Gece Modu

Bu içerik, Evrim Ağacı'nın Yaşam Ağacı projesinin bir parçası olarak hazırlanmıştır. Yaşam Ağacı projesinin amacı, başta Türkiye'de bulunan türleri, Türkiye'deki doğa gözlemcilerimizin özgün fotoğraf ve video içerikleri ışığında, evrimsel akrabalık ilişkilerine uygun bir şekilde filogenetik bir ağaç üzerinde kategorize etmek, nihayetinde ise Dünya'daki tüm türleri yavaş yavaş Yaşam Ağacı'na eklemektir.

Bu yazı, Evrim Ağacı'nın tür gözlemleri ve türlere dair bilgileri barındıran Yaşam Ağacı projesinin bir parçası olarak hazırlanmıştır.

Tanım ve Genel Bilgiler

En küçüğü, 30-40 kg. ağırlığındaki bonobo maymunlarıdır. En büyükleri ise erkekleri 140-180 kg. ağırlığına ulaşabilen gorillerdir. Zaten genelde seksüel dimorfizm nedeniyle hominidlerin erkekleri dişilerinden daha iri olmaya meyillidir. Pek çoğu, yarı-zorunlu dört ayaklılardır (predominant quadraped); gerektiği zaman (alet yaparken, yiyecek toplarken, vs.) iki ayak üzerinde yürüyebilseler de çoğunlukla ellerini de yürümek için kullanırlar.

Hominidlerin dişleri temel olarak Eski Dünya Maymunları'na benzerken, insanların dişleri ve çeneleri diğer insaymunlara göre oldukça daha küçüktür. Bunun sebebi de, atalarımızın ve bizim bir milyon yıl kadar bir süredir pişirilmiş et yememizdir. İnsaymunların çoğunda gebelik 8-9 ay arası sürmektedir.

Evrimsel Tarih ve Taksonomi

Hominoidae üst ailesindeki türler yaklaşık 18-15 milyon yıl önce Gibongiller (Hylobatidae) ve İnsangiller (Hominidae) olmak üzere ayrılmıştır. Aslında Bu aile 4 cinsi taşır: şempanzeler, goriller, insanlar ve orangutanlar. Ortak ataları bundan 14 milyon yıl kadar önce yaşamıştır ve orangutanlarla geri kalan aileler, bu türden evrimleşmiştir. Henüz bu türe ait fosil kaydı bulunmamaktadır; ancak çalışmalar sürdürülmektedir. Hominidae ailesinin kendi içerisindeki ilişkileri, bilimin ilerlemesiyle birlikte birkaç defa değiştirilmiştir. Temelde çok köklü değişimler olmasa bile, cinslerin birbirleriyle olan akrabalıkları gözden geçirilmiştir. Günümüzde, bütün yüksek insaymunlara hominid denmektedir. Hominidae de kendi içerisinde ikiye ayrılır: Homininae (insanlar, goriller ve şempanzeler) ve Ponginae (Orangutanlar).

Yani özet olarak:

  • Alt takım (Infraorder): Simiyenler (Simiiformes)
  • Küçük takım (Parvorder): Aşağı burunlu maymunlar (Catarrhini)
  • Üst aile (Superfamily): Kuyruksuz maymunlar (Hominoidea)
  • Aile/familya: İnsangiller (Hominidae)
  • Alt aile (Subfamily): Afrika insansıları (Homininae)
  • Oymak (Tribe): İnsanlar, şempanzeler ve ataları (Hominini)
  • Alt oymak (Subtribe): İnsanlar ve ataları (Hominina)
  • Cins: İnsan (Homo)
  • Tür: Modern insanlar (Homo sapiens)
  • Alt tür: Modern düşünen insan (Homo sapiens sapiens)

Ekolojik Dağılım ve Habitat

Modern insanlar dışında goriller ve şempanzeler Afrika'da; orangutanlar ise Güneydoğu Asya'da dağılım gösterirler.

Popülasyon ve Koruma Statüsü

İnsan türü diğer türlerden binlerce kat daha fazla sahiptir. Hominoidea ailesi içerisindeki en kalabalık tür Homo sapiens'tir. Diğer çoğu türün nesli tükenmeye yakındır. Hatta öyle ki çoğu IUCN Kırmızı Liste içerisinde Endangered (EN) yani Tehlikede olarak sınıflandırılır. Bu nedenle neslinin doğada tükenme riskinin çok yüksek olduğu kabul edilir. Afrika'daki insansı maymunların en büyük tehlikesi şu an Ebola virüsüdür. Öyle ki 1990'dan beri şempanze ve goril nüfusunun 3'te 1'ininin ölümünden sorumludur.

Davranış ve Etoloji

Bilişsel fonksiyonları, alet kullanma ve tasarlama becerileri en fazla olan hayvanlardır. İnsanlar teknoloji ve medeniyet geliştirerek tüm Dünya'ya yayılmıştır. İnsanlar, Neolitik Devrimi'nden beri (avcı-toplayıcı düzenden tarımsal düzene geçiş) tahıl ve nişastalı besinleri ve özellikle de eti tercih etmektedirler. Beslenmedeki bu önemli değişim, zekanın evriminde çok önemli role sahiptir. Goriller ve şempanzeler, 5-10 kişilik aileler halinde yaşarlar. Kimi zaman bu sayılar artabilmektedir. Bu hayvanlarda erkek egemen bir düzen hakimdir. Ancak dişiler, besin stokları azaldığı zaman farklı yönlere giderek besin arayabilirler ve erkekler onları kontrol edemez hale gelirler. Dişiler, bu arayışları sırasında başka erkeklerle çiftleşebilirler. Böylece gen akışı meydana gelmiş olur. Gorillerde, şempanzelere göre daha fazla cinsel çift-biçimlilik bulunmaktadır (seksüel dimorfizm).

Ayrıca tüm insangillerde gelişmiş zeka ve ses çıkarma becerisi bulunmaktadır. Bu konulardaki araştırmalar halen sürdürülmekle birlikte önemli bir örnek olarak Kanzi isimli bir bonobo maymunu, insan dilini %93'lük bir başarıyla anlamakta, kelimeleri ve cümleleri analiz edip algılayabilmektedir. Hatta meşhur batı gorili Koko ise işaret dilinde 1000'den fazla kelime kullanmayı öğrenmişti. Ayrıca 2000'den fazla kelimeyi de anlayabiliyordu.

Diyet ve Metabolizma

Çoğu hem etçil hem otçuldur (omnivor) ancak insanlar hariç çoğu daha çok meyve yemeyi tercih eder. Yiyecek miktarı az olduğunda, bambu yaprakları ve gövdelerini de yiyebilirler.

Etimoloji

Bu noktada, konuyla ilgili bazı terimleri vermekte fayda görüyoruz: Hominoid kelimesi, insaymun kelimesi ile aynı anlamda kullanılmaktadır. Kısaca, Hominoidea üst familyasının tamamına işaret eder. Hominine kelimesi, Homininae alt familyası demektir; yani goriller, şempanzeler ve insanlardan bahsederken kullanılmaktadır. Hominin kelimesi Hominini oymağı için kullanılır ve bonobolar, şempanzeler ve insanları kasteder. Hominan kelimesi Hominina alt oymağına işaret eder ve sadece insansıları kapsar. Human (İngilizce) kelimesi ise Homo cinsine ait bir birey için kullanılır. Hominidae, büyük ve kuyruksuz maymunlardan oluşmaktadır.

Bu İçerik Size Ne Hissettirdi?
  • Muhteşem! 0
  • Tebrikler! 1
  • Bilim Budur! 0
  • Mmm... Çok sapyoseksüel! 0
  • Güldürdü 0
  • İnanılmaz 0
  • Umut Verici! 0
  • Merak Uyandırıcı! 0
  • Üzücü! 0
  • Grrr... *@$# 0
  • İğrenç! 0
  • Korkutucu! 0
Kaynaklar ve İleri Okuma
  • Benton, Michael J.. (2011). Vertebrate Paleontology. ISBN: 978-0-632-05637-8. Yayın Evi: Wiley-Blackwell.
  • Kayleigh E. Long. Protecting Gorillas From Ebola. (2015, Ocak 23). Alındığı Tarih: 07 Ocak 2020. Alındığı Yer: National Geographic
  • Çağrı Mert Bakırcı. Taksonomi - 2: İnsanlar Ve Yakın Akrabalarının Taksonomik Sınıflandırılması Üzerine.... (2015, Haziran 09). Alındığı Tarih: 07 Ocak 2020. Alındığı Yer: Evrim Ağacı
  • Wikipedia. Hominidae. (2020, Ocak 07). Alındığı Tarih: 07 Ocak 2020. Alındığı Yer: Wikipedia

Evrim Ağacı'na her ay sadece 1 kahve ısmarlayarak destek olmak ister misiniz?

Şu iki siteden birini kullanarak şimdi destek olabilirsiniz:

kreosus.com/evrimagaci | patreon.com/evrimagaci

Çıktı Bilgisi: Bu sayfa, Evrim Ağacı yazdırma aracı kullanılarak 17/01/2020 23:26:11 tarihinde oluşturulmuştur. Evrim Ağacı'ndaki içeriklerin tamamı, birden fazla editör tarafından, durmaksızın elden geçirilmekte, güncellenmekte ve geliştirilmektedir. Dolayısıyla bu çıktının alındığı tarihten sonra yapılan güncellemeleri görmek ve bu içeriğin en güncel halini okumak için lütfen şu adrese gidiniz: https://evrimagaci.org/s/8184

İçerik Kullanım İzinleri: Evrim Ağacı'ndaki yazılı içerikler orijinallerine hiçbir şekilde dokunulmadığı müddetçe izin alınmaksızın paylaşılabilir, kopyalanabilir, yapıştırılabilir, çoğaltılabilir, basılabilir, dağıtılabilir, yayılabilir, alıntılanabilir. Ancak bu içeriklerin hiçbiri izin alınmaksızın değiştirilemez ve değiştirilmiş halleri Evrim Ağacı'na aitmiş gibi sunulamaz. Benzer şekilde, içeriklerin hiçbiri, söz konusu içeriğin açıkça belirtilmiş yazarlarından ve Evrim Ağacı'ndan başkasına aitmiş gibi sunulamaz. Bu sayfa izin alınmaksızın düzenlenemez, Evrim Ağacı logosu, yazar/editör bilgileri ve içeriğin diğer kısımları izin alınmaksızın değiştirilemez veya kaldırılamaz.

Soru Sorun!
Öğrenmeye Devam Edin!
Evrim Ağacı %100 okur destekli bir bilim platformudur. Maddi destekte bulunarak Türkiye'de modern bilimin gelişmesine güç katmak ister misiniz?
Destek Ol
Gizle
Türkiye'deki bilimseverlerin buluşma noktasına hoşgeldiniz!

Göster

Şifrenizi mi unuttunuz? Lütfen e-posta adresinizi giriniz. E-posta adresinize şifrenizi sıfırlamak için bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Eğer aktivasyon kodunu almadıysanız lütfen e-posta adresinizi giriniz. Üyeliğinizi aktive etmek için e-posta adresinize bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Close
“Matematiğin en azından büyük temel prensipleri konusunda kendimi geliştirmediğim için derin pişmanlık duyuyorum; zira bunu yapanların fazladan bir duyusu var gibidir.”
Charles Darwin
Geri Bildirim Gönder