Genetikçiler Zihinsel Hastalıklarda Evrimin Rolünü Çözmeye Başlıyor

Genetikçiler Zihinsel Hastalıklarda Evrimin Rolünü Çözmeye Başlıyor Scientific American
Kadir Toykan Özdoğan Editör Kadir Toykan Özdoğan
3 dakika
1,141 Okunma Sayısı
Notlarım
Reklamı Kapat

Elde edilen ipuçları psikiyatrik bozuklukları çevresel koşulların etkileyebileceğini ortaya çıkarmaktadır.

Psikiyatrik bozukluklar genellikle genetik bir bileşen içermekte ve insanları güçsüz kılabilmektedir. Ancak evrimsel süreçler insan için zararlı olan bu bileşenleri yok etmemiştir.

Evrimsel süreçler bu genetik bileşenleri yok etmediyse bile onlar üzerinde birtakım etkileri olmuştur. Son çalışmalar doğal seleksiyonun zihinsel hastalıkların genetik temellerinin zaman içerisinde nasıl değiştirdiğine dair rolünü ortaya koyuyor. Birçok psikiyatrik bozukluk poligeniktir (Birden fazla gen tarafından kontrol edilen). Bu hastalıklar yüzlerce veya binlerce gen ya da DNA mutasyonu ile oluşabilir. Pek çok genetik bölgenin evrim geçirmesini izlemek güç olmakla beraber bu tür çalışmalar büyük genom veri setleri gerektirir. Fakat büyük insan genom veri tabanlarının ortaya çıkması, araştırmacıları zihinsel hastalıklar ile ortaya çıkışı ve gelişimlerini etkileyebilecek çevresel ve toplumsal koşullar arasındaki muhtemel bağlantıları aramalarını sağlıyor. Aynı zamanda insanlardaki bu bozuklukların yanı sıra bilişsel becerilerin tasvirini ortaya koymak için Neanderthal genetik dizilerini bakıyorlar.

Bu araştırmaları yapan ekiplerin birçoğu bulgularını 2017 yılının Ekim ayında gerçekleşen Amerikan İnsan Genetiği Topluluğu (ASHG) toplantısında sundu.

Reklamı Kapat

Bir proje, evrim tarafından şizofreniye karşı koruma sağlayan DNA varyantlarının seçildiğini ortaya koydu. Illinois Chicago Üniversitesi’nden nüfus genetiği uzmanı Barbara Stranger öncülüğünde yürütülen bu projede, son 2000 yılda seleksiyon sinyallerini tanımlayan istatiksel bir yöntem kullanılarak binlerce insan genomuna bakıldı.

Bir başka çalışma ise zihinsel hastalıklar ile ilgili genetik bölgelerdeki seleksiyona ait herhangi bir işaret olmadığını gösteriyor. Kanada’daki Burnaby Simon Fraser Üniversitesi’nden evrimsel biyolog Bernard Crespi, şizofreni semptomlarının, örneğin işitsel sanrıları ve kekeleme ile ilgili beyin bölgelerini içerdiğini ifade ediyor. Hominid evrim sürecinde, konuşma yeteneği ile ilgili genlerin popülasyonun küçük bir yüzdesinde şizofreni yaratabileceği yönünde kaçınılmaz bir riskin olduğunu düşünülüyor.

Connecticut’taki New Haven Yale Üniversitesi’ndeki insan genetiği uzmanı Renato Polimanti öncülüğündeki diğer bir ekibin çalışmasında çevresel faktörler, zihinsel hastalıklar ve davranışsal özellikler arasındaki bağlantıları ortaya çıkarmaya çalışıyor. Polimanti ve meslektaşları Avrupa çapında 23 noktada yaşayan bireylerden gelen 2,455 DNA örneğini incelediler. Her bir kişinin otizm ve dışadönüklük gibi genetik hastalıklardan bir miktar risk taşıdığını belirlediler. Daha sonra bu riskin yağış, kış sıcaklığı ve bulaşıcı hastalıkların yaygınlığı gibi faktörlerle ilişkisini araştırdılar.

Avrupa’nın göreceli olarak daha düşük sıcaklık bölgelerinde yaşayan insanların şizofreniye genetik olarak daha yatkın olduğunu bulundu. Polimanti’ye göre insanların soğuk algınlığına dayanmasına yardımcı olan genler genomda şizofreniyi teşvik eden varyantlara yakın bulunuyorsa, bu genlerin yanlışlıkla “yol arkadaşı” olarak taşınmış olabilir.

Genetik ve çevre rolleri arasındaki düğümü çözmek zor olacaktır. Çünkü geçmişteki bilinmeyen çevresel koşulları o zaman avantajlı ancak bugün negatif kabul edilebilir. Ve diğer evrimsel faktörler zihinsel hastalıklara dolaylı yoldan katkıda bulunabilir. Aşırı aktif bir bağışıklık sisteminin depresyon gibi birçok psikiyatrik bozuklukla ilişkili olduğu düşünülürse, ancak daha güçlü bağışıklık sistemleri insan atalarının hastalıklara karşı daha dirençli hale getirmiştir diye belirtiyor Stranger.

Evrim Ağacı'ndan Mesaj

Bazı araştırmacılar ise zihinsel hastalıkların evrimini farklı bir açıdan değerlendiriliyorlar: Neandertaller ile insanlar arasındaki olası gen aktivitesi farklılıklarına bakarak. Bir grup araştırmacı bir genin bedendeki çeşitli dokularında farklı şekilde düzenlendiğini gösteren DNA işaretleri bulmak için modern insan genomlarındaki veri tabanlarını kullandı. Daha sonra bu işaretleri iki Neandertal genomunda aradılar. Ekip, nörolojik gelişmeler ile ilişki genlerin insanlarınkiyle karşılaştırıldığında Neandertal beyninde farklı bir şekilde düzenlediğini buldular.

FOXP2 gibi – dil ile ilişkili olan bir genin DNA diziliminin insanlarda ve Neandertaller’de aynı olsa da, insan beyinleri artan dil yeteneğini ifade eden proteinden daha fazlasını üretmiş olabilir. Sonuçlar Neandertal beyinlerinin nasıl çalıştığını, eğer insan beynine benziyorsa ve benzer psikiyatrik bozukluklardan muzdarip olacaklardır. Zihinsel hastalıkların nasıl evrim geçirdiklerini araştırmak için hala çok erken. Ancak büyük insan genomu veri tabanlarını kullanıyor olmak oldukça heyecan vericidir. Capra ve arkadaşları Neandertal ve insanlar arasındaki genetik alanları araştırarak, genlerin nasıl ifade edildiği ve ifadelerdeki farklılıkları arayarak bunları kullanmayı planlıyorlar.


Okundu Olarak İşaretle
Bu İçerik Size Ne Hissettirdi?
  • Merak Uyandırıcı! 2
  • İnanılmaz 1
  • Muhteşem! 0
  • Tebrikler! 0
  • Bilim Budur! 0
  • Mmm... Çok sapyoseksüel! 0
  • Güldürdü 0
  • Umut Verici! 0
  • Üzücü! 0
  • Grrr... *@$# 0
  • İğrenç! 0
  • Korkutucu! 0
Kaynaklar ve İleri Okuma
  1. Çeviri Kaynağı: Scientific American | Arşiv Bağlantısı
  • Sara Reardon. Geneticists Are Starting To Unravel Evolution’s Role In Mental Illness. (31 Ekim 2017). Alındığı Tarih: 08 Temmuz 2018. Alındığı Yer: Scientific American | Arşiv Bağlantısı

Evrim Ağacı'na her ay sadece 1 kahve ısmarlayarak destek olmak ister misiniz?

Şu iki siteden birini kullanarak şimdi destek olabilirsiniz:

kreosus.com/evrimagaci | patreon.com/evrimagaci

Çıktı Bilgisi: Bu sayfa, Evrim Ağacı yazdırma aracı kullanılarak 25/10/2021 11:45:27 tarihinde oluşturulmuştur. Evrim Ağacı'ndaki içeriklerin tamamı, birden fazla editör tarafından, durmaksızın elden geçirilmekte, güncellenmekte ve geliştirilmektedir. Dolayısıyla bu çıktının alındığı tarihten sonra yapılan güncellemeleri görmek ve bu içeriğin en güncel halini okumak için lütfen şu adrese gidiniz: https://evrimagaci.org/s/7197

İçerik Kullanım İzinleri: Evrim Ağacı'ndaki yazılı içerikler orijinallerine hiçbir şekilde dokunulmadığı müddetçe izin alınmaksızın paylaşılabilir, kopyalanabilir, yapıştırılabilir, çoğaltılabilir, basılabilir, dağıtılabilir, yayılabilir, alıntılanabilir. Ancak bu içeriklerin hiçbiri izin alınmaksızın değiştirilemez ve değiştirilmiş halleri Evrim Ağacı'na aitmiş gibi sunulamaz. Benzer şekilde, içeriklerin hiçbiri, söz konusu içeriğin açıkça belirtilmiş yazarlarından ve Evrim Ağacı'ndan başkasına aitmiş gibi sunulamaz. Bu sayfa izin alınmaksızın düzenlenemez, Evrim Ağacı logosu, yazar/editör bilgileri ve içeriğin diğer kısımları izin alınmaksızın değiştirilemez veya kaldırılamaz.

Reklamı Kapat
Size Özel
İçerikler
Instagram
Kelebek
Kuyrukluyıldız
Çağ
Şempanze
Deney
Kimya Tarihi
Güve
Memeli
İnternet
Yatay Gen Transferi
Eczacılık
Komplo Teorisi
Beslenme Davranışı
Fotosentez
Evrimsel Süreç
Hayvan Davranışları
Türkiye
Ara Geçiş Türleri
Kalp
Hidrojen
Hız
Dilbilim
Coğrafya
Doğa Yasaları
Sahtebilim
Daha Fazla İçerik Göster
Evrim Ağacı'na Destek Ol
Evrim Ağacı'nın %100 okur destekli bir bilim platformu olduğunu biliyor muydunuz? Evrim Ağacı'nın maddi destekçileri arasına katılarak Türkiye'de bilimin yayılmasına güç katmak için hemen buraya tıklayın.
Popüler Yazılar
30 gün
90 gün
1 yıl
EA Akademi
Evrim Ağacı Akademi (ya da kısaca EA Akademi), 2010 yılından beri ürettiğimiz makalelerden oluşan ve kendi kendinizi bilimin çeşitli dallarında eğitebileceğiniz bir çevirim içi eğitim girişimi! Evrim Ağacı Akademi'yi buraya tıklayarak görebilirsiniz. Daha fazla bilgi için buraya tıklayın.
Etkinlik & İlan
Bilim ile ilgili bir etkinlik mi düzenliyorsunuz? Yoksa bilim insanlarını veya bilimseverleri ilgilendiren bir iş, staj, çalıştay, makale çağrısı vb. bir duyurunuz mu var? Etkinlik & İlan Platformumuzda paylaşın, milyonlarca bilimsevere ulaşsın.
Podcast
Evrim Ağacı'nın birçok içeriğinin profesyonel ses sanatçıları tarafından seslendirildiğini biliyor muydunuz? Bunların hepsini Podcast Platformumuzda dinleyebilirsiniz. Ayrıca Spotify, iTunes, Google Podcast ve YouTube bağlantılarını da bir arada bulabilirsiniz.
Yazı Geçmişi
Okuma Geçmişi
Notlarım
İlerleme Durumunu Güncelle
Okudum
Sonra Oku
Not Ekle
Kaldığım Yeri İşaretle
Göz Attım

Evrim Ağacı tarafından otomatik olarak takip edilen işlemleri istediğin zaman durdurabilirsin.
[Site ayalarına git...]

Filtrele
Listele
Bu yazıdaki hareketlerin
Devamını Göster
Filtrele
Listele
Tüm Okuma Geçmişin
Devamını Göster
0/10000

Göster

Şifremi unuttum Üyelik Aktivasyonu

Göster

Şifrenizi mi unuttunuz? Lütfen e-posta adresinizi giriniz. E-posta adresinize şifrenizi sıfırlamak için bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Eğer aktivasyon kodunu almadıysanız lütfen e-posta adresinizi giriniz. Üyeliğinizi aktive etmek için e-posta adresinize bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Close
Geri Bildirim Gönder
Reklamsız Deneyim

Evrim Ağacı'nın çalışmalarına Kreosus, Patreon veya YouTube üzerinden maddi destekte bulunarak hem Türkiye'de bilim anlatıcılığının gelişmesine katkı sağlayabilirsiniz, hem de site ve uygulamamızı reklamsız olarak deneyimleyebilirsiniz. Reklamsız deneyim, Evrim Ağacı'nda çeşitli kısımlarda gösterilen Google reklamlarını ve destek çağrılarını görmediğiniz, daha temiz bir site deneyimi sunmaktadır.

Kreosus

Kreosus'ta her 10₺'lik destek, 1 aylık reklamsız deneyime karşılık geliyor. Bu sayede, tek seferlik destekçilerimiz de, aylık destekçilerimiz de toplam destekleriyle doğru orantılı bir süre boyunca reklamsız deneyim elde edebiliyorlar.

Kreosus destekçilerimizin reklamsız deneyimi, destek olmaya başladıkları anda devreye girmektedir ve ek bir işleme gerek yoktur.

Patreon

Patreon destekçilerimiz, destek miktarından bağımsız olarak, Evrim Ağacı'na destek oldukları süre boyunca reklamsız deneyime erişmeyi sürdürebiliyorlar.

Patreon destekçilerimizin Patreon ile ilişkili e-posta hesapları, Evrim Ağacı'ndaki üyelik e-postaları ile birebir aynı olmalıdır. Patreon destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi 24 saat alabilmektedir.

YouTube

YouTube destekçilerimizin hepsi otomatik olarak reklamsız deneyime şimdilik erişemiyorlar ve şu anda, YouTube üzerinden her destek seviyesine reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. YouTube Destek Sistemi üzerinde sunulan farklı seviyelerin açıklamalarını okuyarak, hangi ayrıcalıklara erişebileceğinizi öğrenebilirsiniz.

Eğer seçtiğiniz seviye reklamsız deneyim ayrıcalığı sunuyorsa, destek olduktan sonra YouTube tarafından gösterilecek olan bağlantıdaki formu doldurarak reklamsız deneyime erişebilirsiniz. YouTube destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi, formu doldurduktan sonra 24-72 saat alabilmektedir.

Diğer Platformlar

Bu 3 platform haricinde destek olan destekçilerimize ne yazık ki reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. Destekleriniz sayesinde sistemlerimizi geliştirmeyi sürdürüyoruz ve umuyoruz bu ayrıcalıkları zamanla genişletebileceğiz.

Giriş yapmayı unutmayın!

Reklamsız deneyim için, maddi desteğiniz ile ilişkilendirilmiş olan Evrim Ağacı hesabınıza üye girişi yapmanız gerekmektedir. Giriş yapmadığınız takdirde reklamları görmeye devam edeceksinizdir.

Destek Ol
Sizi Takip Ediyor

Devamını Oku
Evrim Ağacı Uygulamasını
İndir
Chromium Tabanlı Mobil Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
İlk birkaç girişinizde zaten tarayıcınız size uygulamamızı indirmeyi önerecek. Önerideki tuşa tıklayarak uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu öneriyi, yukarıdaki videoda görebilirsiniz. Eğer bu öneri artık gözükmüyorsa, Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Chromium Tabanlı Masaüstü Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
Yeni uygulamamızı kurmak için tarayıcı çubuğundaki kurulum tuşuna tıklayın. "Yükle" (Install) tuşuna basarak kurulumu tamamlayın. Dilerseniz, Evrim Ağacı İleri Web Uygulaması'nı görev çubuğunuza sabitleyin. Uygulama logosuna sağ tıklayıp, "Görev Çubuğuna Sabitle" seçeneğine tıklayabilirsiniz. Eğer bu seçenek gözükmüyorsa, tarayıcının Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Safari Mobil Uygulama
Sırasıyla Paylaş -> Ana Ekrana Ekle -> Ekle tuşlarına basarak yeni mobil uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu basamakları görmek için yukarıdaki videoyu izleyebilirsiniz.

Daha fazla bilgi almak için tıklayın