Japon Bahçeleri, Atalarımızdan Bize Miras Kalan Zihnin Bir Yansıması Olabilir mi?

Japon Bahçeleri, Atalarımızdan Bize Miras Kalan Zihnin Bir Yansıması Olabilir mi? The Telegraph
Çağrı Mert Bakırcı Editör Çağrı Mert Bakırcı
5 dakika
1,881 Okunma Sayısı
Notlarım
Reklamı Kapat

Dünyaya geldiğimiz andan itibaren bir bilgi yağmuruna tutuluruz ve beynimiz, çoğu gerekli olmayan bilgi huzmesi içinden işimize yarama potansiyeli olanları durmadan ayıklar. Bu bilgileri kaydetmek ve kullanmak için çok fazla zaman ve enerji harcarız; dolayısıyla bu işlem, bizim için oldukça maliyetlidir. İhtiyacımız olmayan bilgiler için zaman ve enerji harcamak evrim ekonomisine genel olarak aykırı olduğundan, hayatta kalmamıza ve ürememize etki edecek olanlara önem veririz. Örneğin sulak alandaki bir böcek, kendisinden 1 metre uzakta su içmekte olan bir ceylanın davranışlarına pek dikkat etmez; ama yine aynı ortamdaki bir kuş türü, onun tetikte olması için yeterli bir bilgidir. Benzer şekilde, hayatlarının en erken evreleri sırasında üzerinde geliştikleri yaprakların, avcıların sebep olduğu titreşimlere bağlı olarak sallanması durumunda yumurtalarından erken çıkıp, suya atlayarak ortamdan uzaklaşan şekilde gelişen kurbağa yavruları (iribaşlar), aynı yaprağı rüzgarın sallaması dolayısıyla yumurtalarından erken çıkmazlar.

Bütün canlılar gibi bizler de uyaranları algılar, bilinçli veya bilinçsiz şekilde yorumlar, sonrasında da hayatta kalma ve üreme mücadelesi temelinde davranışlar geliştiririz. Kimi davranışlarımız, algısal zekamızın temellendirdiği, o ana özgü tepkilerdir. Doğal seçilimin desteklediği kimi davranışlarımız ise, nesilden nesle aktarılır - ki biz bunlara içgüdüsel davranışlar diyoruz. Bu davranışlar, evrimsel mekanizmaların onları geçersiz kılmasına yetecek kadar süre geçmemişse ya da genlerimiz bu davranışın altında yatan nörobiyolojik devreleri kaydetmişse, bu davranışlar nesiller boyu sergilenebilir. Artık doğada atalarımızın mücadele ettiği birçok şeyden izole, nispeten çok daha kolay hayatlar sürsek de, "modern" diye tabir ettiğimiz dünyamız, evrimsel süreçte henüz çok yenidir. Dünyayı hala atalarımızın gözüyle görüyoruz diyebiliriz.

Savandaki atalarımızın izlerini taşımakta olduğumuzu; Rus asıllı Amerikalı sanatçılar Vitaly Komar ve Alexander Melamid’in, gerçek "halk" sanatının neye benzeyeceği sorusu üzerine yaptığı bir ankette, Amerikalılara yönelttiği sorular karşısında aldıkları cevaplarda da görürüz. “This Is America’s Most Wanted Painting (Amerika'nın En Çok İstenen Tablosu)” adlı bu çalışmada insanlara şu tip sorular yönelttiler:

Reklamı Kapat

  • En sevdiğiniz renk nedir?
  • Geometrik motifleri mi, geleneksel motifleri mi tercih edersiniz?
  • Eviniz için eski nesneleri mi daha yeni nesneleri mi seçersiniz?
  • Vahşi hayvanlar mı evcil hayvanlar mı?
  • Tercih ettiğiniz mevsim hangisidir?

İkili, en çok verilen cevapları yağlı boya ile tuval üzerine işlediler.

Artsy

Şöyle bir baktığımızda neden modern sanat akımları kategorisine girecek, keskin açıların veya zıt renklerin hakim olduğu, soyut tablolardan birinin ortaya çıkmadığını sorgulayabiliriz. Sonuçta modern çağ insanlarını, modern sanat akımlarının temsil etmesi fikri mantıklı olurdu.

Ama hayır! Tablomuz bir su kaynağıyla, su kenarındaki memeli hayvanlarla, sığınak olabilecek çalılarla ve herhangi bir tehlike anında tırmanabileceğimiz, yere yakın dalları olan koca bir ağaçla tam bir savan tasviridir. Bu deney, konumuz için özellikle önemlidir; çünkü sonuçları bir şekilde ankete katılan insanların bilinçaltının yansımasıdır.

Bu ve bunun gibi bir sürü ankette gördüğümüz sonuçlardan benzer çıkarımlara varabiliyoruz. Örneğin beğendiğimiz ağaç türleri anketinde sonuçların büyük çoğunluğunun, yere yakın dalları olan ve enine büyümüş ağaçlardan yani tırmanması kolay olanlardan yana çıkması gibi… Yukarıda bahsettiğimiz üzere, halihazırda beyni savanlarda yaşamaya uyumlanmış atalarımızın mirasını taşıyoruz.

Gelelim Japon Bahçelerine...

Japon bahçeleri, yaklaşık 7. yüzyılda başladığı düşünülen, yeterince parası olanların keyifle vakit geçirmesi için yapılmış minyatür doğal alanlardır. Şelale ve gölet gibi su kaynaklarının bolluğu dikkatimizi çekmektedir. İrice kayalar ve kayalara benzetmek amacıyla budanmış çalılıklar, yer yer tepecikler ve savan hipotezini sınamaya en elverişli unsur olan ağaç türleriyle kendimizi, atalarımızın yerleşmeyi isteyeceği bir ortama bakar halde bulabiliriz.

Evrim Ağacı'ndan Mesaj

Kumamoto'da Suizenji Parkı
Kumamoto'da Suizenji Parkı
Japan Guide

Japon bahçelerini tasarlayan uzmanlar, ağaçlar üzerinde oynamalar yapar, budar ya da genetiği değiştirilmiş olanlarını tercih eder. Boyuna kıyasla enli, geniş yelpazeli ve kısa boylu ağaçları tercih ederler ki savan hipotezinde karşılaştığımız ağaç türleri bunlardır. Bir başka deyişle herhangi bir tehlike anında, örneğin bir yırtıcıyla karşılaştığımızda, tırmanması kolay olan ağaçlardır. Japon bahçelerinde, Japonya’da yetişen yirmi iki akçaağaç türünden en çok üçüne rastlanır: Acer sieboldianum, A.japonicum, A. palmatum. Bu türler, daha çok ışık için enine büyürler ve yere yakın dalları vardır. Bahçe uzmanları bu ağaçlara şekil vermez çünkü zaten istenilen şekildedirler: Savandaki ağaçların şeklinde.

A. palmatum (Japon akçaağacı)
A. palmatum (Japon akçaağacı)

Bahçelerin, tasarım sürecinden, kullanılacak malzeme seçimine hatta renk ve açılara kadar yukarıda bahsetmiş olduğumuz Komar ve Melamid’in anket sonuçlarıyla uyum içerisinde olduğunu görürüz. Doğal bir dış ortam, sulak alanlar, yeşil ve mavi ağırlıklı renk tonları, tırmanması kolay olan ağaçlar, kaya ve fundalık gibi sığınak olarak kullanılabilecek yapılar, keskin olmayan geçişler, yapay unsurların azlığı ve bunun gibi daha bir sürü şey… Japon tasarımcıların bu bahçelerde rastgele bir tarz seçmedikleri, içgüdülerimize ve bilinçaltımıza hitap etmeye çalıştıkları açık. Aksi bir durumda “This Is America’s Most Wanted Painting” ile Japon bahçeleri arasında bu derece benzerlik bulamazdık.

Kökeni Hindistan olan, oradan Çin’e ve sonra da Japonya’ya yayılan Zen Budizmi’nin minimalizmi, az, öz ve sade mottosu ve sadelikten oluşan derinlik anlayışı gibi Japon kültürünün her alanında karşımıza çıkan fikirlerden, bu bahçelerin de etkilenmiş olmasıyla birlikte hala atalarımızın aşina olduğu vahşiliği, doğallığı ve çok unsurluluğu taşıması bize önemli ipuçları verir: Atalarımızın hisleri, korkuları ve tecrübeleri; bugün modern dünyanın modern fikirleri arasında bile bizi hala etkilemekte, bize yol göstermekte ve bizi korumaktadır.

Okundu Olarak İşaretle
Bu İçerik Size Ne Hissettirdi?
  • Tebrikler! 9
  • Muhteşem! 6
  • Umut Verici! 4
  • Mmm... Çok sapyoseksüel! 3
  • İnanılmaz 3
  • Merak Uyandırıcı! 2
  • Güldürdü 1
  • Korkutucu! 1
  • Bilim Budur! 0
  • Üzücü! 0
  • Grrr... *@$# 0
  • İğrenç! 0
Kaynaklar ve İleri Okuma
  • M. Sheenan. (2018). Behavioral Evolution: Can You Dig It?. Current Biology. | Arşiv Bağlantısı
  • B. Sutton. This Is America's Most Wanted Painting. (05 Kasım 2018). Alındığı Tarih: 16 Şubat 2021. Alındığı Yer: Artsy | Arşiv Bağlantısı
  • G. H. Orians. (2017). Yılanlar, Gündoğumları Ve Shakespeare. ISBN: 9786053161240. Yayınevi: Metis Yayınları.
  • G. Lotha, et al. Japanese Garden. (26 Eylül 2018). Alındığı Tarih: 15 Şubat 2021. Alındığı Yer: Britannica | Arşiv Bağlantısı

Evrim Ağacı'na her ay sadece 1 kahve ısmarlayarak destek olmak ister misiniz?

Şu iki siteden birini kullanarak şimdi destek olabilirsiniz:

kreosus.com/evrimagaci | patreon.com/evrimagaci

Çıktı Bilgisi: Bu sayfa, Evrim Ağacı yazdırma aracı kullanılarak 23/09/2021 08:24:22 tarihinde oluşturulmuştur. Evrim Ağacı'ndaki içeriklerin tamamı, birden fazla editör tarafından, durmaksızın elden geçirilmekte, güncellenmekte ve geliştirilmektedir. Dolayısıyla bu çıktının alındığı tarihten sonra yapılan güncellemeleri görmek ve bu içeriğin en güncel halini okumak için lütfen şu adrese gidiniz: https://evrimagaci.org/s/10165

İçerik Kullanım İzinleri: Evrim Ağacı'ndaki yazılı içerikler orijinallerine hiçbir şekilde dokunulmadığı müddetçe izin alınmaksızın paylaşılabilir, kopyalanabilir, yapıştırılabilir, çoğaltılabilir, basılabilir, dağıtılabilir, yayılabilir, alıntılanabilir. Ancak bu içeriklerin hiçbiri izin alınmaksızın değiştirilemez ve değiştirilmiş halleri Evrim Ağacı'na aitmiş gibi sunulamaz. Benzer şekilde, içeriklerin hiçbiri, söz konusu içeriğin açıkça belirtilmiş yazarlarından ve Evrim Ağacı'ndan başkasına aitmiş gibi sunulamaz. Bu sayfa izin alınmaksızın düzenlenemez, Evrim Ağacı logosu, yazar/editör bilgileri ve içeriğin diğer kısımları izin alınmaksızın değiştirilemez veya kaldırılamaz.

Reklamı Kapat
Size Özel
İçerikler
Instagram
Analiz
Yörünge
Covid-19
Stephen Hawking
Evrimsel Antropoloji
Karadelik
Beslenme Davranışı
Sivrisinek
Köpek
Irk
Hafıza
Sahtebilim
Bilimkurgu
Yaşamın Başlangıcı
Ölümden Sonra Yaşam
Kara Delik
Viral
Kalıtım
Epidemik
Homo Sapiens
Sars Mers
Güneş Sistemi
Ecza
Wuhan
Deney
Daha Fazla İçerik Göster
Evrim Ağacı'na Destek Ol
Evrim Ağacı'nın %100 okur destekli bir bilim platformu olduğunu biliyor muydunuz? Evrim Ağacı'nın maddi destekçileri arasına katılarak Türkiye'de bilimin yayılmasına güç katmak için hemen buraya tıklayın.
Popüler Yazılar
30 gün
90 gün
1 yıl
EA Akademi
Evrim Ağacı Akademi (ya da kısaca EA Akademi), 2010 yılından beri ürettiğimiz makalelerden oluşan ve kendi kendinizi bilimin çeşitli dallarında eğitebileceğiniz bir çevirim içi eğitim girişimi! Evrim Ağacı Akademi'yi buraya tıklayarak görebilirsiniz. Daha fazla bilgi için buraya tıklayın.
Etkinlik & İlan
Bilim ile ilgili bir etkinlik mi düzenliyorsunuz? Yoksa bilim insanlarını veya bilimseverleri ilgilendiren bir iş, staj, çalıştay, makale çağrısı vb. bir duyurunuz mu var? Etkinlik & İlan Platformumuzda paylaşın, milyonlarca bilimsevere ulaşsın.
Podcast
Evrim Ağacı'nın birçok içeriğinin profesyonel ses sanatçıları tarafından seslendirildiğini biliyor muydunuz? Bunların hepsini Podcast Platformumuzda dinleyebilirsiniz. Ayrıca Spotify, iTunes, Google Podcast ve YouTube bağlantılarını da bir arada bulabilirsiniz.
Yazı Geçmişi
Okuma Geçmişi
Notlarım
İlerleme Durumunu Güncelle
Okudum
Sonra Oku
Not Ekle
Kaldığım Yeri İşaretle
Göz Attım

Evrim Ağacı tarafından otomatik olarak takip edilen işlemleri istediğin zaman durdurabilirsin.
[Site ayalarına git...]

Filtrele
Listele
Bu yazıdaki hareketlerin
Devamını Göster
Filtrele
Listele
Tüm Okuma Geçmişin
Devamını Göster
0/10000

Göster

Şifremi unuttum Üyelik Aktivasyonu

Göster

Şifrenizi mi unuttunuz? Lütfen e-posta adresinizi giriniz. E-posta adresinize şifrenizi sıfırlamak için bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Eğer aktivasyon kodunu almadıysanız lütfen e-posta adresinizi giriniz. Üyeliğinizi aktive etmek için e-posta adresinize bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Close
Geri Bildirim Gönder
Reklamsız Deneyim

Evrim Ağacı'nın çalışmalarına Kreosus, Patreon veya YouTube üzerinden maddi destekte bulunarak hem Türkiye'de bilim anlatıcılığının gelişmesine katkı sağlayabilirsiniz, hem de site ve uygulamamızı reklamsız olarak deneyimleyebilirsiniz. Reklamsız deneyim, Evrim Ağacı'nda çeşitli kısımlarda gösterilen Google reklamlarını ve destek çağrılarını görmediğiniz, daha temiz bir site deneyimi sunmaktadır.

Kreosus

Kreosus'ta her 10₺'lik destek, 1 aylık reklamsız deneyime karşılık geliyor. Bu sayede, tek seferlik destekçilerimiz de, aylık destekçilerimiz de toplam destekleriyle doğru orantılı bir süre boyunca reklamsız deneyim elde edebiliyorlar.

Kreosus destekçilerimizin reklamsız deneyimi, destek olmaya başladıkları anda devreye girmektedir ve ek bir işleme gerek yoktur.

Patreon

Patreon destekçilerimiz, destek miktarından bağımsız olarak, Evrim Ağacı'na destek oldukları süre boyunca reklamsız deneyime erişmeyi sürdürebiliyorlar.

Patreon destekçilerimizin Patreon ile ilişkili e-posta hesapları, Evrim Ağacı'ndaki üyelik e-postaları ile birebir aynı olmalıdır. Patreon destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi 24 saat alabilmektedir.

YouTube

YouTube destekçilerimizin hepsi otomatik olarak reklamsız deneyime şimdilik erişemiyorlar ve şu anda, YouTube üzerinden her destek seviyesine reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. YouTube Destek Sistemi üzerinde sunulan farklı seviyelerin açıklamalarını okuyarak, hangi ayrıcalıklara erişebileceğinizi öğrenebilirsiniz.

Eğer seçtiğiniz seviye reklamsız deneyim ayrıcalığı sunuyorsa, destek olduktan sonra YouTube tarafından gösterilecek olan bağlantıdaki formu doldurarak reklamsız deneyime erişebilirsiniz. YouTube destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi, formu doldurduktan sonra 24-72 saat alabilmektedir.

Diğer Platformlar

Bu 3 platform haricinde destek olan destekçilerimize ne yazık ki reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. Destekleriniz sayesinde sistemlerimizi geliştirmeyi sürdürüyoruz ve umuyoruz bu ayrıcalıkları zamanla genişletebileceğiz.

Giriş yapmayı unutmayın!

Reklamsız deneyim için, maddi desteğiniz ile ilişkilendirilmiş olan Evrim Ağacı hesabınıza üye girişi yapmanız gerekmektedir. Giriş yapmadığınız takdirde reklamları görmeye devam edeceksinizdir.

Destek Ol
Sizi Takip Ediyor

Devamını Oku
Evrim Ağacı Uygulamasını
İndir
Chromium Tabanlı Mobil Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
İlk birkaç girişinizde zaten tarayıcınız size uygulamamızı indirmeyi önerecek. Önerideki tuşa tıklayarak uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu öneriyi, yukarıdaki videoda görebilirsiniz. Eğer bu öneri artık gözükmüyorsa, Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Chromium Tabanlı Masaüstü Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
Yeni uygulamamızı kurmak için tarayıcı çubuğundaki kurulum tuşuna tıklayın. "Yükle" (Install) tuşuna basarak kurulumu tamamlayın. Dilerseniz, Evrim Ağacı İleri Web Uygulaması'nı görev çubuğunuza sabitleyin. Uygulama logosuna sağ tıklayıp, "Görev Çubuğuna Sabitle" seçeneğine tıklayabilirsiniz. Eğer bu seçenek gözükmüyorsa, tarayıcının Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Safari Mobil Uygulama
Sırasıyla Paylaş -> Ana Ekrana Ekle -> Ekle tuşlarına basarak yeni mobil uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu basamakları görmek için yukarıdaki videoyu izleyebilirsiniz.

Daha fazla bilgi almak için tıklayın