Paylaşım Yap
Tüm Reklamları Kapat
Tüm Reklamları Kapat

Birlikte-Evrimin Coğrafi Mozaikleri: Birbiriyle Uyumlu Olarak Evrimleşen Canlılar

Birlikte-Evrimin Coğrafi Mozaikleri: Birbiriyle Uyumlu Olarak Evrimleşen Canlılar Howard Hughes Medical Institute
10 dakika
3,854
Evrim Ağacı Akademi: Evrimi Anlamak Yazı Dizisi

Bu yazı, Evrimi Anlamak yazı dizisinin 19. yazısıdır. Bu yazı dizisini okumaya, serinin 1. yazısı olan ""Tesadüf" Geliyor, Kaçın! Bilimde "Şans" ve "Tesadüf" Kavramlarına Yer Yok mu?" başlıklı makalemizden başlamanızı öneririz.

Yazı dizisi içindeki ilerleyişinizi kaydetmek için veya kayıt olun.

EA Akademi Hakkında Bilgi Al

Türler, diğer türlerle sürekli şekilde güçlü bir etkileşim halindedir - parazitler, yırtıcılar, avlar ve birbirine bağımlı olanlar. Bunun sonucunda türlerin özellikleri, birlikte evrimleşebilir ve coğrafi mozaikler halinde çeşitlenebilir. 

G. E. Hutchinson 1965’te evrimin ekolojik bir sahnede yer alan bir oyun olduğunu ileri sürdüğünde, anlatmak istediği, türler ile çevrelerinin canlı (biyotik) ve cansız (abiyotik) yönleri arasındaki ekolojik etkileşimlerin, uyumsal evrimin lokomotifleri olduğuydu. Hutchinson’ın açıklayıcı örnekleri, ekolojik türler üzerinde hakim olan türler arası etkileşimlerin aynı anda birçok yerde mevcut olma özelliğini kanıtlamaktadır: gergedanlardan kuşlara, konik kabuklulardan kopepodlara ve rotiferlere (tekerlekli hayvanlara) kadar pek çok çeşitte organizmanın yem nişlerinin, bu gruplar içerisinde yer alan benzer türler arasındaki rekabete karşılık olarak çeşitlenmiş gibi göründüğünü göstermiştir. Rekabetin ötesinde, çoğu tür, tüketici ya da parazit, gıda kaynağı ya da av unsuru olarak veya her ikisini birden uygulayarak da diğer türlerle etkileşime geçer. Sonuç olarak çoğu tür, diğer türlerle birlikte-yaşamayı çeşitli şekillerde gerçekleştirir ve bu durumdan her iki tür de genel anlamda faydalanır. Örneğin bitkiler, meyve-dağıtan kuşlarla, polen yayan böceklerle, azot düzenleyen bakterilerle ve toprağın içinde yayılmış kök sistemleri olarak görev yapan mikorizal mantarlarla, eş zamanlı olarak karşılıklı fayda sağlayan etkileşim içerisinde bulunabilir. Bu etkileşimlerin heyecan verici olası sonuçlarından biri, iki türden her birinin özelliklerinin diğerinin özelliklerine karşılık olarak değiştiği ve etkileşim halindeki bu türlerin özelliklerinde aralıksız şekilde gerçekleşen çift taraflı evrimsel değişimlerle neticelendiği birlikte-evrim olabilir.

Tüm Reklamları Kapat

Birlikte-evrim, neredeyse doğal seçilimle evrim teorisinin ortaya çıktığı zamandan beri araştırılmaktadır. Darwin ve Wallace, yazılı eserlerinin tamamında, birlikte-evrimsel sürecin evrimsel çeşitlenmedeki önemini kabul etmişler ve türlerde uyumsal evrim yoluyla gerçekleşen değişimlerin lokomotifleri olmaları konusunda, türler arası etkileşimin önceliğini vurgulamışlardı. Darwin’in orkideler hakkındaki kitabının, birlikte-evrim ve ekstrem özelleşme evrimi hakkında sonradan yapılan tüm çalışmalarda katalizör görevi gördüğü tartışılmıştır (Ghiselin 1984, Thompson 1994). Darwin ve Wallace’tan beri birlikte-evrim üzerine yapılan çalışmalar, türlerin etkileşiminin birçok uzamsal ve zamansal ölçekte türleri hızlı ve sürekli bir evrimsel değişime götürdüğünü göstermiştir. Bu değişim, popülasyonlardaki genetik çeşitliliği ortaya çıkarmış, popülasyonlar arasındaki uyumsal ayrışmaya yol açmış ve sıklıkla da ekolojik çeşitlenmeyi beraberinde getirmiştir (Schluter 2009). Yeryüzündeki çeşitliliğin büyük kısmının, türlerin etkileşimindeki birlikte-evrimsel çeşitlenmenin bir sonucu olduğu tartışılmıştır (Thompson 1994, 2005, Ehrlich & Raven 1964). Türlerin etkileşiminde birlikte-evrim üzerine yapılan çalışmaların, hem türlerin kendi içlerindeki hem de türler arasındaki genetik ve soytürel çeşitlilik de dahil olmak üzere, biyolojik çeşitliliği oluşturan ve sürdüren temel süreçlere ışık tutabileceği açıktır. 

Joe Arnett

Birlikte-Evrim Nedir?

Tek bir yerel topluluk içerisinde yer alan iki tür arasındaki birlikte-evrimsel seçilimin (başka bir deyişle, yerel birlikte-evrimsel seçilimin), özünde var olan karşılıklılık tarafından yönlendirilen geri besleme sebebiyle, türlerin özellikleri üzerinde etkili bir evrimsel güç işlevi görme potansiyeli bulunur. Birlikte-evrimsel seçilimin karşılıklılığı, etkileşim halindeki iki türün uyum başarılarının yalnızca kendi soyyapılarına (ve bağlantılı özelliklerine) değil, birbirilerinin soyyapılarına (ve özelliklerine) de bağlı olduğu anlamına gelmektedir. Bu da demek oluyor ki, her iki türün birbirine uygunluğunda (uyumunda), soyyapı kere soyyapı (G x G) şeklinde bir etkileşim vardır. Bu karşılıklılığın bir neticesi olarak, bir türün özelliklerindeki uyumsal değişimler, ikinci türün özelliklerinde sonradan gerçekleşecek uyumsal değişimleri tetikleyebilir; dolayısıyla bu da ilk türün özelliklerinde daha da ileride oluşabilecek uyumsal evrimi geri besler ve bu böyle devam eder. Bir başka ifadeyle, bir türün soyyapılarının görece uygunluğu bağlama bağımlıdır ve bağlamın kendisi de bizzat evrimleşebilir (Wade 2003). 

Tüm Reklamları Kapat

Örneğin, bir sinekkuşu ile sinekkuşu tarafından polenlenmiş bir bitkinin farklı soyyapılarının görece uygunlukları, yalnızca sinekkuşunun gaga yapısına (sinekkuşu soyyapıları arasında değişiklik gösterir) ya da çiçeğin biçimine (bitki soyyapıları arasında değişiklik gösterir) değil, ikisi arasındaki eşleşmeye de bağlı olabilir ve hem sinekkuşunun hem de bitkinin uyumluluğunda G x G tipi bir etkileşim ortaya çıkarabilir. Eğer sinekkuşunun gagası bitki popülasyonundaki ortalama çiçeğin biçimi tarafından yönlendirilmiş seçilime karşılık olarak adapte olursa, (yeni evrimleşmiş ortalama sinekkuşu gagası tarafından yönlendirilmiş) çiçeğin biçiminin karşılıklı seçiliminin doğası da sonuç olarak değişime uğrar. 

Pinterest

Kritik Öneme Sahip Uzamsal Perspektif: Birlikte-Evrim Coğrafi Mozaiklerde Ortaya Çıkar 

Her ne kadar yerel birlikte-evrimsel seçilim birlikte-evrim dinamiklerinin önemli bir yapı taşı olsa da, çok sayıda türler arası etkileşimden yola çıkılarak birlikte-evrim üzerine son birkaç onyılda yapılan çalışmalar, birlikte-evrimin doğası gereği coğrafi olarak şekillendiğini göstermiştir. Spesifik olarak, iki tür arasındaki birlikte-evrim farklı yerlerde çok farklı yollardan ilerleyebilir ve özelliklerdeki farkların aynı türlerin farklı popülasyonları arasında evrimleşmesine neden olabilir. Pek çok tür, ortamlar arasında dağılmış genetik olarak değişken popülasyonlar derlemesi olduğundan ve bu ortamlar da sıklıkla abiyotik faktörler ve/veya topluluk bileşimi açısından farklılık gösterdiğinden, türlerin birbirlerinin özelliklerine uyguladığı doğal seçilimin modeli ve kuvvetinin de bu ortamlar arasında epey değişken olması beklenir. Birlikte-evrimin doğası gereği coğrafi olarak şekillenmiş bir süreç olduğunun kabulü, John Thompson tarafından Birlikte-Evrim Coğrafi Mozaik Teorisi (GMTC) olarak sentezlenmiştir (Thompson 2005).

GMTC spesifik olarak, yerel birlikte-evrimsel seçilimin ötesinde, doğası gereği birlikte-evrimin ayırt edici üç coğrafi özellik sergilediğini ileri sürer: birlikte-evrimsel sıcak noktalar ve soğuk noktalar, coğrafi seçilim mozaikleri ve özelliklerin birbirine karışması (Şekil 1a). Birlikte-evrimsel sıcak noktalar, iki tür arasındaki ikili etkileşimin birlikte-evrimsel seçilim sergilediği topluluklardır (diğer bir deyişle, iki türün uygunluğunda bir G x G etkileşimi bulunur) ve bu sıcak noktaların da, soğuk noktalardan oluşan bir coğrafi matris içerisinde yerleşik olması beklenir. Soğuk noktalarda, türlerden yalnızca bir tanesinin ortaya çıktığı topluluklar da dahil olmak üzere, seçilim karşılıklı değildir (diğer bir ifadeyle, yapısal soğuk noktalar). Coğrafi seçilim mozaikleri, birlikte-evrimsel seçilimin uygunluk işlevi (G x G uygunluğuna bağımlılık) ortamlar (E) arasında farklılık gösterdiğinde ortaya çıkar (yani, iki türden en az birinin uygunluğu için soyyapı kere soyyapı kere ortam [G x G x E] etkileşimi bulunmaktadır). Özelliklerin birbirine karışması, birlikte evrimleşen özellikleri destekleyen gen lokuslarındaki alellerin coğrafi dağılımını potansiyel olarak etkileyen süreçlerin devamıdır (bir diğer ifadeyle, her iki tür için de G’nin coğrafi yapısı) ve buna, mutasyonlar, gen akışı, genetik yönelim ve popülasyonun tükenmesi/yeniden kolonileşme dinamikleri de dahildir.

Evrim Ağacı'ndan Mesaj

Birlikte-Evrim Coğrafi Mozaik Teorisi’nin (GMTC) üç unsurunun görece önemi ve karşılıklı-olmayan seçilim üzerine alternatif hipotezler. Her daire, ayrı bir yerel topluluğu temsil eder. İçlerindeki oklar, bitkiler arasındaki seçilimi (P), mikorizal mantarları (F) ve abiyotik ortamı (E) temsil etmektedir. Dairelerin dışındaki oklar ise, topluluklar arası gen akışını göstermektedir. a) Hipotez 1: GMTC’nin üç unsuru da -sıcak noktalar/soğuk noktalar, seçilim mozaikleri ve özelliklerin birbirine karışması- önemlidir ve iki türün ortaya çıktığı toplulukların içinde ve arasında çeşitlenmeyi yönlendirmede etkin rol oynamak için etkileşime girerler. Karşılıklı seçilim bazı topluluklarda gösterilmiş olup (sıcak noktalar) bazılarında ise gösterilmemiştir (soğuk noktalar). Kesik çizgilerden oluşan ok, ilk topluluğa kıyasla, mantarlarda bitki seçiliminin farklılık gösterdiğini belirtir ve bir seçilim mozaiğine işaret eder. Abiyotik ortamın başlıca etkisi, bitkilerin mikorizal mantarlara uyguladığı türler arası seçilim üzerinde değişiklik yapmaktır. b) Hipotez 2: Birlikte-evrimsel seçilim önemlidir fakat popülasyonlar arasında bağıntılıdır (yani, gerçek coğrafi seçilim mozaikleri [G x G x E etkileşimleri] ve sıcak noktalar/soğuk noktalar, görece önemsiz ya da olağandışıdır). Yine de, özelliklerin yeniden karıştırılma süreci sebebiyle soyyapıların topluluklar arasındaki dağılımı farklılaşırsa, birlikte-evrim coğrafi açıdan değişkenlik gösterebilir. c) Hipotez 3: Süregelen yerel birlikte-evrim seçilimi, abiyotik ortamsal faktörlerce ya da bir türün diğerine uygulamasıyla türler üzerinde gerçekleşen ve karşılıklı-olmayan seçilime kıyasla, daha az bir öneme sahiptir.
Birlikte-Evrim Coğrafi Mozaik Teorisi’nin (GMTC) üç unsurunun görece önemi ve karşılıklı-olmayan seçilim üzerine alternatif hipotezler. Her daire, ayrı bir yerel topluluğu temsil eder. İçlerindeki oklar, bitkiler arasındaki seçilimi (P), mikorizal mantarları (F) ve abiyotik ortamı (E) temsil etmektedir. Dairelerin dışındaki oklar ise, topluluklar arası gen akışını göstermektedir. a) Hipotez 1: GMTC’nin üç unsuru da -sıcak noktalar/soğuk noktalar, seçilim mozaikleri ve özelliklerin birbirine karışması- önemlidir ve iki türün ortaya çıktığı toplulukların içinde ve arasında çeşitlenmeyi yönlendirmede etkin rol oynamak için etkileşime girerler. Karşılıklı seçilim bazı topluluklarda gösterilmiş olup (sıcak noktalar) bazılarında ise gösterilmemiştir (soğuk noktalar). Kesik çizgilerden oluşan ok, ilk topluluğa kıyasla, mantarlarda bitki seçiliminin farklılık gösterdiğini belirtir ve bir seçilim mozaiğine işaret eder. Abiyotik ortamın başlıca etkisi, bitkilerin mikorizal mantarlara uyguladığı türler arası seçilim üzerinde değişiklik yapmaktır. b) Hipotez 2: Birlikte-evrimsel seçilim önemlidir fakat popülasyonlar arasında bağıntılıdır (yani, gerçek coğrafi seçilim mozaikleri [G x G x E etkileşimleri] ve sıcak noktalar/soğuk noktalar, görece önemsiz ya da olağandışıdır). Yine de, özelliklerin yeniden karıştırılma süreci sebebiyle soyyapıların topluluklar arasındaki dağılımı farklılaşırsa, birlikte-evrim coğrafi açıdan değişkenlik gösterebilir. c) Hipotez 3: Süregelen yerel birlikte-evrim seçilimi, abiyotik ortamsal faktörlerce ya da bir türün diğerine uygulamasıyla türler üzerinde gerçekleşen ve karşılıklı-olmayan seçilime kıyasla, daha az bir öneme sahiptir.
Nature Education

Birlikte-Evrimin Coğrafi Mozaiklerinin Önemini Sınamak 

Birlikte-evrimin coğrafi mozaiklerine dair matematiksel modelleme çalışmaları, GMTC’nin üç kilit unsurunun birlikte-evrimin geniş bir çeşitlilikteki çıktılarını üretmek üzere nasıl etkileşebildiklerini göstermiştir ki buna özgüllük, yerel uyumluluk/uyumsuzluk ve popülasyon içi ile popülasyonlar arası genetik çeşitlilik kalıpları da dahildir (bkz. Nuismer vd. 2000, Gomulkiewicz vd. 2000, Nuismer 2006). Dahası, türlerin etkileşimi üzerine yapılan geniş kapsamlı ampirik çalışmalar - birkaçını saymak gerekirse, kozalaklı ağaçlar ve ispinoz kuşları (Benkman vd. 2001), salyangozlar ve trematodlar (Lively vd. 2004), kamelyalar ve ekin bitleri (Toju ve Sota 2006), küçük yılanlar ve semenderler (Brodie vd. 2004) ve Lithophragma bitkileri için hem polen taşıyıcılığı hem de parazit dölleyicisi olarak işlev gören Greya güveleri (Thompson ve Cunningham 2002) - bu teorinin kilit unsurlarını desteklemiştir. Örneğin, Johnson vd. (2010) büyük bluestem otu (Andropogon gerardii) ile onun üç farklı popülasyondan arbüsküler mikorizal (AM) mantarsı ortakyaşarlarla etkileşimini incelemiştir. Bitki popülasyonlarının (GP) tüm karşılıklı kombinasyonlarında bitkisel ve fungal performans, türlerde bütünsel AM fungal birlikler (GF) ve bir sera deneyinde ise steril toprak (E) olacağını öngörmüşlerdi. Etkileşimin kilit özelliklerden biri için dikkate değer ölçüde GP x GF x E etkileşimi buldular: AM bitkilerinde besleyici bileşenlerin aktarıldığı kökler olan fungal yapılarda arbüsküllerin şekillenmesi. Gerçekten de, arbüskül şekillenmesi, bitki, mantar ve toprağın yerel kombinasyonlarında en yüksek oranda bulunuyordu ve bu da, (farklı E için farklı GP x GF etkileşimlerinden oluşan) bir seçilim mozaiğinin, bu etkileşimde bitkilerin ve mantarların birbirlerine olan yerel adaptasyonuyla sonuçlandığını düşündürmekteydi.

7chord.com

Ne var ki, GMTC’nin özü olan kilit görüngüleriyle, özellikle de birlikte-evrimsel seçilim mozaikleri ile ilgili sağlam deneyler yürütmek hala bir meydan okuma teşkil ediyor, çünkü bunlara ilişkin ideal testler, etkileşim halindeki tüm önemli türlerin soyyapılarının tüm kombinasyonlarının yeniden üretilmesini ve birçok sahada ya da kilit nitelikteki çevresel değişkenlerin yapay olarak üretildiği ortamlarda incelenmesini gerektiriyor (Nuismer ve Gandon 2008). Sonuç olarak, süregiden birlikte-evrimde ve onun coğrafi mozaiklerinde baskın türler arasındaki etkileşimlerin önemini sınamak için gerekli deneylerin birçoğu, bitkiler ve mikorizal mantarlar arasında yapılanları saymazsak (Hoeksema 2010), henüz yapılmadı. Dahası, türlerin, hem biyotik hem de abiyotik çevresel etkenlere karşılıklı-olmayan adaptasyonunun, türlerin çeşitlenmesinin önemli bir itici gücü olduğu tekrar tekrar gösterilmiştir (bkz. Bohrer vd. 2003, Saenz-Romero vd. 2006). Bu nedenle, en sonunda anlaşılır biçimde yöneltilmesi gereken kilit soru, biyotik ve abiyotik etkenler içinden karşılıklı-olmayan seçilimin, GMTC’nin üç unsuruna karşı (seçilim mozaikleri, sıcak ve soğuk noktalar ve özelliklerin birbirine karışması), türsel özellik çeşitlenmelerini yönetmede göreli işlevlerinin ne olduğudur.

Genelleyecek olursak, belirli tarzda bir türler arası etkileşim sorusuna getirilebilecek en az üç varsayımsal açıklama bulunmaktadır (Şekil 1, Hoeksema 2010). Varsayımlardan biri, her üç GMTC unsurunun da -sıcak noktalar/soğuk noktalar, seçilim mozaikleri ve özelliklerin birbirine karışması- önem taşıdığı ve iki türün göründüğü topluluklar içinde ve arasında çeşitlenmenin itici gücü olmada önemli bir rol oynadığı yönünde (Şekil 1 a). İkinci bir varsayım, yerel birlikte-evrimsel seçilimin görece önem taşıdığı ancak popülasyonlar arasında tutarlılık gösterdiği yönünde (diğer bir deyişle gerçek coğrafi seçilim mozaikleri [G x G x E etkileşimleri] ve sıcak noktalar/soğuk noktalar görece önemsiz ve az rastlanır niteliktedir [Şekil 1b]). Üçüncü bir varsayım ise yerel birlikte-evrimsel seçilimin, abiyotik çevresel etkenlere dayalı ya da bir türsel partnerin diğeri üzerine etkili olduğu karşılıklı-olmayan seçilime kıyasla tutarlı biçimde daha az önem taşıdığı yönündedir (Şekil 1c). Bu seçenekleri ayırt etmeyi ve nihayetinde Hutchinson’un ekolojik sahnesinde gerçekleşen evrimsel oyunu hangi dramanın domine ettiğini anlamayı sağlayacak yeni bireysel incelemelerin ya da mevcut çalışma örnekleri üzerine yapılacak meta-analizlerin tasarlanıp tasarlanmayacağını görmek heyecan verici olacak.

Teşekkür: Bu yazıyı çeviren Banu Barış'a teşekkür ederiz. 

  1. Ghiselin, M. T. " Pages xi–xix" in The Various Contrivances by Which Orchids are Fertilized by Insects, by C. Darwin, Reprint of 2nd Edition, 1877. Chicago, IL: University of Chicago Press, 1984.
Alıntı Yap
Okundu Olarak İşaretle
5
Paylaş
Sonra Oku
Notlarım
Yazdır / PDF Olarak Kaydet
Bize Ulaş
Yukarı Zıpla

İçeriklerimizin bilimsel gerçekleri doğru bir şekilde yansıtması için en üst düzey çabayı gösteriyoruz. Gözünüze doğru gelmeyen bir şey varsa, mümkünse güvenilir kaynaklarınızla birlikte bize ulaşın!

Bu içeriğimizle ilgili bir sorunuz mu var? Buraya tıklayarak sorabilirsiniz.

Soru & Cevap Platformuna Git
Bu İçerik Size Ne Hissettirdi?
  • Muhteşem! 1
  • Bilim Budur! 1
  • Mmm... Çok sapyoseksüel! 1
  • Tebrikler! 0
  • Güldürdü 0
  • İnanılmaz 0
  • Umut Verici! 0
  • Merak Uyandırıcı! 0
  • Üzücü! 0
  • Grrr... *@$# 0
  • İğrenç! 0
  • Korkutucu! 0
Kaynaklar ve İleri Okuma
  1. Çeviri Kaynağı: Nature | Arşiv Bağlantısı
Evrim Ağacı Akademi: Evrimi Anlamak Yazı Dizisi

Bu yazı, Evrimi Anlamak yazı dizisinin 19. yazısıdır. Bu yazı dizisini okumaya, serinin 1. yazısı olan ""Tesadüf" Geliyor, Kaçın! Bilimde "Şans" ve "Tesadüf" Kavramlarına Yer Yok mu?" başlıklı makalemizden başlamanızı öneririz.

Yazı dizisi içindeki ilerleyişinizi kaydetmek için veya kayıt olun.

EA Akademi Hakkında Bilgi Al
Tüm Reklamları Kapat

Evrim Ağacı'na her ay sadece 1 kahve ısmarlayarak destek olmak ister misiniz?

Şu iki siteden birini kullanarak şimdi destek olabilirsiniz:

kreosus.com/evrimagaci | patreon.com/evrimagaci

Çıktı Bilgisi: Bu sayfa, Evrim Ağacı yazdırma aracı kullanılarak 02/12/2022 06:47:13 tarihinde oluşturulmuştur. Evrim Ağacı'ndaki içeriklerin tamamı, birden fazla editör tarafından, durmaksızın elden geçirilmekte, güncellenmekte ve geliştirilmektedir. Dolayısıyla bu çıktının alındığı tarihten sonra yapılan güncellemeleri görmek ve bu içeriğin en güncel halini okumak için lütfen şu adrese gidiniz: https://evrimagaci.org/s/439

İçerik Kullanım İzinleri: Evrim Ağacı'ndaki yazılı içerikler orijinallerine hiçbir şekilde dokunulmadığı müddetçe izin alınmaksızın paylaşılabilir, kopyalanabilir, yapıştırılabilir, çoğaltılabilir, basılabilir, dağıtılabilir, yayılabilir, alıntılanabilir. Ancak bu içeriklerin hiçbiri izin alınmaksızın değiştirilemez ve değiştirilmiş halleri Evrim Ağacı'na aitmiş gibi sunulamaz. Benzer şekilde, içeriklerin hiçbiri, söz konusu içeriğin açıkça belirtilmiş yazarlarından ve Evrim Ağacı'ndan başkasına aitmiş gibi sunulamaz. Bu sayfa izin alınmaksızın düzenlenemez, Evrim Ağacı logosu, yazar/editör bilgileri ve içeriğin diğer kısımları izin alınmaksızın değiştirilemez veya kaldırılamaz.

Tüm Reklamları Kapat
Size Özel (Beta)
İçerikler
Sosyal
Kişilik
Biliş
Abiyogenez
Kas
Kuantum Fiziği
Hukuk
Doğa
Beyaz
Ses
Komplo
Kimyasal
Şempanzeler
Kimya
Öğrenme Teorileri
Balık
Şempanze
Bakteri
İklim Değişikliği
Element
Evrimsel Biyoloji
Yeşil
Felsefe
Antropoloji
Tercih
İspat
Aklımdan Geçen
Komünite Seç
Aklımdan Geçen
Fark Ettim ki...
Bugün Öğrendim ki...
İşe Yarar İpucu
Bilim Haberleri
Hikaye Fikri
Video Konu Önerisi
Başlık
Bugün bilimseverlerle ne paylaşmak istersin?
Bağlantı
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu komünite, aklınızdan geçen düşünceleri Evrim Ağacı ailesiyle paylaşabilmeniz içindir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Bilim kimliğinizi önceleyin.
Evrim Ağacı bir bilim platformudur. Dolayısıyla aklınızdan geçen her şeyden ziyade, bilim veya yaşamla ilgili olabilecek düşüncelerinizle ilgileniyoruz.
2
Propaganda ve baskı amaçlı kullanmayın.
Herkesin aklından her şey geçebilir; fakat bu platformun amacı, insanların belli ideolojiler için propaganda yapmaları veya başkaları üzerinde baskı kurma amacıyla geliştirilmemiştir. Paylaştığınız fikirlerin değer kattığından emin olun.
3
Gerilim yaratmayın.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
4
Değer katın; hassas konulardan ve öznel yoruma açık alanlardan uzak durun.
Bu komünitenin amacı okurlara hayatla ilgili keyifli farkındalıklar yaşatabilmektir. Din, politika, spor, aktüel konular gibi anlık tepkilere neden olabilecek konulardaki tespitlerden kaçının. Ayrıca aklınızdan geçenlerin Türkiye’deki bilim komünitesine değer katması beklenmektedir.
5
Cevap hakkı doğurmayın.
Bu platformda cevap veya yorum sistemi bulunmamaktadır. Dolayısıyla aklınızdan geçenlerin, tespit edilebilir kişilere cevap hakkı doğurmadığından emin olun.
Gönder
Ekle
Soru Sor
Daha Fazla İçerik Göster
Evrim Ağacı'na Destek Ol
Evrim Ağacı'nın %100 okur destekli bir bilim platformu olduğunu biliyor muydunuz? Evrim Ağacı'nın maddi destekçileri arasına katılarak Türkiye'de bilimin yayılmasına güç katmak için hemen buraya tıklayın.
Popüler Yazılar
30 gün
90 gün
1 yıl
EA Akademi
Evrim Ağacı Akademi (ya da kısaca EA Akademi), 2010 yılından beri ürettiğimiz makalelerden oluşan ve kendi kendinizi bilimin çeşitli dallarında eğitebileceğiniz bir çevirim içi eğitim girişimi! Evrim Ağacı Akademi'yi buraya tıklayarak görebilirsiniz. Daha fazla bilgi için buraya tıklayın.
Etkinlik & İlan
Bilim ile ilgili bir etkinlik mi düzenliyorsunuz? Yoksa bilim insanlarını veya bilimseverleri ilgilendiren bir iş, staj, çalıştay, makale çağrısı vb. bir duyurunuz mu var? Etkinlik & İlan Platformumuzda paylaşın, milyonlarca bilimsevere ulaşsın.
Podcast
Evrim Ağacı'nın birçok içeriğinin profesyonel ses sanatçıları tarafından seslendirildiğini biliyor muydunuz? Bunların hepsini Podcast Platformumuzda dinleyebilirsiniz. Ayrıca Spotify, iTunes, Google Podcast ve YouTube bağlantılarını da bir arada bulabilirsiniz.
Yazı Geçmişi
Okuma Geçmişi
Notlarım
İlerleme Durumunu Güncelle
Okudum
Sonra Oku
Not Ekle
Kaldığım Yeri İşaretle
Göz Attım

Evrim Ağacı tarafından otomatik olarak takip edilen işlemleri istediğin zaman durdurabilirsin.
[Site ayalarına git...]

Filtrele
Listele
Bu yazıdaki hareketlerin
Devamını Göster
Filtrele
Listele
Tüm Okuma Geçmişin
Devamını Göster
0/10000
Alıntı Yap
Evrim Ağacı Formatı
APA7
MLA9
Chicago
J. D. Hoeksema, et al. Birlikte-Evrimin Coğrafi Mozaikleri: Birbiriyle Uyumlu Olarak Evrimleşen Canlılar. (22 Ekim 2016). Alındığı Tarih: 2 Aralık 2022. Alındığı Yer: https://evrimagaci.org/s/439
Hoeksema, J. D., Ağacı, E., Bakırcı, Ç. M. (2016, October 22). Birlikte-Evrimin Coğrafi Mozaikleri: Birbiriyle Uyumlu Olarak Evrimleşen Canlılar. Evrim Ağacı. Retrieved December 02, 2022. from https://evrimagaci.org/s/439
J. D. Hoeksema, et al. “Birlikte-Evrimin Coğrafi Mozaikleri: Birbiriyle Uyumlu Olarak Evrimleşen Canlılar.” Edited by Çağrı Mert Bakırcı. Translated by Evrim Ağacı, Evrim Ağacı, 22 Oct. 2016, https://evrimagaci.org/s/439.
Hoeksema, Jason D.. Ağacı, Evrim. Bakırcı, Çağrı Mert. “Birlikte-Evrimin Coğrafi Mozaikleri: Birbiriyle Uyumlu Olarak Evrimleşen Canlılar.” Edited by Çağrı Mert Bakırcı. Translated by Evrim Ağacı. Evrim Ağacı, October 22, 2016. https://evrimagaci.org/s/439.

Göster

Şifremi unuttum Üyelik Aktivasyonu

Göster

Şifrenizi mi unuttunuz? Lütfen e-posta adresinizi giriniz. E-posta adresinize şifrenizi sıfırlamak için bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Eğer aktivasyon kodunu almadıysanız lütfen e-posta adresinizi giriniz. Üyeliğinizi aktive etmek için e-posta adresinize bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Close
Geri Bildirim Gönder
Paylaş
Reklamsız Deneyim

Evrim Ağacı'ndaki reklamları, bütçenize uygun bir şekilde, kendi seçtiğiniz bir süre boyunca kapatabilirsiniz. Tek yapmanız gereken, kaç ay boyunca kapatmak istediğinizi aşağıdaki kutuya girip tek seferlik ödemenizi tamamlamak:

10₺/ay
x
ay
= 30
3 Aylık Reklamsız Deneyimi Başlat
Evrim Ağacı'nda ücretsiz üyelik oluşturan ve sitemizi üye girişi yaparak kullanan kullanıcılarımızdaki reklamların %50 daha az olduğunu, Kreosus/Patreon/YouTube destekçilerimizinse sitemizi tamamen reklamsız kullanabildiğini biliyor muydunuz? Size uygun seçeneği aşağıdan seçebilirsiniz:
Evrim Ağacı Destekçilerine Katıl
Zaten Kreosus/Patreon/Youtube Destekçisiyim
Reklamsız Deneyim
Kreosus

Kreosus'ta her 10₺'lik destek, 1 aylık reklamsız deneyime karşılık geliyor. Bu sayede, tek seferlik destekçilerimiz de, aylık destekçilerimiz de toplam destekleriyle doğru orantılı bir süre boyunca reklamsız deneyim elde edebiliyorlar.

Kreosus destekçilerimizin reklamsız deneyimi, destek olmaya başladıkları anda devreye girmektedir ve ek bir işleme gerek yoktur.

Patreon

Patreon destekçilerimiz, destek miktarından bağımsız olarak, Evrim Ağacı'na destek oldukları süre boyunca reklamsız deneyime erişmeyi sürdürebiliyorlar.

Patreon destekçilerimizin Patreon ile ilişkili e-posta hesapları, Evrim Ağacı'ndaki üyelik e-postaları ile birebir aynı olmalıdır. Patreon destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi 24 saat alabilmektedir.

YouTube

YouTube destekçilerimizin hepsi otomatik olarak reklamsız deneyime şimdilik erişemiyorlar ve şu anda, YouTube üzerinden her destek seviyesine reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. YouTube Destek Sistemi üzerinde sunulan farklı seviyelerin açıklamalarını okuyarak, hangi ayrıcalıklara erişebileceğinizi öğrenebilirsiniz.

Eğer seçtiğiniz seviye reklamsız deneyim ayrıcalığı sunuyorsa, destek olduktan sonra YouTube tarafından gösterilecek olan bağlantıdaki formu doldurarak reklamsız deneyime erişebilirsiniz. YouTube destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi, formu doldurduktan sonra 24 saat alabilmektedir.

Diğer Platformlar

Bu 3 platform haricinde destek olan destekçilerimize ne yazık ki reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. Destekleriniz sayesinde sistemlerimizi geliştirmeyi sürdürüyoruz ve umuyoruz bu ayrıcalıkları zamanla genişletebileceğiz.

Giriş yapmayı unutmayın!

Reklamsız deneyim için, maddi desteğiniz ile ilişkilendirilmiş olan Evrim Ağacı hesabınıza yapmanız gerekmektedir. Giriş yapmadığınız takdirde reklamları görmeye devam edeceksinizdir.

Destek Ol

Devamını Oku
Evrim Ağacı Uygulamasını
İndir
Chromium Tabanlı Mobil Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
İlk birkaç girişinizde zaten tarayıcınız size uygulamamızı indirmeyi önerecek. Önerideki tuşa tıklayarak uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu öneriyi, yukarıdaki videoda görebilirsiniz. Eğer bu öneri artık gözükmüyorsa, Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Chromium Tabanlı Masaüstü Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
Yeni uygulamamızı kurmak için tarayıcı çubuğundaki kurulum tuşuna tıklayın. "Yükle" (Install) tuşuna basarak kurulumu tamamlayın. Dilerseniz, Evrim Ağacı İleri Web Uygulaması'nı görev çubuğunuza sabitleyin. Uygulama logosuna sağ tıklayıp, "Görev Çubuğuna Sabitle" seçeneğine tıklayabilirsiniz. Eğer bu seçenek gözükmüyorsa, tarayıcının Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Safari Mobil Uygulama
Sırasıyla Paylaş -> Ana Ekrana Ekle -> Ekle tuşlarına basarak yeni mobil uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu basamakları görmek için yukarıdaki videoyu izleyebilirsiniz.

Daha fazla bilgi almak için tıklayın

Önizleme
Görseli Kaydet
Sıfırla
Vazgeç
Ara
Raporla

Raporlama sisteminin amacı, platformu uygunsuz biçimde kullananların önüne geçmektir. Lütfen bir içeriği, sadece düşük kaliteli olduğunu veya soruya cevap olmadığını düşündüğünüz raporlamayınız; bu raporlar kabul edilmeyecektir. Bunun yerine daha kaliteli cevapları kendiniz girmeye çalışın veya diğer kullanıcıları oylama, teşekkür ve en iyi cevap araçları ile daha kaliteli cevaplara teşvik edin. Kalitesiz bulduğunuz içerikleri eleyebileceğiniz, kalitelileri daha ön plana çıkarabileceğiniz yeni araçlar geliştirmekteyiz.

Soru Sor
Aşağıdaki "Soru" kutusunu sadece soru sormak için kullanınız. Bu kutuya soru formatında olmayan hiçbir cümle girmeyiniz. Sorunuzla ilgili ek bilgiler vermek isterseniz, "Açıklama" kısmına girebilirsiniz. Soru kısmının soru cümlesi haricindeki kullanımları sorunuzun silinmesine ve UP kaybetmenize neden olabilir.
Görsel Ekle
Kurallar
Platform Kuralları
Bu platform, aklınıza takılan soruları sorabilmeniz ve diğerlerinin sorularını yanıtlayabilmeniz içindir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu platformun ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Gerçekten soru sorun, imâdan ve yüklü sorulardan kaçının.
Sorularınızın amacı nesnel olarak gerçeği öğrenmek veya fikir almak olmalıdır. Şahsi kanaatinizle ilgili mesaj vermek için kullanmayın; yüklü soru sormayın.
2
Bilim kimliğinizi kullanın.
Evrim Ağacı bir bilim platformudur. Dolayısıyla sorular ve cevaplar, bilimsel perspektifi yansıtmalıdır. Geçerli bilimsel kaynaklarla doğrulanamayan bilgiler veya reklamlar silinebilir.
3
Düzgün ve insanca iletişim kurun.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
4
Sahtebilimi desteklemek yasaktır.
Sahtebilim kategorisi altında konuyla ilgili sorular sorabilirsiniz; ancak bilimsel geçerliliği bulunmayan sahtebilim konularını destekleyen sorular veya cevaplar paylaşmayın.
5
Türkçeyi düzgün kullanın.
Şair olmanızı beklemiyoruz; ancak yazdığınız içeriğin anlaşılır olması ve temel düzeyde yazım ve dil bilgisi kurallarına uyması gerekmektedir.
Soru Ara
Aradığınız soruyu bulamadıysanız buraya tıklayarak sorabilirsiniz.
Alıntı Ekle
Eser Ekle
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu komünite, fark edildiğinde ufku genişleten tespitler içindir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Formu olabildiğince eksiksiz doldurun.
Girdiğiniz sözün/alıntının kaynağı ne kadar açıksa o kadar iyi. Açıklama kısmına kitabın sayfa sayısını veya filmin saat/dakika/saniye bilgisini girebilirsiniz.
2
Anonimden kaçının.
Bazı sözler/alıntılar anonim olabilir. Fakat sözün anonimliğini doğrulamaksızın, bilmediğiniz her söze/alıntıya anonim yazmayın. Bu tür girdiler silinebilir.
3
Kaynağı araştırın ve sorgulayın.
Sayısız söz/alıntı, gerçekte o sözü hiçbir zaman söylememiş/yazmamış kişilere, hatalı bir şekilde atfediliyor. Paylaşımınızın site geneline yayılabilmesi için kaliteli kaynaklar kullanın ve kaynaklarınızı sorgulayın.
4
Ofansif ve entelektüel düşünceden uzak sözler yasaktır.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
5
Sözlerinizi tırnak (") içine almayın.
Sistemimiz formatı otomatik olarak ayarlayacaktır.
Gönder
Tavsiye Et
Aşağıdaki kutuya, [ESER ADI] isimli [KİTABI/FİLMİ] neden tavsiye ettiğini girebilirsin. Ne kadar detaylı ve kapsamlı bir analiz yaparsan, bu eseri [OKUMAK/İZLEMEK] isteyenleri o kadar doğru ve fazla bilgilendirmiş olacaksın. Tavsiyenin sadece negatif içerikte olamayacağını, eğer bu sistemi kullanıyorsan tavsiye ettiğin içeriğin pozitif taraflarından bahsetmek zorunda olduğunu lütfen unutma. Yapıcı eleştiri hakkında daha fazla bilgi almak için burayı okuyabilirsin.
Kurallar
Platform Kuralları
Bu platform; okuduğunuz kitaplara, izlediğiniz filmlere/belgesellere veya takip ettiğiniz YouTube kanallarına yönelik tavsiylerinizi ve/veya yapıcı eleştirel fikirlerinizi girebilmeniz içindir. Tavsiye etmek istediğiniz eseri bulamazsanız, buradan yeni bir kayıt oluşturabilirsiniz. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu platformun ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Önceliğimiz pozitif tavsiyelerdir.
Bu platformu, beğenmediğiniz eserleri yermek için değil, beğendiğiniz eserleri başkalarına tanıtmak için kullanmaya öncelik veriniz. Sadece negatif girdileri olduğu tespit edilenler platformdan geçici veya kalıcı olarak engellenebilirler.
2
Tavsiyenizin içeriği sadece negatif olamaz.
Tavsiye yazdığınız eserleri olabildiğince objektif bir gözlükle anlatmanız beklenmektedir. Dolayısıyla bir eseri beğenmediyseniz bile, tavsiyenizde eserin pozitif taraflarından da bahsetmeniz gerekmektedir.
3
Negatif eleştiriler yapıcı olmak zorundadır.
Eğer tavsiyenizin ana tonu negatif olacaksa, tüm eleştirileriniz yapıcı nitelikte olmak zorundadır. Yapıcı eleştiri kurallarını buradan öğrenebilirsiniz. Yapıcı bir tarafı olmayan veya tamamen yıkıcı içerikte olan eleştiriler silinebilir ve yazarlar geçici veya kalıcı olarak engellenebilirler.
4
Düzgün ve insanca iletişim kurun.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
5
Türkçeyi düzgün kullanın.
Şair olmanızı beklemiyoruz; ancak yazdığınız içeriğin anlaşılır olması ve temel düzeyde yazım ve dil bilgisi kurallarına uyması gerekmektedir.
Eser Ara
Aradığınız eseri bulamadıysanız buraya tıklayarak ekleyebilirsiniz.
Tür Ekle
Üst Takson Seç
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu platform, yaşamış ve yaşayan bütün türleri filogenetik olarak sınıflandırdığımız ve tanıttığımız Yaşam Ağacı projemize, henüz girilmemiş taksonları girebilmeniz için geliştirdiğimiz bir platformdur. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Takson adlarını doğru yazdığınızdan emin olun.
Taksonların sadece ilk harfleri büyük yazılmalıdır. Latince tür adlarında, cins adının ilk harfi büyük, diğer bütün harfler küçük olmalıdır (Örn: Canis lupus domesticus). Türkçe adlarda da sadece ilk harf büyük yazılmalıdır (Örn: Evcil köpek).
2
Taksonlar arası bağlantıları doğru girin.
Girdiğiniz taksonun üst taksonunu girmeniz zorunludur. Eğer üst takson yoksa, mümkün olduğunca öncelikle üst taksonları girmeye çalışın; sonrasında daha alt taksonları girin.
3
Birden fazla kaynaktan kontrol edin.
Mümkün olduğunca ezbere iş yapmayın, girdiğiniz taksonların isimlerinin birden fazla kaynaktan kontrol edin. Alternatif (sinonim) takson adlarını girmeyi unutmayın.
4
Tekrara düşmeyin.
Aynı taksonu birden fazla defa girmediğinizden emin olun. Otomatik tamamlama sistemimiz size bu konuda yardımcı olacaktır.
5
Mümkünse, takson tanıtım yazısı (Taksonomi yazısı) girin.
Bu araç sadece taksonları sisteme girmek için geliştirilmiştir. Dolayısıyla taksonlara ait minimal bilgiye yer vermektedir. Evrim Ağacı olarak amacımız, taksonlara dair detaylı girdilerle bu projeyi zenginleştirmektir. Girdiğiniz türü daha kapsamlı tanıtmak için Taksonomi yazısı girin.
Gönder
Tür Gözlemi Ekle
Tür Seç
Fotoğraf Ekle
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu platform, bizzat gözlediğiniz türlerin fotoğraflarını paylaşabilmeniz için geliştirilmiştir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Net ve anlaşılır görseller yükleyin.
Her zaman bir türü kusursuz netlikte fotoğraflamanız mümkün olmayabilir; ancak buraya yüklediğiniz fotoğraflardaki türlerin özellikle de vücut deseni gibi özelliklerinin rahatlıkla ayırt edilecek kadar net olması gerekmektedir.
2
Özgün olun, telif ihlali yapmayın.
Yüklediğiniz fotoğrafların telif hakları size ait olmalıdır. Başkası tarafından çekilen fotoğrafları yükleyemezsiniz. Wikimedia gibi açık kaynak organizasyonlarda yayınlanan telifsiz fotoğrafları yükleyebilirsiniz.
3
Paylaştığınız fotoğrafların telif hakkını isteyemezsiniz.
Yüklediğiniz fotoğraflar tamamen halka açık bir şekilde, sınırsız ve süresiz kullanım izniyle paylaşılacaktır. Bu fotoğraflar nedeniyle Evrim Ağacı’ndan telif veya ödeme talep etmeniz mümkün olmayacaktır. Kendi fotoğraflarınızı başka yerlerde istediğiniz gibi kullanabilirsiniz.
4
Etik kurallarına uyun.
Yüklediğiniz fotoğrafların uygunsuz olmadığından ve başkalarının haklarını ihlâl etmediğinden emin olun.
5
Takson teşhisini doğru yapın.
Yaptığınız gözlemler, spesifik taksonlarla ilişkilendirilmektedir. Takson teşhisini doğru yapmanız beklenmektedir. Taksonu bilemediğinizde, olabildiğince genel bir taksonla ilişkilendirin; örneğin türü bilmiyorsanız cins ile, cinsi bilmiyorsanız aile ile, aileyi bilmiyorsanız takım ile, vs.
Gönder
Tür Ara
Aradığınız türü bulamadıysanız buraya tıklayarak ekleyebilirsiniz.