Evrim Ağacı
Reklamı Kapat

Göreli Hız Nedir? Bağıl Hız, Hareket Algımızı Nasıl Etkiliyor?

Saatte 80 Kilometre Hızla Giden Araçtan Geriye Doğru Saatte 80 Kilometre Hızla Top Atışı Yaparsak Ne Olur?

Göreli Hız Nedir? Bağıl Hız, Hareket Algımızı Nasıl Etkiliyor?
Tavsiye Makale
Reklamı Kapat

Bu yazı, Evrim Ağacı'na ait, özgün bir içeriktir. Konu akışı, anlatım ve detaylar, Evrim Ağacı yazarı/yazarları tarafından hazırlanmış ve/veya derlenmiştir. Bu içerik için kullanılan kaynaklar, yazının sonunda gösterilmiştir. Bu içerik, diğer tüm içeriklerimiz gibi, İçerik Kullanım İzinleri'ne tabidir.

Trafikte durmakta olan bir arabanın içindeyken, yanınızdaki aracın yavaşça ileri gitmesi sırasında, sanki kendinizin geriye doğru gittiğinizi hissettiğiniz olmuştur. Ya da bir otoyolda hızla ilerlerken, sizinle aynı hızda ilerleyen diğer araçların sanki hiç hareket etmiyormuş gibi gözüktüklerini deneyimlemişsinizdir.

Bir cismin ne yöne doğru hareket ettiği, o cismi gözleyen kişinin bulunduğu düzlemin hareketine bağlı olarak değişir. İşte tam da bu nedenle bize sabit gibi gelen cisimler başka referans düzlemlerine (gözlemcilere) göre aslında oldukça hareketli olabileceği gibi, bize çok hareketli gibi gözüken cisimler bazı diğer gözlemcilere göre tamamen hareketsiz olabilirler. İşte cisimlerin hareketlerinin, gözlemin yapıldığı düzlemin hareketine bağlı olmasına göreli hareket (veya daha dar bir kapsamda göreli hız) demekteyiz.

Elbette ki burada söz ettiğimiz, aynı noktadan bir cisme bakan bireylerin algıları arasındaki nörolojik bir farklılık değildir. Buradaki farkı yaratan, gözlemcilerin üzerinde bulundukları cisimlerin (veya kendilerinin) hareketleridir. Yani doğrudan doğruya temel bir fiziksel olgudan söz etmekteyiz!

Aşağıda izleyeceğiniz kısa video, lise fiziğinde görülen göreli hız kavramının en harika ve net örneklerinden birisini teşkil etmektedir.

Bunun en ilginç örneklerinden birisi, yukarıdaki videoda gösterilmektedir. Eğer ki bir arabaya binip, saatte 80 kilometre hızla bir yöne doğru hareket ederseniz ve hareketinizin aksi yönüne doğru bir cismi fırlatırsanız, o cisimden büyük bir hızla uzaklaştığınızı görürsünüz; çünkü içerisinde bulunduğunuz araba aynı hızla aksi yönde gitmeye devam ederken, fırlattığınız cisim geriye doğru hareket edecektir. Lakin cismin sizden uzaklaşma hızı, cismin fırlatılış hızıyla ilgilidir. Dahası bu hızın algısı, bulunduğunuz referansa göre farklı olacaktır.

Videodaki örneğe bakacak olursak: Saatte 80 kilometre hızla bir yöne doğru gidilirken, aksi yöne doğru saatte 80 kilometre hızla bir futbol topu fırlatılmaktadır. Elbette ki, aracın içerisinde seyir halinde olan bireyler (veya kamera) bu topun kendilerinden saatte 80 kilometre hızla uzaklaştığını göreceklerdir; çünkü topun fırlatıldığı hareket düzlemi içerisinde (arabada) bulunmakta ve topun hareketini bu düzlemden izlemektedirler.

Burada dikkati çeken nokta şudur: İşin içine ivme dahil edilmediği müddetçe, topun anlık hareketini tespit ederken, düzlemin sabit hızla hareketinin önemi yoktur. Yani arabanın durgun olması, saatte 30, 60, 90, 120, 200, 500 kilometre hızla hareket ediyor olması önemli değildir. Önemli olan o hareket düzleminden fırlatılan topun hızıdır. Aynı düzlemdeki gözlemcilerin gözleyecekleri tek şey de, bu ilk hızdır. Saatte 80 kilometre müthiş bir hızdır ve görselde görülen de budur.

Ancak... Eğer ki tüm bu olayı dışarıdan seyrediyorsanız ve araç üzerinde değil de yerdeyseniz, çok tuhaf bir şey görürsünüz: Araçtan fırlatılan top, sanki hareketsizken serbestçe yere bırakılmış gibi olduğu yere düşer!

Bu çok mantıklıdır, zira dışarıdan bakan biri aracın gidiş hızından etkilenmezken, araçtan fırlatılan cisimler bu hızdan etkilenirler. Dolayısıyla araç dışındaki gözlemci için top fırlatıldığı anda aslında aracın yönüne doğru saatte 80 kilometre hızla zaten gitmektedir. Aracın üzerindekiler ise, topun hareket halinde olduğunu hissetmezler; onlara durgun bir cisim gibi gözükür, çünkü hem top, hem de bireyler aynı araç üzerinde, aynı hızla hareket halindedir. Dolayısıyla top fırlatıldığında, araç üzerindekilere göre topun hızı, sadece atış hızıyla ilişkilidir. Yerdeki bireye göreyse top, bir yöne doğru saatte 80 kilometre hızla giderken, bir anda diğer yöne doğru saatte 80 kilometre hızla fırlatılmaktadır. Bu iki hız vektörü birbirini sıfırladığı için, top olduğu yere bırakılıveriyormuş gibi gözükecektir.

Evrim Ağacı'ndan Mesaj

Bunu şöyle de anlayabilirsiinz: Eğer top, gerçekten de araç üzerinden olduğu yere bırakılıverecek olsaydı, aracın üzerindeki kişiler için top, olduğu yere düşüverecekti. Bir arabanın içinde giderken serbest bıraktığınız elmanın olduğu yere düşmesi gibi... Ancak dışarıdan izleyen biri, bu "olduğu yere bırakılan" topun/elmanın, aracın hızıyla (bu örnekte 80 km/h ile), aracın gittiği yöne doğru gidiyor gibi gözükürdü.

İşte bu, göreli hız kavramının en güzel örneklerinden birisidir. Sadece bu örneğe bakarak bile, Evren'in varlığı ve Evren içi olguların birbiriyle etkileşimlerinin gözlem referans noktasına göre değiştiği gerçeği fark edilmeli, analizler bu perspektiften yapılmalıdır. Unutulmamalıdır ki bu görelilik, Evren'e mistik bir anlayış kazandırmamakta, bunun yerine fiziksel ya da matematiksel bir analiz yapılırken referans noktalarının doğru bir şekilde tanımlanmasının önemini bizlere göstermektedir.

Bu İçerik Size Ne Hissettirdi?
  • Muhteşem! 6
  • Tebrikler! 5
  • Bilim Budur! 4
  • Mmm... Çok sapyoseksüel! 0
  • Güldürdü 0
  • İnanılmaz 0
  • Umut Verici! 0
  • Merak Uyandırıcı! 0
  • Üzücü! 0
  • Grrr... *@$# 0
  • İğrenç! 0
  • Korkutucu! 0

Evrim Ağacı'na her ay sadece 1 kahve ısmarlayarak destek olmak ister misiniz?

Şu iki siteden birini kullanarak şimdi destek olabilirsiniz:

kreosus.com/evrimagaci | patreon.com/evrimagaci

Çıktı Bilgisi: Bu sayfa, Evrim Ağacı yazdırma aracı kullanılarak 09/07/2020 08:41:31 tarihinde oluşturulmuştur. Evrim Ağacı'ndaki içeriklerin tamamı, birden fazla editör tarafından, durmaksızın elden geçirilmekte, güncellenmekte ve geliştirilmektedir. Dolayısıyla bu çıktının alındığı tarihten sonra yapılan güncellemeleri görmek ve bu içeriğin en güncel halini okumak için lütfen şu adrese gidiniz: https://evrimagaci.org/s/4522

İçerik Kullanım İzinleri: Evrim Ağacı'ndaki yazılı içerikler orijinallerine hiçbir şekilde dokunulmadığı müddetçe izin alınmaksızın paylaşılabilir, kopyalanabilir, yapıştırılabilir, çoğaltılabilir, basılabilir, dağıtılabilir, yayılabilir, alıntılanabilir. Ancak bu içeriklerin hiçbiri izin alınmaksızın değiştirilemez ve değiştirilmiş halleri Evrim Ağacı'na aitmiş gibi sunulamaz. Benzer şekilde, içeriklerin hiçbiri, söz konusu içeriğin açıkça belirtilmiş yazarlarından ve Evrim Ağacı'ndan başkasına aitmiş gibi sunulamaz. Bu sayfa izin alınmaksızın düzenlenemez, Evrim Ağacı logosu, yazar/editör bilgileri ve içeriğin diğer kısımları izin alınmaksızın değiştirilemez veya kaldırılamaz.

Reklamı Kapat
Güncel
Kuyruksuz Maymun
Endokrin Sistemi Hastalıkları
Kanser Tedavisi
İhtiyoloji
Kanser
Sosyal
Jeoloji
Karadelik
Ecza
Nörobilim
Biyokimya
Parazit
Samanyolu Galaksisi
İnfografik
Besin Değeri
Çin
Haber
Cansız
Astronomi
Zeka
Teknoloji
Robot
Tür
Balıkçılık
Halk Sağlığı
Daha Fazla İçerik Göster
Daha Fazla İçerik Göster
Reklamı Kapat
Reklamsız Deneyim

Evrim Ağacı'nın çalışmalarına Kreosus, Patreon veya YouTube üzerinden maddi destekte bulunarak hem Türkiye'de bilim anlatıcılığının gelişmesine katkı sağlayabilirsiniz, hem de site ve uygulamamızı reklamsız olarak deneyimleyebilirsiniz. Reklamsız deneyim, Evrim Ağacı'nda çeşitli kısımlarda gösterilen Google reklamlarını ve destek çağrılarını görmediğiniz, daha temiz bir site deneyimi sunmaktadır.

Kreosus

Kreosus'ta her 10₺'lik destek, 1 aylık reklamsız deneyime karşılık geliyor. Bu sayede, tek seferlik destekçilerimiz de, aylık destekçilerimiz de toplam destekleriyle doğru orantılı bir süre boyunca reklamsız deneyim elde edebiliyorlar.

Kreosus destekçilerimizin reklamsız deneyimi, destek olmaya başladıkları anda devreye girmektedir ve ek bir işleme gerek yoktur.

Patreon

Patreon destekçilerimiz, destek miktarından bağımsız olarak, Evrim Ağacı'na destek oldukları süre boyunca reklamsız deneyime erişmeyi sürdürebiliyorlar.

Patreon destekçilerimizin Patreon ile ilişkili e-posta hesapları, Evrim Ağacı'ndaki üyelik e-postaları ile birebir aynı olmalıdır. Patreon destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi 24 saat alabilmektedir.

YouTube

YouTube destekçilerimizin hepsi otomatik olarak reklamsız deneyime şimdilik erişemiyorlar ve şu anda, YouTube üzerinden her destek seviyesine reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. YouTube Destek Sistemi üzerinde sunulan farklı seviyelerin açıklamalarını okuyarak, hangi ayrıcalıklara erişebileceğinizi öğrenebilirsiniz.

Eğer seçtiğiniz seviye reklamsız deneyim ayrıcalığı sunuyorsa, destek olduktan sonra YouTube tarafından gösterilecek olan bağlantıdaki formu doldurarak reklamsız deneyime erişebilirsiniz. YouTube destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi, formu doldurduktan sonra 24-72 saat alabilmektedir.

Diğer Platformlar

Bu 3 platform haricinde destek olan destekçilerimize ne yazık ki reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. Destekleriniz sayesinde sistemlerimizi geliştirmeyi sürdürüyoruz ve umuyoruz bu ayrıcalıkları zamanla genişletebileceğiz.

Giriş yapmayı unutmayın!

Reklamsız deneyim için, maddi desteğiniz ile ilişkilendirilmiş olan Evrim Ağacı hesabınıza üye girişi yapmanız gerekmektedir. Giriş yapmadığınız takdirde reklamları görmeye devam edeceksinizdir.

Destek Ol
Türkiye'deki bilimseverlerin buluşma noktasına hoşgeldiniz!

Göster

Şifrenizi mi unuttunuz? Lütfen e-posta adresinizi giriniz. E-posta adresinize şifrenizi sıfırlamak için bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Eğer aktivasyon kodunu almadıysanız lütfen e-posta adresinizi giriniz. Üyeliğinizi aktive etmek için e-posta adresinize bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Close
“Sizi absürt şeylere inandıranlar, size iğrençlikler yaptırabilirler.”
Voltaire
Geri Bildirim Gönder