Evrim Ağacı
Reklamı Kapat

İklim Değişiminin, Etkileşim Halindeki Türlerin Birlikte Evrimini Nasıl Etkilediği Matematiksel Olarak Formülize Edildi!

İklim Değişiminin, Etkileşim Halindeki Türlerin Birlikte Evrimini Nasıl Etkilediği Matematiksel Olarak Formülize Edildi!
Tavsiye Makale
Reklamı Kapat

Bu yazı, Science Daily isimli kaynaktan birebir çevrilmiştir. Çevirmen tarafından, metin içerisinde (varsa) açıkça belirtilen kısımlar haricinde, herhangi bir ekleme, çıkarma veya değişiklik yapılmamıştır. Bu içerik, diğer tüm içeriklerimiz gibi, İçerik Kullanım İzinleri'ne tabidir.

Bu haber 6 yıl öncesine aittir. Haber güncelliğini yitirmiş olabilir; ancak arşivsel değeri ve bilimsel gelişme/ilerleme anlamındaki önemi dolayısıyla yayında tutulmaktadır. Ayrıca konuyla ilgili gelişmeler yaşandıkça bu içerik de güncellenebilir.

Bilim insanlarının iklim değişikliğinin çevremizi ne şekilde yeniden biçimlendirebileceğini anlayabilmeleri için, görüldüğü kadarıyla sonsuz bir karmaşıklıkta olan etkileşen sistemlerle [dizgelerle] boğuşmaları gerekiyor. 

Özgül türlerin olası yazgıları hakkında kafa yoranlar için, türler arasında etkileşim bulunan yerlerde iklim değişikliğinin olası etkilerini hesaplamakta kullanılacak görece basit genel bir kural vardır. James Cook Üniversitesi evrimsel çevrebilim uzmanlarından Tobin Northfield şöyle demektedir: 

İklim değişikliği konusundaki çok sayıda tartışma simgeleşmiş türler hakkındadır, oysa gelecekte çevrede meydana gelecek değişikliklerin etkilerini değerlendirmek için türler arasındaki etkileşimi hesaba katmamız gerekir. Türlerin nasıl birlikte evrimleştiklerini göz önüne almamız gerekiyor, yani nasıl hem birbirlerine yanıt olarak hem de iklim değişikliğine yanıt olarak kendilerini uyarladıklarını ele almamız gerekiyor. Ayrıca, gözümüze ne kadar zor görünürse görünsün, türler evrimleştikçe etkileşimlerdeki değişmeyi de hesaba katmamız gerekiyor.

Ekim 2013'te PLoS Biology’de yayımlanan araştırmada türlerin çıkarlarının birbirleriyle çatıştıkları (örneğin bir türün yiyecek için rekabet ettiği türe çok saldırganca davrandığı) yerlerde aralarındaki birlikte evrimleşme ilişkisinin her iki türde de iklim değişikliğinin etkilerini büyük olasılıkla azaltacak yönde olduğu savunulmaktadır. 

Türlerin birbirlerine çatışma içermeyen biçimde şekilde davrandıkları yerlerde (örneğin bir türün yiyeceği için öteki türlere karşı saldırganlaşmak yerine onları atlattığı yerlerde) iklim değişikliğinin etkileri büyük olasılıkla daha büyük olacaktır. Hâlen Cairns’deki James Cook üniversitesinde bulunan Dr. Northfield, Wisconsin üniversitesinde Dr. Anthony Ives ile birlikte bilim insanlarına birlikte evrimleşen türlerin zamanla nasıl bir değişiklik gösterebileceklerini hesaplama konusunda yardım edecek genel bir kural meydana getirmek için çalıştı. Dr. Northfield şöyle diyor: 

İklim değişikliğinin etkilerini değerlendirirken çok fazla şeyin hesaba katılması gerekiyor, buna bazı basit cevaplar bulmayı umut ediyoruz.

Dr. Northfield ile Dr. Ives bilim insanlarının kısa erimliden uzun erimliye doğru çıkarsamalar yapmalarına yardımcı olacak modelleme aygıtları ve kılavuz çizgiler geliştirdiler. Dr. Northfield şunları söyledi: 

En başlangıçtaki incelemelerde iklim değişikliğinin özgül türlerin evrimini nasıl etkileyeceğine bakıldı; daha sonraları ise etkileşim içinde olan türlerin kısa erimde nasıl değişiklik göstereceği konusunda bazı irdelemeler yapıldı. Bu etkileşimlerde daha uzun zaman dilimlerinde nasıl değişiklikler görülebileceğini ve sonra da etkileşimlerdeki bu değişikliklerin her bir türü nasıl etkileyeceğini inceleyebilmek için basit rekabet, birbirini yeme ve yardımlaşma modelleri kullandık. İklim değişikliğinin gidişi bize doğadaki değişiklikleri izlemek için daha önümüzde yıllar, yüzyıllar olmadığını gösteriyor. Matematik modelleme bize geleceğin nasıl olabileceğini hesaplamanın yollarını sağlıyor.

Söz konusu inceleme ABD Tarım Bakanlığı'nın desteğiyle yapılan ve ekin yapılan bölgelerdeki zararlı böcek popülasyonunun ne değişiklik gösterebileceğini araştıran bir irdeleme olarak başladı. Dr. Northfield şu açıklamayı yaptı: 

Elde ettiğimiz bulgulardan birisi de, yiyicilerin ekin zararlılarına saldırarak tarıma yararlı oldukları durumlarda (hanımböceğinin bitki bitlerini yemesi gibi) yiyen de yenilen de iklim değişikliğine yanıt olarak evrimleşirken iklim değişikliğinin ekine verdiği zararı azalttığıdır.

Araştırmacılar buldukları bu genel kuralın değerlendirilmesi için çeşitli yollar önerdiler: 

Böcek popülasyonları kuramımızın denenmesi için iyi bir alan oluştururlar, çünkü bir deneye kolaylıkla çok sayıda böcek katılabilir ve böcekler hızlı bir şekilde üreyerek daha çabuk değerlendirme yapılabilmesine olanak verirler. Örneğin değişik boylamlardaki böcek- bitki etkileşimlerine bakılarak türlerin ne şekilde birlikte evrimleştiklerini ve aralarındaki etkileşimin iklim koşullarındaki farklılıklara göre nasıl değişiklikler gösterdiğini gözlemleyebiliriz. Etkileşime hangi tip birlikte evrimin yön verdiğini bilirseniz bunun dünyanın değişik boylamlarındaki türlerin yoğunluğunu nasıl etkileyeceği konusunda da öngörüde bulunabilirsiniz.

Araştırmada araştırmacılara, hangi tip birlikte evrimin (çatışmalı ya da çatışmasız) türler arasında hangi özgül etkileşime yol açacağını belirlemekte yardımcı olacak yollar da öneriliyor. Dr. Northfiel şöyle diyor:

Bu durum sizin muhtemelen düşündüğünüz kadar açık ve yalın değil. Örneğin bazı bitki-böcek ilişkilerinde çiçekleri polenleyen kimi böcekler evrimleşerek çiçeğe yararlanacağı hiçbir şey bırakmaksızın ondan çalmaya başlarlar. Bu da tabii bitki için hangisinin daha iyi olduğu konusunda çatışmaya yol açar. Bu durumda, türler arasındaki etkileşimlerin sınıflandırılması için bazı kılavuz çizgiler de geliştirdik.
Bu İçerik Size Ne Hissettirdi?
  • Muhteşem! 1
  • Tebrikler! 1
  • Bilim Budur! 1
  • Umut Verici! 1
  • Mmm... Çok sapyoseksüel! 0
  • Güldürdü 0
  • İnanılmaz 0
  • Merak Uyandırıcı! 0
  • Üzücü! 0
  • Grrr... *@$# 0
  • İğrenç! 0
  • Korkutucu! 0
Kaynaklar ve İleri Okuma
  1. Çeviri Kaynağı: Science Daily | Arşiv Bağlantısı

Evrim Ağacı'na her ay sadece 1 kahve ısmarlayarak destek olmak ister misiniz?

Şu iki siteden birini kullanarak şimdi destek olabilirsiniz:

kreosus.com/evrimagaci | patreon.com/evrimagaci

Çıktı Bilgisi: Bu sayfa, Evrim Ağacı yazdırma aracı kullanılarak 21/09/2020 23:27:43 tarihinde oluşturulmuştur. Evrim Ağacı'ndaki içeriklerin tamamı, birden fazla editör tarafından, durmaksızın elden geçirilmekte, güncellenmekte ve geliştirilmektedir. Dolayısıyla bu çıktının alındığı tarihten sonra yapılan güncellemeleri görmek ve bu içeriğin en güncel halini okumak için lütfen şu adrese gidiniz: https://evrimagaci.org/s/1623

İçerik Kullanım İzinleri: Evrim Ağacı'ndaki yazılı içerikler orijinallerine hiçbir şekilde dokunulmadığı müddetçe izin alınmaksızın paylaşılabilir, kopyalanabilir, yapıştırılabilir, çoğaltılabilir, basılabilir, dağıtılabilir, yayılabilir, alıntılanabilir. Ancak bu içeriklerin hiçbiri izin alınmaksızın değiştirilemez ve değiştirilmiş halleri Evrim Ağacı'na aitmiş gibi sunulamaz. Benzer şekilde, içeriklerin hiçbiri, söz konusu içeriğin açıkça belirtilmiş yazarlarından ve Evrim Ağacı'ndan başkasına aitmiş gibi sunulamaz. Bu sayfa izin alınmaksızın düzenlenemez, Evrim Ağacı logosu, yazar/editör bilgileri ve içeriğin diğer kısımları izin alınmaksızın değiştirilemez veya kaldırılamaz.

Reklamı Kapat
Güncel
Karma
Agora
Deizm
Farmakoloji
Genel Görelilik
Kültür
Afrika
Yok Oluş
Ahlak
Gen
Yılan
Hayvan Davranışları
Değişim
Atmosfer
Sinir Sistemi
Fizik
Lhc (Büyük Hadron Çarpıştırıcısı)
Uterus
İnsan Evrimi
Karanlık Madde
Wuhan Koronavirüsü
Darwin
Lgbt
Stres
Kitap
Malzeme
Doğa Olayları
Daha Fazla İçerik Göster
Daha Fazla İçerik Göster
Reklamı Kapat
Reklamsız Deneyim

Evrim Ağacı'nın çalışmalarına Kreosus, Patreon veya YouTube üzerinden maddi destekte bulunarak hem Türkiye'de bilim anlatıcılığının gelişmesine katkı sağlayabilirsiniz, hem de site ve uygulamamızı reklamsız olarak deneyimleyebilirsiniz. Reklamsız deneyim, Evrim Ağacı'nda çeşitli kısımlarda gösterilen Google reklamlarını ve destek çağrılarını görmediğiniz, daha temiz bir site deneyimi sunmaktadır.

Kreosus

Kreosus'ta her 10₺'lik destek, 1 aylık reklamsız deneyime karşılık geliyor. Bu sayede, tek seferlik destekçilerimiz de, aylık destekçilerimiz de toplam destekleriyle doğru orantılı bir süre boyunca reklamsız deneyim elde edebiliyorlar.

Kreosus destekçilerimizin reklamsız deneyimi, destek olmaya başladıkları anda devreye girmektedir ve ek bir işleme gerek yoktur.

Patreon

Patreon destekçilerimiz, destek miktarından bağımsız olarak, Evrim Ağacı'na destek oldukları süre boyunca reklamsız deneyime erişmeyi sürdürebiliyorlar.

Patreon destekçilerimizin Patreon ile ilişkili e-posta hesapları, Evrim Ağacı'ndaki üyelik e-postaları ile birebir aynı olmalıdır. Patreon destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi 24 saat alabilmektedir.

YouTube

YouTube destekçilerimizin hepsi otomatik olarak reklamsız deneyime şimdilik erişemiyorlar ve şu anda, YouTube üzerinden her destek seviyesine reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. YouTube Destek Sistemi üzerinde sunulan farklı seviyelerin açıklamalarını okuyarak, hangi ayrıcalıklara erişebileceğinizi öğrenebilirsiniz.

Eğer seçtiğiniz seviye reklamsız deneyim ayrıcalığı sunuyorsa, destek olduktan sonra YouTube tarafından gösterilecek olan bağlantıdaki formu doldurarak reklamsız deneyime erişebilirsiniz. YouTube destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi, formu doldurduktan sonra 24-72 saat alabilmektedir.

Diğer Platformlar

Bu 3 platform haricinde destek olan destekçilerimize ne yazık ki reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. Destekleriniz sayesinde sistemlerimizi geliştirmeyi sürdürüyoruz ve umuyoruz bu ayrıcalıkları zamanla genişletebileceğiz.

Giriş yapmayı unutmayın!

Reklamsız deneyim için, maddi desteğiniz ile ilişkilendirilmiş olan Evrim Ağacı hesabınıza üye girişi yapmanız gerekmektedir. Giriş yapmadığınız takdirde reklamları görmeye devam edeceksinizdir.

Destek Ol
Türkiye'deki bilimseverlerin buluşma noktasına hoşgeldiniz!

Göster

Şifrenizi mi unuttunuz? Lütfen e-posta adresinizi giriniz. E-posta adresinize şifrenizi sıfırlamak için bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Eğer aktivasyon kodunu almadıysanız lütfen e-posta adresinizi giriniz. Üyeliğinizi aktive etmek için e-posta adresinize bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Close
“Cesaret her zaman kükremez. Kimi zaman cesaret, günün sonunda sessizce 'Yarın tekrar deneyeceğim.' diye fısıldayan sestir.”
Mary Anne Radmacher
Geri Bildirim Gönder