John Snow Kimdir? Epidemiyoloji Tarihi İçin Neden Önemlidir?

Kimsenin Bilmediği Bir Şeyleri Biliyorsun, John Snow!

John Snow Kimdir? Epidemiyoloji Tarihi İçin Neden Önemlidir?
Çağrı Mert Bakırcı Editör Çağrı Mert Bakırcı
6 dakika
1,276 Okunma Sayısı
Notlarım
Reklamı Kapat

Günümüz dünyasında fark etmediğimiz, fakat büyük katkıları sayesinde hayatımızı inanılmaz derecede kolaylaştıran insanlar bulunmaktadır. Bu insanları fark edebilmek için "Acaba hayatımızda X olmasaydı, başımıza neler gelirdi?" diye sorulabilir. Biraz kafa yorduktan sonra, bulaşıcı hastalıkların nasıl incelendiği, hayatımızı kolaylaştıran ama hayatımızdaki büyük etkilerini fark edemediğimiz bilimsel gelişmelerden biri olarak gösterilebilir.

2 seneden beri dünyanın gündemi olan COVID-19 hastalığına neden olan SARS-CoV-2 virüsü ile ilgilenen çok sayıda bilim insanı olmuştur. Bir tek COVID-19 da değil, geçmişte bunun gibi salgınlar yaşanmıştır ve biz, bu salgınları araştırmalarının merkezine alan bilim insanlarının emekleri neticesinde çok daha rahat yaşayabilmekteyiz. Salgınları incelemeyi merkezine alan bilim dalı, “epidemiyoloji” olarak bilinir. Bu bilime sayısız katkıları dokunan ama adını pek duymadığımız bilim insanı ise John Snow'dur.

John Snow Kimdir?

Londra’nın Soho bölgesinde insanları tedavi etmesiyle, buradaki sonuçlarından epidemiyolojiye katkılarıyla, hijyen ve anestezi ile ilgili çalışmalarıyla bilinen John Snow, 15 Mart 1863’te, York’ta, yoksul bir ailenin çocuğu olarak dünyaya gelmiştir. Babası maden işçisi, annesi ise ev hanımıdır. Zor durumda olmalarına rağmen, annesi onu yakınlardaki özel bir okula göndermiştir. Daha 14 yaşındayken New Castle’da aldığı cerrahi eğitimi sırasında, William Hardcastle’ın en gözde öğrencilerinden olmuştur.

Reklamı Kapat

Snow 17 yaşındayken, Newcastle şehrinde kolera salgını patlak vermiştir. Bir öğrenci olarak, koleradan mustarip hastalarla ilgilenmiştir. Kolera ile ilgilenirken, hastalığın sanıldığı gibi hava yoluyla değil, yutma yolu ile geçtiğini fark etmiştir. Böylece Snow, Miyazma Teorisi adı verilen teoriyi açıkça reddetmiştir. Miyazma Teorisi, hastalıkların mikroplar yoluyla değil de "kötü hava" yoluyla bulaştığını ileri süren, günümüzde tamamen çürütülmüş olan, geçersiz bir hipotezdir.

John Snow'un hastalıkların iletimiyle ilgili düşünceleri, "doktor" unvanını alabilmek için daha sonradan gittiği Londra’da daha da somutlaşmıştır. Londra’da bir süre hastanede çalıştıktan sonra, Kraliyet Cerrah Okulu'na girmeye hak kazanabilmiştir. Buradaki eğitiminden sonra, Eczacılar Topluluğu'ndan "eczacı" unvanını alarak ayrılmış, ileride çalışmalarını yapacağı Soho mahallesinde bir eczane açmıştır. Bununla kalmamış, Londra Üniversitesi'nden tıp doktoru olarak ve Kraliyet Tıp Akademisi'nden de Elit Doktor tabakasına mensup olarak ayrılmıştır.

Koleranın Sırrını Çözmek...

Snow’un düşüncesine göre kolera hava yolu ile değil, su ile bulaşmaktadır. Gerekçe olarak, sanılanın aksine mezbahaların havayı kirletmediğini ve kolerayı yaymadığını, böyle olsa idi ilk etkilenenlerin mezbaha çalışanları olacağını öne sürmüştür. Yutma ile geçtiğini, otopsi çalışmalarında, akciğerler yerine bağırsaklardaki tahribat ile kanıtlayabilmiştir. Burada suyun koleranın yayılmasında önemli katkıları bulunduğunu öne sürmüştür.

Kolera salgınlarının bitmek bilmediği dönemin Londra'sında bir kolera salgını patlak vermiş ve Soho bölgesini derinden etkilemiştir. Snow, ilk yaptığı çalışmasındaki gibi salgın bölgelerinin haritasını çıkartmıştır, böylece ne kadar vakanın nerede olduğuna ulaşabilmiştir. Snow’un sonuçlarına göre, Broad Sokağı'ndaki bir su pompasına yaklaştıkça, kolera vakalarının sıklığı da artmaktaydı.

John Snow'un kolera salgınının yayılımını gösteren epidemiyoloji haritası
John Snow'un kolera salgınının yayılımını gösteren epidemiyoloji haritası
Wikimedia

Topladığı bu veriler sayesinde, bölgedeki tek bir çeşmenin koleranın ana kaynağı olduğunu tespit etmeyi başarmıştır. Bunun üzerine yerel hükümeti çeşmenin pompasını sökmeye ikna eden Snow, bu basit hamleyle, 1854 yılında bölgedeki kolera salgınını dikkate değer miktarda azaltmayı başarmıştır.

Evrim Ağacı'ndan Mesaj

John Snow'un pompasının sökülmesi konusunda devleti ikna ettiği su çeşmesinin günümüzdeki replikası (ve orijinal lokasyonu)
John Snow'un pompasının sökülmesi konusunda devleti ikna ettiği su çeşmesinin günümüzdeki replikası (ve orijinal lokasyonu)
Wikimedia

John Snow, bu çalışmalarını 1857 yılında British Medical Journal dergisinde yayınlamıştır. Bu yayında sunduğu veriler, su dağıtım şebekelerinde kaynağa daha yakın olan hanelerde koleranın çok daha seyrek görüldüğünü, daha uzak yerlerde bulunan ve suyun ara duraklardan geçerek geldiği evlerde koleranın çok daha yaygın olduğunu göstermiştir. Dolayısıyla kolera, "kötü hava" gibi muğlak bir nedenle değil, doğrudan doğruya su kaynaklarıyla ilgili bir hastalık olmalıdır.

Düşüncelerini destekleyebilmek için yaptığı bir diğer çalışmasında, Londra’nın 32 mahallesinin ölüm oranlarını haritaya dökmüştür. Burada insan dışkılarının içme suyunda bulunmasının koleranın yayılmasına en çok hız katan faktör olduğu sonucuna ulaşmıştır. Ne var ki çalışması, hastalıkların "kötü hava" yoluyla bulaştığını savunan Miyazma Teorisi savunucuları arasında rağbet görmemiştir. Üstelik o dönemde kuyulara su, Thames Nehri gibi kontamine olmuş kaynaklardan pompalandığı için, dönemin su şirketleri ve hükümeti, bu su kaynaklarını değiştirmenin veya filtrelemenin mâli yükü altına girmek istememişlerdir. Miyazma Teorisi, geçersiz olmamasına rağmen daha kârlı bir teori olarak görülmüş ve savunulmuştur.

Ancak Snow, çalışmalarını durdurmamış ve yeni veriler toplamaya devam etmiştir. 1855 yılında geçirilmeye çalışılan bir yasanın görüşülmesi sırasında bilirkişi olarak ifade vermiş ve şunları söylemiştir:

Hava kirliliğinin hastalıklara neden olabilmesi olasıdır. Ancak kolera zehrinin ya su ile yutulduğuna ya da ailedeki bir diğer kişi tarafından direkt olarak aileye veya odaya taşındığına inanıyorum. Bana kalırsa bu hastalık, havayla taşınamayacak kadar sıra dışıdır. Ancak maddeler kuruyacak olursa, kısa mesafelerde hava yoluyla da taşınıyor olabilir.

Fakat Snow'un rakipleri güçlüydü. Miyazma Teorisi'nin güçlü savunucularından biri olan epidemiyolog William Farr, Snow'u, bulgularını ve genel olarak Mikrop Teorisi olarak bilinen bu yeni teoriyi sert bir şekilde eleştirmiştir:

Reklamı Kapat

Dikkatli bir incelmee sonucunda, bu yeni teoriyi benimsemek için hiçbir neden görememekteyiz. Suyun iddia edildiği gibi kontamine olduğunu gösteren verilere sahip olunduğunu düşünmüyoruz. Benzer şekilde, sözü edilen bölgede yaşayıp sözü edilen kuyudan su içen kişilerin, diğer bölgelerdeki ve diğer kuyulardan su içen kişilerden daha sık olarak koleraya yakalandıklarını gösterebilen bir veriyi görebilmiş değiliz.

Yani bilim komitesi, Snow'un bariz bulgularını göz göre göre görmezden gelmeyi seçmiştir. Ne yazık ki Snow'un çalışmaları, dönemin bilim insanlarının genelini Mikrop Teorisi'ni kabul ettirmeye yetmemiştir. Bu başarı, daha sonradan mikroorganizmalarla ilgili çalışmalar yapan Louis Pasteur'ün deneylerini beklemek zorunda kalacaktı. Pasteur, hastalıkların ana kaynağının mikroplar olduğunu deneysel olarak ispatladığında, kısa sürede epidemiyoloji ve tıp dünyasının görüşü değişti.

Öyle ki, John Snow'un ölümünden 8 sene sonra William Farr, koleranın yayılmasını açıklamak konusunda Miyazma Teorisi'nin başarısız olduğunu ve kendisinin istatistiki yargısının hatalı olduğunu resmen ilân etmiş ve geri adım atmıştır. Bu durum, bilim dünyasının dikkatini çekmeyi başarmıştır ve kısa sürede onu modern epidemiyolojinin babası konumuna yükseltmiştir.

Aslında Snow, bilime en büyük katkılarını epidemiyolojiden önce anestezi bilimine yapmıştır. Örneğin John Snow, hastaya verilen eter miktarını ölçebilecek için solunum cihazını icat etmiştir. Bu buluşu, her ne kadar Londra’nın önde gelen cerrahları tarafından hemen kabul edilmese de, genel anesteziye öncü olmuştur. Bunun yanında Prenses Beatrice ve Prens Leopold’un doğumunda anneleri Kraliçe Victoria’yı kloroform ile yine Snow uyutmuştur.

Sonuç

Döneminde çok popüler olmasa da ölümünden yıllar sonra salgınlar ve kolera ile ilgili yapılan araştırmalarda adının anılması sayesinde ünlenmiştir. Araştırmaların yanı sıra hekim ve biyografi yazarı olan var arkadaşı Benjamin Ward Richardson’un yazdığı biyografisi Snow hakkında tarihçilere önemli bir kaynak olmaktadır.

Reklamı Kapat

Ünlü olsun olmasın, Snow’un bilim dünyasına yaptığı katkıları oldukça büyüktür. Snow’un araştırma alanı sadece epidemiyoloji ve anestezi ile sınırlanmamaktadır, cerrah olması sayesinde hijyenin gelişiminde önemli faydaları olmuştur

Okundu Olarak İşaretle
Bu İçerik Size Ne Hissettirdi?
  • Tebrikler! 5
  • Muhteşem! 1
  • Bilim Budur! 1
  • İnanılmaz 1
  • Mmm... Çok sapyoseksüel! 0
  • Güldürdü 0
  • Umut Verici! 0
  • Merak Uyandırıcı! 0
  • Üzücü! 0
  • Grrr... *@$# 0
  • İğrenç! 0
  • Korkutucu! 0
Kaynaklar ve İleri Okuma
  • Adeline. Qui Est John Snow, Ce Héros, Père De L’épidémiologie?. (22 Mart 2020). Alındığı Tarih: 11 Ağustos 2021.
  • AlloDocteurs. Histoire De La Médecine : John Snow Et Le Choléra. (17 Temmuz 2017). Alındığı Tarih: 11 Ağustos 2021.
  • T. Mahler. Septembre 1854 : John Snow Invente Le Tracking. (14 Ağustos 2021). Alındığı Tarih: 10 Ağustos 2021.
  • Centers for Disease Control and Prevention. Section 2: Historical Evolution Of Epidemiology. (12 Mayıs 2012). Alındığı Tarih: 10 Ağustos 2021.
  • S. Wong. John Snow. (19 Ağustos 2021). Alındığı Tarih: 09 Ağustos 2021.
  • F. Begum. Mapping Disease: John Snow And Cholera. (09 Aralık 2016). Alındığı Tarih: 11 Ağustos 2021.
  • La Boite Verte. John Snow A Révolutionné La Médecine Avec Cette Carte. (19 Ağustos 2021). Alındığı Tarih: 11 Ağustos 2021. Alındığı Yer: La Boite Verte | Arşiv Bağlantısı
  • Choses à Savoir. Qui Était Le Véritable John Snow ?. (19 Ağustos 2021). Alındığı Tarih: 11 Ağustos 2021. Alındığı Yer: Choses à Savoir | Arşiv Bağlantısı
  • Safe Water. Dr. John Snow. (19 Ağustos 2021). Alındığı Tarih: 11 Ağustos 2021. Alındığı Yer: Safe Water | Arşiv Bağlantısı
  • S. Halliday. (2001). Death And Miasma In Victorian London: An Obstinate Belief. BMJ, sf: 1469-1471. doi: 10.1136/bmj.323.7327.1469. | Arşiv Bağlantısı
  • P. C. Baldwin. (2003). How Night Air Became Good Air, 1776–1930. Environmental History, sf: 412-429. doi: 10.2307/3986202. | Arşiv Bağlantısı
  • C. M. Cipolla, et al. (1992). Miasmas And Disease: Public Health And The Environment In The Pre-Industrial Age. ISBN: 9780300048063. Yayınevi: Yale University Press.
  • J. Whorton. (2002). "The Insidious Foe"--Sewer Gas. BMJ, sf: 427-428. doi: 10.1136/ewjm.175.6.427. | Arşiv Bağlantısı
  • P. Bracken, et al. (2007). The Road Not Taken: How Traditional Excreta And Greywater Management May Point The Way To A Sustainable Future. Water Supply, sf: 219-227. doi: 10.2166/ws.2007.025. | Arşiv Bağlantısı
  • P. Thorsheim. (2006). Inventing Pollution: Coal, Smoke, And Culture In Britain Since 1800. ISBN: 9780821416815. Yayınevi: Ohio University Press.

Evrim Ağacı'na her ay sadece 1 kahve ısmarlayarak destek olmak ister misiniz?

Şu iki siteden birini kullanarak şimdi destek olabilirsiniz:

kreosus.com/evrimagaci | patreon.com/evrimagaci

Çıktı Bilgisi: Bu sayfa, Evrim Ağacı yazdırma aracı kullanılarak 28/09/2021 13:05:04 tarihinde oluşturulmuştur. Evrim Ağacı'ndaki içeriklerin tamamı, birden fazla editör tarafından, durmaksızın elden geçirilmekte, güncellenmekte ve geliştirilmektedir. Dolayısıyla bu çıktının alındığı tarihten sonra yapılan güncellemeleri görmek ve bu içeriğin en güncel halini okumak için lütfen şu adrese gidiniz: https://evrimagaci.org/s/10867

İçerik Kullanım İzinleri: Evrim Ağacı'ndaki yazılı içerikler orijinallerine hiçbir şekilde dokunulmadığı müddetçe izin alınmaksızın paylaşılabilir, kopyalanabilir, yapıştırılabilir, çoğaltılabilir, basılabilir, dağıtılabilir, yayılabilir, alıntılanabilir. Ancak bu içeriklerin hiçbiri izin alınmaksızın değiştirilemez ve değiştirilmiş halleri Evrim Ağacı'na aitmiş gibi sunulamaz. Benzer şekilde, içeriklerin hiçbiri, söz konusu içeriğin açıkça belirtilmiş yazarlarından ve Evrim Ağacı'ndan başkasına aitmiş gibi sunulamaz. Bu sayfa izin alınmaksızın düzenlenemez, Evrim Ağacı logosu, yazar/editör bilgileri ve içeriğin diğer kısımları izin alınmaksızın değiştirilemez veya kaldırılamaz.

Reklamı Kapat
Size Özel
İçerikler
Instagram
Böcek Bilimi
Ağaç
Gen
Hayvanlar Alemi
Genler
Enzim
Tedavi
Halk Sağlığı
Beyin
Nadir
Kitap
Uzay
Nörobiyoloji
Mars
Veri
Evren
Hastalıkların Tedavisi
Manyetik
Kedi
Genetik Mühendisliği
Sürüngen
Neandertal
Sars Virüsü
Salgın
Uterus
Daha Fazla İçerik Göster
Evrim Ağacı'na Destek Ol
Evrim Ağacı'nın %100 okur destekli bir bilim platformu olduğunu biliyor muydunuz? Evrim Ağacı'nın maddi destekçileri arasına katılarak Türkiye'de bilimin yayılmasına güç katmak için hemen buraya tıklayın.
Popüler Yazılar
30 gün
90 gün
1 yıl
EA Akademi
Evrim Ağacı Akademi (ya da kısaca EA Akademi), 2010 yılından beri ürettiğimiz makalelerden oluşan ve kendi kendinizi bilimin çeşitli dallarında eğitebileceğiniz bir çevirim içi eğitim girişimi! Evrim Ağacı Akademi'yi buraya tıklayarak görebilirsiniz. Daha fazla bilgi için buraya tıklayın.
Etkinlik & İlan
Bilim ile ilgili bir etkinlik mi düzenliyorsunuz? Yoksa bilim insanlarını veya bilimseverleri ilgilendiren bir iş, staj, çalıştay, makale çağrısı vb. bir duyurunuz mu var? Etkinlik & İlan Platformumuzda paylaşın, milyonlarca bilimsevere ulaşsın.
Podcast
Evrim Ağacı'nın birçok içeriğinin profesyonel ses sanatçıları tarafından seslendirildiğini biliyor muydunuz? Bunların hepsini Podcast Platformumuzda dinleyebilirsiniz. Ayrıca Spotify, iTunes, Google Podcast ve YouTube bağlantılarını da bir arada bulabilirsiniz.
Yazı Geçmişi
Okuma Geçmişi
Notlarım
İlerleme Durumunu Güncelle
Okudum
Sonra Oku
Not Ekle
Kaldığım Yeri İşaretle
Göz Attım

Evrim Ağacı tarafından otomatik olarak takip edilen işlemleri istediğin zaman durdurabilirsin.
[Site ayalarına git...]

Filtrele
Listele
Bu yazıdaki hareketlerin
Devamını Göster
Filtrele
Listele
Tüm Okuma Geçmişin
Devamını Göster
0/10000

Göster

Şifremi unuttum Üyelik Aktivasyonu

Göster

Şifrenizi mi unuttunuz? Lütfen e-posta adresinizi giriniz. E-posta adresinize şifrenizi sıfırlamak için bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Eğer aktivasyon kodunu almadıysanız lütfen e-posta adresinizi giriniz. Üyeliğinizi aktive etmek için e-posta adresinize bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Close
Geri Bildirim Gönder
Reklamsız Deneyim

Evrim Ağacı'nın çalışmalarına Kreosus, Patreon veya YouTube üzerinden maddi destekte bulunarak hem Türkiye'de bilim anlatıcılığının gelişmesine katkı sağlayabilirsiniz, hem de site ve uygulamamızı reklamsız olarak deneyimleyebilirsiniz. Reklamsız deneyim, Evrim Ağacı'nda çeşitli kısımlarda gösterilen Google reklamlarını ve destek çağrılarını görmediğiniz, daha temiz bir site deneyimi sunmaktadır.

Kreosus

Kreosus'ta her 10₺'lik destek, 1 aylık reklamsız deneyime karşılık geliyor. Bu sayede, tek seferlik destekçilerimiz de, aylık destekçilerimiz de toplam destekleriyle doğru orantılı bir süre boyunca reklamsız deneyim elde edebiliyorlar.

Kreosus destekçilerimizin reklamsız deneyimi, destek olmaya başladıkları anda devreye girmektedir ve ek bir işleme gerek yoktur.

Patreon

Patreon destekçilerimiz, destek miktarından bağımsız olarak, Evrim Ağacı'na destek oldukları süre boyunca reklamsız deneyime erişmeyi sürdürebiliyorlar.

Patreon destekçilerimizin Patreon ile ilişkili e-posta hesapları, Evrim Ağacı'ndaki üyelik e-postaları ile birebir aynı olmalıdır. Patreon destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi 24 saat alabilmektedir.

YouTube

YouTube destekçilerimizin hepsi otomatik olarak reklamsız deneyime şimdilik erişemiyorlar ve şu anda, YouTube üzerinden her destek seviyesine reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. YouTube Destek Sistemi üzerinde sunulan farklı seviyelerin açıklamalarını okuyarak, hangi ayrıcalıklara erişebileceğinizi öğrenebilirsiniz.

Eğer seçtiğiniz seviye reklamsız deneyim ayrıcalığı sunuyorsa, destek olduktan sonra YouTube tarafından gösterilecek olan bağlantıdaki formu doldurarak reklamsız deneyime erişebilirsiniz. YouTube destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi, formu doldurduktan sonra 24-72 saat alabilmektedir.

Diğer Platformlar

Bu 3 platform haricinde destek olan destekçilerimize ne yazık ki reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. Destekleriniz sayesinde sistemlerimizi geliştirmeyi sürdürüyoruz ve umuyoruz bu ayrıcalıkları zamanla genişletebileceğiz.

Giriş yapmayı unutmayın!

Reklamsız deneyim için, maddi desteğiniz ile ilişkilendirilmiş olan Evrim Ağacı hesabınıza üye girişi yapmanız gerekmektedir. Giriş yapmadığınız takdirde reklamları görmeye devam edeceksinizdir.

Destek Ol
Sizi Takip Ediyor

Devamını Oku
Evrim Ağacı Uygulamasını
İndir
Chromium Tabanlı Mobil Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
İlk birkaç girişinizde zaten tarayıcınız size uygulamamızı indirmeyi önerecek. Önerideki tuşa tıklayarak uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu öneriyi, yukarıdaki videoda görebilirsiniz. Eğer bu öneri artık gözükmüyorsa, Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Chromium Tabanlı Masaüstü Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
Yeni uygulamamızı kurmak için tarayıcı çubuğundaki kurulum tuşuna tıklayın. "Yükle" (Install) tuşuna basarak kurulumu tamamlayın. Dilerseniz, Evrim Ağacı İleri Web Uygulaması'nı görev çubuğunuza sabitleyin. Uygulama logosuna sağ tıklayıp, "Görev Çubuğuna Sabitle" seçeneğine tıklayabilirsiniz. Eğer bu seçenek gözükmüyorsa, tarayıcının Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Safari Mobil Uygulama
Sırasıyla Paylaş -> Ana Ekrana Ekle -> Ekle tuşlarına basarak yeni mobil uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu basamakları görmek için yukarıdaki videoyu izleyebilirsiniz.

Daha fazla bilgi almak için tıklayın