Hiperhidroz Nedir? Bazı Kişiler Neden Abartılı Derecede Terlerler? Bu Sorun Tedavi Edilebilir mi?

Hiperhidroz Nedir? Bazı Kişiler Neden Abartılı Derecede Terlerler? Bu Sorun Tedavi Edilebilir mi?
Hiperhidroz
Pariser Dermatology
Çağrı Mert Bakırcı Editör Çağrı Mert Bakırcı
11 dakika
3,149 Okunma Sayısı
Notlarım
Reklamı Kapat
Tıbbi İçerik Uyarısı

Bu içerik tıp ve sağlık ile ilişkilidir. Sadece bilgi amaçlı olarak hazırlanmıştır. Bireysel bir tıbbi tavsiye olarak görülmemelidir. Evrim Ağacı'ndaki hiçbir içerik; profesyonel bir hekim tarafından verilen tıbbi tavsiyelerin, konulan bir teşhisin veya önerilen bir tedavinin yerini alacak biçimde kullanılmamalıdır.

Daha Fazla Bilgi Al
Hiperhidroz
  • Türkçe Adı Hiperhidroz
  • İngilizce Adı Hyperhidrosis
  • OMIM 144100

Genel Bilgiler: Patoloji ve Mekanizma

Hiperhidroz, bir canlının ısı dengesini (termal regülasyonunu) sürdürmek için gerekli olandan fazla terlemesidir. Hiperhidrozun türü veya nedeni ne olursa olsun, hem fiziksel hem de duygusal açıdan önemli rahatsızlıklara yol açabilir ve mesleki olarak kısıtlayıcı olabilir. Nadiren de olsa sosyal fobiye yol açabilir, ikili insan ilişkilerini sekteye uğratabilir. Giysilerde ve ayakkabılarda lekelere ve geçici/kalıcı hasara neden olabilir.

Özellikle ellerdeki aşırı ter, hobi edinmeyi zorlaştırır. Örneğin, gitar çalmayı neredeyse imkansız hale getirebilir. Ellerin aktif olarak kullanılması gereken işlerde; örneğin gastronomi, kağıt, metal ve elektrikli bileşenlerle temas gerektiren alanlardaki kariyer yapmayı çok zor hale getirebilir. Hiperhidrozdan mustarip kişiler, iş aletlerini kavramak gibi basit görevleri bile yerine getirmekte zorluk yaşayabilirler. Bu yüzden, mümkünse hiperhidrozun nedeni belirlenmeli ve mümkünse tedavi edilmelidir!

Hiperhidroz, birincil (primer) veya ikincil (sekonder) bir hastalık olarak sınıflandırılabilir: Primer hiperhidroz nedeni bilinmeyen bir hastalıktır. Sekonder hiperhidroz ise bir dizi tıbbi durumun bir sonucu olarak ortaya çıkar.

Reklamı Kapat

Primer hiperhidrozdan etkilenen vücut bölgeleri
Primer hiperhidrozdan etkilenen vücut bölgeleri
Sweat Block

Hiperhidrozdan etkilenen bireyler, üretilen ter hacminden kaynaklanan hoş olmayan fiziksel ve psikolojik etkilere maruz kalırlar. Bu durumun tedavisi için başvuran hastaların çoğu, esas olarak üst ekstremite ile ilgili semptomlardan şikayetçidir. Primer veya esansiyel hiperhidrozu olan hastaların çoğu, çocukluk veya ergenlik döneminde ortaya çıkar ve ellerinde ve/veya ayaklarında lokalize bir probleme sahiptir. Psikiyatrik veya endokrinolojik bir hastalık değil, fizyolojik bir bozukluğa sahiptirler. Hiperhidroz tedavisi için bir dizi sistemik, topikal, cerrahi ve elektriksel çözüm mevcuttur. Avuç içi veya ayak tabanlarında hiperhidrozlu hastaların, yaşam boyu zahmetli yan etki riski taşıyan agresif cerrahi teknikler uygulamadan, özellikle iyontoforez olmak üzere konservatif tedavileri denemesi tavsiye edilir.

Terlemenin Fizyolojisi: Nasıl Terleriz?

Fizyolojik olarak terleme sempatik sinir sisteminin bir fonksiyonudur. Preoptik alanda ve ön hipotalamusta bulunan bir ter kontrol merkezi, iç sıcaklıktaki değişikliklere ve ayrıca serebral kortikal olaylara duyarlı nöronları içerir. Ter bezleri sempatik postganglionik lifler tarafından innerve edilir, ancak sıradan sempatik innervasyonun aksine, kimyasal aracı asetilkolindir. Yani insan derisi, işlevsel olarak farklı iki tip ter bezi içerir: ekrin ve apokrin.

Ekrin bezleri, ter bezlerinin çoğunluğunu oluşturur ve sayıları yaklaşık 3 milyondur. Ekrin ter bezlerinin birincil işlevi, ısıya maruz kalma veya egzersize yanıt olarak vücut sıcaklığının korunmasına yardımcı olmaktır. Termal uyaranlara tepki olarak terleme genellikle kabul edilebilir ve nadiren şikayet nedenidir. Duygusal olarak tetiklenen terleme, avuç içlerinde, ayak tabanlarında ve bazen alında lokalize olma eğilimindedir.

Ekrin bezleri, yüzey epitelinden embriyonik olarak türetilen deri uzantılarıdır. Her bez, dermisin derinliklerinde yer alan zengin bir kapiller pleksusla çevrili ve sempatik post-ganglionik kolinerjik liflerle beslenen basit bir sarmal salgı kısmından oluşur. Uzun düz bir kanal, bezin gövdesinden yukarı doğru, epidermis boyunca ilerler ve sonunda cilt yüzeyine ulaşır. Ekrin bezleri ortak bir anatomik düzende cilt boyunca dağılmıştır. Dağılım yoğunluğu anatomik bölgeye bağlı olarak değişir ve bezlerin yoğunluğu en fazla koltuk altı, avuç içi ve ayak tabanında bulunur.

Ter üretiminin hızı ve hacminin düzenlenmesi normalde hipotalamus tarafından kontrol edilir. Vücut ısısı ile ilgili duyusal bilgiler entegre edilerek değerlendirilir ve vücut ısısını artırıcı veya azaltıcı önlemler başlatılır. Vücut sıcaklığındaki artış, sıcaklığı düşürmeyi amaçlayan hem davranış hem de fizyolojide değişikliklere yol açar. İletim yoluyla ısı kaybı, kan akışının yüzeysel damarlara yönlendirilmesiyle sağlanırken, ekrin ter salgısının artan hızı, buharlaşma yoluyla cilt yüzeyinden ısı kaybına yol açar. Ter salgısındaki bu artışa yol açan sempatik sinyal, postganglionik kolinerjik lifler aracılığıyla ekrin bezlerine taşınır. Salgı hızı, duygusal veya fiziksel stres zamanlarında da artar. Primer hiperhidrozda, etkilenen bireylerin bazal ter salgısı seviyesinin yükseldiği ve bahsedilen diğer normal uyaranlara abartılı bir yanıt verdiği görülmektedir.

Evrim Ağacı'ndan Mesaj

Apokrin ter bezleri ise ekrin bezlerinden daha az sayıdadır ve koltuk altı ve ürogenital bölgede lokalizedir. Ergenlikte aktif hale gelirler ve adrenerjik sinir liflerinin kontrolü altında yapışkan bir salgı üretirler; bu salgıların cilt kommensalleri tarafından bakteriyel yıkımı hoş olmayan bir koku üretir. Bu salgılar hiperhidroza katkıda bulunmadığından, apokrin ter bezleri yazımızın geri kalanında değinmeyeceğiz.

Belirti ve Semptomlar

Aşağıdaki soruların en az 2-3 tanesine "evet" cevabını veriyorsanız, primer hiperhidroz olasılığınız var demektir ve olası tedaviler hakkında doktorunuzla konuşmanın zamanı gelmiş olabilir.

  • Görünür terleme: Kendinizi zorlamadığınız zamanlarda, sık sık cildinizde boncuk boncuk terler görüyor musunuz? Terden ıslanmış giysileriniz var mı? Otururken terliyor musunuz?
  • Terleme günlük aktiviteleri engeller: Terleme kalem tutmada, yürümede veya kapı tokmağını çevirmede zorluk yaşıyor musunuz? Kağıtlarınıza veya bilgisayarınıza ter damlalarınız var mı?
  • Belli durumlarda aşırı terleme: Anksiyete, egzersiz, gerginlik, kafein ve/veya nikotin gibi terlemeye neden olabilecek belirli uyaranlara karşı yüksek tepki gösteriyor musunuz?
  • Yüzde kalıcı kızarma: Yüzünüz de aşırı terlemeye bağlı kalıcı kızarma var mı?
  • Deri enfeksiyonları: Vücudunuzun aşırı terleyen kısımlarında sık sık deri enfeksiyonları oluyor mu?
  • Erken yaşlarda başlayan terleme: Aşırı terlemeniz 25 yaşından önce mi başladı?
  • Ailedeki ter sorunları öyküsü: Aileniz de sizden başka aşırı terleyen biri var mı?
  • Uyurken terlememe: Gün içerisinde aşırı derecede terlemenize rağmen uyurken hiç terlemiyor musunuz?
  • Vücudun her iki tarafında eşit terleme: İki eliniz, ayaklarınız ve/veya koltuk altlarınızı neredeyse her zaman aynı anda mı terliyor?
  • Uzun zamandır terleme problemi: En az 6 ay boyunca haftada en az bir aşırı terleme olayı yaşıyor musunuz?

Hastalıkla İlişkili Genler, Etken Faktörler ve Risk Faktörleri

Hiperhidroza sebep olan ana unsur henüz kesin olarak bilinmemektedir. Fakat, bazı insanların hiperhidroz olma olasılığının daha yüksek olduğunu araştırmalar doğrultusunda tahmin edebiliyoruz:

  1. Aşırı terleyen aile üyesi: Vücudun bir veya iki bölgesinde aşırı terleme meydana geldiğinde, aile üyelerinden birinin de bu duruma sahip olması muhtemeldir.
  2. Terlemeye neden olan tıbbi bir durum.
  3. Aldıkları, aşırı terlemeye neden olabilecek ilaç veya gıda takviyesi.

Teşhis Yöntemleri

Primer hiperhidrozun kalıtsal olduğu düşünülmektedir ve jeneralize hiperhidrozun aksine genellikle ergenlik döneminde başlar. Ancak çocukluk ve hatta bebeklik döneminde başlayabilir. Bunun bilinmesi teşhis için gayet önemlidir.

Reklamı Kapat

Birincil hiperhidroz, ısı ve duygusal uyaranlarla daha da kötüleşir; bununla birlikte, etkilenen bireylerde birincil hiperhidrozun ortaya çıkması için duygusal uyaranların gerekli olmasına rağmen, psikolojik bir hastalık değil, fizyolojik bir bozukluktur! Sekonder hiperhidroz ise, bir dizi tıbbi durumun bir sonucu olarak ortaya çıkabilir.

Başlıca olası nedenleri; endokrin hastalığı (hipoglisemi, hipertiroidizm), nörolojik bozuklukları (siringomiyeli, merkezi sinir sisteminin fokal lezyonları), ilaç kullanımını (antidepresanlar, antiemetikler), menopoz, neoplastik hastalığı (hodgkin lenfoma), karsinoid tümörler ve kronik enfeksiyondur. Bir tedavi planı uygulanmadan önce altta yatan nedeni belirlemek ve düzeltmek için her türlü çaba gösterilmelidir.

Primer hiperhidroz tanısı, aşırı terlemeye neden olabilecek diğer bozuklukların dışlanmasını içeren kapsamlı klinik öykü ve değerlendirme ile doğrulanır. Kızılötesi görüntüleme tekniklerini kullanan özel bir prosedür, primer hiperhidroz tanısını doğrulamada da etkili olabilir.

Tedavi Yöntemleri

Primer hiperhidrozlu hastaların tedavisi hastalığın altında yatan sebep tam olarak bilinmediği için kesin ve kolay değildir. Fakat buna rağmen bir dizi tedavi yöntemi mevcuttur. Bunlar sırasıyla: Topikal ajanlar, psikoterapi, botulinum toksini, eksizyon, endoskopik torasik sempatektomi (ETS), iyontoforez'dir.

Reklamı Kapat

Hiperhidroz için konservatif ve cerrahi tedavi seçeneklerinin özeti
Hiperhidroz için konservatif ve cerrahi tedavi seçeneklerinin özeti
Plastic and Reconstructive Surgery

Topikal Ajanlar

Öncelikle topikal ajanların kullanıldığı konservatif tedavi başarısız olma ihtimali fazladır fakat buna rağmen doğru kullanımda mükemmel sonuçlar bildirilmiştir. Bu yüzden, kafaya göre kullanılmaması gerekir. Doktorunuz sizin için en iyi olanı tespit edecektir.

Ne olduğuna dönersek; etken maddeleri genellikle alüminyum klorür olan ve lokalize hiperhidrozun kontrolünde etkili ajanlardır. Cilde uygulanan ajanlar etkilerini ya ekrin bezlerinin boşaltım kanallarını bloke ederek ya da ter bezlerine ve ekrine etki ederek büzücü görevi görürler. Yaygın olarak kullanılan etkili bir terlemeyi önleyici, alkol içinde doymuş bir alüminyum klorür hekzahidrat çözeltisidir. Avuç içlerini, ayak tabanlarını ve aksillaları etkileyen lokal hiperhidrozun kontrolünde etkili bir ajan olabilirler.

Bu tedavinin dezavantajları arasında kısa süreli etkisi ve günlük tedaviye bağlı olarak devam eden başarısı vardır. Ayrıca, cilt tahrişi tedavinin potansiyel ve yüksek oranlarda görülen bir komplikasyonudur. En sık koltuk altı bölgesinde meydana gelir ve bazı hastalar için dayanılmaz olabilir. Glutaraldehit, tanik asit ve formaldehitler ise, palmar ve plantar hiperhidrozu tedavi etmek için faydalı olabilir, ancak deriyi lekeleme eğilimleri ve formaldehit solüsyonu durumunda ise hassaslaştırma potansiyeli etkilerini sınırlar.

Psikoterapi

Hiperhidrozu kaygı yaratan olaylarla ilişkili olan hastalar için glikopironyum bromür ve propantelin bromür gibi ajanlar, ter salgısını sistematik olarak azaltmak için kullanılabilirdir. Ancak ne yazık ki terlemeyi azaltmak için gereken dozajlar; ağız kuruluğu, midriyazis, siklopleji ve bağırsak disfonksiyonu gibi yan etkilere neden olabilir. Lokalize veya jeneralize hiperhidrozu olan çoğu hasta bunları uzun süre tolere edemez. Bütün bu olumsuzluklara rağmen, çok etkili bir yöntemdir. Dahası, bir dozda tesadüfen ömür boyu kurtulan birkaç hasta da raporlanmıştır.

Bu etkinin mekanizması net olmasa da, hiperhidrozlu bazı hastaların terinde prostaglandin E'nin fazla olduğu bilgisi bir açıklama sunabilir. Fakat yine de raporlarının çoğunun anekdot olduğu ve bu sistemik ajanların hepsinin yan etki riski taşıdığı unutulmamalıdır!

Botulinum Toksini

Botulinum toksini, kas distonisi ile ilgili bir dizi hastalığın tedavisi için faydalı bir terapötik ajandır. Bu güçlü toksinin, oftalmoloji, kulak burun boğaz, pediatri, gastroenteroloji ve üroloji alanlarında daha önce inatçı olan durumların tedavisi için oldukça etkili bir tedavi olduğu kanıtlanmıştır. Botulinum toksininin lokal enjeksiyonunu takiben bildirilen yan etkiler azdır ve genellikle tedavi bölgelerine bitişik kaslardaki istenmeyen zayıflık ile sınırlıdır.

Agora Bilim Pazarı
Mastermind: Sherlock Holmes Gibi Düşünmek

“Gayet basit, Watson” diye başlayan ve Watson’un “tabii ya, bunu ben niye göremedim” diye hayıflanmasıyla sonlanan her bir Sherlock çözümlemesi bize şunu söyler: Sherlock Holmes insan zihninin erişilebilir sınırları içinde işini görmektedir; karakter kurmaca da olsa, zihni mümkün olanı simgeler. Peki ama bizler (yani genel olarak Watsonlar) Holmes’un olağanüstü zihinsel becerilerinden biraz olsun nasiplenemez miyiz?

Maria Konnikova bunun mümkün olduğunu söylüyor. Örtülü önyargılarımız güçlü ama kırılmaz değil; alışkanlık siperlerimiz sağlam ama yıkılmaz değil. Modern psikoloji ve nörobilim ile ünlü Sherlock vakalarını harmanlayan Mastermind, önce Sherlock’un bu davalarda neyi diğer herkesten farklı yaptığını gösteriyor, sonra bizim de aynı yaklaşımı kullanabilmemiz için zihinsel bir yol haritası sunuyor. Biraz farkındalık ve biraz egzersiz ile Holmes’un alametifarikası olan gözlem, hafıza, yaratıcılık ve tümdengelim gibi meziyetleri nasıl içselleştirebileceğimizi ve bunun sonucunda nasıl algımızı keskinleştirip, yaratıcı yönümüzü parlatabileceğimizi gösteriyor.

Büyük ilgi gören ve 17 dile çevrilen Mastermind, zihnimizi bir üst seviyeye çıkarmak için eşsiz ve en az Sherlock öyküleri kadar sürükleyici bir rehber.

Bilgiler ve Uyarılar:

  1. Bu ürün sipariş alındıktan 1-3 gün içinde postalanacaktır.
  2. Lütfen sipariş vermeden önce iade ve ürün değişikliği ile ilgili bilgilendirmemizi okuyunuz.
  3. Bu kampanya, Domingo Yayınevi tarafından Evrim Ağacı okurlarına sunulan fırsatlardan birisidir.
Devamını Göster
₺33.00 ₺38.00
Mastermind: Sherlock Holmes Gibi Düşünmek

Botulinum toksini sadece nöromüsküler kavşakta değil, aynı zamanda postganglionik sempatik liflerde ter bezlerine asetilkolin salınımını inhibe ettiğinden, palmar ve aksiller hiperhidroz tedavisinde faydalı olduğu bulunmuştur. Kalıcı değildir ve genellikle 1 yıldan uzun süre etkilidir. Ancak çoğu durumda etki 4 ayda zayıflamaya başlar. Etkili olmasına rağmen, bu tedavinin çoklu ve tekrarlayan nispeten ağrılı enjeksiyonlara duyulan ihtiyacı, botulinum toksininin maliyeti ve küçük kasların zayıflığı raporları üstünde düşünülmesi gereken hususlardır.

Eksizyon

Topikal tedaviye yanıt vermeyen aksiller hiperhidrozlu hastalar cerrahi eksizyondan fayda görebilir. Hafif şiddetli hiperhidrozu olan hastalar için eksizyon genellikle yeterlidir. Orta ila şiddetli hiperhidrozu olan hastalar için ise, açıkta kalan tüm ter bezlerinin zayıflatılması ve rezeksiyonu ile daha kapsamlı bir prosedür gerekebilir. İyi bir sonuç elde etmek için ve sikatrisyel kontraktür nedeniyle hareket kısıtlamasını önlemek, Z-plasti ve yarasa şeklindeki (batwing) eksizyonlar kullanılır.

Endoskopik Torasik Sempatektomi (ETS)

Şiddetli palmar hiperhidrozu olan hastalara sıklıkla sempatektomi veya üst torasik (T2) ganglionektomi önerilir. Lomber sempatektomi, cinsel işlev bozukluğu riski nedeniyle genellikle plantar hiperhidroz için kullanılmaz. Palmar hiperhidroz tedavisinde bu prosedürün etkinliği şüphe götürmese de, %82 ila %99 başarı oranları ile komplikasyonlar önemlidir. Komplikasyonlar arasında; kompansatuar hiperhidroz (vücudun başka bir bölgesinde artan terleme), tat alma terlemesi (genellikle yüzün yemek yemeye bağlı olarak terlemesi), kalıcı Horner sendromu, yara enfeksiyonu, hemotoraks, interkostal nevralji ve hiperhidrozun tekrarlaması yer alır. Tekarlayan hiperhidroz en sık görülen komplikasyondur ve hastanın işlemden memnuniyetsizliğinin başlıca nedenidir.

Endoskopik transtorasik sempatektomi ile tedavi edilen palmar hiperhidrozlu 72 hastanın yaşadığı komplikasyonlara bir raporda, biri hariç tüm hastalar kompansatuar hiperhidrozdan şikayet etmektedir. Bu raporda, 65 hasta avuç içleri ameliyattan sonra kurumuş olmasına rağmen, kompansatuar hiperhidrozun sonuçlarını kabul edemiyorlardı. Sempatektomiyi takiben telafi edici hiperhidroz, etkilenen bireylerin günde beş veya altı kez terle ıslanmış giysileri değiştirmek zorunda kalabilmeleri nedeniyle, palmar hiperhidrozdan çok daha fazla yaşamı bozabilir. Bu yüzden, Britanya'daki NICE, endoskopik torasik sempatektomiyi diğer hiperhidrozis tedavilerinin tamamının başarısız olduğu durumlarda son çare olarak tavsiye etmektedir!

İyontoforez

Bugüne kadarki araştırmalara göre; palmar veya plantar hiperhidroz için en basit, en güvenli ve en uygun maliyetli çözüm iyontoforezdir! İyonize bir maddenin sağlam deriden doğru akım uygulanmasıyla verilmesi olarak tanımlanır.

1936'da Ichihashi, çeşitli atropin, histamin ve formaldehit solüsyonları kullandı ve iyontoforez ile avuç içlerinin terlemesinin azaltılabileceğini gösterdi. Bouman ve Gruenwald Lentzer'in iyontoforezin etkinliğini açıkça gösterdiği rapor 1952 yılına kadar nispeten fark edilmedi. 113 hastada palmar ve plantar hiperhidroz tedavisi için terapötik bir etki elde etmek için suya iyonlaşabilir bir maddenin eklenmesinin gerekli olmadığını gösterdiler ve aynı raporda etkilenen hastaların %85'inde hiperhidrozu mükemmel şekilde gideren basit bir galvanik cihazı tanıttılar.

İyontoforezin palmar veya plantar hiperhidrozu giderdiği kesin mekanizma bilinmemekle birlikte, bunun poral tıkanmaya bağlı olduğu düşünülmektedir. Basit musluk suyu iyontoforezine yanıt vermeyen hastalar için, doğrudan musluk suyuna bir antikolinerjik eklenmesi sıklıkla işe yarar. İstenen etkiyi elde etmek için işlemin değişken sayıda tekrarlanması gerekir ve idame tedavisi gerekir. 30 hasta üzerinde yapılan bir çalışmada, etkili bir sonuç elde etmek için ortalama 15 tedavi gerekmiştir.

Reklamı Kapat

İyontoforez uygulaması için bir dizi cihaz mevcuttur ve bunların çalışma prensibi aynı olup gayet basittir. İyontoforez, etkili cihazlar kullanılarak uygun şekilde uygulandığında, palmar ve plantar hiperhidrozlu hastaların büyük çoğunluğunu problemlerinin yükünden kurtarır.

Bildirilen en büyük komplikasyonu, elin kuruluğa bağlı çatlamasıdır ve kişiye özel nemlendiriciler önerilir. Kalp pili, hamilelik veya metal ortopedik implantların varlığında tedaviyi doktor kontrolünde yapılması veya hiç yapılmaması önemlidir!

Görülme Sıklığı ve Dağılımı (Epidemiyoloji)

Primer hiperhidrozun kesin insidans oranı da bilinmemekle birlikte nüfusun yüzde %0.6 ila %1.0'ını etkilediği tahmin edilmektedir. Ayrıca, primer hiperhidroz, erkekleri ve kadınları eşit sayıda etkileyen nadir bir hastalıktır. Tüm ırklardan insanlar hiperhidroz olabilir. İster soğuk bir iklimde, ister sıcak bir iklimde yaşıyor olun, hiperhidrozunuz olabilir.

Okundu Olarak İşaretle
Bu İçerik Size Ne Hissettirdi?
  • Muhteşem! 6
  • Bilim Budur! 5
  • Tebrikler! 4
  • Mmm... Çok sapyoseksüel! 2
  • Umut Verici! 2
  • Merak Uyandırıcı! 2
  • Üzücü! 1
  • Grrr... *@$# 1
  • Güldürdü 0
  • İnanılmaz 0
  • İğrenç! 0
  • Korkutucu! 0
Kaynaklar ve İleri Okuma

Evrim Ağacı'na her ay sadece 1 kahve ısmarlayarak destek olmak ister misiniz?

Şu iki siteden birini kullanarak şimdi destek olabilirsiniz:

kreosus.com/evrimagaci | patreon.com/evrimagaci

Çıktı Bilgisi: Bu sayfa, Evrim Ağacı yazdırma aracı kullanılarak 19/09/2021 22:59:38 tarihinde oluşturulmuştur. Evrim Ağacı'ndaki içeriklerin tamamı, birden fazla editör tarafından, durmaksızın elden geçirilmekte, güncellenmekte ve geliştirilmektedir. Dolayısıyla bu çıktının alındığı tarihten sonra yapılan güncellemeleri görmek ve bu içeriğin en güncel halini okumak için lütfen şu adrese gidiniz: https://evrimagaci.org/s/10958

İçerik Kullanım İzinleri: Evrim Ağacı'ndaki yazılı içerikler orijinallerine hiçbir şekilde dokunulmadığı müddetçe izin alınmaksızın paylaşılabilir, kopyalanabilir, yapıştırılabilir, çoğaltılabilir, basılabilir, dağıtılabilir, yayılabilir, alıntılanabilir. Ancak bu içeriklerin hiçbiri izin alınmaksızın değiştirilemez ve değiştirilmiş halleri Evrim Ağacı'na aitmiş gibi sunulamaz. Benzer şekilde, içeriklerin hiçbiri, söz konusu içeriğin açıkça belirtilmiş yazarlarından ve Evrim Ağacı'ndan başkasına aitmiş gibi sunulamaz. Bu sayfa izin alınmaksızın düzenlenemez, Evrim Ağacı logosu, yazar/editör bilgileri ve içeriğin diğer kısımları izin alınmaksızın değiştirilemez veya kaldırılamaz.

Reklamı Kapat
Size Özel
İçerikler
Instagram
Elektrik
Tekillik
Doğa Olayları
Ekonomi
Yaşam
Ay Görevleri
Parazit
Doğa
Viroloji
Astrofotoğrafçılık
Hormon
Sağlık
Su
Aminoasit
Kimyasal
Gelişim
Özellikler
Davranış
Kitap
Bilim İnsanı
Ölüm
Depresyon
Işık Hızı
Elektromanyetizma
Hamilelik
Daha Fazla İçerik Göster
Evrim Ağacı'na Destek Ol
Evrim Ağacı'nın %100 okur destekli bir bilim platformu olduğunu biliyor muydunuz? Evrim Ağacı'nın maddi destekçileri arasına katılarak Türkiye'de bilimin yayılmasına güç katmak için hemen buraya tıklayın.
Popüler Yazılar
30 gün
90 gün
1 yıl
EA Akademi
Evrim Ağacı Akademi (ya da kısaca EA Akademi), 2010 yılından beri ürettiğimiz makalelerden oluşan ve kendi kendinizi bilimin çeşitli dallarında eğitebileceğiniz bir çevirim içi eğitim girişimi! Evrim Ağacı Akademi'yi buraya tıklayarak görebilirsiniz. Daha fazla bilgi için buraya tıklayın.
Etkinlik & İlan
Bilim ile ilgili bir etkinlik mi düzenliyorsunuz? Yoksa bilim insanlarını veya bilimseverleri ilgilendiren bir iş, staj, çalıştay, makale çağrısı vb. bir duyurunuz mu var? Etkinlik & İlan Platformumuzda paylaşın, milyonlarca bilimsevere ulaşsın.
Podcast
Evrim Ağacı'nın birçok içeriğinin profesyonel ses sanatçıları tarafından seslendirildiğini biliyor muydunuz? Bunların hepsini Podcast Platformumuzda dinleyebilirsiniz. Ayrıca Spotify, iTunes, Google Podcast ve YouTube bağlantılarını da bir arada bulabilirsiniz.
Yazı Geçmişi
Okuma Geçmişi
Notlarım
İlerleme Durumunu Güncelle
Okudum
Sonra Oku
Not Ekle
Kaldığım Yeri İşaretle
Göz Attım

Evrim Ağacı tarafından otomatik olarak takip edilen işlemleri istediğin zaman durdurabilirsin.
[Site ayalarına git...]

Filtrele
Listele
Bu yazıdaki hareketlerin
Devamını Göster
Filtrele
Listele
Tüm Okuma Geçmişin
Devamını Göster
0/10000

Göster

Şifremi unuttum Üyelik Aktivasyonu

Göster

Şifrenizi mi unuttunuz? Lütfen e-posta adresinizi giriniz. E-posta adresinize şifrenizi sıfırlamak için bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Eğer aktivasyon kodunu almadıysanız lütfen e-posta adresinizi giriniz. Üyeliğinizi aktive etmek için e-posta adresinize bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Close
Geri Bildirim Gönder
Reklamsız Deneyim

Evrim Ağacı'nın çalışmalarına Kreosus, Patreon veya YouTube üzerinden maddi destekte bulunarak hem Türkiye'de bilim anlatıcılığının gelişmesine katkı sağlayabilirsiniz, hem de site ve uygulamamızı reklamsız olarak deneyimleyebilirsiniz. Reklamsız deneyim, Evrim Ağacı'nda çeşitli kısımlarda gösterilen Google reklamlarını ve destek çağrılarını görmediğiniz, daha temiz bir site deneyimi sunmaktadır.

Kreosus

Kreosus'ta her 10₺'lik destek, 1 aylık reklamsız deneyime karşılık geliyor. Bu sayede, tek seferlik destekçilerimiz de, aylık destekçilerimiz de toplam destekleriyle doğru orantılı bir süre boyunca reklamsız deneyim elde edebiliyorlar.

Kreosus destekçilerimizin reklamsız deneyimi, destek olmaya başladıkları anda devreye girmektedir ve ek bir işleme gerek yoktur.

Patreon

Patreon destekçilerimiz, destek miktarından bağımsız olarak, Evrim Ağacı'na destek oldukları süre boyunca reklamsız deneyime erişmeyi sürdürebiliyorlar.

Patreon destekçilerimizin Patreon ile ilişkili e-posta hesapları, Evrim Ağacı'ndaki üyelik e-postaları ile birebir aynı olmalıdır. Patreon destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi 24 saat alabilmektedir.

YouTube

YouTube destekçilerimizin hepsi otomatik olarak reklamsız deneyime şimdilik erişemiyorlar ve şu anda, YouTube üzerinden her destek seviyesine reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. YouTube Destek Sistemi üzerinde sunulan farklı seviyelerin açıklamalarını okuyarak, hangi ayrıcalıklara erişebileceğinizi öğrenebilirsiniz.

Eğer seçtiğiniz seviye reklamsız deneyim ayrıcalığı sunuyorsa, destek olduktan sonra YouTube tarafından gösterilecek olan bağlantıdaki formu doldurarak reklamsız deneyime erişebilirsiniz. YouTube destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi, formu doldurduktan sonra 24-72 saat alabilmektedir.

Diğer Platformlar

Bu 3 platform haricinde destek olan destekçilerimize ne yazık ki reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. Destekleriniz sayesinde sistemlerimizi geliştirmeyi sürdürüyoruz ve umuyoruz bu ayrıcalıkları zamanla genişletebileceğiz.

Giriş yapmayı unutmayın!

Reklamsız deneyim için, maddi desteğiniz ile ilişkilendirilmiş olan Evrim Ağacı hesabınıza üye girişi yapmanız gerekmektedir. Giriş yapmadığınız takdirde reklamları görmeye devam edeceksinizdir.

Destek Ol
Sizi Takip Ediyor

Devamını Oku
Evrim Ağacı Uygulamasını
İndir
Chromium Tabanlı Mobil Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
İlk birkaç girişinizde zaten tarayıcınız size uygulamamızı indirmeyi önerecek. Önerideki tuşa tıklayarak uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu öneriyi, yukarıdaki videoda görebilirsiniz. Eğer bu öneri artık gözükmüyorsa, Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Chromium Tabanlı Masaüstü Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
Yeni uygulamamızı kurmak için tarayıcı çubuğundaki kurulum tuşuna tıklayın. "Yükle" (Install) tuşuna basarak kurulumu tamamlayın. Dilerseniz, Evrim Ağacı İleri Web Uygulaması'nı görev çubuğunuza sabitleyin. Uygulama logosuna sağ tıklayıp, "Görev Çubuğuna Sabitle" seçeneğine tıklayabilirsiniz. Eğer bu seçenek gözükmüyorsa, tarayıcının Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Safari Mobil Uygulama
Sırasıyla Paylaş -> Ana Ekrana Ekle -> Ekle tuşlarına basarak yeni mobil uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu basamakları görmek için yukarıdaki videoyu izleyebilirsiniz.

Daha fazla bilgi almak için tıklayın