Paylaşım Yap
Tüm Reklamları Kapat
Tüm Reklamları Kapat

Jeod Nedir? "Doğal Taşlar" Nasıl Oluşur, Renklerini Nasıl Alırlar?

Jeod Nedir? "Doğal Taşlar" Nasıl Oluşur, Renklerini Nasıl Alırlar? Geologyin
4 dakika
791
Tüm Reklamları Kapat

Jeodlar (İng: "Geode"), dışarıdan bakıldığında basit bir görünüme sahip, genellikle yuvarlak veya oval kaya formasyonlarıdır. Dıştan bakıldığında, sade bir kaya parçasından farksız görünebilirler; ancak içlerini açtığınızda, çoğu insan için güzel görünen kristal yapılar ortaya çıkar.

Eğer daha önce bir "doğal taş" dükkanına girdiyseniz mutlaka görmüş olduğunuz, ilgi çekici renkleri dolayısıyla dekor veya takı olarak oldukça fazla kullanılan Jeodlar geneli renkli, düzensiz şekilli içi boş ve kristalle dolu kaya yapılarıdır. Türkçeye "jeod" veya "jeot" olarak çevrilen isim esasında Antik Yunancada "Dünya benzeri" anlamına gelen "geodes" kelimesinden türemiştir.[1]

Tüm Reklamları Kapat

Jeod Nedir?

Bir jeod, tipik olarak içinde boşluk bulunan ve içi ışıltılı kristaller veya diğer minerallerle kaplı küresel veya dikdörtgen şekilli bir kaya olarak görünen, jeolojik bir oluşumdur. Bir başka deyişle jeodlar, yer altındaki boşluklarda ve çatlaklarda minerallerin oluştuğu kayaç formasyonlarıdır. Bir jeodun dışı genellikle kalsedon veya akik gibi dayanıklı bir malzemeden oluşurken içi kuvars, ametist, kalsit veya selestin gibi çeşitli mineral kristalleri içerebilir. Jeodlar, avucunuzun içine sığacak kadar küçük olanlardan birazdan değineceğimiz birkaç ton ağırlığındaki büyük olanlara kadar farklı boyutlarda bulunabilir.

Jeodlar Nasıl Oluşur?

Jeodlar, volkanik veya tortul kayaçlar içinde meydana gelebilir. Diğer kayaçlarda ise genellikle hava boşlukları veya ceplerin bulunması gibi durumlarda oluşurlar. Bu süreç genellikle volkanik patlamaların bir sonucu olarak başlar ve lavların hava kabarcıkları etrafında soğumasıyla gerçekleşir.

Tüm Reklamları Kapat

Volkanik aktivite, jeodların tek oluşum mekanizması değildir; jeodların oluşumu başka süreçlerle de mümkündür. Örneğin, fosillerin zamanla çözünmesi veya organik materyalin bozunumu sonucu tortularda gaz dolu cepler oluşabilir. Özellikle sedimanter kayaçlarda, boşlukların oluşumu genellikle yeraltı suyunun kaya içindeki mevcut bir yapıyı çözmesi sonucu meydana gelir. Boşluk oluştuğunda, kaya soğuyup katılaştıkça kabarcıklar korunur ve jeod oluşur.

Bu boşluklar, yeraltı suyunun içeriye sızma fırsatı bulduğu alanlardır. Ancak jeodların oluşumunun arkasında suyun kendisi değil, içeriye sızdıktan sonra bu suyun buharlaşması sonucu geriye kalan minerallerin çökelmesi yatar. Jeodların oluşumu birçok jeolojik süreç gibi binlerce, hatta milyonlarca yıl sürebilir. Ayrıca kristaller ne kadar büyükse jeodun o kadar eski olduğunu söylemek genellikle mümkündür.[2]

Eğer boşluk oluşmasını kafanızda canlandıramadıysanız yukarıdaki örneğe bakabilirsiniz. Magmatik kayalarda oluşmuş yukarıdaki oluklar, hava kabarcıkları sayesinde oluşmuştur.
Eğer boşluk oluşmasını kafanızda canlandıramadıysanız yukarıdaki örneğe bakabilirsiniz. Magmatik kayalarda oluşmuş yukarıdaki oluklar, hava kabarcıkları sayesinde oluşmuştur.
Fossilera

Jeodların dış kabuğu genellikle kalsedon adı verilen bir kuvars türünden oluşur. Ancak, her kalsedon içeren taş jeod değildir. Bir taşın jeod olup olmadığını anlamak için taşın kırılması ve içerisine bakılması gerekmektedir.

Evrim Ağacı'ndan Mesaj

Jeodların boyutları oldukça çeşitlilik gösterir. Boyutları 1 santimetre boyutlarına kadar inebilirken, devasa boyutlara ulaşan jeodlar da mevcuttur. Örneğin, İspanya'nın Pulpí kasabası yakınlarındaki terk edilmiş bir gümüş madeninde bulunan devasa bir jeod, 11 metreküp hacme sahiptir. Bu jeodun uzunluğu yaklaşık 8 metredir ve içerisinde 1.8 metreye kadar uzanan bembeyaz selenit kristalleri görülebilir.

Pulpi Jeodu, İspana
Pulpi Jeodu, İspana
Visit Andalucia

Bu devasa jeod, 6 milyon yıllık bir süreç içinde oluşmuştur. Yukarıda da değindiğimiz gibi jeodların oluşması için önce bir hava boşluğunun oluşmasına ihtiyaç vardır. Bu özel örnekte, gerekli boşluk oluştuğunda yeraltı suları kayalara sızarak Sierra del Aguilón sıradağlarını meydana getiren çözünebilir dolomit kayaçlarını aşındırmıştır.

Sonrasında, yeraltı sularının sıcaklık ve kimyasal bileşenlerindeki değişim ile su içindeki mineraller, selenitin yarı saydam kristalleri formunda alçıtaşına dönüşerek çökmeye başlamıştır. Bu mineraller, boşluğun çeperlerine yerleşerek yeraltı sularından beslenen selenit kristallerinin oluşumunu tetiklemiştir. Zamanla, bu birikintiler büyümüş ve selenit kristalleri net bir şekilde ortaya çıkmıştır.

Dünyanın en büyük ametist jeodlarından "The Empress of Uruguay"
Dünyanın en büyük ametist jeodlarından "The Empress of Uruguay"
Geology Page

Jeodlar Renklerini Nasıl Alırlar?

Jeodların renkleri sentetik olarak değiştirilebilir. Doğal renkleri ise kesinlikle etkileyici ve geniş bir renk yelpazesine sahiptir.[4], [5] Bu yelpaze, jeodun bulunduğu çevredeki belirli minerallere bağlıdır. Jeodların içerdiği kristaller, doğal oluşum süreçlerine bağlı olarak farklı renklere sahip olabilir. Örneğin kuvars mineralinin oluşturduğu kristaller şeffaf, beyaz, gri, mavi, turuncu, sarı veya mor olabilir. Demir minerali, kristallere kırmızı veya mor bir renk verebilirken titanyum mavi rengin oluşmasına katkıda bulunabilir. Nikel veya krom, yeşil renk oluşumuna olanak sağlar ve manganez içeren mineraller ise pembe kristaller oluşturabilir. Bu farklı renklerin çoğu, jeodun içindeki minerallerin türüne bağlıdır ve bu da çevredeki yeraltı koşullarıyla ilişkilidir.

Jeodların en ünlü renklerinden biri mor renktir ve bu rengin en bilinen örneği ametisttir. Ametist, içindeki manganez mineralinin etkisiyle mor renk alan kuvars kristalleriyle oluşur.

Kırılmamış jeotları, sıradan bir taştan ayırt etmek pek kolay değildir.
Kırılmamış jeotları, sıradan bir taştan ayırt etmek pek kolay değildir.
DesertUSA

Sonuç

Günlük hayatta görmeye alışık olduğumuz jeodlar aslında doğanın uzun süreçler sonucu oluşturduğu karmaşık yapıların bir yansımasıdır. Bu taşlar, içlerinde kristalleri barındıran doğal birer hazinedir. Unutulmamalıdır ki her bir jeolojik yapı, bizlere yeryüzünün geçmişini ve karmaşıklığını anlatan benzersiz bir doğal oluşumdur.

Bu Makaleyi Alıntıla
Okundu Olarak İşaretle
54
Paylaş
Sonra Oku
Notlarım
Yazdır / PDF Olarak Kaydet
Bize Ulaş
Yukarı Zıpla

İçeriklerimizin bilimsel gerçekleri doğru bir şekilde yansıtması için en üst düzey çabayı gösteriyoruz. Gözünüze doğru gelmeyen bir şey varsa, mümkünse güvenilir kaynaklarınızla birlikte bize ulaşın!

Bu içeriğimizle ilgili bir sorunuz mu var? Buraya tıklayarak sorabilirsiniz.

Soru & Cevap Platformuna Git
Bu İçerik Size Ne Hissettirdi?
  • Muhteşem! 10
  • Tebrikler! 10
  • İnanılmaz 4
  • Mmm... Çok sapyoseksüel! 3
  • Merak Uyandırıcı! 3
  • Bilim Budur! 0
  • Güldürdü 0
  • Umut Verici! 0
  • Üzücü! 0
  • Grrr... *@$# 0
  • İğrenç! 0
  • Korkutucu! 0
Kaynaklar ve İleri Okuma
Tüm Reklamları Kapat

Evrim Ağacı'na her ay sadece 1 kahve ısmarlayarak destek olmak ister misiniz?

Şu iki siteden birini kullanarak şimdi destek olabilirsiniz:

kreosus.com/evrimagaci | patreon.com/evrimagaci

Çıktı Bilgisi: Bu sayfa, Evrim Ağacı yazdırma aracı kullanılarak 11/12/2023 17:46:44 tarihinde oluşturulmuştur. Evrim Ağacı'ndaki içeriklerin tamamı, birden fazla editör tarafından, durmaksızın elden geçirilmekte, güncellenmekte ve geliştirilmektedir. Dolayısıyla bu çıktının alındığı tarihten sonra yapılan güncellemeleri görmek ve bu içeriğin en güncel halini okumak için lütfen şu adrese gidiniz: https://evrimagaci.org/s/12345

İçerik Kullanım İzinleri: Evrim Ağacı'ndaki yazılı içerikler orijinallerine hiçbir şekilde dokunulmadığı müddetçe izin alınmaksızın paylaşılabilir, kopyalanabilir, yapıştırılabilir, çoğaltılabilir, basılabilir, dağıtılabilir, yayılabilir, alıntılanabilir. Ancak bu içeriklerin hiçbiri izin alınmaksızın değiştirilemez ve değiştirilmiş halleri Evrim Ağacı'na aitmiş gibi sunulamaz. Benzer şekilde, içeriklerin hiçbiri, söz konusu içeriğin açıkça belirtilmiş yazarlarından ve Evrim Ağacı'ndan başkasına aitmiş gibi sunulamaz. Bu sayfa izin alınmaksızın düzenlenemez, Evrim Ağacı logosu, yazar/editör bilgileri ve içeriğin diğer kısımları izin alınmaksızın değiştirilemez veya kaldırılamaz.

Kategoriler ve Etiketler
Tümünü Göster
Tüm Reklamları Kapat
Keşfet
Akış
İçerikler
Gündem
Kozmik Mikrodalga Arkaplan Işıması (Cmb)
Kuşlar
Doğa Yasaları
Şüphecilik
Sosyal Mesafelendirme
Bilim Felsefesi
Tümör
Transkripsiyon
Nöron Hücresi
Algı
Fotosentez
Pandemik
Toprak
Evrimsel Tarih
Öğrenme Alanı
Temel
Kimyasal Bağ
Sinirbilim
İspat
Kuantum
İfade
Biyokimya
Kalp
Film
Böcekler
Aklımdan Geçen
Komünite Seç
Aklımdan Geçen
Fark Ettim ki...
Bugün Öğrendim ki...
İşe Yarar İpucu
Bilim Haberleri
Hikaye Fikri
Video Konu Önerisi
Başlık
Gündem
Bugün bilimseverlerle ne paylaşmak istersin?
Bağlantı
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu komünite, aklınızdan geçen düşünceleri Evrim Ağacı ailesiyle paylaşabilmeniz içindir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Bilim kimliğinizi önceleyin.
Evrim Ağacı bir bilim platformudur. Dolayısıyla aklınızdan geçen her şeyden ziyade, bilim veya yaşamla ilgili olabilecek düşüncelerinizle ilgileniyoruz.
2
Propaganda ve baskı amaçlı kullanmayın.
Herkesin aklından her şey geçebilir; fakat bu platformun amacı, insanların belli ideolojiler için propaganda yapmaları veya başkaları üzerinde baskı kurma amacıyla geliştirilmemiştir. Paylaştığınız fikirlerin değer kattığından emin olun.
3
Gerilim yaratmayın.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
4
Değer katın; hassas konulardan ve öznel yoruma açık alanlardan uzak durun.
Bu komünitenin amacı okurlara hayatla ilgili keyifli farkındalıklar yaşatabilmektir. Din, politika, spor, aktüel konular gibi anlık tepkilere neden olabilecek konulardaki tespitlerden kaçının. Ayrıca aklınızdan geçenlerin Türkiye’deki bilim komünitesine değer katması beklenmektedir.
5
Cevap hakkı doğurmayın.
Bu platformda cevap veya yorum sistemi bulunmamaktadır. Dolayısıyla aklınızdan geçenlerin, tespit edilebilir kişilere cevap hakkı doğurmadığından emin olun.
Ekle
Soru Sor
Sosyal
Yeniler
Daha Fazla İçerik Göster
Evrim Ağacı'na Destek Ol
Evrim Ağacı'nın %100 okur destekli bir bilim platformu olduğunu biliyor muydunuz? Evrim Ağacı'nın maddi destekçileri arasına katılarak Türkiye'de bilimin yayılmasına güç katmak için hemen buraya tıklayın.
Popüler Yazılar
30 gün
90 gün
1 yıl
EA Akademi
Evrim Ağacı Akademi (ya da kısaca EA Akademi), 2010 yılından beri ürettiğimiz makalelerden oluşan ve kendi kendinizi bilimin çeşitli dallarında eğitebileceğiniz bir çevirim içi eğitim girişimi! Evrim Ağacı Akademi'yi buraya tıklayarak görebilirsiniz. Daha fazla bilgi için buraya tıklayın.
Etkinlik & İlan
Bilim ile ilgili bir etkinlik mi düzenliyorsunuz? Yoksa bilim insanlarını veya bilimseverleri ilgilendiren bir iş, staj, çalıştay, makale çağrısı vb. bir duyurunuz mu var? Etkinlik & İlan Platformumuzda paylaşın, milyonlarca bilimsevere ulaşsın.
Youtube
2025'teki Güneş Fırtınasını Atlatabilecek miyiz?
2025'teki Güneş Fırtınasını Atlatabilecek miyiz?
Soğukta Kas Tutulur mu?
Soğukta Kas Tutulur mu?
Yıldırım Topu: Bulutlardan Gelen Gizemli Elektrik Topu!
Yıldırım Topu: Bulutlardan Gelen Gizemli Elektrik Topu!
Kötü Bilim: Bilim Kötüye Nasıl Kullanılır?
Kötü Bilim: Bilim Kötüye Nasıl Kullanılır?
Arabada/Gemide Neden Mideniz Bulanıyor (Araç Tutuyor)?
Arabada/Gemide Neden Mideniz Bulanıyor (Araç Tutuyor)?
Podcast
Evrim Ağacı'nın birçok içeriğinin profesyonel ses sanatçıları tarafından seslendirildiğini biliyor muydunuz? Bunların hepsini Podcast Platformumuzda dinleyebilirsiniz. Ayrıca Spotify, iTunes, Google Podcast ve YouTube bağlantılarını da bir arada bulabilirsiniz.
Yazı Geçmişi
Okuma Geçmişi
Notlarım
İlerleme Durumunu Güncelle
Okudum
Sonra Oku
Not Ekle
Kaldığım Yeri İşaretle
Göz Attım

Evrim Ağacı tarafından otomatik olarak takip edilen işlemleri istediğin zaman durdurabilirsin.
[Site ayalarına git...]

Filtrele
Listele
Bu yazıdaki hareketlerin
Devamını Göster
Filtrele
Listele
Tüm Okuma Geçmişin
Devamını Göster
0/10000
Bu Makaleyi Alıntıla
Evrim Ağacı Formatı
APA7
MLA9
Chicago
A. K. Selçukoğlu, et al. Jeod Nedir? "Doğal Taşlar" Nasıl Oluşur, Renklerini Nasıl Alırlar?. (9 Kasım 2023). Alındığı Tarih: 11 Aralık 2023. Alındığı Yer: https://evrimagaci.org/s/12345
Selçukoğlu, A. K., Alparslan, E. (2023, November 09). Jeod Nedir? "Doğal Taşlar" Nasıl Oluşur, Renklerini Nasıl Alırlar?. Evrim Ağacı. Retrieved December 11, 2023. from https://evrimagaci.org/s/12345
A. K. Selçukoğlu, et al. “Jeod Nedir? "Doğal Taşlar" Nasıl Oluşur, Renklerini Nasıl Alırlar?.” Edited by Eda Alparslan. Evrim Ağacı, 09 Nov. 2023, https://evrimagaci.org/s/12345.
Selçukoğlu, Alper Kaan. Alparslan, Eda. “Jeod Nedir? "Doğal Taşlar" Nasıl Oluşur, Renklerini Nasıl Alırlar?.” Edited by Eda Alparslan. Evrim Ağacı, November 09, 2023. https://evrimagaci.org/s/12345.
ve seni takip ediyor
Evrim Ağacı Uygulamasını
İndir
Chromium Tabanlı Mobil Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
İlk birkaç girişinizde zaten tarayıcınız size uygulamamızı indirmeyi önerecek. Önerideki tuşa tıklayarak uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu öneriyi, yukarıdaki videoda görebilirsiniz. Eğer bu öneri artık gözükmüyorsa, Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Chromium Tabanlı Masaüstü Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
Yeni uygulamamızı kurmak için tarayıcı çubuğundaki kurulum tuşuna tıklayın. "Yükle" (Install) tuşuna basarak kurulumu tamamlayın. Dilerseniz, Evrim Ağacı İleri Web Uygulaması'nı görev çubuğunuza sabitleyin. Uygulama logosuna sağ tıklayıp, "Görev Çubuğuna Sabitle" seçeneğine tıklayabilirsiniz. Eğer bu seçenek gözükmüyorsa, tarayıcının Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Safari Mobil Uygulama
Sırasıyla Paylaş -> Ana Ekrana Ekle -> Ekle tuşlarına basarak yeni mobil uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu basamakları görmek için yukarıdaki videoyu izleyebilirsiniz.

Daha fazla bilgi almak için tıklayın

Göster

Şifrenizi mi unuttunuz? Lütfen e-posta adresinizi giriniz. E-posta adresinize şifrenizi sıfırlamak için bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Eğer aktivasyon kodunu almadıysanız lütfen e-posta adresinizi giriniz. Üyeliğinizi aktive etmek için e-posta adresinize bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Close