Paylaşım Yap
Tüm Reklamları Kapat

Göreli Hız Nedir? Bağıl Hız, Hareket Algımızı Nasıl Etkiliyor?

Saatte 80 Kilometre Hızla Giden Araçtan Geriye Doğru Saatte 80 Kilometre Hızla Top Atışı Yaparsak Ne Olur?

Göreli Hız Nedir? Bağıl Hız, Hareket Algımızı Nasıl Etkiliyor?
3 dakika
85,682
Podcast
5:31
Akın Karahasan
Seslendiren
38
  • İndir
  • Dış Sitelerde Paylaş
Tüm Reklamları Kapat

Trafikte durmakta olan bir arabanın içindeyken, yanınızdaki aracın yavaşça ileri gitmesi sırasında, sanki kendinizin geriye doğru gittiğinizi hissettiğiniz olmuştur. Ya da bir otoyolda hızla ilerlerken, sizinle aynı hızda ilerleyen diğer araçların sanki hiç hareket etmiyormuş gibi gözüktüklerini deneyimlemişsinizdir.

Bir cismin ne yöne doğru hareket ettiği, o cismi gözleyen kişinin bulunduğu düzlemin hareketine bağlı olarak değişir. İşte tam da bu nedenle bize sabit gibi gelen cisimler başka referans düzlemlerine (gözlemcilere) göre aslında oldukça hareketli olabileceği gibi, bize çok hareketli gibi gözüken cisimler bazı diğer gözlemcilere göre tamamen hareketsiz olabilirler. İşte cisimlerin hareketlerinin, gözlemin yapıldığı düzlemin hareketine bağlı olmasına göreli hareket (veya daha dar bir kapsamda göreli hız) demekteyiz.

Elbette ki burada söz ettiğimiz, aynı noktadan bir cisme bakan bireylerin algıları arasındaki nörolojik bir farklılık değildir. Buradaki farkı yaratan, gözlemcilerin üzerinde bulundukları cisimlerin (veya kendilerinin) hareketleridir. Yani doğrudan doğruya temel bir fiziksel olgudan söz etmekteyiz!

Tüm Reklamları Kapat

Aşağıda izleyeceğiniz kısa video, lise fiziğinde görülen göreli hız kavramının en harika ve net örneklerinden birisini teşkil etmektedir.

Bunun en ilginç örneklerinden birisi, yukarıdaki videoda gösterilmektedir. Eğer ki bir arabaya binip, saatte 80 kilometre hızla bir yöne doğru hareket ederseniz ve hareketinizin aksi yönüne doğru bir cismi fırlatırsanız, o cisimden büyük bir hızla uzaklaştığınızı görürsünüz; çünkü içerisinde bulunduğunuz araba aynı hızla aksi yönde gitmeye devam ederken, fırlattığınız cisim geriye doğru hareket edecektir. Lakin cismin sizden uzaklaşma hızı, cismin fırlatılış hızıyla ilgilidir. Dahası bu hızın algısı, bulunduğunuz referansa göre farklı olacaktır.

Videodaki örneğe bakacak olursak: Saatte 80 kilometre hızla bir yöne doğru gidilirken, aksi yöne doğru saatte 80 kilometre hızla bir futbol topu fırlatılmaktadır. Elbette ki, aracın içerisinde seyir halinde olan bireyler (veya kamera) bu topun kendilerinden saatte 80 kilometre hızla uzaklaştığını göreceklerdir; çünkü topun fırlatıldığı hareket düzlemi içerisinde (arabada) bulunmakta ve topun hareketini bu düzlemden izlemektedirler.

Burada dikkati çeken nokta şudur: İşin içine ivme dahil edilmediği müddetçe, topun anlık hareketini tespit ederken, düzlemin sabit hızla hareketinin önemi yoktur. Yani arabanın durgun olması, saatte 30, 60, 90, 120, 200, 500 kilometre hızla hareket ediyor olması önemli değildir. Önemli olan o hareket düzleminden fırlatılan topun hızıdır. Aynı düzlemdeki gözlemcilerin gözleyecekleri tek şey de, bu ilk hızdır. Saatte 80 kilometre müthiş bir hızdır ve görselde görülen de budur.

Tüm Reklamları Kapat

Ancak... Eğer ki tüm bu olayı dışarıdan seyrediyorsanız ve araç üzerinde değil de yerdeyseniz, çok tuhaf bir şey görürsünüz: Araçtan fırlatılan top, sanki hareketsizken serbestçe yere bırakılmış gibi olduğu yere düşer!

Bu çok mantıklıdır, zira dışarıdan bakan biri aracın gidiş hızından etkilenmezken, araçtan fırlatılan cisimler bu hızdan etkilenirler. Dolayısıyla araç dışındaki gözlemci için top fırlatıldığı anda aslında aracın yönüne doğru saatte 80 kilometre hızla zaten gitmektedir. Aracın üzerindekiler ise, topun hareket halinde olduğunu hissetmezler; onlara durgun bir cisim gibi gözükür, çünkü hem top, hem de bireyler aynı araç üzerinde, aynı hızla hareket halindedir. Dolayısıyla top fırlatıldığında, araç üzerindekilere göre topun hızı, sadece atış hızıyla ilişkilidir. Yerdeki bireye göreyse top, bir yöne doğru saatte 80 kilometre hızla giderken, bir anda diğer yöne doğru saatte 80 kilometre hızla fırlatılmaktadır. Bu iki hız vektörü birbirini sıfırladığı için, top olduğu yere bırakılıveriyormuş gibi gözükecektir.

Bunu şöyle de anlayabilirsiinz: Eğer top, gerçekten de araç üzerinden olduğu yere bırakılıverecek olsaydı, aracın üzerindeki kişiler için top, olduğu yere düşüverecekti. Bir arabanın içinde giderken serbest bıraktığınız elmanın olduğu yere düşmesi gibi... Ancak dışarıdan izleyen biri, bu "olduğu yere bırakılan" topun/elmanın, aracın hızıyla (bu örnekte 80 km/h ile), aracın gittiği yöne doğru gidiyor gibi gözükürdü.

İşte bu, göreli hız kavramının en güzel örneklerinden birisidir. Sadece bu örneğe bakarak bile, Evren'in varlığı ve Evren içi olguların birbiriyle etkileşimlerinin gözlem referans noktasına göre değiştiği gerçeği fark edilmeli, analizler bu perspektiften yapılmalıdır. Unutulmamalıdır ki bu görelilik, Evren'e mistik bir anlayış kazandırmamakta, bunun yerine fiziksel ya da matematiksel bir analiz yapılırken referans noktalarının doğru bir şekilde tanımlanmasının önemini bizlere göstermektedir.

Bu Makaleyi Alıntıla
Okundu Olarak İşaretle
28
0
  • Paylaş
  • Alıntıla
  • Alıntıları Göster
Paylaş
Sonra Oku
Notlarım
Yazdır / PDF Olarak Kaydet
Bize Ulaş
Yukarı Zıpla

İçeriklerimizin bilimsel gerçekleri doğru bir şekilde yansıtması için en üst düzey çabayı gösteriyoruz. Gözünüze doğru gelmeyen bir şey varsa, mümkünse güvenilir kaynaklarınızla birlikte bize ulaşın!

Bu içeriğimizle ilgili bir sorunuz mu var? Buraya tıklayarak sorabilirsiniz.

Soru & Cevap Platformuna Git
Bu İçerik Size Ne Hissettirdi?
  • Muhteşem! 20
  • Bilim Budur! 17
  • Tebrikler! 15
  • Mmm... Çok sapyoseksüel! 8
  • İnanılmaz 3
  • Güldürdü 0
  • Umut Verici! 0
  • Merak Uyandırıcı! 0
  • Üzücü! 0
  • Grrr... *@$# 0
  • İğrenç! 0
  • Korkutucu! 0
Tüm Reklamları Kapat

Evrim Ağacı'na her ay sadece 1 kahve ısmarlayarak destek olmak ister misiniz?

Şu iki siteden birini kullanarak şimdi destek olabilirsiniz:

kreosus.com/evrimagaci | patreon.com/evrimagaci

Çıktı Bilgisi: Bu sayfa, Evrim Ağacı yazdırma aracı kullanılarak 21/04/2024 02:26:12 tarihinde oluşturulmuştur. Evrim Ağacı'ndaki içeriklerin tamamı, birden fazla editör tarafından, durmaksızın elden geçirilmekte, güncellenmekte ve geliştirilmektedir. Dolayısıyla bu çıktının alındığı tarihten sonra yapılan güncellemeleri görmek ve bu içeriğin en güncel halini okumak için lütfen şu adrese gidiniz: https://evrimagaci.org/s/4522

İçerik Kullanım İzinleri: Evrim Ağacı'ndaki yazılı içerikler orijinallerine hiçbir şekilde dokunulmadığı müddetçe izin alınmaksızın paylaşılabilir, kopyalanabilir, yapıştırılabilir, çoğaltılabilir, basılabilir, dağıtılabilir, yayılabilir, alıntılanabilir. Ancak bu içeriklerin hiçbiri izin alınmaksızın değiştirilemez ve değiştirilmiş halleri Evrim Ağacı'na aitmiş gibi sunulamaz. Benzer şekilde, içeriklerin hiçbiri, söz konusu içeriğin açıkça belirtilmiş yazarlarından ve Evrim Ağacı'ndan başkasına aitmiş gibi sunulamaz. Bu sayfa izin alınmaksızın düzenlenemez, Evrim Ağacı logosu, yazar/editör bilgileri ve içeriğin diğer kısımları izin alınmaksızın değiştirilemez veya kaldırılamaz.

Keşfet
Akış
İçerikler
Gündem
Hava
Uyku
Kütle
Yas
Çeşitlilik
Kanat
Yeni Koronavirüs
Bebek Doğumu
Neandertal
Diş Hekimi
Yeni Doğan
Konuşma
Sosyal
Bilimkurgu
Kuantum
Kalıtım
Epidemik
Goril
Eğilim
Çeviri
Epistemoloji
Ornitoloji
Amerika Birleşik Devletleri
Göğüs
Yaşanabilir Gezegen
Aklımdan Geçen
Komünite Seç
Aklımdan Geçen
Fark Ettim ki...
Bugün Öğrendim ki...
İşe Yarar İpucu
Bilim Haberleri
Hikaye Fikri
Video Konu Önerisi
Başlık
Gündem
Kafana takılan neler var?
Bağlantı
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu komünite, aklınızdan geçen düşünceleri Evrim Ağacı ailesiyle paylaşabilmeniz içindir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Bilim kimliğinizi önceleyin.
Evrim Ağacı bir bilim platformudur. Dolayısıyla aklınızdan geçen her şeyden ziyade, bilim veya yaşamla ilgili olabilecek düşüncelerinizle ilgileniyoruz.
2
Propaganda ve baskı amaçlı kullanmayın.
Herkesin aklından her şey geçebilir; fakat bu platformun amacı, insanların belli ideolojiler için propaganda yapmaları veya başkaları üzerinde baskı kurma amacıyla geliştirilmemiştir. Paylaştığınız fikirlerin değer kattığından emin olun.
3
Gerilim yaratmayın.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
4
Değer katın; hassas konulardan ve öznel yoruma açık alanlardan uzak durun.
Bu komünitenin amacı okurlara hayatla ilgili keyifli farkındalıklar yaşatabilmektir. Din, politika, spor, aktüel konular gibi anlık tepkilere neden olabilecek konulardaki tespitlerden kaçının. Ayrıca aklınızdan geçenlerin Türkiye’deki bilim komünitesine değer katması beklenmektedir.
5
Cevap hakkı doğurmayın.
Bu platformda cevap veya yorum sistemi bulunmamaktadır. Dolayısıyla aklınızdan geçenlerin, tespit edilebilir kişilere cevap hakkı doğurmadığından emin olun.
Ekle
Soru Sor
Sosyal
Yeniler
Daha Fazla İçerik Göster
Popüler Yazılar
30 gün
90 gün
1 yıl
Evrim Ağacı'na Destek Ol

Evrim Ağacı'nın %100 okur destekli bir bilim platformu olduğunu biliyor muydunuz? Evrim Ağacı'nın maddi destekçileri arasına katılarak Türkiye'de bilimin yayılmasına güç katın.

Evrim Ağacı'nı Takip Et!
Yazı Geçmişi
Okuma Geçmişi
Notlarım
İlerleme Durumunu Güncelle
Okudum
Sonra Oku
Not Ekle
Kaldığım Yeri İşaretle
Göz Attım

Evrim Ağacı tarafından otomatik olarak takip edilen işlemleri istediğin zaman durdurabilirsin.
[Site ayalarına git...]

Filtrele
Listele
Bu yazıdaki hareketlerin
Devamını Göster
Filtrele
Listele
Tüm Okuma Geçmişin
Devamını Göster
0/10000
Bu Makaleyi Alıntıla
Evrim Ağacı Formatı
APA7
MLA9
Chicago
Ç. M. Bakırcı. Göreli Hız Nedir? Bağıl Hız, Hareket Algımızı Nasıl Etkiliyor?. (20 Eylül 2016). Alındığı Tarih: 21 Nisan 2024. Alındığı Yer: https://evrimagaci.org/s/4522
Bakırcı, Ç. M. (2016, September 20). Göreli Hız Nedir? Bağıl Hız, Hareket Algımızı Nasıl Etkiliyor?. Evrim Ağacı. Retrieved April 21, 2024. from https://evrimagaci.org/s/4522
Ç. M. Bakırcı. “Göreli Hız Nedir? Bağıl Hız, Hareket Algımızı Nasıl Etkiliyor?.” Edited by Çağrı Mert Bakırcı. Evrim Ağacı, 20 Sep. 2016, https://evrimagaci.org/s/4522.
Bakırcı, Çağrı Mert. “Göreli Hız Nedir? Bağıl Hız, Hareket Algımızı Nasıl Etkiliyor?.” Edited by Çağrı Mert Bakırcı. Evrim Ağacı, September 20, 2016. https://evrimagaci.org/s/4522.
ve seni takip ediyor

Göster

Şifrenizi mi unuttunuz? Lütfen e-posta adresinizi giriniz. E-posta adresinize şifrenizi sıfırlamak için bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Eğer aktivasyon kodunu almadıysanız lütfen e-posta adresinizi giriniz. Üyeliğinizi aktive etmek için e-posta adresinize bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Close