canlıyla/konak ile oldukça karmaşık (ve spesifik) etkileşim mekanizmaları geliştirir.

Bazı türler, örneğin hareket için kaslara benzeyen yapılarla düzenlenen hücreler gibi karmaşık özelliklere de sahiptir. Naldoni, sadece böyle bir karmaşıklığın bir kanserden kaynaklanmasının makul olduğunu düşünmüyor. Cambridge Üniversitesi'ndeki, Murchison Taşınabilir Kanser Grubu ile birlikte doktora öğrencisi ve biyoinformatisyen Adrian Baez-Ortega, Naldoni ile aynı fikirde: "Çok inandırıcı olmasa da düşündürücü bir makaledir." şeklinde ifade ediyor düşüncesini. Örneğin, apoptoz genlerinin kaybından çok etkilenmiyor ve şöyle açıklıyor:

Tüm Reklamları Kapat

Agora Bilim Pazarı
Dünya Masalları Seçkisi Seti (6 Kitap)

Dünya Masalları Seçkisi

Derleyen: Luigi Dal Cin, Giusi Quarenghi

Zamansızdır masallar

Elimizden tutup bizi hayali diyarlarda gezmeye çıkarırlar

Bekler orada gizemli insanlar, efsanevi yaratıklar, sihirli olaylar

Çeşit çeşit renkler, duygular

Bu kitap dizisinde dünyanın dört bir yanından en güzel masallar bir araya geldi. Farklı farklı çizerler de hepsini resimledi.

Baba Yaga’nın Ormanında: Rusya’dan Masallar

Soğuk Rusya gecelerinde çocukların içini ısıtan masallar anlatılırmış. Bu masallardan bazıları bu kitapta toplanmış. Cadı Baba Yaga, kurbağa prenses, oyuncu ayı, oğlak çocuk ve daha nicesi bakalım neler yapmış?

Doğu’dan Bin Bir Masal

Evvel zaman içinde umutsuz bir şah, iyi kalpli bir kız ve yeniden hayal kurmak için bir sürü masal varmış. Bu masallardan bazıları bu kitapta toplanmış. Denizci Sindbad, Ali Baba, konuşan hayvanlar, Alaaddin ve daha nicesi bakalım neler yapmış?

Masallara Buyurun: İtalya’dan Sihirli Yiyecekler

Bin bir lezzet diyarı İtalya’nın masalları da birbirinden lezizmiş. Bu masallardan bazıları bu kitapta toplanmış. Tencerecik, sihirli tava, limon kız, pizza seven çocuk ve daha nicesi bakalım neler yapmış?

Mukaşi Mukaşi: Evvel Zaman İçinde Japonya’da

Güneşin doğduğu o uzak ülke Japonya’da gizemli ve güçlü varlıkların masalları anlatılırmış. Bu masallardan bazıları bu kitapta toplanmış. Su cini Kappa, parmak ucu boyundaki çocuk, turna kadın, tanuki’yle tilki ve daha nicesi bakalım neler yapmış?

Tamtamların Sesi: Afrika’dan On Masal

İnsanlığın beşiği Afrika’da anlatılan masallar çağlar boyunca herkese yol göstermiş. Bu masallardan bazıları bu kitapta toplanmış. Rüzgârın oğlu, tavşanlar, sincaplar, leoparlar, çakallar ve daha nicesi bakalım neler yapmış?

Tepeli Akbabanın Kanatları Üstünde: Şili’den Masallar

Doğasıyla göz kamaştıran Şili’de yeryüzünün ve göklerin masalları anlatılırmış. Bu masallardan bazıları bu kitapta toplanmış. Dev yılanlar, ilk çocuk Elal, yürüyen ağaç, beyaz lama, yıldız kızlar ve daha nicesi bakalım neler yapmış?

Devamını Göster
₺430.00
Dünya Masalları Seçkisi Seti (6 Kitap)

Böyle dramatik bir genom azalması bağlamında, apoptosis/apoptoz ile spesifik olarak ilgili genlerin eksikliğinin kanserli bir kökene işaret ettiği iddiası oldukça "aradan-seçilmiş" gibi görünmektedir.

Bunun dışında, çoğunlukla, bulaşıcı bir kanserin çok hücreliliğe evrimleşecek kadar uzun süre dayanabileceğinden şüpheleniyor. Kanser hücreleri inanılmaz derecede dengesiz genomlara sahiptir. Bu onların hızlı bir şekilde mutasyona uğramasına ve konak canlının savunmasını engellemesine izin vermesine rağmen, Baez-Ortega bunu evrimsel bir zaman çizelgesinde, şöyle gördüğünü ifade ediyor:

Bu çok zararlı bir stratejidir. Zaman geçtikçe, bir kanserin genomunun iyi bir kısmı işlevsiz veya anormal hale gelir ve bu sadece hayatta kalmayı değil, aynı zamanda çok hücreli olma gibi karmaşık özelliklerin gelişimini de engelleyebilir. Aktarılabilir bir kanser milyonlarca yıldır hayatta kalsa bile, tek hücreli bir parazit olarak kalması çok daha muhtemeldir.

Bununla birlikte, Skandal hipotezinin daha fazla araştırmaya değeceğini düşünüyor ve şunu söylüyor: "Evrimin yapamayacağı neredeyse hiçbir şey yok." Belirli eksik genlere odaklanmak yerine, araştırmacıların, nokta mutasyonlarından büyük ölçekli kromozom düzenlemelerine kadar kanserlerde meydana gelen çeşitli genomik değişiklikler için aday türleri taramasını istiyor ve şunu ekliyor: "Eğer bir kanser uzun ömürlü bir tür olacaksa, tüm bu modifikasyonlar genomunda korunacaktır."

Panchin ve meslektaşları bile, Myxosporea'ların Skandal olduğu hipotezine tümüyle girmiyor. Ancak, şu ana kadar yaptıkları çalışmalarla, bunu ekarte edemezler/konu dışında tutamazlar. Bunu şöyle açıklıyor:

Bence, muhtemelen doğru olmadığını söylemek doğru olur. Sahip olduğumuz yöntemlerle onu çürütmeye çalışıyoruz.

Ayrıca şunu ekliyor:

Malacosporea genomuna bakarak hipotezi yanlışlamaya çalışacağız.

Malacosporea'lar cnidarian parazitler ve Myxosporea'ların bilinen en yakın akrabalarıdır; ancak açıkça kanser türevi/kaynaklı olmadıkları için çok daha karmaşıktırlar. Eğer onlar da apoptoz genlerinden yoksunlarsa, bu da Myxosporea-vari kayıpların kanserli bir geçmişe dayanmadığını gösterir.

Sonuçta, verilere göre, Myxosporea'ların evrimleşmiş kanser olmadığına işaret eden Panchin, Skandalların hala bir yerlerde keşfedilmeyi bekliyor olabileceğini belirtiyor ve şunu ekliyor:

Belki bir noktada başka tuhaf bir hayvan türünü araştıran bazı zoologların şunu söyleyeceğini umuyoruz: Muhtemelen bu insanlar Myxosporea konusunda yanılıyorlar; ama bu (hayvan), belli ki bir kanser.
Alıntı Yap
Okundu Olarak İşaretle
27
Paylaş
Sonra Oku
Notlarım
Yazdır / PDF Olarak Kaydet
Bize Ulaş
Yukarı Zıpla

İçeriklerimizin bilimsel gerçekleri doğru bir şekilde yansıtması için en üst düzey çabayı gösteriyoruz. Gözünüze doğru gelmeyen bir şey varsa, mümkünse güvenilir kaynaklarınızla birlikte bize ulaşın!

Bu içeriğimizle ilgili bir sorunuz mu var? Buraya tıklayarak sorabilirsiniz.

Soru & Cevap Platformuna Git
Bu İçerik Size Ne Hissettirdi?
  • Merak Uyandırıcı! 5
  • İnanılmaz 4
  • Bilim Budur! 3
  • Korkutucu! 3
  • Tebrikler! 2
  • Mmm... Çok sapyoseksüel! 1
  • Üzücü! 1
  • Muhteşem! 0
  • Güldürdü 0
  • Umut Verici! 0
  • Grrr... *@$# 0
  • İğrenç! 0
Kaynaklar ve İleri Okuma
Tüm Reklamları Kapat

Evrim Ağacı'na her ay sadece 1 kahve ısmarlayarak destek olmak ister misiniz?

Şu iki siteden birini kullanarak şimdi destek olabilirsiniz:

kreosus.com/evrimagaci | patreon.com/evrimagaci

Çıktı Bilgisi: Bu sayfa, Evrim Ağacı yazdırma aracı kullanılarak 28/01/2023 12:42:36 tarihinde oluşturulmuştur. Evrim Ağacı'ndaki içeriklerin tamamı, birden fazla editör tarafından, durmaksızın elden geçirilmekte, güncellenmekte ve geliştirilmektedir. Dolayısıyla bu çıktının alındığı tarihten sonra yapılan güncellemeleri görmek ve bu içeriğin en güncel halini okumak için lütfen şu adrese gidiniz: https://evrimagaci.org/s/7931

İçerik Kullanım İzinleri: Evrim Ağacı'ndaki yazılı içerikler orijinallerine hiçbir şekilde dokunulmadığı müddetçe izin alınmaksızın paylaşılabilir, kopyalanabilir, yapıştırılabilir, çoğaltılabilir, basılabilir, dağıtılabilir, yayılabilir, alıntılanabilir. Ancak bu içeriklerin hiçbiri izin alınmaksızın değiştirilemez ve değiştirilmiş halleri Evrim Ağacı'na aitmiş gibi sunulamaz. Benzer şekilde, içeriklerin hiçbiri, söz konusu içeriğin açıkça belirtilmiş yazarlarından ve Evrim Ağacı'ndan başkasına aitmiş gibi sunulamaz. Bu sayfa izin alınmaksızın düzenlenemez, Evrim Ağacı logosu, yazar/editör bilgileri ve içeriğin diğer kısımları izin alınmaksızın değiştirilemez veya kaldırılamaz.

Tüm Reklamları Kapat
Size Özel (Beta)
İçerikler
Sosyal
Böcekler
Antibiyotik
Ergen
Maske Takmak
Canlı
Grip
Ekonomi
Yiyecek
Evrim Teorisi
Koruma
Yeme
Yapay Zeka
İspat Yükü
Yok Oluş
Avrupa
Atom
Kütle
Hekim
Nöron
Sahtebilim
Bakteri
Böcek
Klinik Mikrobiyoloji
Antik
Nükleik Asit
Aklımdan Geçen
Komünite Seç
Aklımdan Geçen
Fark Ettim ki...
Bugün Öğrendim ki...
İşe Yarar İpucu
Bilim Haberleri
Hikaye Fikri
Video Konu Önerisi
Başlık
Bugün Türkiye'de bilime ve bilim okuryazarlığına neler katacaksın?
Bağlantı
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu komünite, aklınızdan geçen düşünceleri Evrim Ağacı ailesiyle paylaşabilmeniz içindir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Bilim kimliğinizi önceleyin.
Evrim Ağacı bir bilim platformudur. Dolayısıyla aklınızdan geçen her şeyden ziyade, bilim veya yaşamla ilgili olabilecek düşüncelerinizle ilgileniyoruz.
2
Propaganda ve baskı amaçlı kullanmayın.
Herkesin aklından her şey geçebilir; fakat bu platformun amacı, insanların belli ideolojiler için propaganda yapmaları veya başkaları üzerinde baskı kurma amacıyla geliştirilmemiştir. Paylaştığınız fikirlerin değer kattığından emin olun.
3
Gerilim yaratmayın.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
4
Değer katın; hassas konulardan ve öznel yoruma açık alanlardan uzak durun.
Bu komünitenin amacı okurlara hayatla ilgili keyifli farkındalıklar yaşatabilmektir. Din, politika, spor, aktüel konular gibi anlık tepkilere neden olabilecek konulardaki tespitlerden kaçının. Ayrıca aklınızdan geçenlerin Türkiye’deki bilim komünitesine değer katması beklenmektedir.
5
Cevap hakkı doğurmayın.
Bu platformda cevap veya yorum sistemi bulunmamaktadır. Dolayısıyla aklınızdan geçenlerin, tespit edilebilir kişilere cevap hakkı doğurmadığından emin olun.
Gönder
Ekle
Soru Sor
Daha Fazla İçerik Göster
Evrim Ağacı'na Destek Ol
Evrim Ağacı'nın %100 okur destekli bir bilim platformu olduğunu biliyor muydunuz? Evrim Ağacı'nın maddi destekçileri arasına katılarak Türkiye'de bilimin yayılmasına güç katmak için hemen buraya tıklayın.
Popüler Yazılar
30 gün
90 gün
1 yıl
EA Akademi
Evrim Ağacı Akademi (ya da kısaca EA Akademi), 2010 yılından beri ürettiğimiz makalelerden oluşan ve kendi kendinizi bilimin çeşitli dallarında eğitebileceğiniz bir çevirim içi eğitim girişimi! Evrim Ağacı Akademi'yi buraya tıklayarak görebilirsiniz. Daha fazla bilgi için buraya tıklayın.
Etkinlik & İlan
Bilim ile ilgili bir etkinlik mi düzenliyorsunuz? Yoksa bilim insanlarını veya bilimseverleri ilgilendiren bir iş, staj, çalıştay, makale çağrısı vb. bir duyurunuz mu var? Etkinlik & İlan Platformumuzda paylaşın, milyonlarca bilimsevere ulaşsın.
Podcast
Evrim Ağacı'nın birçok içeriğinin profesyonel ses sanatçıları tarafından seslendirildiğini biliyor muydunuz? Bunların hepsini Podcast Platformumuzda dinleyebilirsiniz. Ayrıca Spotify, iTunes, Google Podcast ve YouTube bağlantılarını da bir arada bulabilirsiniz.
Yazı Geçmişi
Okuma Geçmişi
Notlarım
İlerleme Durumunu Güncelle
Okudum
Sonra Oku
Not Ekle
Kaldığım Yeri İşaretle
Göz Attım

Evrim Ağacı tarafından otomatik olarak takip edilen işlemleri istediğin zaman durdurabilirsin.
[Site ayalarına git...]

Filtrele
Listele
Bu yazıdaki hareketlerin
Devamını Göster
Filtrele
Listele
Tüm Okuma Geçmişin
Devamını Göster
0/10000
Alıntı Yap
Evrim Ağacı Formatı
APA7
MLA9
Chicago
E. B. Sunar, et al. Kanser, Yeni Türlerin Evrimleşmesine Neden Olabilir Mi?. (22 Ağustos 2019). Alındığı Tarih: 28 Ocak 2023. Alındığı Yer: https://evrimagaci.org/s/7931
Sunar, E. B., Türkoğlu, P. (2019, August 22). Kanser, Yeni Türlerin Evrimleşmesine Neden Olabilir Mi?. Evrim Ağacı. Retrieved January 28, 2023. from https://evrimagaci.org/s/7931
E. B. Sunar, et al. “Kanser, Yeni Türlerin Evrimleşmesine Neden Olabilir Mi?.” Edited by Pedram Türkoğlu. Evrim Ağacı, 22 Aug. 2019, https://evrimagaci.org/s/7931.
Sunar, Ekin Baran. Türkoğlu, Pedram. “Kanser, Yeni Türlerin Evrimleşmesine Neden Olabilir Mi?.” Edited by Pedram Türkoğlu. Evrim Ağacı, August 22, 2019. https://evrimagaci.org/s/7931.

Göster

Şifremi unuttum Üyelik Aktivasyonu

Göster

Şifrenizi mi unuttunuz? Lütfen e-posta adresinizi giriniz. E-posta adresinize şifrenizi sıfırlamak için bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Eğer aktivasyon kodunu almadıysanız lütfen e-posta adresinizi giriniz. Üyeliğinizi aktive etmek için e-posta adresinize bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Close
Geri Bildirim Gönder
Paylaş
Reklamsız Deneyim

Evrim Ağacı'ndaki reklamları, bütçenize uygun bir şekilde, kendi seçtiğiniz bir süre boyunca kapatabilirsiniz. Tek yapmanız gereken, kaç ay boyunca kapatmak istediğinizi aşağıdaki kutuya girip tek seferlik ödemenizi tamamlamak:

10₺/ay
x
ay
= 30
3 Aylık Reklamsız Deneyimi Başlat
Evrim Ağacı'nda ücretsiz üyelik oluşturan ve sitemizi üye girişi yaparak kullanan kullanıcılarımızdaki reklamların %50 daha az olduğunu, Kreosus/Patreon/YouTube destekçilerimizinse sitemizi tamamen reklamsız kullanabildiğini biliyor muydunuz? Size uygun seçeneği aşağıdan seçebilirsiniz:
Evrim Ağacı Destekçilerine Katıl
Zaten Kreosus/Patreon/Youtube Destekçisiyim
Reklamsız Deneyim
Kreosus

Kreosus'ta her 10₺'lik destek, 1 aylık reklamsız deneyime karşılık geliyor. Bu sayede, tek seferlik destekçilerimiz de, aylık destekçilerimiz de toplam destekleriyle doğru orantılı bir süre boyunca reklamsız deneyim elde edebiliyorlar.

Kreosus destekçilerimizin reklamsız deneyimi, destek olmaya başladıkları anda devreye girmektedir ve ek bir işleme gerek yoktur.

Patreon

Patreon destekçilerimiz, destek miktarından bağımsız olarak, Evrim Ağacı'na destek oldukları süre boyunca reklamsız deneyime erişmeyi sürdürebiliyorlar.

Patreon destekçilerimizin Patreon ile ilişkili e-posta hesapları, Evrim Ağacı'ndaki üyelik e-postaları ile birebir aynı olmalıdır. Patreon destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi 24 saat alabilmektedir.

YouTube

YouTube destekçilerimizin hepsi otomatik olarak reklamsız deneyime şimdilik erişemiyorlar ve şu anda, YouTube üzerinden her destek seviyesine reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. YouTube Destek Sistemi üzerinde sunulan farklı seviyelerin açıklamalarını okuyarak, hangi ayrıcalıklara erişebileceğinizi öğrenebilirsiniz.

Eğer seçtiğiniz seviye reklamsız deneyim ayrıcalığı sunuyorsa, destek olduktan sonra YouTube tarafından gösterilecek olan bağlantıdaki formu doldurarak reklamsız deneyime erişebilirsiniz. YouTube destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi, formu doldurduktan sonra 24 saat alabilmektedir.

Diğer Platformlar

Bu 3 platform haricinde destek olan destekçilerimize ne yazık ki reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. Destekleriniz sayesinde sistemlerimizi geliştirmeyi sürdürüyoruz ve umuyoruz bu ayrıcalıkları zamanla genişletebileceğiz.

Giriş yapmayı unutmayın!

Reklamsız deneyim için, maddi desteğiniz ile ilişkilendirilmiş olan Evrim Ağacı hesabınıza yapmanız gerekmektedir. Giriş yapmadığınız takdirde reklamları görmeye devam edeceksinizdir.

Destek Ol

Devamını Oku
Evrim Ağacı Uygulamasını
İndir
Chromium Tabanlı Mobil Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
İlk birkaç girişinizde zaten tarayıcınız size uygulamamızı indirmeyi önerecek. Önerideki tuşa tıklayarak uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu öneriyi, yukarıdaki videoda görebilirsiniz. Eğer bu öneri artık gözükmüyorsa, Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Chromium Tabanlı Masaüstü Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
Yeni uygulamamızı kurmak için tarayıcı çubuğundaki kurulum tuşuna tıklayın. "Yükle" (Install) tuşuna basarak kurulumu tamamlayın. Dilerseniz, Evrim Ağacı İleri Web Uygulaması'nı görev çubuğunuza sabitleyin. Uygulama logosuna sağ tıklayıp, "Görev Çubuğuna Sabitle" seçeneğine tıklayabilirsiniz. Eğer bu seçenek gözükmüyorsa, tarayıcının Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Safari Mobil Uygulama
Sırasıyla Paylaş -> Ana Ekrana Ekle -> Ekle tuşlarına basarak yeni mobil uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu basamakları görmek için yukarıdaki videoyu izleyebilirsiniz.

Daha fazla bilgi almak için tıklayın

Önizleme
Görseli Kaydet
Sıfırla
Vazgeç
Ara
Moderatöre Bildir

Raporlama sisteminin amacı, platformu uygunsuz biçimde kullananların önüne geçmektir. Lütfen bir içeriği, sadece düşük kaliteli olduğunu veya soruya cevap olmadığını düşündüğünüz raporlamayınız; bu raporlar kabul edilmeyecektir. Bunun yerine daha kaliteli cevapları kendiniz girmeye çalışın veya size sunulan (oylama gibi) diğer araçlar ile daha kaliteli cevaplara teşvik edin. Kalitesiz bulduğunuz içerikleri eleyebileceğiniz, kalitelileri daha ön plana çıkarabileceğiniz yeni araçlar geliştirmekteyiz.

Öncül Ekle
Sonuç Ekle
Mantık Hatası Seç
Soru Sor
Aşağıdaki "Soru" kutusunu sadece soru sormak için kullanınız. Bu kutuya soru formatında olmayan hiçbir cümle girmeyiniz. Sorunuzla ilgili ek bilgiler vermek isterseniz, "Açıklama" kısmına girebilirsiniz. Soru kısmının soru cümlesi haricindeki kullanımları sorunuzun silinmesine ve UP kaybetmenize neden olabilir.
Görsel Ekle
Kurallar
Platform Kuralları
Bu platform, aklınıza takılan soruları sorabilmeniz ve diğerlerinin sorularını yanıtlayabilmeniz içindir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu platformun ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Gerçekten soru sorun, imâdan ve yüklü sorulardan kaçının.
Sorularınızın amacı nesnel olarak gerçeği öğrenmek veya fikir almak olmalıdır. Şahsi kanaatinizle ilgili mesaj vermek için kullanmayın; yüklü soru sormayın.
2
Bilim kimliğinizi kullanın.
Evrim Ağacı bir bilim platformudur. Dolayısıyla sorular ve cevaplar, bilimsel perspektifi yansıtmalıdır. Geçerli bilimsel kaynaklarla doğrulanamayan bilgiler veya reklamlar silinebilir.
3
Düzgün ve insanca iletişim kurun.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
4
Sahtebilimi desteklemek yasaktır.
Sahtebilim kategorisi altında konuyla ilgili sorular sorabilirsiniz; ancak bilimsel geçerliliği bulunmayan sahtebilim konularını destekleyen sorular veya cevaplar paylaşmayın.
5
Türkçeyi düzgün kullanın.
Şair olmanızı beklemiyoruz; ancak yazdığınız içeriğin anlaşılır olması ve temel düzeyde yazım ve dil bilgisi kurallarına uyması gerekmektedir.
Soru Ara
Aradığınız soruyu bulamadıysanız buraya tıklayarak sorabilirsiniz.
Alıntı Ekle
Eser Ekle
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu komünite, fark edildiğinde ufku genişleten tespitler içindir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Formu olabildiğince eksiksiz doldurun.
Girdiğiniz sözün/alıntının kaynağı ne kadar açıksa o kadar iyi. Açıklama kısmına kitabın sayfa sayısını veya filmin saat/dakika/saniye bilgisini girebilirsiniz.
2
Anonimden kaçının.
Bazı sözler/alıntılar anonim olabilir. Fakat sözün anonimliğini doğrulamaksızın, bilmediğiniz her söze/alıntıya anonim yazmayın. Bu tür girdiler silinebilir.
3
Kaynağı araştırın ve sorgulayın.
Sayısız söz/alıntı, gerçekte o sözü hiçbir zaman söylememiş/yazmamış kişilere, hatalı bir şekilde atfediliyor. Paylaşımınızın site geneline yayılabilmesi için kaliteli kaynaklar kullanın ve kaynaklarınızı sorgulayın.
4
Ofansif ve entelektüel düşünceden uzak sözler yasaktır.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
5
Sözlerinizi tırnak (") içine almayın.
Sistemimiz formatı otomatik olarak ayarlayacaktır.
Gönder
Tavsiye Et
Aşağıdaki kutuya, [ESER ADI] isimli [KİTABI/FİLMİ] neden tavsiye ettiğini girebilirsin. Ne kadar detaylı ve kapsamlı bir analiz yaparsan, bu eseri [OKUMAK/İZLEMEK] isteyenleri o kadar doğru ve fazla bilgilendirmiş olacaksın. Tavsiyenin sadece negatif içerikte olamayacağını, eğer bu sistemi kullanıyorsan tavsiye ettiğin içeriğin pozitif taraflarından bahsetmek zorunda olduğunu lütfen unutma. Yapıcı eleştiri hakkında daha fazla bilgi almak için burayı okuyabilirsin.
Kurallar
Platform Kuralları
Bu platform; okuduğunuz kitaplara, izlediğiniz filmlere/belgesellere veya takip ettiğiniz YouTube kanallarına yönelik tavsiylerinizi ve/veya yapıcı eleştirel fikirlerinizi girebilmeniz içindir. Tavsiye etmek istediğiniz eseri bulamazsanız, buradan yeni bir kayıt oluşturabilirsiniz. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu platformun ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Önceliğimiz pozitif tavsiyelerdir.
Bu platformu, beğenmediğiniz eserleri yermek için değil, beğendiğiniz eserleri başkalarına tanıtmak için kullanmaya öncelik veriniz. Sadece negatif girdileri olduğu tespit edilenler platformdan geçici veya kalıcı olarak engellenebilirler.
2
Tavsiyenizin içeriği sadece negatif olamaz.
Tavsiye yazdığınız eserleri olabildiğince objektif bir gözlükle anlatmanız beklenmektedir. Dolayısıyla bir eseri beğenmediyseniz bile, tavsiyenizde eserin pozitif taraflarından da bahsetmeniz gerekmektedir.
3
Negatif eleştiriler yapıcı olmak zorundadır.
Eğer tavsiyenizin ana tonu negatif olacaksa, tüm eleştirileriniz yapıcı nitelikte olmak zorundadır. Yapıcı eleştiri kurallarını buradan öğrenebilirsiniz. Yapıcı bir tarafı olmayan veya tamamen yıkıcı içerikte olan eleştiriler silinebilir ve yazarlar geçici veya kalıcı olarak engellenebilirler.
4
Düzgün ve insanca iletişim kurun.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
5
Türkçeyi düzgün kullanın.
Şair olmanızı beklemiyoruz; ancak yazdığınız içeriğin anlaşılır olması ve temel düzeyde yazım ve dil bilgisi kurallarına uyması gerekmektedir.
Eser Ara
Aradığınız eseri bulamadıysanız buraya tıklayarak ekleyebilirsiniz.
Tür Ekle
Üst Takson Seç
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu platform, yaşamış ve yaşayan bütün türleri filogenetik olarak sınıflandırdığımız ve tanıttığımız Yaşam Ağacı projemize, henüz girilmemiş taksonları girebilmeniz için geliştirdiğimiz bir platformdur. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Takson adlarını doğru yazdığınızdan emin olun.
Taksonların sadece ilk harfleri büyük yazılmalıdır. Latince tür adlarında, cins adının ilk harfi büyük, diğer bütün harfler küçük olmalıdır (Örn: Canis lupus domesticus). Türkçe adlarda da sadece ilk harf büyük yazılmalıdır (Örn: Evcil köpek).
2
Taksonlar arası bağlantıları doğru girin.
Girdiğiniz taksonun üst taksonunu girmeniz zorunludur. Eğer üst takson yoksa, mümkün olduğunca öncelikle üst taksonları girmeye çalışın; sonrasında daha alt taksonları girin.
3
Birden fazla kaynaktan kontrol edin.
Mümkün olduğunca ezbere iş yapmayın, girdiğiniz taksonların isimlerinin birden fazla kaynaktan kontrol edin. Alternatif (sinonim) takson adlarını girmeyi unutmayın.
4
Tekrara düşmeyin.
Aynı taksonu birden fazla defa girmediğinizden emin olun. Otomatik tamamlama sistemimiz size bu konuda yardımcı olacaktır.
5
Mümkünse, takson tanıtım yazısı (Taksonomi yazısı) girin.
Bu araç sadece taksonları sisteme girmek için geliştirilmiştir. Dolayısıyla taksonlara ait minimal bilgiye yer vermektedir. Evrim Ağacı olarak amacımız, taksonlara dair detaylı girdilerle bu projeyi zenginleştirmektir. Girdiğiniz türü daha kapsamlı tanıtmak için Taksonomi yazısı girin.
Gönder
Tür Gözlemi Ekle
Tür Seç
Fotoğraf Ekle
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu platform, bizzat gözlediğiniz türlerin fotoğraflarını paylaşabilmeniz için geliştirilmiştir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Net ve anlaşılır görseller yükleyin.
Her zaman bir türü kusursuz netlikte fotoğraflamanız mümkün olmayabilir; ancak buraya yüklediğiniz fotoğraflardaki türlerin özellikle de vücut deseni gibi özelliklerinin rahatlıkla ayırt edilecek kadar net olması gerekmektedir.
2
Özgün olun, telif ihlali yapmayın.
Yüklediğiniz fotoğrafların telif hakları size ait olmalıdır. Başkası tarafından çekilen fotoğrafları yükleyemezsiniz. Wikimedia gibi açık kaynak organizasyonlarda yayınlanan telifsiz fotoğrafları yükleyebilirsiniz.
3
Paylaştığınız fotoğrafların telif hakkını isteyemezsiniz.
Yüklediğiniz fotoğraflar tamamen halka açık bir şekilde, sınırsız ve süresiz kullanım izniyle paylaşılacaktır. Bu fotoğraflar nedeniyle Evrim Ağacı’ndan telif veya ödeme talep etmeniz mümkün olmayacaktır. Kendi fotoğraflarınızı başka yerlerde istediğiniz gibi kullanabilirsiniz.
4
Etik kurallarına uyun.
Yüklediğiniz fotoğrafların uygunsuz olmadığından ve başkalarının haklarını ihlâl etmediğinden emin olun.
5
Takson teşhisini doğru yapın.
Yaptığınız gözlemler, spesifik taksonlarla ilişkilendirilmektedir. Takson teşhisini doğru yapmanız beklenmektedir. Taksonu bilemediğinizde, olabildiğince genel bir taksonla ilişkilendirin; örneğin türü bilmiyorsanız cins ile, cinsi bilmiyorsanız aile ile, aileyi bilmiyorsanız takım ile, vs.
Gönder
Tür Ara
Aradığınız türü bulamadıysanız buraya tıklayarak ekleyebilirsiniz.