Evrim Ağacı
Reklamı Kapat

İnsanlar Uzmanları Neden Dinlemiyorlar ve Objektif Gerçeklere Ters, Kötü Kararlar Veriyorlar?

İnsanlar Uzmanları Neden Dinlemiyorlar ve Objektif Gerçeklere Ters, Kötü Kararlar Veriyorlar?
Tavsiye Makale
Reklamı Kapat

Bu yazı, Science Alert isimli kaynaktan birebir çevrilmiştir. Çevirmen tarafından, metin içerisinde (varsa) açıkça belirtilen kısımlar haricinde, herhangi bir ekleme, çıkarma veya değişiklik yapılmamıştır. Bu içerik, diğer tüm içeriklerimiz gibi, İçerik Kullanım İzinleri'ne tabidir.

Bu haber 3 yıl öncesine aittir. Haber güncelliğini yitirmiş olabilir; ancak arşivsel değeri ve bilimsel gelişme/ilerleme anlamındaki önemi dolayısıyla yayında tutulmaktadır. Ayrıca konuyla ilgili gelişmeler yaşandıkça bu içerik de güncellenebilir.

Uzman tahlili ile kamu görüşü arasında bulunan boşluk, günden güne genişliyor gibi görünüyor.

ABD'de, uzmanların büyük çoğunluğunun en hafif tabiriyle "sorunlu" gözüyle baktığı Donald Trump'ın siyaseti için kayda değer oranda kamu desteği bulunuyor. İngiltere'de, iktisat uzmanlarının Avrupa'dan ayrılma kararının felaket olacağı uyarısına dair geniş bir fikir birliği vardı, fakat pek çok vatandaş yine de ayrılmayı oyladı. Küresel bilim camiası, iklim değişikliğinin felaket getiren tehlikeleri hakkında uyarı yapmaya devam ediyor fakat pek çok vatandaş, insanlar tarafından oluşturulan iklim değişikliğini bir aldatmaca olarak görüyor.

Bunlar, giderek yaygınlaşan bir olgunun sadece üç örneği: bilgili uzmanlar, mevcut olan en iyi delillere dayalı olarak bir konu üzerinde görüş ileri sürüyorlar ve kamuoyu aksi yöne zıplıyor. Bu niye oluyor?

Olası cevaplardan biri, halkın tam anlamıyla aptal olması. Bunu daha makul şekilde ifade etmek gerekirse, halkın yeterli bir IQ'su, yeterli eğitimi veya görüşleri tam olarak düşünüp tartmak için doğru bilgisi yok. Bu yorum, düşünceleri görmezden gelinen uzmanların hoşuna gidebilir, fakat bu doğru değil. Halkın çoğunluğu, temel görüşleri düşünüp tartmak için yeterli miktarda ham zekaya sahip. Genel eğitim seviyeleri hiç daha yüksek olmamıştı ve neredeyse tüm bilgiler, bir internet bağlantısı olan herkes için kolayca bulunabilir durumda. 

İkinci bir cevap ise, halkın uzmanlara olan inancının azalıyor oluşu. Bulgulara daha yakından bakmak, durumun böyle olmadığını öne sürüyor. Yıllık Edelman güven ölçeri, halkın yüzde 70'inin akademisyenlere ve sanayi uzmanlarına güvenmeye devam ettiğini gösteriyor. Bu oran CEO'lar için yüzde 43 ve hükümet yetkilileri için yüzde 38.

İnsanların önemli konular hakkında uzman görüşlerini umursamıyor görünmesinin gerçek sebebini bulmak için, bilgiyi nasıl işlediğimize bakmamız gerek. Geçenlerde Mats Alvesson ile yaptığımız bir çalışma olan Aptallık İkilemi'nde, gitgide akıllı hale gelen insanların olduğu bir dünyada neden kendimizi inanılmaz derecede aptalca kararlar verirken bulduğumuzu sorduk.

Sebeplerden biri, içimizdeki bilişsel önyargılar. Bizler, geçmiş inançlarımızdan ve hatta şans çağrışımlarından yola çıkarak karmaşık konular hakkında sıklıkla hızlı kararlar veriyoruz. Bu seçimleri yaptıktan sonra (genelde birkaç milisaniye içinde gerçekleşen), kendimizi haklı göstermek için yorucu bir süreç başlatıyoruz. Zaten verilmiş olan kararları haklı çıkaran bilgileri arıyoruz. Çoğu vatandaş zaten Trump, Avrupa veya iklim değişikliği hakkında kararlarını vermiş. Odaklandıkları tüm şey, verdikleri anlık kararları onaylayan bilgiler bulmak. İnançlarını sorgulayan bilgiler, özenle görmezden geliniyor; bu onları rahatsız edebilir ve tekrar düşünmelerinin gerektirir.

Üstelik, uzmanların ifadelerine kulak vermenin rahatsız edici olabildiği doğru. Küçük düşürücü fikir vazgeçişleri gerektiren çetin ikilemler bulunuyor. İnsanlar, psikologların bilişsel uyumsuzluk olarak adlandırdığı şeyden ne pahasına olursa olsun kaçınmaya yatkınlar. Gerçekler bizim inançlarımızla uyuşmadığı zaman, inançlarımızı değil, gerçekleri değiştirmeyi tercih etmeye yatkınız. Bir araştırma, kıdemli yöneticilerin, pahalı değişim sürecinin başarısız olduğunun kanıtını görmezden geleceklerini ve bu sayede şirketin değerli kaynaklarını akıllıca bölüştürmüş oldukları fikrine sarılabileceklerini buldu. Cep telefonu şirketi Nokia'nın gerilemesi üzerine yapılan bir çalışma, bu süreci çok açık şekilde gösteriyor.

Uzmanları görmezden görmemizin ilave bir sebebi de, onların tavsiyesini önemsemenin, sosyal huzursuzluk oluşturabildiği; bu durum, akranlarınızla dik başlı tartışmalar oluşturabilir. İnsanlar böylesi bir huzursuzluktan kaçınmak için, akranlarının yargılarına güvenmeyi seçiyorlar. 

Bu durum kısa vadede, sorun çıkarmayan sosyal etkileşim akışları anlamına gelebiliyor ve grubun kabul edilmiş bir üyesi olarak kalıyorsunuz. Fakat uzun vadede, Nokia'da olduğu gibi bunaltıcı bir grup düşüncesi türü oluşturabiliyor, tabii ki bazı epey güçlü rakiplerin yanı sıra.

Sayı Oyunu

İktisatçılar, önemli konular hakkındaki kamuoyunda genelde düşük etkiye sahiptir. Araştırmanın gösterdiğine göre, iktisatçılar yalnızca konu teknik bir konu olduğu zaman kamuoyunu etkiliyor. Görüş, AB gibi yüksek oranda simgesel bir konu hakkında olduğu zaman, halk ekonomik bulguları görmezden geliyor.

Vatandaşlar, kendilerinkiyle karşıt olan iktisatçı fikirleriyle karşılaştığı zaman, kendi görüşlerinde daha katı hale geliyorlar. Uzman görüşünde kuşku uyandıran bilgiyi arıyorlar ve onu destekleyen bilgiyi görmezden geliyorlar. Bu durum en iyi ihtimalle, kamunun basitçe, kendi görüşleriyle ters düştüğü zaman uzman görüşlerini umursamaması anlamına gelebilir. En kötü ihtimalle de, uzman görüşünün kamu görüşünü ters yöne saptırdığı, beklenmedik bir etki oluşturabilir. Aşı karşıtı savunucularının durumunda olan şey bu: daha fazla uzman görüşü olduğu zaman, aşı karşıtı kampanyanın yanlıları kendi görüşlerine daha katı şekilde sarılıyor.

Size Söylendiği Gibi mi Yapıyorsunuz?

Tepede bulunanlar, konu hakkında daha fazla bölündüğü zaman, uzmanların fikir birliğine karşı kendi görüşlerimizi daha katı hale getirmeye daha yatkınız. ABD'li üç siyaset bilimci tarafından yapılan bir çalışmada, ABD siyasi partilerinin geçen 25 yılda daha fazla ayrı hale geldiği, insanların tuttuğu tarafların desteklediği konulara güçlü bir şekilde inanmasının daha muhtemel hale geldiği, fakat bu durumun az miktarda sağlam delilin olduğu konularda geçerli olduğu bulundu. 

Bu sadece zavallı, sersem halk kadar basit değil. Uzmanların karmaşık konular hakkında düşünme şekli de sorunlu. Genelde, kendi dar uzman çevreleri dışında kalan görüşleri dinlemeye isteksiz oluyorlar. Bir çalışmada, iktisatçıların diğer iktisatçıların fikirlerine neredeyse tamamen perde çektikleri bulunmuştu.

Bu durum, diğer bilim dallarına kapalı olması daha muhtemel olan diğer sosyal bilimlere göre epey farklı. Dahası, iktisatçılar arasında yüksek seviyede fikir birliği olduğu zaman, genelde yaygın kamuoyu ile arasındaki boşluk en büyük oluyor; bazı durumlarda bu miktar, yüzde 35 kadar fazla.

Bu yüzden uzmanlar, Trump, Brexit veya iklim değişikliği hakkındaki uyarılarında daha gayretli oldukları ve kamuoyu üzerinde ters etkiye sahip gibi göründükleri zaman şaşırmayın. Hepimizin aptal olup olmadığı tartışma konusu, fakat en zorlayıcı deliller karşısında kesinlikle kararlı bir şekilde inatçı olabiliriz. 

Bu İçerik Size Ne Hissettirdi?
  • Tebrikler! 4
  • Üzücü! 1
  • Muhteşem! 0
  • Bilim Budur! 0
  • Mmm... Çok sapyoseksüel! 0
  • Güldürdü 0
  • İnanılmaz 0
  • Umut Verici! 0
  • Merak Uyandırıcı! 0
  • Grrr... *@$# 0
  • İğrenç! 0
  • Korkutucu! 0
Kaynaklar ve İleri Okuma
  1. Çeviri Kaynağı: Science Alert | Arşiv Bağlantısı

Evrim Ağacı'na her ay sadece 1 kahve ısmarlayarak destek olmak ister misiniz?

Şu iki siteden birini kullanarak şimdi destek olabilirsiniz:

kreosus.com/evrimagaci | patreon.com/evrimagaci

Çıktı Bilgisi: Bu sayfa, Evrim Ağacı yazdırma aracı kullanılarak 29/09/2020 12:39:25 tarihinde oluşturulmuştur. Evrim Ağacı'ndaki içeriklerin tamamı, birden fazla editör tarafından, durmaksızın elden geçirilmekte, güncellenmekte ve geliştirilmektedir. Dolayısıyla bu çıktının alındığı tarihten sonra yapılan güncellemeleri görmek ve bu içeriğin en güncel halini okumak için lütfen şu adrese gidiniz: https://evrimagaci.org/s/4627

İçerik Kullanım İzinleri: Evrim Ağacı'ndaki yazılı içerikler orijinallerine hiçbir şekilde dokunulmadığı müddetçe izin alınmaksızın paylaşılabilir, kopyalanabilir, yapıştırılabilir, çoğaltılabilir, basılabilir, dağıtılabilir, yayılabilir, alıntılanabilir. Ancak bu içeriklerin hiçbiri izin alınmaksızın değiştirilemez ve değiştirilmiş halleri Evrim Ağacı'na aitmiş gibi sunulamaz. Benzer şekilde, içeriklerin hiçbiri, söz konusu içeriğin açıkça belirtilmiş yazarlarından ve Evrim Ağacı'ndan başkasına aitmiş gibi sunulamaz. Bu sayfa izin alınmaksızın düzenlenemez, Evrim Ağacı logosu, yazar/editör bilgileri ve içeriğin diğer kısımları izin alınmaksızın değiştirilemez veya kaldırılamaz.

Reklamı Kapat
Güncel
Karma
Agora
Ecza
Sürüngen
Hematoloji
İnsanın Evrimi
Ara Tür
Virüsler
Dil
Entropi
Türleşme
Viral Enfeksiyon
Makroevrim
Aslan
Jeoloji
Gen
Doğa Olayları
Molekül
Canlılık Ve Cansızlık Arasındaki Farklar
Antropoloji
Bilim Felsefesi
Acı
Köpekgil
Covıd-19
Moleküler Biyoloji Ve Genetik
Evrimsel Süreç
Sağlık Bakanlığı
Daha Fazla İçerik Göster
Daha Fazla İçerik Göster
Reklamı Kapat
Reklamsız Deneyim

Evrim Ağacı'nın çalışmalarına Kreosus, Patreon veya YouTube üzerinden maddi destekte bulunarak hem Türkiye'de bilim anlatıcılığının gelişmesine katkı sağlayabilirsiniz, hem de site ve uygulamamızı reklamsız olarak deneyimleyebilirsiniz. Reklamsız deneyim, Evrim Ağacı'nda çeşitli kısımlarda gösterilen Google reklamlarını ve destek çağrılarını görmediğiniz, daha temiz bir site deneyimi sunmaktadır.

Kreosus

Kreosus'ta her 10₺'lik destek, 1 aylık reklamsız deneyime karşılık geliyor. Bu sayede, tek seferlik destekçilerimiz de, aylık destekçilerimiz de toplam destekleriyle doğru orantılı bir süre boyunca reklamsız deneyim elde edebiliyorlar.

Kreosus destekçilerimizin reklamsız deneyimi, destek olmaya başladıkları anda devreye girmektedir ve ek bir işleme gerek yoktur.

Patreon

Patreon destekçilerimiz, destek miktarından bağımsız olarak, Evrim Ağacı'na destek oldukları süre boyunca reklamsız deneyime erişmeyi sürdürebiliyorlar.

Patreon destekçilerimizin Patreon ile ilişkili e-posta hesapları, Evrim Ağacı'ndaki üyelik e-postaları ile birebir aynı olmalıdır. Patreon destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi 24 saat alabilmektedir.

YouTube

YouTube destekçilerimizin hepsi otomatik olarak reklamsız deneyime şimdilik erişemiyorlar ve şu anda, YouTube üzerinden her destek seviyesine reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. YouTube Destek Sistemi üzerinde sunulan farklı seviyelerin açıklamalarını okuyarak, hangi ayrıcalıklara erişebileceğinizi öğrenebilirsiniz.

Eğer seçtiğiniz seviye reklamsız deneyim ayrıcalığı sunuyorsa, destek olduktan sonra YouTube tarafından gösterilecek olan bağlantıdaki formu doldurarak reklamsız deneyime erişebilirsiniz. YouTube destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi, formu doldurduktan sonra 24-72 saat alabilmektedir.

Diğer Platformlar

Bu 3 platform haricinde destek olan destekçilerimize ne yazık ki reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. Destekleriniz sayesinde sistemlerimizi geliştirmeyi sürdürüyoruz ve umuyoruz bu ayrıcalıkları zamanla genişletebileceğiz.

Giriş yapmayı unutmayın!

Reklamsız deneyim için, maddi desteğiniz ile ilişkilendirilmiş olan Evrim Ağacı hesabınıza üye girişi yapmanız gerekmektedir. Giriş yapmadığınız takdirde reklamları görmeye devam edeceksinizdir.

Destek Ol
Türkiye'deki bilimseverlerin buluşma noktasına hoşgeldiniz!

Göster

Şifrenizi mi unuttunuz? Lütfen e-posta adresinizi giriniz. E-posta adresinize şifrenizi sıfırlamak için bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Eğer aktivasyon kodunu almadıysanız lütfen e-posta adresinizi giriniz. Üyeliğinizi aktive etmek için e-posta adresinize bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Close
“Olağanüstü iddialar, olağanüstü kanıtlar gerektirir.”
Marcello Truzzi
Geri Bildirim Gönder