Paylaşım Yap
Tüm Reklamları Kapat
Tüm Reklamları Kapat

Gen Değiştirme Devrimi: CRISPR Teknolojisiyle Geçen Baş Döndürücü 1 Yılım

Gen Değiştirme Devrimi: CRISPR Teknolojisiyle Geçen Baş Döndürücü 1 Yılım
8 dakika
4,817

Devrim yaratan genom değiştirme teknolojisinin öncülerinden Jennifer Doudna 2015 yılının kariyerinin en yoğun yılı olduğunu ve geçen süreçte neler öğrendiğini anlatıyor:

Yaklaşık 20 ay önce uyumakta güçlük çekmeye başladım. Ben ve çalışma arkadaşlarımın CRISPR-Cas9 olarak adlandırılan bir bakteriyel sistemin diğer canlıların genomlarını değiştirmek üzere kullanılabileceğini yayınlamamızın üzerinden neredeyse 2 yıl geçmişti.

Tüm Reklamları Kapat

Kelebeklerin kanat modellerinin ve bitkilerin değiştirilmesinden tutun da insan hastalıkları araştırmaları için farelerin en küçük ayrıntıya kadar modellenebilmesi gibi uygulamalarda dünya genelindeki laboratuvarlar tarafından bu teknolojinin hızlıca benimsenmesi beni çok etkilemişti. Bununla beraber, genom değiştirmek için oldukça ulaşılabilir olan bu teknolojinin felsefi ve etik sonuçları üzerinde çok düşünmekten kaçınmıştım.

Genom düzenlemenin örneğin tıbbi gelişmeler dışında kullanılıp kullanılmaması gerektiği hakkındaki sorular nesnellikten çıkmış, öznellik batağına saplanıp kalmıştı ki bu durum, benim alışmış olduğum kanıt temelli çalışmadan bir hayli uzaktı. Kendime böyle konuların biyo-ahlakbilimciler tarafından ele alınması gerektiğini söyledim. Herkes gibi bu teknolojinin imkanlarını kullanarak kendi bilimsel çalışmalarıma devam etmek istiyordum.

Tüm Reklamları Kapat

Ancak CRISPR-Cas9 teknolojisinin hücre ve organizmaların değiştirilmesinde kullanıldığı çalışma sayısı dağ gibi yığıldıkça, araştırmacıların bu teknolojiyi insanlarda kalıtsal değişimler yaratmak üzere insan yumurta, sperm veya embriyolarında kullanmak istemeleri kaçınılmaz görünüyordu. 2014 baharında, bu teknolojinin yaratılmasında katkısı bulunan biri olarak, bu etik soruların oluşturmak üzere olduğu fırtınanın dışında kalıp kalamayacağımı düşünmekten uyuyamıyordum.

Artan Heyecan

“Umarım oturuyorsundur, çünkü bu kadar iyi çalışması inanılmaz.” yorumu Aralık 2012’de CRISPR-Cas9 ile deney yapan bir meslektaşımdan geldi. Bu yorum kendi laboratuvarımın ve o sonbaharda benimle genom düzenleme teknolojisi hakkındaki heyecanlarını paylaşmak için iletişime geçen diğerlerinin de deneyimini yansıtıyordu.

Genellikle yeni bir moleküler yöntemin tutması yıllar alır. Ancak 2012 yılı henüz bitmeden, yani meslektaşlarım ve benim ilk çalışmamızı yayınlamamızın üstünden sadece birkaç ay geçmişken bu genom düzenleme teknolojisinin farklı kullanımlarını açıklayan en az 6 makale yayınlanmak üzere gönderilmişti bile.

Evrim Ağacı'ndan Mesaj

2013’ün başlarında, bu teknolojinin insan kök hücrelerinin genomlarını düzenlemeyi ya da tüm organizmayı (Zebra balığı) değiştirmeyi mümkün kıldığını anlatan çalışmalar, yaklaşan tsunaminin habercisi oldu. 2014’ün sonunda, bilim insanları CRISPR-Cas9 yöntemini buğdayda böceğe karşı dirençliliği artırmak için, fare akciğerlerinde bazı kromozom translokasyonları sonucu oluşan kanserojen etkiyi araştırmak amacıyla ve insanlarda kalıtsal tirozinemi hastalığına yol açan mutasyonu yetişkin farelerde düzeltmek amacıyla kullandılar.

Araştırmacılar Şubat 2014’te makak maymunu embriyo genomlarında tam olarak istedikleri değişimleri yapabildiklerini gösterdiklerinde, CRISPR-Cas9 yönteminin etik olarak daha da karmaşık bir potansiyeli olduğu iyice belli olmuştu. (Makak maymunları insanlara genetik olarak benzerliklerinden ötürü insan genetik hastalıklarının modellenmesinde sıklıkla kullanılırlar.) Embriyonun taşıyıcı anne rahmine implantasyonu yöntemiyle üretilen maymunlar, yapılan genetik değişikliği yumurta ve sperm hücreleri de dahil olmak üzere birçok başka hücresinde de taşıyordu. Bu da değişikliklerin gelecek nesillere aktarılabildiği anlamına geliyordu.

Bu çalışmayı, gazeteciler konu ile ilgili yorumuma başvurduklarında fark ettim. Ön baskıyı okuduktan sonra ofis camımdan dışarı, San Francisco Körfezi’ne doğru baktım ve bir sonraki gazeteci, insan embriyoları üzerinde yapılan bir çalışma ile ilgili fikrimi sorarsa nasıl hissedeceğimi düşündüm. Ertesi gün sabah kahvaltısında eşime “Bunun insanlar üzerinde denenmesi için ne kadar süre geçecek acaba?” diye sordum.

Bu arada, ileride onları mahvedebilecek genetik sorunlarla karşılaşan insanlardan e-postalar alıyordum. Örneğin 70 yaşına geldiğinde meme kanserine yakalanma ihtimalini %60’a çıkaran BRCA1 mutasyonunu taşıdığını öğrenen 26 yaşındaki bir kadının gönderdiği mesaj vardı. Bu kadın meme ve yumurtalıklarını aldırmayı düşünüyordu ve CRISPR-Cas9 teknolojisinin mümkün kılacağı yaklaşımların onun bu işlemi ertelemesi gerektiği anlamına gelip gelmediğini merak ediyordu.

Maymunlar üzerinde yapılan çalışma ve hasta ya da hasta yakınları ile kurduğum temaslar, üzerimde bir yük oluşturdu. Her gün, CRISPR-Cas9 kullanılarak yapılan araştırmaların açıklandığı bir makale akını geliyordu. Gelen kutum araştırmacıların tavsiye veya işbirliği isteyen mesajlarıyla dolup taşıyordu. Bütün bunlar, bu teknolojinin insan hayatı üzerinde ne kadar doğrudan bir etkisi olacağını gösterirken, iş ortamı dışında tanıdığım insanlar -komşularım, uzak akrabalarım, oğlumun sınıf arkadaşlarının ebeveynleri- büyük oranda durumdan habersizdi. İki farklı dünyada yaşadığımı hissediyordum.

Tüm Reklamları Kapat

2014 yılının sonlarına doğru iç huzursuzluğum, halka açık bir tartışma ortamı yaratılması konusundaki isteksizliğim karşısında ağır bastı. Belli ki, hükümetler ve idareciler genom düzenleme araştırmalarının nasıl tehlikeli bir tempoda ilerlediğinden henüz habersizdi. Bu tekniği kullanan bilim insanları dışında kim bu teknolojinin olası sonuçları konusunda açık bir konuşma ortamı başlatabilirdi ki?

Etik Tartışması

Konunun etik yönü ile ilgili ilk resmi girişimim 2015 yılının Ocak ayında Kaliforniya’nın Napa Vadisi’nde, organizasyonuna yardımcı olduğum, “Innovative Genomics Initiative”in sponsorluğundaki bir günlük bir konferans oldu. Bilim insanları, biyo-ahlakbilimciler, bir film yapımcısı ve Kaliforniya Üniversitesinde çalışan bir yöneticiden oluşan 18 kişi ile genom mühendisliğinin insan sağlığını, tarımı ve çevreyi nasıl etkileyebileceğini tartıştık. Özellikle de insan eşey hücre öncüllerinin, yani yumurta, sperm ve embriyonun değiştirilmesi konusu üzerinde konuştuk.

Toplantıdan kısa bir süre sonra, Science dergisinde, bilim insanlarını klinik uygulamalarda genom düzenleme araçlarını kullanarak insan embriyolarını değiştirmekten şimdilik imtina etmelerine dair uyaran bir makale yayınladık. Aynı zamanda halka açık toplantılar düzenleyerek bu araştırma ve uygulamaların sorumlu bir şekilde yürütülmesi bakımından bilim camiası dışındaki kişilerin de bilgilendirilmesinin gerektiğini tavsiye ettik.

Napa toplantısından bu yana CRISPR-Cas9 ile ilgili olarak okullarda, üniversitelerde, şirketlerde ve Amerika, Asya ve Avrupa’da gerçekleşen yaklaşık 25 konferansta 60’tan fazla konuşma yaptım. ABD Kongresi’nin huzurunda bu konuyla ilgili bilgiler verdim, Amerika Başkanı’na bilimsel önerilerde bulunan Beyaz Saray Bilim ve Teknoloji Politikaları Ofisi çalışanlarıyla görüştüm, Kaliforniya Valisi’nin sorularını yanıtladım ve daha niceleri... Tüm bu görüşmeler beni kendi bilimsel çalışma alanımdan çok uzaklaştırdı.

Tüm Reklamları Kapat

Ben bir biyokimyacıyım ve hayvanlarla, insanlarla ya da insan dokuları ile çalışmadığım için klonlama, kök hücre ve in vitro fertilizasyon (laboratuvar ortamında döllenme, tüp bebek) çalışmaları gibi alanlardaki etik sorunları bilmiyordum. İnsan denekleri ya da insan dokularının kullanılmasını içeren deneylerin farklı ülkelerde hangi düzenlemelere tabii tutulduğunu ve in vitro fertilizasyon yönteminin ortaya çıkardığı etik sorunların nasıl ele alındığının tarihi gibi konularda meslektaşlarım bana cömertçe yardımcı oldular.

Bu yıl çok yoğun, ama aynı zamanda da büyüleyici geçiyor. Bazı zamanlar, her şeyi sindirebilmek adına sadece birkaç dakikalığına bu hengameden kurtulmayı istiyorum. Yolculuklarımın ve üstlendiğim diğer işlerin laboratuvarımdaki çalışanların ilerlemesini etkilememesi önceliğim, ancak onlarla olan çalışmam, çoğunlukla geceleri ya da hafta sonları toplantı yapmakla ya da e-posta veya Skype yolu ile görüşmekle mümkün oluyor. Çok sevdiğim sebze bahçem ile ilgilenmeye ve 13 yaşındaki oğlum ile Kaliforniya’da doğa yürüyüşleri yapmaya şimdilik vakit yok.

Neredeyse üç yıl önce bir meslektaşım beni CRISPR-Cas9 ile ilgili araştırma ve tartışmaların bir deprem dalgası gibi geleceğine dair beni uyarmıştı, bu dalganın ne zaman tepemden aşacağını hala bilmiyorum. Ama 2014 yılı sona ererken emin olduğum bazı şeyler var.

Konuşma Ortamını Genişletmek

Hepsi Amerikalı ve çoğu bilim insanı olan sadece 18 katılımcı ile gerçekleştirilen Napa toplantısı, konuşma ortamını genişletmek için bir başlangıç noktasıydı. Ancak bu toplantı ve sunduğu açıklama iki açıdan önemliydi.

Tüm Reklamları Kapat

Agora Bilim Pazarı
Kenya AA Natural Yöresel Kahve 1000 gr.

Kenya AA Natural Yöresel Kahve 1000 gr.UYARI: Bu ürün, müşterilerimizin tercihine göre özel olarak öğütülerek (veya hiç öğütülmeden) temin edilmektedir; yani müşteri talebine özel olarak hazırlanmaktadır. Bu nedenle lütfen sipariş notlarına talep ettiğiniz öğütme türünü ekleyiniz:

  1. Çekirdek (Öğütme İstemiyorum)
  2. Filtre Kahve Makinesi,
  3. Espresso (Öğütülmüş),
  4. French Press,
  5. Moka Pot,
  6. Hario V60,
  7. Aeropress,
  8. Metal Filtre,
  9. Chemex – Pour Over.

Tercih belirtilmemesi halinde öğütülmemiş çekirdekler gönderilecektir ve tarafınızdan öğütülmesi veya değirmen olan bir yerde öğüttürülmesi gerekecektir.

Devamını Göster
₺250.00
Kenya AA Natural Yöresel Kahve 1000 gr.

2014’ün ortalarında, bilim insanları daha dünyanın büyük kısmına açıklama yapamadan, CRISPR-Cas9 teknolojisinin tehlikeli olabilecek ya da tehlikeli olarak algılanabilecek çalışmalarda kullanılabileceği ile ilgili endişeliydim. Eğer komşularım ve arkadaşlarım, bütün bunlar olup biterken bize niye söylemedin, diye sorsalardı onları suçlayamazdım. Science ve Nature dergilerinde yayınlanan makaleler, en azından, bu işi yürüten insanların endişelerini dile getirmek gibi bir sorumlulukları olduğunu belirtmek açısından önemliydi.

Bu makaleler ile başlayan ve Nisan ayında yayınlanan CRISPR-Cas9 teknolojisinin canlı olmayan insan embriyolarında uygulandığı bir çalışma ile alevlenen tartışma, başka toplantılar düzenlenmesine ön ayak oldu. Bu toplantıların en önemlilerinden biri Aralık ayının başında Washington DC’de gerçekleşen Çin, Amerika ve İngiltere’den bilim akademilerinin ortaklaşa düzenlediği, insanlarda gen düzenlemesi hakkındaki toplantıydı.

Bilim insanları, günümüzde bilimin uluslararası işbirliğinden çok etkilendiğini dikkate alırlarsa, küresel bilim kurumlarını en azından belli bir oranda oto sansür uygulanması konusunda yönlendirebilirler. Bir teknolojinin ortaya çıkmasında rol alan insanların bu teknolojinin kullanımı hakkındaki tartışmalara aktif olarak dahil olmaları konusunda cesaretlendirilmeleriyle bilime güvenin oluşturulmasına ulaşılabileceğini düşünüyorum. Bu, özellikle bilimin küresel bir şekilde yürütüldüğü, malzemelerin merkezi tedarikçiler yoluyla dağıtıldığı ve yayımlanan bilgilere çok daha kolay ulaşılabildiği dünyamızda çok önemli.

Genom mühendisliğinin insan hayatına ve biyolojik sistemleri anlamamıza sunabileceği olumlu katkıları düşündükçe heyecanlanıyorum. Meslektaşlarım bana CRISPR-Cas9 kullanarak farklı organizmalarda yaptıkları çalışmalar ile ilgili e-posta göndermeye devam ediyor. Bu çalışmalar arasında böceğe karşı dirençli marul, patojen özelliği azaltılmış mantar türlerinin geliştirilmesi ya da her türlü musküler distrofi, kistik fibroz, orak hücreli anemi gibi hastalıkları ortadan kaldırabilecek her çeşit insan hücresi modifikasyonlarını içeren araştırmalar var.

Aynı zamanda günümüz bilim insanlarının, çalışmalarının sosyal, etik ve ekolojik sonuçlarını nasıl şekillendirebilecekleri üzerine düşünmeye daha iyi bir şekilde hazırlanmaları gerektiğini düşünüyorum. Biyoloji öğrencilerine bilim camiası dışındaki insanlarla bilimi tartışmak üzere bir eğitim sağlamak, ki bana okulda ders olarak verilmemişti, dönüştürücü olabilir. En azından böyle bir eğitim, geleceğin araştırmacılarının benzer görevler için kendilerini hazır hissetmelerine yarar. Çok hızlı ilerleyen bir çalışmanın amacını becerikli bir şekilde açıklayabilmek, muhabirlerin yazma dürtülerini ayarlayabilmek ve haberlerde yayınlanacak olan bilginin doğru olmasını sağlayabilmek, her araştırmacının hayatının beklenmedik bir noktasında çok değerli olabilir.

Alıntı Yap
Okundu Olarak İşaretle
11
Paylaş
Sonra Oku
Notlarım
Yazdır / PDF Olarak Kaydet
Bize Ulaş
Yukarı Zıpla

İçeriklerimizin bilimsel gerçekleri doğru bir şekilde yansıtması için en üst düzey çabayı gösteriyoruz. Gözünüze doğru gelmeyen bir şey varsa, mümkünse güvenilir kaynaklarınızla birlikte bize ulaşın!

Bu içeriğimizle ilgili bir sorunuz mu var? Buraya tıklayarak sorabilirsiniz.

İçerikle İlgili Sorular
Soru & Cevap Platformuna Git
Bu İçerik Size Ne Hissettirdi?
  • Tebrikler! 7
  • Bilim Budur! 5
  • Merak Uyandırıcı! 3
  • Muhteşem! 2
  • İnanılmaz 2
  • Mmm... Çok sapyoseksüel! 1
  • Umut Verici! 1
  • Güldürdü 0
  • Üzücü! 0
  • Grrr... *@$# 0
  • İğrenç! 0
  • Korkutucu! 0
Kaynaklar ve İleri Okuma
  1. Çeviri Kaynağı: Nature | Arşiv Bağlantısı
Tüm Reklamları Kapat

Evrim Ağacı'na her ay sadece 1 kahve ısmarlayarak destek olmak ister misiniz?

Şu iki siteden birini kullanarak şimdi destek olabilirsiniz:

kreosus.com/evrimagaci | patreon.com/evrimagaci

Çıktı Bilgisi: Bu sayfa, Evrim Ağacı yazdırma aracı kullanılarak 08/12/2022 09:19:16 tarihinde oluşturulmuştur. Evrim Ağacı'ndaki içeriklerin tamamı, birden fazla editör tarafından, durmaksızın elden geçirilmekte, güncellenmekte ve geliştirilmektedir. Dolayısıyla bu çıktının alındığı tarihten sonra yapılan güncellemeleri görmek ve bu içeriğin en güncel halini okumak için lütfen şu adrese gidiniz: https://evrimagaci.org/s/4202

İçerik Kullanım İzinleri: Evrim Ağacı'ndaki yazılı içerikler orijinallerine hiçbir şekilde dokunulmadığı müddetçe izin alınmaksızın paylaşılabilir, kopyalanabilir, yapıştırılabilir, çoğaltılabilir, basılabilir, dağıtılabilir, yayılabilir, alıntılanabilir. Ancak bu içeriklerin hiçbiri izin alınmaksızın değiştirilemez ve değiştirilmiş halleri Evrim Ağacı'na aitmiş gibi sunulamaz. Benzer şekilde, içeriklerin hiçbiri, söz konusu içeriğin açıkça belirtilmiş yazarlarından ve Evrim Ağacı'ndan başkasına aitmiş gibi sunulamaz. Bu sayfa izin alınmaksızın düzenlenemez, Evrim Ağacı logosu, yazar/editör bilgileri ve içeriğin diğer kısımları izin alınmaksızın değiştirilemez veya kaldırılamaz.

Tüm Reklamları Kapat
Size Özel (Beta)
İçerikler
Sosyal
Doğa Yasası
Sosyal
Müzik
Sahte
Cinsiyet
Yanlış
Biyokimya
Wuhan Koronavirüsü
Astronomi
Evrimsel Biyoloji
Çeşitlilik
Manyetik
Su Ayısı
Karanlık Madde
Obezite
Kimya Tarihi
Lgbt
Tedavi
Avcı
Göğüs Hastalığı
Doğru
Savunma
Önlem
Nasa
Atmosfer
Aklımdan Geçen
Komünite Seç
Aklımdan Geçen
Fark Ettim ki...
Bugün Öğrendim ki...
İşe Yarar İpucu
Bilim Haberleri
Hikaye Fikri
Video Konu Önerisi
Başlık
Kafana takılan neler var?
Bağlantı
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu komünite, aklınızdan geçen düşünceleri Evrim Ağacı ailesiyle paylaşabilmeniz içindir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Bilim kimliğinizi önceleyin.
Evrim Ağacı bir bilim platformudur. Dolayısıyla aklınızdan geçen her şeyden ziyade, bilim veya yaşamla ilgili olabilecek düşüncelerinizle ilgileniyoruz.
2
Propaganda ve baskı amaçlı kullanmayın.
Herkesin aklından her şey geçebilir; fakat bu platformun amacı, insanların belli ideolojiler için propaganda yapmaları veya başkaları üzerinde baskı kurma amacıyla geliştirilmemiştir. Paylaştığınız fikirlerin değer kattığından emin olun.
3
Gerilim yaratmayın.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
4
Değer katın; hassas konulardan ve öznel yoruma açık alanlardan uzak durun.
Bu komünitenin amacı okurlara hayatla ilgili keyifli farkındalıklar yaşatabilmektir. Din, politika, spor, aktüel konular gibi anlık tepkilere neden olabilecek konulardaki tespitlerden kaçının. Ayrıca aklınızdan geçenlerin Türkiye’deki bilim komünitesine değer katması beklenmektedir.
5
Cevap hakkı doğurmayın.
Bu platformda cevap veya yorum sistemi bulunmamaktadır. Dolayısıyla aklınızdan geçenlerin, tespit edilebilir kişilere cevap hakkı doğurmadığından emin olun.
Gönder
Ekle
Soru Sor
Daha Fazla İçerik Göster
Evrim Ağacı'na Destek Ol
Evrim Ağacı'nın %100 okur destekli bir bilim platformu olduğunu biliyor muydunuz? Evrim Ağacı'nın maddi destekçileri arasına katılarak Türkiye'de bilimin yayılmasına güç katmak için hemen buraya tıklayın.
Popüler Yazılar
30 gün
90 gün
1 yıl
EA Akademi
Evrim Ağacı Akademi (ya da kısaca EA Akademi), 2010 yılından beri ürettiğimiz makalelerden oluşan ve kendi kendinizi bilimin çeşitli dallarında eğitebileceğiniz bir çevirim içi eğitim girişimi! Evrim Ağacı Akademi'yi buraya tıklayarak görebilirsiniz. Daha fazla bilgi için buraya tıklayın.
Etkinlik & İlan
Bilim ile ilgili bir etkinlik mi düzenliyorsunuz? Yoksa bilim insanlarını veya bilimseverleri ilgilendiren bir iş, staj, çalıştay, makale çağrısı vb. bir duyurunuz mu var? Etkinlik & İlan Platformumuzda paylaşın, milyonlarca bilimsevere ulaşsın.
Podcast
Evrim Ağacı'nın birçok içeriğinin profesyonel ses sanatçıları tarafından seslendirildiğini biliyor muydunuz? Bunların hepsini Podcast Platformumuzda dinleyebilirsiniz. Ayrıca Spotify, iTunes, Google Podcast ve YouTube bağlantılarını da bir arada bulabilirsiniz.
Yazı Geçmişi
Okuma Geçmişi
Notlarım
İlerleme Durumunu Güncelle
Okudum
Sonra Oku
Not Ekle
Kaldığım Yeri İşaretle
Göz Attım

Evrim Ağacı tarafından otomatik olarak takip edilen işlemleri istediğin zaman durdurabilirsin.
[Site ayalarına git...]

Filtrele
Listele
Bu yazıdaki hareketlerin
Devamını Göster
Filtrele
Listele
Tüm Okuma Geçmişin
Devamını Göster
0/10000
Alıntı Yap
Evrim Ağacı Formatı
APA7
MLA9
Chicago
J. Doudna, et al. Gen Değiştirme Devrimi: CRISPR Teknolojisiyle Geçen Baş Döndürücü 1 Yılım. (17 Şubat 2016). Alındığı Tarih: 8 Aralık 2022. Alındığı Yer: https://evrimagaci.org/s/4202
Doudna, J., Seferoğlu, B., Bakırcı, Ç. M. (2016, February 17). Gen Değiştirme Devrimi: CRISPR Teknolojisiyle Geçen Baş Döndürücü 1 Yılım. Evrim Ağacı. Retrieved December 08, 2022. from https://evrimagaci.org/s/4202
J. Doudna, et al. “Gen Değiştirme Devrimi: CRISPR Teknolojisiyle Geçen Baş Döndürücü 1 Yılım.” Edited by Çağrı Mert Bakırcı. Translated by Bengisu Seferoğlu, Evrim Ağacı, 17 Feb. 2016, https://evrimagaci.org/s/4202.
Doudna, Jennifer. Seferoğlu, Bengisu. Bakırcı, Çağrı Mert. “Gen Değiştirme Devrimi: CRISPR Teknolojisiyle Geçen Baş Döndürücü 1 Yılım.” Edited by Çağrı Mert Bakırcı. Translated by Bengisu Seferoğlu. Evrim Ağacı, February 17, 2016. https://evrimagaci.org/s/4202.

Göster

Şifremi unuttum Üyelik Aktivasyonu

Göster

Şifrenizi mi unuttunuz? Lütfen e-posta adresinizi giriniz. E-posta adresinize şifrenizi sıfırlamak için bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Eğer aktivasyon kodunu almadıysanız lütfen e-posta adresinizi giriniz. Üyeliğinizi aktive etmek için e-posta adresinize bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Close
Geri Bildirim Gönder
Paylaş
Reklamsız Deneyim

Evrim Ağacı'ndaki reklamları, bütçenize uygun bir şekilde, kendi seçtiğiniz bir süre boyunca kapatabilirsiniz. Tek yapmanız gereken, kaç ay boyunca kapatmak istediğinizi aşağıdaki kutuya girip tek seferlik ödemenizi tamamlamak:

10₺/ay
x
ay
= 30
3 Aylık Reklamsız Deneyimi Başlat
Evrim Ağacı'nda ücretsiz üyelik oluşturan ve sitemizi üye girişi yaparak kullanan kullanıcılarımızdaki reklamların %50 daha az olduğunu, Kreosus/Patreon/YouTube destekçilerimizinse sitemizi tamamen reklamsız kullanabildiğini biliyor muydunuz? Size uygun seçeneği aşağıdan seçebilirsiniz:
Evrim Ağacı Destekçilerine Katıl
Zaten Kreosus/Patreon/Youtube Destekçisiyim
Reklamsız Deneyim
Kreosus

Kreosus'ta her 10₺'lik destek, 1 aylık reklamsız deneyime karşılık geliyor. Bu sayede, tek seferlik destekçilerimiz de, aylık destekçilerimiz de toplam destekleriyle doğru orantılı bir süre boyunca reklamsız deneyim elde edebiliyorlar.

Kreosus destekçilerimizin reklamsız deneyimi, destek olmaya başladıkları anda devreye girmektedir ve ek bir işleme gerek yoktur.

Patreon

Patreon destekçilerimiz, destek miktarından bağımsız olarak, Evrim Ağacı'na destek oldukları süre boyunca reklamsız deneyime erişmeyi sürdürebiliyorlar.

Patreon destekçilerimizin Patreon ile ilişkili e-posta hesapları, Evrim Ağacı'ndaki üyelik e-postaları ile birebir aynı olmalıdır. Patreon destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi 24 saat alabilmektedir.

YouTube

YouTube destekçilerimizin hepsi otomatik olarak reklamsız deneyime şimdilik erişemiyorlar ve şu anda, YouTube üzerinden her destek seviyesine reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. YouTube Destek Sistemi üzerinde sunulan farklı seviyelerin açıklamalarını okuyarak, hangi ayrıcalıklara erişebileceğinizi öğrenebilirsiniz.

Eğer seçtiğiniz seviye reklamsız deneyim ayrıcalığı sunuyorsa, destek olduktan sonra YouTube tarafından gösterilecek olan bağlantıdaki formu doldurarak reklamsız deneyime erişebilirsiniz. YouTube destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi, formu doldurduktan sonra 24 saat alabilmektedir.

Diğer Platformlar

Bu 3 platform haricinde destek olan destekçilerimize ne yazık ki reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. Destekleriniz sayesinde sistemlerimizi geliştirmeyi sürdürüyoruz ve umuyoruz bu ayrıcalıkları zamanla genişletebileceğiz.

Giriş yapmayı unutmayın!

Reklamsız deneyim için, maddi desteğiniz ile ilişkilendirilmiş olan Evrim Ağacı hesabınıza yapmanız gerekmektedir. Giriş yapmadığınız takdirde reklamları görmeye devam edeceksinizdir.

Destek Ol

Devamını Oku
Evrim Ağacı Uygulamasını
İndir
Chromium Tabanlı Mobil Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
İlk birkaç girişinizde zaten tarayıcınız size uygulamamızı indirmeyi önerecek. Önerideki tuşa tıklayarak uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu öneriyi, yukarıdaki videoda görebilirsiniz. Eğer bu öneri artık gözükmüyorsa, Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Chromium Tabanlı Masaüstü Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
Yeni uygulamamızı kurmak için tarayıcı çubuğundaki kurulum tuşuna tıklayın. "Yükle" (Install) tuşuna basarak kurulumu tamamlayın. Dilerseniz, Evrim Ağacı İleri Web Uygulaması'nı görev çubuğunuza sabitleyin. Uygulama logosuna sağ tıklayıp, "Görev Çubuğuna Sabitle" seçeneğine tıklayabilirsiniz. Eğer bu seçenek gözükmüyorsa, tarayıcının Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Safari Mobil Uygulama
Sırasıyla Paylaş -> Ana Ekrana Ekle -> Ekle tuşlarına basarak yeni mobil uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu basamakları görmek için yukarıdaki videoyu izleyebilirsiniz.

Daha fazla bilgi almak için tıklayın

Önizleme
Görseli Kaydet
Sıfırla
Vazgeç
Ara
Raporla

Raporlama sisteminin amacı, platformu uygunsuz biçimde kullananların önüne geçmektir. Lütfen bir içeriği, sadece düşük kaliteli olduğunu veya soruya cevap olmadığını düşündüğünüz raporlamayınız; bu raporlar kabul edilmeyecektir. Bunun yerine daha kaliteli cevapları kendiniz girmeye çalışın veya diğer kullanıcıları oylama, teşekkür ve en iyi cevap araçları ile daha kaliteli cevaplara teşvik edin. Kalitesiz bulduğunuz içerikleri eleyebileceğiniz, kalitelileri daha ön plana çıkarabileceğiniz yeni araçlar geliştirmekteyiz.

Soru Sor
Aşağıdaki "Soru" kutusunu sadece soru sormak için kullanınız. Bu kutuya soru formatında olmayan hiçbir cümle girmeyiniz. Sorunuzla ilgili ek bilgiler vermek isterseniz, "Açıklama" kısmına girebilirsiniz. Soru kısmının soru cümlesi haricindeki kullanımları sorunuzun silinmesine ve UP kaybetmenize neden olabilir.
Görsel Ekle
Kurallar
Platform Kuralları
Bu platform, aklınıza takılan soruları sorabilmeniz ve diğerlerinin sorularını yanıtlayabilmeniz içindir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu platformun ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Gerçekten soru sorun, imâdan ve yüklü sorulardan kaçının.
Sorularınızın amacı nesnel olarak gerçeği öğrenmek veya fikir almak olmalıdır. Şahsi kanaatinizle ilgili mesaj vermek için kullanmayın; yüklü soru sormayın.
2
Bilim kimliğinizi kullanın.
Evrim Ağacı bir bilim platformudur. Dolayısıyla sorular ve cevaplar, bilimsel perspektifi yansıtmalıdır. Geçerli bilimsel kaynaklarla doğrulanamayan bilgiler veya reklamlar silinebilir.
3
Düzgün ve insanca iletişim kurun.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
4
Sahtebilimi desteklemek yasaktır.
Sahtebilim kategorisi altında konuyla ilgili sorular sorabilirsiniz; ancak bilimsel geçerliliği bulunmayan sahtebilim konularını destekleyen sorular veya cevaplar paylaşmayın.
5
Türkçeyi düzgün kullanın.
Şair olmanızı beklemiyoruz; ancak yazdığınız içeriğin anlaşılır olması ve temel düzeyde yazım ve dil bilgisi kurallarına uyması gerekmektedir.
Soru Ara
Aradığınız soruyu bulamadıysanız buraya tıklayarak sorabilirsiniz.
Alıntı Ekle
Eser Ekle
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu komünite, fark edildiğinde ufku genişleten tespitler içindir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Formu olabildiğince eksiksiz doldurun.
Girdiğiniz sözün/alıntının kaynağı ne kadar açıksa o kadar iyi. Açıklama kısmına kitabın sayfa sayısını veya filmin saat/dakika/saniye bilgisini girebilirsiniz.
2
Anonimden kaçının.
Bazı sözler/alıntılar anonim olabilir. Fakat sözün anonimliğini doğrulamaksızın, bilmediğiniz her söze/alıntıya anonim yazmayın. Bu tür girdiler silinebilir.
3
Kaynağı araştırın ve sorgulayın.
Sayısız söz/alıntı, gerçekte o sözü hiçbir zaman söylememiş/yazmamış kişilere, hatalı bir şekilde atfediliyor. Paylaşımınızın site geneline yayılabilmesi için kaliteli kaynaklar kullanın ve kaynaklarınızı sorgulayın.
4
Ofansif ve entelektüel düşünceden uzak sözler yasaktır.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
5
Sözlerinizi tırnak (") içine almayın.
Sistemimiz formatı otomatik olarak ayarlayacaktır.
Gönder
Tavsiye Et
Aşağıdaki kutuya, [ESER ADI] isimli [KİTABI/FİLMİ] neden tavsiye ettiğini girebilirsin. Ne kadar detaylı ve kapsamlı bir analiz yaparsan, bu eseri [OKUMAK/İZLEMEK] isteyenleri o kadar doğru ve fazla bilgilendirmiş olacaksın. Tavsiyenin sadece negatif içerikte olamayacağını, eğer bu sistemi kullanıyorsan tavsiye ettiğin içeriğin pozitif taraflarından bahsetmek zorunda olduğunu lütfen unutma. Yapıcı eleştiri hakkında daha fazla bilgi almak için burayı okuyabilirsin.
Kurallar
Platform Kuralları
Bu platform; okuduğunuz kitaplara, izlediğiniz filmlere/belgesellere veya takip ettiğiniz YouTube kanallarına yönelik tavsiylerinizi ve/veya yapıcı eleştirel fikirlerinizi girebilmeniz içindir. Tavsiye etmek istediğiniz eseri bulamazsanız, buradan yeni bir kayıt oluşturabilirsiniz. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu platformun ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Önceliğimiz pozitif tavsiyelerdir.
Bu platformu, beğenmediğiniz eserleri yermek için değil, beğendiğiniz eserleri başkalarına tanıtmak için kullanmaya öncelik veriniz. Sadece negatif girdileri olduğu tespit edilenler platformdan geçici veya kalıcı olarak engellenebilirler.
2
Tavsiyenizin içeriği sadece negatif olamaz.
Tavsiye yazdığınız eserleri olabildiğince objektif bir gözlükle anlatmanız beklenmektedir. Dolayısıyla bir eseri beğenmediyseniz bile, tavsiyenizde eserin pozitif taraflarından da bahsetmeniz gerekmektedir.
3
Negatif eleştiriler yapıcı olmak zorundadır.
Eğer tavsiyenizin ana tonu negatif olacaksa, tüm eleştirileriniz yapıcı nitelikte olmak zorundadır. Yapıcı eleştiri kurallarını buradan öğrenebilirsiniz. Yapıcı bir tarafı olmayan veya tamamen yıkıcı içerikte olan eleştiriler silinebilir ve yazarlar geçici veya kalıcı olarak engellenebilirler.
4
Düzgün ve insanca iletişim kurun.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
5
Türkçeyi düzgün kullanın.
Şair olmanızı beklemiyoruz; ancak yazdığınız içeriğin anlaşılır olması ve temel düzeyde yazım ve dil bilgisi kurallarına uyması gerekmektedir.
Eser Ara
Aradığınız eseri bulamadıysanız buraya tıklayarak ekleyebilirsiniz.
Tür Ekle
Üst Takson Seç
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu platform, yaşamış ve yaşayan bütün türleri filogenetik olarak sınıflandırdığımız ve tanıttığımız Yaşam Ağacı projemize, henüz girilmemiş taksonları girebilmeniz için geliştirdiğimiz bir platformdur. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Takson adlarını doğru yazdığınızdan emin olun.
Taksonların sadece ilk harfleri büyük yazılmalıdır. Latince tür adlarında, cins adının ilk harfi büyük, diğer bütün harfler küçük olmalıdır (Örn: Canis lupus domesticus). Türkçe adlarda da sadece ilk harf büyük yazılmalıdır (Örn: Evcil köpek).
2
Taksonlar arası bağlantıları doğru girin.
Girdiğiniz taksonun üst taksonunu girmeniz zorunludur. Eğer üst takson yoksa, mümkün olduğunca öncelikle üst taksonları girmeye çalışın; sonrasında daha alt taksonları girin.
3
Birden fazla kaynaktan kontrol edin.
Mümkün olduğunca ezbere iş yapmayın, girdiğiniz taksonların isimlerinin birden fazla kaynaktan kontrol edin. Alternatif (sinonim) takson adlarını girmeyi unutmayın.
4
Tekrara düşmeyin.
Aynı taksonu birden fazla defa girmediğinizden emin olun. Otomatik tamamlama sistemimiz size bu konuda yardımcı olacaktır.
5
Mümkünse, takson tanıtım yazısı (Taksonomi yazısı) girin.
Bu araç sadece taksonları sisteme girmek için geliştirilmiştir. Dolayısıyla taksonlara ait minimal bilgiye yer vermektedir. Evrim Ağacı olarak amacımız, taksonlara dair detaylı girdilerle bu projeyi zenginleştirmektir. Girdiğiniz türü daha kapsamlı tanıtmak için Taksonomi yazısı girin.
Gönder
Tür Gözlemi Ekle
Tür Seç
Fotoğraf Ekle
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu platform, bizzat gözlediğiniz türlerin fotoğraflarını paylaşabilmeniz için geliştirilmiştir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Net ve anlaşılır görseller yükleyin.
Her zaman bir türü kusursuz netlikte fotoğraflamanız mümkün olmayabilir; ancak buraya yüklediğiniz fotoğraflardaki türlerin özellikle de vücut deseni gibi özelliklerinin rahatlıkla ayırt edilecek kadar net olması gerekmektedir.
2
Özgün olun, telif ihlali yapmayın.
Yüklediğiniz fotoğrafların telif hakları size ait olmalıdır. Başkası tarafından çekilen fotoğrafları yükleyemezsiniz. Wikimedia gibi açık kaynak organizasyonlarda yayınlanan telifsiz fotoğrafları yükleyebilirsiniz.
3
Paylaştığınız fotoğrafların telif hakkını isteyemezsiniz.
Yüklediğiniz fotoğraflar tamamen halka açık bir şekilde, sınırsız ve süresiz kullanım izniyle paylaşılacaktır. Bu fotoğraflar nedeniyle Evrim Ağacı’ndan telif veya ödeme talep etmeniz mümkün olmayacaktır. Kendi fotoğraflarınızı başka yerlerde istediğiniz gibi kullanabilirsiniz.
4
Etik kurallarına uyun.
Yüklediğiniz fotoğrafların uygunsuz olmadığından ve başkalarının haklarını ihlâl etmediğinden emin olun.
5
Takson teşhisini doğru yapın.
Yaptığınız gözlemler, spesifik taksonlarla ilişkilendirilmektedir. Takson teşhisini doğru yapmanız beklenmektedir. Taksonu bilemediğinizde, olabildiğince genel bir taksonla ilişkilendirin; örneğin türü bilmiyorsanız cins ile, cinsi bilmiyorsanız aile ile, aileyi bilmiyorsanız takım ile, vs.
Gönder
Tür Ara
Aradığınız türü bulamadıysanız buraya tıklayarak ekleyebilirsiniz.