Gece Modu

Bu içerik, Evrim Ağacı'nın Yaşam Ağacı projesinin bir parçası olarak hazırlanmıştır. Yaşam Ağacı projesinin amacı, başta Türkiye'de bulunan türleri, Türkiye'deki doğa gözlemcilerimizin özgün fotoğraf ve video içerikleri ışığında, evrimsel akrabalık ilişkilerine uygun bir şekilde filogenetik bir ağaç üzerinde kategorize etmek, nihayetinde ise Dünya'daki tüm türleri yavaş yavaş Yaşam Ağacı'na eklemektir.

Bu yazı, Evrim Ağacı'nın tür gözlemleri ve türlere dair bilgileri barındıran Yaşam Ağacı projesinin bir parçası olarak hazırlanmıştır.

Türk keleri, süleymancık veya geniş parmaklı keler adı ile bilinen kertenkele türü.
Türk keleri, süleymancık veya geniş parmaklı keler adı ile bilinen kertenkele türü.
Yiğit As

Gözlem Bilgileri

Tekirdağ ilinin Ergene ilçesine bağlı bir mahalle olan Yulaflı'da gözlemlediğimiz bu genç birey, eski bir duvar üzerinde güneşin son demlerinden faydalanmaya çalışıyordu. Bulunduğu duvarın hemen altında küçük bir su birikintisi mevcuttu. Muhtemelen su birikintisine gelen sinekler, bu genç Türk kelerini (türün bir çok isminden bir tanesi) kendilerine çekmişti. Eğer siz de bir tanesini gözlemek isterseniz. Gece yarısından sonra, özellikle saat 2 civarlarında bahçenize çıkıp duvarları kontrol edebilirsiniz.

Tanım ve Genel Bilgiler

Birçok ismi bulunan bu sevimli kertenkeleye, yazımızda Türk keleri diye hitap edeceğiz. Keza süleymancık ve geniş parmaklı keler de aynı türü, yani Hemidactylus turcisus türünü ifade etmektedir.

Türk kelerleri yaklaşık olarak 10 cm büyüklüğe ulaşabilirler. Bizim gözlemlediğimiz birey erişkin olmadığından dolayı 5 cm civarlarındaydı. Sırt kısımları grimsi açık kahverengi tonlardadır. Muhtemelen kamuflaj için açık kahve tonunun üzerinde koyu renkli lekelere sahiplerdir. Kuyruklarından boyunlarına kadar karinalıdırlar (çıkıntılı). Karın bölgeleri ise kirli beyaz renkte ve karinasızdır. Dikey göz bebeklerine sahip bu canlılar, görünüşlerinin aksine böceklere karşı amansız yırtıcılardır. İnsan yaşantısına çok iyi adapte olmuş, adeta insanlar ile birlikte yaşamayı "öğrenmişlerdir". Gün içinde en aktif oldukları zaman dilimi gece 2 sularıdır. Eğer bir tanesine denk gelirseniz, dokunmanızı pek tavsiye etmiyoruz. Çünkü çok kolay korkup, kuyruklarını bırakabilirler. Kuyruklar kritik durumlar için geliştirilmiş adaptasyonlar olsa da, zor durumlarda kullanılacak yağı depolarlar. Kuyruk kayıpları bu küçük canlılar için kıt koşullarda ölümcül sonuçlara yol açabilir.

Erkek Türk Kelerlerleri yetişkinliğe eriştiklerinde, bölgelerini işaretlemek ve dişilere ortalıkta çiftleşmeye hazır bir erkek bulunduğunu göstermek için preanal porlara sahiptir. Ayrıca bölgeci davranan bu türün bölgesini korumak için kuş cıvıltılarına benzer sesler çıkardığı bilinmektedir. Porlara (gözeneklere) geri dönecek olursak, kloak (bağırsak çıkışı) bölgesinin iki yanında bulunurlar. Sahip oldukları porlar çiftleşme döneminde vücuttan dışarıya doğru çıkıntı yapabilirler. Porların asıl işlevi feromon salgılamaktır. Feromon salgısı hayvanlar aleminde çok sık rastlanan bir iletişim türüdür. Feromonlar aynı hayvan türleri arasında birçok sosyal mesaj belirtebilirler. Bizler için de çok önemli olacaklar ki günümüzde parfüm endüstrisinin vazgeçilmezleri olmuşlardır.

Dikey göz bebeğinin büyütülmüş hali ve karinalı sırtı.
Dikey göz bebeğinin büyütülmüş hali ve karinalı sırtı.
Pedram Türkoğlu

Evrimsel Tarih ve Taksonomi

Kendileri, 61 cins içinde yaklaşık 950 türü bulunan Gekkonidae (Gekogiller) ailesinde sınıflandırılırlar. Aynı zamanda bilinen en büyük geko ailesidir. Ev kelerleri (Hemidactylus spp.) ve tokay gekoları (Gecko gecko) gibi çok tipik gekolar bu ailede sınıflandırılır. İlk izleri, yaklaşık 100 milyon yıl önce Kretase Devri'ne ulaşan scansorial (tırmanıcı) sürüngenlerdir.

Ekolojik Dağılım ve Habitat

Küresel olarak Batı Avrupa, Akdeniz Havzaları, Orta Doğu, Kuzey Afrika, ve Ön Asya'ya yayıldıklarını söyleyebiliriz. Ülkemizde ise Trakya başta olmak üzere Marmara, Ege ve Karadeniz bölgelerinde yayılım göstermektedirler.

Türk Kelerleri deniz seviyesinden 1000 metre yükseklere kadar dağılım göstermekle beraber, taş altları, kaya yarıkları, harabeler, su kenarları ve bahçeler gibi çevrelerde hayatlarını sürdürürler.

Popülasyon ve Koruma Statüsü

Yukarıda da belirttiğimiz gibi çok adaptif bir tür olduklarından. Artan eğilimli bir popülasyona sahiplerdir. IUCN Kırmızı Liste bilgileri arasında Asgari Endişe olarak bilinen LC (Least Concern) türler arasındadırlar.

Davranış ve Etoloji

Türk Kelerlerleri'nin en aktif oldukları zamanlar nisan, mayıs, haziran, temmuz, eylül ve ekim aylarıdır. Bu aylarda tek ve 2-5'erli gruplar halinde görülebilirler. Dişiler yılda 2-3 kez yumurtlayıp, her seferinde 2 adet yumurta bırakırlar. Yumurtadan çıkan yavrular 2 ila 3 sene de cinsel erginliğe ulaşırlar. Ömürlerinin yaklaşık olarak 7 yıl olduğu bilinir. Bazı popülasyonlarda dişilerin erkeklerden 1-2 yıl fazla yaşadığı gözlemlenmiştir.

Türk Kelerleri parmak uçlarında geniş plakalara sahiplerdir. Rahatlıkla bir duvara tırmanabilir hatta baş aşağı asılı kalabilirler. Örneğin masanızın üstüne bakın, ne kadar da düz ve pürüzsüz görünüyor değil mi? Mikroskobik ölçekte bakarsanız değil. Bize pürüzsüz gibi gözüken yüzeylerde bile günlük hayatlarımızı etkilemediği için farkına varmadığımız girintiler, çıkıntılar bulunmaktadır. Öyle ki masanıza koyduğunuz bir A4 kağıdı masayla tamamen temas halinde görünse de aslında bu mikroskobik seviyedeki pürüzlülük durumu yüzünden sadece birkaç yerden masanıza temas halinde bulunur. İşte Türk Kelerinin ve geri kalan geko ailesinin mühendislik harikası olarak nitelendirebileceğimiz yapışkan ayakaları tam da bu pürüzlerden faydalanıyor. Bir Türk Kelerinin ayaklarına mikroskop ile bakarsanız kıl benzeri milyonlarca keratin yapılı küçük filament görürsünüz. Bu filamentlerin uçlarına daha yakından bakarsanız gördüğünüz şey milyonlarca daha küçük mikrofilament olur! Bu sayede kolaylıkla düz duvarlara tırmanıp, baş aşağı asılı kalabilirler. Ayrıca bu mikrofilamentler, moleküller arasında tutunmayı daha sağlam hale getiren Van der Waals kuvvetleri olarak da bilinen zayıf kuvvetlerden faydalanırlar. Biz insanlar bu muhteşem adaptasyondan çok etkilenmiş olmalıyız ki aynı prensiple çalışan geko bantlarını üretmişiz. Mühendislerin en basit tabiri ile sorun çözücüler olduklarını söylersek. Jurassic Park'a referans ile "Yaşam, bir yolunu bulur."

Nadir de olsa sabah vakti gözlemlediğimiz birey.
Nadir de olsa sabah vakti gözlemlediğimiz birey.
Yiğit As

Diyet ve Metabolizma

Menüleri sinekler, güveler, kelebekler, çeşitli kınkanatlılar ve örümceklerden oluşur. Gece saatlerinde ışık kaynakları tarafından şaşırtılan güveleri avlamayı bir davranış haline getirmişlerdir. Kolay besine kim hayır der? Nokturnal (gececil) olarak yaşayan Türk kelerlerlerinin yapay ışık kaynaklarına gelen sinekleri, güveleri avladıkları bilinmektedir. O yüzden öldürülmeleri insanlar için oldukça zararlı olacaktır. Zira bizler için tehlikeli hastalıkları taşıyan sinek nüfusunun dengelenmesinde büyük rol oynarlar.

İnsanlarla Etkileşim ve Kültürel Referanslar

İnsanların evlerine girdikleri için öldürüldükleri bilinmektedir. Halbuki böyle bir canlının evinizin çevresinde dolaşmasının size hiç bir zararı olmadığı gibi belirttiğimiz sebeplerden dolayı birçok faydası vardır. Evcil hayvan ticareti için doğadan toplanmaktadırlar.

Etimoloji

Halk arasında en yaygın ismi süleymancıktır. Bunun dışında Akdeniz sanguru, Türk keleri ve ev gekosu olarak da bilinmektedirler. Gerçi Gekkonidae ailesindeki türlerin birçoğu "ev keleri/gekosu" olarak isimlendirildiği için karışıklığa sebep olabilir. Parmak uçlarında kemik plakaların bulunması sebebi ile geniş parmaklı keler olarak da adlandırılırlar.

Bu İçerik Size Ne Hissettirdi?
  • Muhteşem! 0
  • Tebrikler! 0
  • Bilim Budur! 0
  • Mmm... Çok sapyoseksüel! 0
  • Güldürdü 0
  • İnanılmaz 0
  • Umut Verici! 0
  • Merak Uyandırıcı! 0
  • Üzücü! 0
  • Grrr... *@$# 0
  • İğrenç! 0
  • Korkutucu! 0
Kaynaklar ve İleri Okuma
  • Red List. Turkish Gecko. (2019, Şubat 17). Alındığı Tarih: 17 Şubat 2019. Alındığı Yer: Red List
  • Herptil Türkiye. Hemidactylus Turcicus . (2019, Şubat 17). Alındığı Tarih: 17 Şubat 2019. Alındığı Yer: Herptil Türkiye
  • Wikipedia. Mediterranean House Gecko. (2019, Şubat 17). Alındığı Tarih: 17 Şubat 2019. Alındığı Yer: Wikipedia
  • Abdullah Altunışık. Geniş Parmaklı Keler (Hemidactylus Turcicus)’E Ait Bir Populasyonunda Yaşam Öyküsü Özellikleri. (2019, Şubat 17). Alındığı Tarih: 17 Şubat 2019. Alındığı Yer: Dergi Park
  • Savanah River Ecology Laboratory University Of Georgia. Mediterranean Gecko (Hemidactylus Turcicus). (2019, Şubat 17). Alındığı Tarih: 17 Şubat 2019. Alındığı Yer: Savanah River Ecology Laboratory University Of Georgia
  • Wikipedia. Femoral Pore. (2019, Şubat 17). Alındığı Tarih: 17 Şubat 2019. Alındığı Yer: Wikipedia
  • Adrienne Kruzer. Femoral Pores In Reptiles. (2019, Şubat 17). Alındığı Tarih: 17 Şubat 2019. Alındığı Yer: The Spruce Pets
  • Wikipedia. Gecko Feet. (2019, Şubat 17). Alındığı Tarih: 17 Şubat 2019. Alındığı Yer: Wikipedia
  • İbrahim Baran, et al. (2019). Türkiye Amfibi Ve Sürüngenleri. ISBN: 978-975-403-703-6. Yayın Evi: Tübitak.

Evrim Ağacı'na her ay sadece 1 kahve ısmarlayarak destek olmak ister misiniz?

Şu iki siteden birini kullanarak şimdi destek olabilirsiniz:

kreosus.com/evrimagaci | patreon.com/evrimagaci

Çıktı Bilgisi: Bu sayfa, Evrim Ağacı yazdırma aracı kullanılarak 21/11/2019 20:43:10 tarihinde oluşturulmuştur. Evrim Ağacı'ndaki içeriklerin tamamı, birden fazla editör tarafından, durmaksızın elden geçirilmekte, güncellenmekte ve geliştirilmektedir. Dolayısıyla bu çıktının alındığı tarihten sonra yapılan güncellemeleri görmek ve bu içeriğin en güncel halini okumak için lütfen şu adrese gidiniz: https://evrimagaci.org/s/7614

İçerik Kullanım İzinleri: Evrim Ağacı'ndaki yazılı içerikler orijinallerine hiçbir şekilde dokunulmadığı müddetçe izin alınmaksızın paylaşılabilir, kopyalanabilir, yapıştırılabilir, çoğaltılabilir, basılabilir, dağıtılabilir, yayılabilir, alıntılanabilir. Ancak bu içeriklerin hiçbiri izin alınmaksızın değiştirilemez ve değiştirilmiş halleri Evrim Ağacı'na aitmiş gibi sunulamaz. Benzer şekilde, içeriklerin hiçbiri, söz konusu içeriğin açıkça belirtilmiş yazarlarından ve Evrim Ağacı'ndan başkasına aitmiş gibi sunulamaz. Bu sayfa izin alınmaksızın düzenlenemez, Evrim Ağacı logosu, yazar/editör bilgileri ve içeriğin diğer kısımları izin alınmaksızın değiştirilemez veya kaldırılamaz.

Soru Sorun!
Reklam
Reklam
Öğrenmeye Devam Edin!
Evrim Ağacı %100 okur destekli bir bilim platformudur. Maddi destekte bulunarak Türkiye'de modern bilimin gelişmesine güç katmak ister misiniz?
Destek Ol
Gizle
Türkiye'deki bilimseverlerin buluşma noktasına hoşgeldiniz!

Göster

Şifremi unuttum Üyelik Aktivasyonu

Göster

Şifrenizi mi unuttunuz? Lütfen e-posta adresinizi giriniz. E-posta adresinize şifrenizi sıfırlamak için bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Eğer aktivasyon kodunu almadıysanız lütfen e-posta adresinizi giriniz. Üyeliğinizi aktive etmek için e-posta adresinize bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Close
“Doğrunun peşinden aşkla gidin; ancak hatayı da affedin.”
Voltaire
Geri Bildirim Gönder