Joubert Sendromu

Joubert sendromu genetiği, epidemiyolojisi, tanısı ve tedavisi hakkında...

Gece Modu

Joubert sendromu (JBTS) vücudun birçok kısmını etkileyen klinik ve genetik bir nadir hastalıktır. Bu derlemede ise Joubert Sendromu'na dair genel bilgiler ve açıklamalar bulunmaktadır.

Bu içerik, Evrim Ağacı'nın Hastalık Kataloğu projesinin bir parçası olarak hazırlanmıştır. Hastalık Kataloğu projesinin amacı, başta nadir hastalıklar ve Türkiye'yi etkileyen hastalıklar olmak üzere Dünya'da görülen bütün hastalıkları bir katalog halinde biriktirmek ve bunlara yönelik halka açık bir bilgilendirme ve endeks sistemi sunmaktır.

Bu içerik tıp ve sağlık ile ilişkilidir. Sadece bilgi amaçlı olarak hazırlanmıştır. Bireysel bir tıbbi tavsiye olarak görülmemelidir. Evrim Ağacı'ndaki hiçbir içerik, profesyonel bir hekim tarafından verilen tıbbi tavsiyelerin, konulan bir teşhisin veya önerilen bir tedavinin yerini alacak biçimde kullanılmamalıdır. Daha fazla bilgi için buraya tıklayınız.

Genel Bilgiler: Patoloji ve Mekanizma

Joubert sendromu (JBTS) vücudun birçok kısmını etkileyen klinik ve genetik bir nadir hastalıktır. Aynı ailenin üyeleri olsalar dahi Joubert sendromuna sahip kişilerdeki belirtiler ve semptomlar farklılık gösterebilir. Uygulanan tedaviler ise bireylerdeki belirtilere bağlı olarak değişiklik göstermektedir.

Belirti ve Semptomlar

Joubert sendromu, beynin arka kısmında bulunan beyincik yapılarındaki, cerebellar vermis'te ve beyin sapındaki anormal gelişmelerden kaynaklanan ve molar diş belirtisi olarak adlandırılan beyin anomalilerinin bir kombinasyonu ile tanımlanır. Molar diş belirtisi (figür 1) MRI gibi beyin görüntüleme sistemleri ile görüntülenebilir. Bu belirti MR görüntülerinde azı dişine benzediğinden dolayı “molar tooth” olarak adlandırılmıştır.

Molar diş belirtisinin MR görüntüsü.
Molar diş belirtisinin MR görüntüsü.
NCBI

Kas tonusunun zayıflığı (hipotoni) Joubert sendromuna sahip bebeklerde yaygın olarak görülmektedir. Bu durum erken yaşlarda hareket koordinasyonunun zorlaşmasına (ataksi) sebep olmaktadır. Doğumdan kısa bir süre sonra görülmesi olası, normal olmayan bir şekilde hızlı veya yavaş nefes alma (hiperpne/apne), anormal göz hareketleri (İng: Ocular Motor Apraxia) ve anormal dil hareketleri bu hastalığın diğer özelliklerindendir. Hastalığa sahip bireylerin birçoğunda genel öğrenme güçlüğü, zeka geriliği ve gelişim geriliği gözlenmektedir.

Joubert sendromuna sahip bireyler geniş alın (figür 2), kavisli/kemerli kaş (figür 3), düşük göz kapağı (göz kapağı sarkması (ptozis)(figür 4), geniş aralıklı gözler (hipertelorizm)(figür 5), olması gerekenden daha düşük kulaklar ve üçgen şekilli ağız yapısı gibi ayırt edici bazı yüz şekillerine sahiptirler.

Kavisli/kemerli kaş fenotipi
Kavisli/kemerli kaş fenotipi
GHR
Göz kapağı sarkması (ptozis).
Göz kapağı sarkması (ptozis).
GHR
Geniş aralıklı gözler (hipertelorizm).
Geniş aralıklı gözler (hipertelorizm).
GHR

Joubert sendromunda gözlemlenen çok sayıda diğer belirti ve semptomlar da vardır. Diğer göz rahatsızlıkları (görme kaybına yol açabilen retinal distrofi ve gözdeki yapısal bozukluk olarak ortaya çıkan kolobom gibi), böbrek rahatsızlıkları (polikistik böbrek hastalığı ve nefronofitizi gibi), karaciğer rahatsızlıkları, iskelet anomalileri (çok parmaklılık gibi) ve hormonal (endokrin) sorunlar Joubert sendromu ile ilişkili olabilir. Bununla beraber, bu belirtiler birçok farklı hastalıklara ait olabilmektedir. Ancak tümünün beraber bulunduğu durumlar Joubert sendromu (ve buna bağlı hastalıklar) olarak tanımlanır. Zaten klinikte sendromlar, semptomların bir arada bulunmuş halidir.

Çok parmaklılık (Polidaktili).
Çok parmaklılık (Polidaktili).
GHR
JBTS için en sık görülen fenotipler.
JBTS için en sık görülen fenotipler.
İnsan Fenotip Ontolojisi

Aşağıda bu hastalıkla ilişkili semptomları listeleyen bir tablo bulunmaktadır ve bu tablo düzenli olarak İnsan Fenotip Ontoloji (Human Phenotype Ontology [HPO]) isimli veritabanı tarafından güncellenmektedir.

Hastalıkla İlişkili Genler, Etken Faktörler ve Risk Faktörleri

Silya veya sil adı verilen uzunlaşmış mikroskobik hücresel yapılarda meydana gelebilecek mutasyonlar Joubert sendromuna neden olabilir. Silyalar hücrelerin yüzeylerinde yer alan, fiziksel ve kimyasal ortamı algılayabilen uzantılardır. Bir silya türü olan “primary (birincil) silya” karaciğer ve böbreklerdeki belirli hücre çeşitleri ve nöronlar gibi birçok hücre çeşidi için elzem yapılardır. Primer siller beyin tarafından yorumlanan koklama, görme ve işitme gibi duyuların algılanmasında rol oynar.

Joubert sendromuyla ilişkili genler primer silleri etkiler. Primer sillerdeki deformasyon ise hücreler arası önemli göreve sahip kimyasal iletişimin çökmesine yol açar. Bu özel hastalıkların altında yatan gerçekler tam anlamıyla bilinmese de araştırmacılar primer silya anomalisinin bu rahatsızlıklara yol açtığını iddia etmektedir.

Joubert sendromunun tüm vakalarının %60’ı ila %90’ı bu hastalıkla ilişkili genlerdeki mutasyonlardan kaynaklanmaktadır. Buna karşın, hastalığa neden olabilecek diğer genetik faktörler hala bilinmemektedir. Joubert sendromu otozomal çekinik bir hastalıktır. Hasta bireylerde, hastalıktan sorumlu genlerin her iki kopyasındaki mutasyonlar her bir hücredeki genlerde bulunmaktadır. Figür 7’de gösterildiği üzere, ebeveynler herhangi bir JBTS belirtisi taşımadıkları halde Joubert sendromlu bir çocuğa sahip olabilmektedirler.

JBTS kalıtım paterni.
JBTS kalıtım paterni.
GHR

Ek olarak, hastalığa neden olan genin X kromozomunda (iki cinsiyet kromozomundan biri) bulunduğu nadir vakalarda, Joubert sendromu X’e bağlı çekinik bir genetik kalıtım deseni de gösterebilir. Bu durum, her bir hücredeki bu genin sadece bir değiştirilmiş kopyasının bu hastalığın erkek bireylerde görülmesi için yeterli olabileceği anlamına gelmektedir.

Bu hastalığın kadınlarda görülebilmesi için ise bu genin her iki kopyasında da bir mutasyon meydana gelmek zorundayken, erkek bireyler sadece bir X kromozomuna sahip olduklarından dolayı bu hastalıktan daha çok etkilenirler. Buna ek olarak, X’e bağlı karakterler babadan erkek çocuğa aktarılamaz.

Hastalıklı ilişkili genlerin listesi ise şu şekildedir:

AHI1, ARL13B, B9D1, B9D2, C2CD3, CC2D2A, CEP41, CEP104, CEP120, CEP290, CPLANE1, CSPP1, IFT172, INPP5E, KIAA0556, KIAA0586, KIF7, MKS1, NPHP1, OFD1, PDE6D, POC1B, RPGRIP1L, TCTN1, TCTN2, TCTN3, TMEM67, TMEM107, TMEM138, TMEM216, TMEM231, TMEM237, TTC21B, ZNF423

Teşhis Yöntemleri

Joubert sendromunun tanısı için 3 önemli belirti şu şekildedir:

  1. MRI ile görüntülenebilen molar diş
  2. Bebeklerde zayıf (düşük) kas tonusu (hipotoni), ilerleyen aşamalardaki ataksi
  3. Anormal gelişim veya öğrenme güçlüğü

Ek olarak anormal nefes alış-verişleri (takipne/apne) ve normal olmayan göz hareketleri gibi özellikler de Joubert sendromuna sahip kişilerin belirlenmesine yardımcı olmaktadır. Ayrıca çoğu gende meydana gelen mutasyonların bilinmesine rağmen hastalıktan etkilenen insanların yaklaşık olarak %50’si genetik testlerle belirlenebilmektedir.

MRI (manyetik rezonans görüntüleme) ve cenin ultrason görüntüleme gibi çeşitli görüntüleme sistemleri ile prenatal (doğum öncesi) tanı konulması mümkündür ve doğum öncesi tarama aynı durumdan muzdarip olan üyelere sahip aileler için teklif edilmektedir.

Görülme Sıklığı ve Dağılımı (Epidemiyoloji)

Joubert sendromu her 80 bin doğumda bir ile her 100 bin doğumda bir oranları arasında görülebilmektedir. Joubert sendromunun çok sayıda belirtiye sahip olması nedeniyle bu sıklık oranları gerçekte daha düşük olabilir. Buna ek olarak, JBTS’a sebep olabilecek genetik mutasyonlara sahip olduklarından dolayı Aşkenazi Yahudileri ile Fransız-Kanada ve Hutterite toplulukları bu hastalığa karşı genetik bir yatkınlık göstermektedir.

Etimoloji

Joubert sendromu birçok kaynakta çeşitli kısaltma ve isimlere de sahiptir:

  • agenesis of cerebellar vermis
  • cerebello-oculo-renal syndrome
  • cerebellooculorenal syndrome 1
  • CORS
  • familial aplasia of the vermis
  • Joubert-Bolthauser syndrome
  • Cerebelloparenchymal disorder 4 (CPD4)
Bu İçerik Size Ne Hissettirdi?
  • 2
  • 6
  • 4
  • 0
  • 0
  • 0
  • 0
  • 0
  • 0
  • 0
  • 0
  • 2
Kaynaklar ve İleri Okuma
  • OMIM. Joubert Syndrome 1; Jbts1. (2019, Ağustos 19). Alındığı Tarih: 07 Eylül 2019. Alındığı Yer: OMIM
  • The Genetic and Rare Diseases Information Center (GARD). Joubert Syndrome. (2016, Kasım 29). Alındığı Tarih: 07 Eylül 2019. Alındığı Yer: The Genetic and Rare Diseases Information Center (GARD)
  • C. Espinós, et al. Joubert Syndrome. Alındığı Tarih: 07 Eylül 2019. Alındığı Yer: OrphaNet
  • National Organization for Rare Disorders (NORD). Joubert Syndrome. Alındığı Tarih: 07 Eylül 2019. Alındığı Yer: NORD - Rare Diseases Database
  • Genetics Home Reference - NLM,NIH. Joubert Syndrome. Alındığı Tarih: 07 Eylül 2019. Alındığı Yer: Genetics Home Reference (GHR), NLM, NIH

Evrim Ağacı'na her ay sadece 1 kahve ısmarlayarak destek olmak ister misiniz?

Şu iki siteden birini kullanarak şimdi destek olabilirsiniz:

kreosus.com/evrimagaci | patreon.com/evrimagaci

Çıktı Bilgisi: Bu sayfa, Evrim Ağacı yazdırma aracı kullanılarak 22/10/2019 05:42:16 tarihinde oluşturulmuştur. Evrim Ağacı'ndaki içeriklerin tamamı, birden fazla editör tarafından, durmaksızın elden geçirilmekte, güncellenmekte ve geliştirilmektedir. Dolayısıyla bu çıktının alındığı tarihten sonra yapılan güncellemeleri görmek ve bu içeriğin en güncel halini okumak için lütfen şu adrese gidiniz: https://evrimagaci.org/s/7959

İçerik Kullanım İzinleri: Evrim Ağacı'ndaki yazılı içerikler orijinallerine hiçbir şekilde dokunulmadığı müddetçe izin alınmaksızın paylaşılabilir, kopyalanabilir, yapıştırılabilir, çoğaltılabilir, basılabilir, dağıtılabilir, yayılabilir, alıntılanabilir. Ancak bu içeriklerin hiçbiri izin alınmaksızın değiştirilemez ve değiştirilmiş halleri Evrim Ağacı'na aitmiş gibi sunulamaz. Benzer şekilde, içeriklerin hiçbiri, söz konusu içeriğin açıkça belirtilmiş yazarlarından ve Evrim Ağacı'ndan başkasına aitmiş gibi sunulamaz. Bu sayfa izin alınmaksızın düzenlenemez, Evrim Ağacı logosu, yazar/editör bilgileri ve içeriğin diğer kısımları izin alınmaksızın değiştirilemez veya kaldırılamaz.

Soru Sorun!
Öğrenmeye Devam Edin!
Evrim Ağacı %100 okur destekli bir bilim platformudur. Maddi destekte bulunarak Türkiye'de modern bilimin gelişmesine güç katmak ister misiniz?
Destek Ol
Gizle
Türkiye'deki bilimseverlerin buluşma noktasına hoşgeldiniz!

Göster

Şifremi unuttum Üyelik Aktivasyonu

Göster

Şifrenizi mi unuttunuz? Lütfen e-posta adresinizi giriniz. E-posta adresinize şifrenizi sıfırlamak için bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Eğer aktivasyon kodunu almadıysanız lütfen e-posta adresinizi giriniz. Üyeliğinizi aktive etmek için e-posta adresinize bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Close
“Beynimizdeki empati bölgeleri öylesine antiktir ki, sıçanlarda da aynısı bulunur. Bu nedenle politikacıları bu az anlaşılmış hayvanlara benzetenlerin bir durup düşünmesi gerekir.”
Frans de Waal
Geri Bildirim Gönder