Paylaşım Yap
Tüm Reklamları Kapat

Işık Hızı Neden "c" ile Gösterilir?

Işık Hızı Neden "c" ile Gösterilir?
4 dakika
6,967
Evrim Ağacı Akademi: Özel Görelilik Teorisi & Işık Hızı Yazı Dizisi

Bu yazı, Özel Görelilik Teorisi & Işık Hızı yazı dizisinin 9. yazısıdır. Bu yazı dizisini okumaya, serinin 1. yazısı olan "Özel Görelilik Teorisi Nedir? Einstein, Işık Hızının Doğasını Açıklamayı Çalışırken Evreni Nasıl Çözdü?" başlıklı makalemizden başlamanızı öneririz.

Yazı dizisi içindeki ilerleyişinizi kaydetmek için veya kayıt olun.

EA Akademi Hakkında Bilgi Al
Tüm Reklamları Kapat

“Fizikçiye Sorun” gelen kutumuzdaki (iç karartıcı bir çoğunlukla “Fiziğe Sorun” olarak anlaşılmış), tüm sorularınızı inceliyoruz, ama özellikle ışık hızı konusu sıklıkla insanların hayal gücünün kıvılcımlarını harekete geçiriyor ve merakını tetikliyor. Bu hızı tanımlayan nedir ve bu hızın üzerine neden çıkamıyoruz? Bu hızın üzerine çıkmayı denersek ne olur? Bu sorular üzerine düşünmek ve cevaplarını bulmaya çalışmak başlı başına çekici ve eğlenceli. Ama asıl önemli olan ise, bu sorularla uğraşmak ve cevaplandırmak evrenin temelindeki kuralları kavramamızı sağlıyor. Bugün bu sorulardan birini ele alacağız ve kasti bir kelime oyunu olmaksızın bu soruyu aydınlatacağız. Işık hızı neden boşlukta 300,000,000 m/s? Neden “c”?

İki yönde de sonsuza kadar uzanan yüklü bir teliniz olduğunu hayal edin. Sonsuz olduğundan, üstündeki toplam yükten bahsetmek çok zordur; bunu yapmamız ancak teli küre gibi kapalı bir alanın içinde sınırlamakla olabilir. Buna rağmen, örneğin sınırlı uzunluktaki bir telden bahsedersek, her metresindeki yükün miktarından yani yük yoğunluğundan konuşabiliriz.

Sonsuz bir tel, uzunluğu üzerindeki her noktada aynı görünür. Bu tel üzerindeki yük sebebiyle ortaya çıkan elektriksel alanın büyüklüğünü yani yüklü parçacıkların tel üstündeki yüklerden nasıl etkilendiğini veya nasıl itildiğini düşündüğünüzde, bunun yalnızca telin yük yoğunluğuna ve etkilediği parçacığın tele olan uzaklığına bağlı olduğunu anlayacaksınız. Bu arada bizim amacımıza ulaşmak içi kullandığımız ortam olan havasız ortam, uzay boşluğu, elektriksel geçirgenlik olarak orta seviye olacak. Bahsettiğimiz tel etrafındaki elektriksel alanın büyüklüğünü gösteren formül aşağıdaki gibidir:

Tüm Reklamları Kapat

Şimdi şu sonsuz uzunluk işini bir kenara bırakalım, birinin bu teli makaraya sardığını ve sonra onu ekseni boyunca hareket ettirdiğini düşünelim. Nereden bakılırsa bakılsın, bu hareket yükün tel içinde hareketini sağlamaktan ziyade, bir akım yaratacak. (Bir uçtaki voltajı değiştirerek yapacaksınız.) Şu an telin kendisini içerdiği yükle beraber hareket ettiriyoruz. Nedenine gelince, bunu birazdan umuyoruz ki göreceksiniz.

Bildiğiniz gibi, telden geçen bir akım, telin etrafında bir çember şeklinde manyetik alan oluşturur. Bu manyetik alanın büyüklüğü, telden uzaklığınıza (d) ve tabii ki telin yük yoğunluğu ve çekilme hızına bağlı olarak oluşan akımın gücüne bağlıdır.

Şimdi bu telin ilkine paralel, aynı voltajda yüklü ve aynı yönde, aynı hızda çekilen bir ikincisine daha sahip olduğunuzu hayal edin. Yüklerden dolayı, iki tel birbirini elektrostatik itmelerinden dolayı birbirilerini iterler.

İki yüklü nesnenin arasındaki kuvveti hesaplarken, nesnelerin yükleri birlikte çarpılır, çünkü her bir kablo lambda kadar yüke sahiptir.

Tüm Reklamları Kapat

Tellerin üzerindeki statik elektrik yükleri, bu tellerin birbirlerini itmesini sağlar. Ancak, bu teller aynı yöne çekildiği için, iki tel birden etkili bir akıma sahip olur ve bu akımlara bir manyetik alan da eşlik eder. İki paralel tel üzerinde aynı yönde iki akım elde ettiğinizde, bu iki telin manyetik alanı teller arasında daha etkili bir kuvvet oluşmasına neden olur.

Eğer yakından takip ederseniz, bahsettiğimiz senaryoda teller arası manyetik kuvvetin, teller arasındaki itici elektriksel kuvveti etkisiz hale getirdiğini göreceksiniz. Yukarıdaki eşitlikte de gördüğünüz gibi, manyetik kuvvetin büyüklüğü, elektriksel kuvvetten –ki fizikte buna direkt elektrostatik deniyor- farklı olarak, tellerin ne kadar hızlı olduğuna bağlı. Peki, telin elektriksel itme kuvvetinin manyetik kuvvetle iptal edilebilmesi için teli ne kadar hızlı hareket ettirmelisiniz? Bu sorunun cevabını, iki denklemi aşağıdaki gibi birbirine eşitleyerek ve bu denklemden de v’yi çekerek bulabiliriz.

Ufak bir cebir bilgisi parantezleri yok etmemize ve eşitliğin sağ tarafındaki kesri azaltmamıza yardımcı olacak:

Bu adımda karşımıza şaşırtıcı bir sonuç çıkıyor: Yük yoğunluğu eşitliğin her iki tarafında da aynı güçte ve aynı yerlerde; bu demektir ki yük yoğunlukları birbirini götürecek. Yani eletriksel ve manyetik kuvvetin birbirine eşit olduğu durumda tellerin yüklerinin büyüklüğü bizi ilgilendirmiyor. 2*pi*d çarpanları da aynı sebepten ötürü birbirlerini götürecek, yani teller arasındaki uzaklığın da bu eşitlik için pek bir önemi yok. Tüm bu işe yaramaz terimleri ayırdığımızda eşitlik şuna dönüyor:

Evrim Ağacı'ndan Mesaj

Aslında maddi destek istememizin nedeni çok basit: Çünkü Evrim Ağacı, bizim tek mesleğimiz, tek gelir kaynağımız. Birçoklarının aksine bizler, sosyal medyada gördüğünüz makale ve videolarımızı hobi olarak, mesleğimizden arta kalan zamanlarda yapmıyoruz. Dolayısıyla bu işi sürdürebilmek için gelir elde etmemiz gerekiyor.

Bunda elbette ki hiçbir sakınca yok; kimin, ne şartlar altında yayın yapmayı seçtiği büyük oranda bir tercih meselesi. Ne var ki biz, eğer ana mesleklerimizi icra edecek olursak (yani kendi mesleğimiz doğrultusunda bir iş sahibi olursak) Evrim Ağacı'na zaman ayıramayacağımızı, ayakta tutamayacağımızı biliyoruz. Çünkü az sonra detaylarını vereceğimiz üzere, Evrim Ağacı sosyal medyada denk geldiğiniz makale ve videolardan çok daha büyük, kapsamlı ve aşırı zaman alan bir bilim platformu projesi. Bu nedenle bizler, meslek olarak Evrim Ağacı'nı seçtik.

Eğer hem Evrim Ağacı'ndan hayatımızı idame ettirecek, mesleklerimizi bırakmayı en azından kısmen meşrulaştıracak ve mantıklı kılacak kadar bir gelir kaynağı elde edemezsek, mecburen Evrim Ağacı'nı bırakıp, kendi mesleklerimize döneceğiz. Ama bunu istemiyoruz ve bu nedenle didiniyoruz.

Ve son olarak v için elimizde şu eşitlik kalıyor:

Eğer bu denkleme boşluğun dielektrik sabitinin ve elektriksel geçirgenliğinin gerçek değerlerini yazarsanız, denklem size 299,792,400 m/s gibi ışık hızına çok yakın bir değer verir.

Peki, bu ne anlama gelir? İlk olarak, gerçekte bir teli asla manyetik kuvveti elektriksel kuvvetini tamamen sıfırlayacak kadar hızlı sallayamazsınız, çünkü ışık hızında hareket edebilecek kadar çok büyük bir nesne yok. Daha önemlisi, ışığın boşluktaki hızının ne olduğuna ve neden olduğu hakkında bize ipucu veriyor: Işığın boşluktaki hızı, ışığın sınırsızca hareket etmesine olanak sağlayacak, elektrik ve manyetik kuvvetlerin denge durumunda oluşturduğu sabit bir elektromanyetik dalgadır. Herhangi bir yavaşlama ve foton yok olur, teller biribirini elektriksel itme kuvvetiyle iter. Herhangi bir hızlanma ve manyetizma üstün gelir, teller birbirini çeker, sistem göçer. Lise matematiğinden fazlası olmaksızın, ışık hızının ortalama geçirgenlikteki bir ortamda, uzay boşluğunda, ortamın elektriksel geçirgenliğinin ve manyetik geçirgenliğinin bir sonucu olarak oluştuğunu kolayca gösterdik.

Biliyorum bu yazı, bir blog yazısı için son derece fazla matematik içeriyordu. Umuyorum ki bu yaptıklarımız size fiziğin heyecanlı ve bağımlılık yaratan diğer konularına göz atma isteği vermiştir. Potansiyelinizi ilerletmek ve evrensel gerçekleri keşfetmek için biraz matematik ve hayal gücünden fazlasına ihtiyacınız yok.

Bu Makaleyi Alıntıla
Okundu Olarak İşaretle
Evrim Ağacı Akademi: Özel Görelilik Teorisi & Işık Hızı Yazı Dizisi

Bu yazı, Özel Görelilik Teorisi & Işık Hızı yazı dizisinin 9. yazısıdır. Bu yazı dizisini okumaya, serinin 1. yazısı olan "Özel Görelilik Teorisi Nedir? Einstein, Işık Hızının Doğasını Açıklamayı Çalışırken Evreni Nasıl Çözdü?" başlıklı makalemizden başlamanızı öneririz.

Yazı dizisi içindeki ilerleyişinizi kaydetmek için veya kayıt olun.

EA Akademi Hakkında Bilgi Al
15
0
  • Paylaş
  • Alıntıla
  • Alıntıları Göster
Paylaş
Sonra Oku
Notlarım
Yazdır / PDF Olarak Kaydet
Bize Ulaş
Yukarı Zıpla

İçeriklerimizin bilimsel gerçekleri doğru bir şekilde yansıtması için en üst düzey çabayı gösteriyoruz. Gözünüze doğru gelmeyen bir şey varsa, mümkünse güvenilir kaynaklarınızla birlikte bize ulaşın!

Bu içeriğimizle ilgili bir sorunuz mu var? Buraya tıklayarak sorabilirsiniz.

Soru & Cevap Platformuna Git
Bu İçerik Size Ne Hissettirdi?
  • Bilim Budur! 9
  • İnanılmaz 6
  • Muhteşem! 4
  • Mmm... Çok sapyoseksüel! 4
  • Tebrikler! 3
  • Güldürdü 0
  • Umut Verici! 0
  • Merak Uyandırıcı! 0
  • Üzücü! 0
  • Grrr... *@$# 0
  • İğrenç! 0
  • Korkutucu! 0
Kaynaklar ve İleri Okuma
  1. Çeviri Kaynağı: Physics Buzz | Arşiv Bağlantısı
Tüm Reklamları Kapat

Evrim Ağacı'na her ay sadece 1 kahve ısmarlayarak destek olmak ister misiniz?

Şu iki siteden birini kullanarak şimdi destek olabilirsiniz:

kreosus.com/evrimagaci | patreon.com/evrimagaci

Çıktı Bilgisi: Bu sayfa, Evrim Ağacı yazdırma aracı kullanılarak 25/07/2024 21:55:40 tarihinde oluşturulmuştur. Evrim Ağacı'ndaki içeriklerin tamamı, birden fazla editör tarafından, durmaksızın elden geçirilmekte, güncellenmekte ve geliştirilmektedir. Dolayısıyla bu çıktının alındığı tarihten sonra yapılan güncellemeleri görmek ve bu içeriğin en güncel halini okumak için lütfen şu adrese gidiniz: https://evrimagaci.org/s/5152

İçerik Kullanım İzinleri: Evrim Ağacı'ndaki yazılı içerikler orijinallerine hiçbir şekilde dokunulmadığı müddetçe izin alınmaksızın paylaşılabilir, kopyalanabilir, yapıştırılabilir, çoğaltılabilir, basılabilir, dağıtılabilir, yayılabilir, alıntılanabilir. Ancak bu içeriklerin hiçbiri izin alınmaksızın değiştirilemez ve değiştirilmiş halleri Evrim Ağacı'na aitmiş gibi sunulamaz. Benzer şekilde, içeriklerin hiçbiri, söz konusu içeriğin açıkça belirtilmiş yazarlarından ve Evrim Ağacı'ndan başkasına aitmiş gibi sunulamaz. Bu sayfa izin alınmaksızın düzenlenemez, Evrim Ağacı logosu, yazar/editör bilgileri ve içeriğin diğer kısımları izin alınmaksızın değiştirilemez veya kaldırılamaz.

Keşfet
Akış
İçerikler
Gündem
Gaz
Uzay Görevleri
Öğrenme Alanı
Mavi
Hamilelik
Haber
Mucize
Dalga Boyu
Depresyon
Bağışıklık
Sayı
Çekirdek
Santigrat Derece
Kadın Sağlığı
Yiyecek
Etik
Güç
Memeli
Bilgi Felsefesi
İnsanın Evrimi
Oyun
Yanlış
Risk
Türlerin Kökeni
Eczacılık
Aklımdan Geçen
Komünite Seç
Aklımdan Geçen
Fark Ettim ki...
Bugün Öğrendim ki...
İşe Yarar İpucu
Bilim Haberleri
Hikaye Fikri
Video Konu Önerisi
Başlık
Bugün Türkiye'de bilime ve bilim okuryazarlığına neler katacaksın?
Gündem
Bağlantı
Ekle
Soru Sor
Stiller
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu komünite, aklınızdan geçen düşünceleri Evrim Ağacı ailesiyle paylaşabilmeniz içindir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Bilim kimliğinizi önceleyin.
Evrim Ağacı bir bilim platformudur. Dolayısıyla aklınızdan geçen her şeyden ziyade, bilim veya yaşamla ilgili olabilecek düşüncelerinizle ilgileniyoruz.
2
Propaganda ve baskı amaçlı kullanmayın.
Herkesin aklından her şey geçebilir; fakat bu platformun amacı, insanların belli ideolojiler için propaganda yapmaları veya başkaları üzerinde baskı kurma amacıyla geliştirilmemiştir. Paylaştığınız fikirlerin değer kattığından emin olun.
3
Gerilim yaratmayın.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
4
Değer katın; hassas konulardan ve öznel yoruma açık alanlardan uzak durun.
Bu komünitenin amacı okurlara hayatla ilgili keyifli farkındalıklar yaşatabilmektir. Din, politika, spor, aktüel konular gibi anlık tepkilere neden olabilecek konulardaki tespitlerden kaçının. Ayrıca aklınızdan geçenlerin Türkiye’deki bilim komünitesine değer katması beklenmektedir.
5
Cevap hakkı doğurmayın.
Bu platformda cevap veya yorum sistemi bulunmamaktadır. Dolayısıyla aklınızdan geçenlerin, tespit edilebilir kişilere cevap hakkı doğurmadığından emin olun.
Sosyal
Yeniler
Daha Fazla İçerik Göster
Popüler Yazılar
30 gün
90 gün
1 yıl
Evrim Ağacı'na Destek Ol

Evrim Ağacı'nın %100 okur destekli bir bilim platformu olduğunu biliyor muydunuz? Evrim Ağacı'nın maddi destekçileri arasına katılarak Türkiye'de bilimin yayılmasına güç katın.

Evrim Ağacı'nı Takip Et!
Yazı Geçmişi
Okuma Geçmişi
Notlarım
İlerleme Durumunu Güncelle
Okudum
Sonra Oku
Not Ekle
Kaldığım Yeri İşaretle
Göz Attım

Evrim Ağacı tarafından otomatik olarak takip edilen işlemleri istediğin zaman durdurabilirsin.
[Site ayalarına git...]

Filtrele
Listele
Bu yazıdaki hareketlerin
Devamını Göster
Filtrele
Listele
Tüm Okuma Geçmişin
Devamını Göster
0/10000
Bu Makaleyi Alıntıla
Evrim Ağacı Formatı
APA7
MLA9
Chicago
-. --, et al. Işık Hızı Neden "c" ile Gösterilir?. (30 Ağustos 2017). Alındığı Tarih: 25 Temmuz 2024. Alındığı Yer: https://evrimagaci.org/s/5152
--, -., Özen, E., Bakırcı, Ç. M. (2017, August 30). Işık Hızı Neden "c" ile Gösterilir?. Evrim Ağacı. Retrieved July 25, 2024. from https://evrimagaci.org/s/5152
-. --, et al. “Işık Hızı Neden "c" ile Gösterilir?.” Edited by Çağrı Mert Bakırcı. Translated by Ece Özen, Evrim Ağacı, 30 Aug. 2017, https://evrimagaci.org/s/5152.
--, ---. Özen, Ece. Bakırcı, Çağrı Mert. “Işık Hızı Neden "c" ile Gösterilir?.” Edited by Çağrı Mert Bakırcı. Translated by Ece Özen. Evrim Ağacı, August 30, 2017. https://evrimagaci.org/s/5152.
ve seni takip ediyor

Göster

Şifremi unuttum Üyelik Aktivasyonu

Göster

Şifrenizi mi unuttunuz? Lütfen e-posta adresinizi giriniz. E-posta adresinize şifrenizi sıfırlamak için bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Eğer aktivasyon kodunu almadıysanız lütfen e-posta adresinizi giriniz. Üyeliğinizi aktive etmek için e-posta adresinize bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Close