Bu Reklamı Kapat
Bu Reklamı Kapat

Geliştirilmekte Olan SARS-CoV-2 Aşı Türleri Neler, Hangi Aşı Hangi Aşamada, Zamana Karşı Yürütülen Bu İnanılmaz Aşı Yarışı Nasıl Değerlendirilmeli?

Şu ana kadar ulaşılan veriler, etkili ve güvenli aşıların yıllar yerine aylar içinde elde edilebileceğini gösteriyor!

Geliştirilmekte Olan SARS-CoV-2 Aşı Türleri Neler, Hangi Aşı Hangi Aşamada, Zamana Karşı Yürütülen Bu İnanılmaz Aşı Yarışı Nasıl Değerlendirilmeli? Pinterest
Clinical Trials Covid-19
12 dakika
4,444
  • Sentetik Biyoloji
  • Epidemiyoloji

Bu yazının hazırlandığı zaman itibariyle birkaç farklı platforma dayalı, 180'den fazla aşı adayı geliştirilme aşamasındadır. Dünya Sağlık Örgütü (DSÖ veya WHO), geliştirilmekte olan aşıların çoğunu içeren çevrimiçi bir liste tutmaktadır.

Platformlar; inaktive (etkisizleştirilmiş) veya canlı virüs aşıları, son zamanlarda lisanslı aşılarla sonuçlanan platformlar (rekombinant proteinler, vektörlü aşılar) ve lisanslı bir aşı için hiç kullanılmamış platformlar (RNA ve DNA aşıları) gibi "geleneksel" kategorilere ayrılabilir.

Bu Reklamı Kapat

Farklı Aşı Türleri ve Güncel Durumları

İnaktif Aşılar

İnaktive aşılar, SARS-CoV-2'nin hücre kültüründe, genellikle kimyasal inaktivasyonun ardından Vero hücrelerinde (Afrika yeşil maymununun böbrek epitel hücresinde) yetiştirilmesi ile üretilir.

Nispeten kolay üretilebilirler, ancak verimleri hücre kültüründeki virüsün üretkenliği ve üretim tesislerinin biyogüvenlik seviyesi-3 (BSL3) gereklilikleri ile sınırlı olabilir. Çin'deki Sinovac Biotech Ltd. tarafından geliştirilen CoronaVac (başlangıçta PiCoVacc olarak adlandırıldı ) ve yine Çin'de ve Hindistan'da Bharat Biotech ve Kazakistan'daki Biyolojik Güvenlik Sorunları Araştırma Enstitüsü tarafından geliştirilen birkaç aday aşı, bu tür aşılara örnek verilebilir.

Bu Reklamı Kapat

Bu aşılar genellikle kas içine zerk edilir (uygulanır) ve Alüminyum Sülfat veya diğer adjuvanlar (güçlendirici) ile güçlendirilebilir. Adjuvanlar, “kendileri immünojen olmayan ve antikor oluşturmayan ancak verildikleri antijenin immünojenitesini artıran, güçlendiren maddelerdir.”

Virüsün tamamı bağışıklık sistemine sunulduğundan, bağışıklık tepkilerinin sadece Spike (S) proteinini değil aynı zamanda matriksi, zarfı ve nükleoproteini de hedeflemesi muhtemeldir.

Çin'deki Faz III'te olan üç aşı adayı ve Hindistan, Kazakistan ve Çin'deki Faz I/II’de olan inaktive aşı adayları ile klinik denemelere geçilmiştir.

Evrim Ağacı'ndan Mesaj

Canlı Zayıflatılmış (Atenüe) Aşılar

Canlı zayıflatılmış aşılar; sınırlı bir seviyede çoğalan, hiçbir hastalığa neden olmayan ancak doğal enfeksiyonun indüklediği bağışıklık yanıtına benzer bağışıklık tepkileri uyandıran genetik olarak zayıflatılmış virüs versiyonlarının oluşturulmasıyla üretilir.

Zayıflatma, virüsü olumsuz koşullara adapte ederek (örneğin: düşük sıcaklıkta büyüme, insana ait olmayan hücrelerde büyüme) veya rasyonel olarak değiştirerek (örneğin, kodon de-optimizasyonu veya doğuştan gelen/innate bağışıklık tanımasına karşı koymaktan sorumlu genleri silerek) başarılabilir.

Bu aşıların önemli bir avantajı, intranazal (burun içine) yoldan verilebilmeleri ve virüsün ana giriş portalı (giriş yeri) olan üst solunum yolunu koruyabilen mukozal immün tepkileri indükleyebilmeleridir.

Ek olarak aşı virüsü, aşı olan kişide kopyalandığından bağışıklık tepkisi muhtemelen hem yapısal hem de yapısal olmayan genleri antikorlar ve hücresel bağışıklık tepkileri ile hedefleyecektir.

Elbette, güvenlik endişeleri ve geleneksel şekilde yapıldığında zaman alıcı olan ve ters genetik kullanıldığında teknik olarak zorlayıcı olan virüsü değiştirme ihtiyacı dahil olmak üzere bu aşıların dezavantajları da vardır.

Bu Reklamı Kapat

Şu an, Codagenix ve Hindistan Serum Enstitüsü arasındaki işbirliğinde kodon de-optimizasyonu (protein ifadesinin başarısına katkıda bulunan kritik faktörlerden biri) ile zayıflatılan bir aşı da dahil olmak üzere yalnızca üç canlı zayıflatılmış aşı adayı, klinik öncesi geliştirme aşamasındadır.

Rekombinant Protein Aşıları

Rekombinant aşılar mikroorganizmanın tamamı yerine küçük bir parçasını içeren aşılardır. Rekombinant protein aşıları; rekombinant Spike proteini bazlı aşılar, rekombinant RBD aşıları ve virüs benzeri partikül (VLP) aşılarına ayrılabilir. Bu rekombinant proteinler; böcek hücreleri, memeli hücreleri, maya ve bitkiler dahil olmak üzere farklı ifade sistemlerinde ifade edilebilir. RBD bazlı aşılar da Escherichia coli (E. coli/Koli Basili) bünyesinde ifade edilebilir.

Birçok rekombinant protein aşısı şu anda klinik öncesi geliştirme aşamasındadır ve birkaç S (Spike) ve RBD aşısı klinik deneylere girmiştir. Bunlardan Novavax NHP (Naturel Health Products), Faz I verilerini raporlamıştır. Medicago tarafından üretilen bir VLP aşısı da klinik deneylere girmiştir. İnaktive aşılara benzer şekilde, bu adaylar tipik olarak enjekte edilir ve sağlam mukozal bağışıklık ile sonuçlanması beklenmez.

DNA Aşıları

DNA aşıları, büyük ölçüde bakterilerde üretilebilen plazmid DNA'ya dayanmaktadır. Tipik olarak bu plazmidler, memeli ekspresyon promotorlarını ve aktarım yoluyla aşılananlarda eksprese edilen S genini içerir.

Bu Reklamı Kapat

Bu teknolojilerin büyük avantajı, plazmid DNA'nın yüksek stabilitesinin yanı sıra E. coli'de büyük ölçekli üretim olasılığıdır. Bununla birlikte, DNA aşıları genellikle düşük immünojenisite (bağışıklık sağlayıcılık) gösterir ve bunları verimli hale getirmek için dağıtım cihazları aracılığıyla aktarılmaları gerekir.

Elektroporatörler (Gen aktarımı tabancası) gibi bu tür aktarım cihazlarına olan ihtiyaç, kullanımlarını sınırlar. Dört farklı DNA aşısı şu anda Faz I / II klinik denemelerindedir.

RNA Aşıları

Son olarak, RNA aşıları nispeten yeni bir gelişmedir. DNA aşılarına benzer şekilde, antijenin kendisi yerine antijen için gerekli genetik bilgi aktarılır. Antijen daha sonra aşılanan kişinin hücrelerinde ifade edilir.

İki teknoloji mevcuttur: Ya mRNA (modifikasyonlu) ya da kendi kendini kopyalayan bir RNA kullanılır. RNA aşıları son yıllarda büyük umut vaat etmektedir ve birçoğu geliştirme aşamasındadır.

Bu Reklamı Kapat

Agora Bilim Pazarı
The Little Black Fish (Samed Behrengi)

The Little Black Fish was widely considered to be a political allegory, and was banned in pre-revolutionary Iran (prior to the 1979 revolution).

The story is told through the voice of an old fish speaking to her 12,000 children and grandchildren. She describes the journey of a small black fish who leaves the safety of the local stream to venture into the world.

The path of the little fish leads down a waterfall and along the length of the river to the sea. Along the way, the fish meets several interesting characters, including a helpful lizard and the dreaded pelican.

With both wisdom and courage, the fish travels far and the tale eventually ends with the Little Black Fish setting a lasting example for others.

Warning: Unlike most of the books in our store, this book is in English.
Uyarı: Agora Bilim Pazarı’ndaki diğer birçok kitabın aksine, bu kitap İngilizcedir.

Devamını Göster
₺25.00
The Little Black Fish (Samed Behrengi)

Bir dizi aşı adayının umut verici klinik öncesi sonuçları yayınlandı. Pfizer ve Moderna sahip oldukları faz III denemelerindeki aşılar ile şu an öncü durumda. Yine Curevac ve Arcturus Faz I/II denemelerindeler ve İmparatorluk Koleji ve Çin Kurtuluş Ordusu'ndan bir aday Faz I denemesindedir.

Teknolojinin avantajları, aşının tamamen in vitro (laboratuvar ortamında, yapay olarak) olarak üretilebilmesidir. Bununla birlikte, teknoloji yenidir ve büyük ölçekli üretim ile uzun vadeli depolama stabilitesi açısından hangi sorunlarla karşılaşılacağı belirsizdir (donmuş depolama gereklidir). Ek olarak, bu DNA aşı adayları güçlü mukozal bağışıklığı indükleme (tetikleme) olasılığı düşük olan enjekte edilen aşılardır.

Faz I/II Klinik Araştırmalarından Elde Edilen Sonuçlar

Zamana karşı yürütülen bu inanılmaz yarışta, 35 aşı şimdiye kadar klinik denemelere girdi ve 9'u şu anda Faz III denemelerinde bulunuyor.

Moderna / VRC aşısı ile ilk Faz I denemesi, SARS-CoV-2'nin ilk kez bildirilmesinden ancak 3 ay sonra Mart 2020'de başlayabildi. Burada bu bulgular, nötralize edici antikor yanıtları, mevcut olduğunda T hücre yanıtları ve güvenlik verileri üzerine odaklanarak tartışılacak.

Yine, nötralize edici antikor titreleri karşılaştırılırken, nötralize edici antikorları ölçmek için tahlillerin büyük ölçüde değiştiğine ve karşılaştırmaların bir tuz tanesi ile yapılması gerektiğine işaret etmek önemlidir.

SİNOVAC BİOTECH-CoronaVac

Sinovac Biotech, çok yakın zamanda, inaktive aşısı CoronaVac (NHP sonuçlarını açıklayan yazıda PiCoVacc adı kullanılmıştır) ile 18-59 yaş arası 600 sağlıklı yetişkinde gerçekleştirdiği randomize, çift kör plasebo kontrollü bir Faz II çalışmasının sonuçlarını (NCT04352608) bildirdi.

2 haftalık veya 4 haftalık prime-boost rejiminde alüminyum hidroksit ile adjuvanlanmış 3 ug veya 6 ug olmak üzere iki doz kullandılar. PBS, bir plasebo kontrolü olarak kullanıldı. İmmünojenisite okumaları arasında RBD enzim bağlantılı immünosorbent deneyleri (ELISA'lar) ve otantik SARS-CoV-2 ile nötralizasyon deneyleri (sitopatik etki (CPE) tabanlı) yer aldı.

Aşının güvenlik profili mükemmeldi ve her iki doz da plasebo ile karşılaştırılabildi. 3. Derece yan etkisi bildirilmemiştir. Genel olarak, bireylerin % 90'ından fazlası serokonversiyon (Enfeksiyon geçirildiğinin veya başarılı bir aşılamanın göstergesi olarak kanda özgül antikorların görülmesi) göstermiştir. Titreler yaşa göre sınıflandırılmıştır. 18-39 yaş aralığındakiler, yaşlı bireylere göre açıkça daha yüksek antikor tepkilerine sahipti, bu da yaşlılar için daha yüksek dozların veya farklı adjuvanların gerekli olabileceğini düşündürüyordu.

Bu aşı adayı şu anda yetişkinler ve yaşlılarda Faz III klinik deneylerinde değerlendirilmektedir (NCT04456595).

CanSino-AdV5 Tabanlı Aşı

CanSino, modifiye edilmemiş Spike proteinini eksprese eden, replike olmayan AdV5 bazlı bir aşı geliştirmektedir. Bu aday için şu anda halka açık hiçbir NHP verisi bulunmamaktadır. Bununla birlikte CanSino; randomize, çift kör, plasebo kontrollü bir Faz II denemesinin (NCT04341389) ardından Faz I klinik araştırma sonuçlarını ilk yayınlayan Çin merkezli bir biyofarmasötik şirketidir. Bu aşı şu anda Çin ordusunda kullanılmak üzere lisanslıdır.

Bu Reklamı Kapat

Aşı, 18 yaş ve üstü, 508 sağlıklı yetişkinde iki doz, 5x109 virüs partikülü ve 1x1011 VP'de tek seferlik aşı olarak test edildi. Aşılamadan 28 gün sonra hem hücresel yanıtlar hem de nötralize edici antikor yanıtları değerlendirildi. Nötralizasyon tahlilleri, gerçek SARS-CoV-2 ile gerçekleştirildi, ancak tahlil prosedürü hakkında hiçbir ayrıntı verilmemiştir, T-hücresi yanıtları, periferal kan mononükleer hücreleri (PBMC'ler) üzerinde örtüşen Spike peptidleri ile bir IFN-y enzim bağlantılı immünospot (ELISpot) tahlili ile değerlendirilmiştir. RBD'ye karşı antikor tepkileri de izlenmiştir.

Yaşlıların AdV5 bağışıklığına sahip olma olasılığının daha yüksek olduğu aşıya karşı düşük bağışıklık tepkilerinin ilişkili olduğu bulunmuştur. Güvenlik açısından, aşının, özellikle yüksek dozda, nispeten reaktojenik olduğu görüldü. Ateş, yorgunluk ve baş ağrısı yaygındı, enjeksiyon bölgesinde ağrı bireylerin% 50'sinde bildirildi. 3. Derece yan etkiler (çoğunlukla ateş), yüksek doz grubundaki bireylerin % 9'unda ve düşük doz grubundaki % 1'inde bildirilmiştir.

5x105 VP dozundaki bu aşı adayı şu anda Faz III klinik deneylerinde (NCT04526990, NCT04540419 vb.) değerlendirilmektedir.

AstraZeneca-ChAdOxnCoV-19

Oxford Üniversitesi, AstraZeneca ve Hindistan Serum Enstitüsü işbirliğinde, replike olmayan ChAdOx1 vektörü ile uzun süredir devam ettirilen deneylere dayanarak, Spike proteinin tam uzunlukta yabani tip versiyonunu ifade eden ChAdOxnCoV-19'u geliştirmektedir.

Bu Reklamı Kapat

Yakın zamanda, 18-55 yaş arası 1077 katılımcıda (NCT04324606) Faz I/II tek kör randomize kontrol denemesinin ön sonuçlarını bildirdiler. Plasebo kontrol grubunda, güvenlik profilinin lisanslı bir aşı ile karşılaştırılmasına izin veren bir menenjit aşısı kullanıldı. Nötralize edici antikor tepkilerini belirlemek için, 35 kişilik bir alt grup analiz edildi. Az sayıda katılımcıda (% 4) SARS-CoV-2'ye karşı önceden var olan bağışıklık görülmüştür. En yaygın yan etkiler yorgunluk (>% 70) ve baş ağrısıydı (>% 60). Ateşli hissetmek veya yüksek ateşe sahip olmak nispeten yaygındı.

Genel olarak, ChAdOxnCoV-19, yan etkileri hafifletmek için parasetamol verilmiş olsun ya da olmasın, plasebo kolunda kullanılan lisanslı menenjit aşısından daha kötü bir güvenlik profiline sahipti.

Bu aşı adayı şu anda birkaç ülkede tek dozlu veya iki dozlu rejim olarak (ISRCTN89951424, NCT04516746) Faz III klinik denemelerinde değerlendirilmektedir.

Moderna-mRNA-1273

Moderna ve VRC, mRNA bazlı aşıları ile yakın zamanda bir Faz I açık etiketli doz artırma denemesinin ön verilerini bildirdi. Aday mRNA-1273 (NCT04283461) 18-55 yaş arası 45 sağlıklı birey üzerinde denendi.

Bu Reklamı Kapat

mRNA-1273, LNP'ler aracılığıyla verilen ve iki stabilize edici mutasyonla tam uzunluktaki Spike proteinini ifade eden bir mRNA aşısıdır. Üç doz, 25 ug, 100 ug ve 250 ug veya RNA dahil olmak üzere 4 haftalık bir aralık ile bir prime-boost rejiminde değerlendirildi. Okumalar, tam uzunlukta S ELISA, psödovirüs ve virüs nötralizasyon deneylerinin yanı sıra, stimülasyon için bir S peptit havuzu kullanılarak hücre içi sitokin boyama (ICS) yoluyla farklı T-hücresi popülasyonlarının değerlendirilmesini içerir.

Katılımcıların % 50'sinden azı, başlangıçtan sonra psödotiplenmiş parçacıkları nötralize edebilen antikorları indükledi. Prime sonrası ateş saptanmazken 100 ve 250 ug dozlarının % 40 ve %67'sinde bulundu.

Bu aşı adayı şu anda yetişkinlerde ve yaşlı yetişkinlerde (NCT04470427) Faz III klinik deneylerinde 100 ug dozunda değerlendirilmektedir.

Novavax NVX-CoV2373

Novavax, randomize, gözlemci, kör, plasebo kontrollü Faz I denemesinin sonuçlarının birincil analizini yakın zamanda yayınladı. Novavax, polibazik bölünme bölgesi silinmiş ve böcek hücrelerinde ifade edilen ve membran ekstraksiyonu ile saflaştırılmış iki stabilize edici prolin mutasyonu ile tam uzunluktaki Spike proteininin rekombinant bir versiyonunu kullanıyor. Bu, Novavax tarafından "nanopartikül" olarak adlandırılan hidrofobik kuyrukları (Sanofi'nin FluBlok rekombinant HA bazlı aşısına benzer.) yoluyla Spike’ın rozet oluşumuna yol açar.

Bu Reklamı Kapat

Antijen, saponin içeren adjuvan Matrix-M ile veya olmadan formüle edildi ve 3 haftalık aralıklı bir prime boost rejiminde 5 veya 25 ug'lik dozlarda verildi. Lokal reaktojenite ve sistemik olaylar, birinci dozdan sonra ikinci doza göre daha hafifti ve çoğunlukla adjuvan tarafından yönlendirildi. Halsizlik, yorgunluk ve baş ağrısı en sık görülen yan etkilerdi, ancak ateş nadirdi. İlk aşılamadan sonra iki katılımcıda ciddi olaylar (halsizlik, yorgunluk, baş ağrısı) ve ikinci aşılamadan sonra sekiz kişide (enjeksiyon bölgesinde hassasiyet, kas ağrısı, bulantı/kusma, eklem ağrısı, halsizlik, yorgunluk ve baş ağrısı) görülmüştür.

Bu aday şimdi Faz II denemelerine (NCT04533399) geçti.

Klinik Deneylerin Özeti

Tolere edilebilirlik açısından, inaktive edilmiş aşılar ve rekombinant protein aşılarının nispeten iyi performans gösterdiği görülmektedir, ardından ikinci aşılamadan sonra artan reaktojenite gösteren mRNA aşıları, ardından AdV vektörlü aşılar gelmektedir.

Genel Bakış

Faz III denemelerinde halihazırda bulunan dokuz aşı adayı ve NHP'ler ile Faz I, II veya I/II denemelerindeki birçok adaydan gelen veriler ihtiyatlı bir şekilde olumlu olarak tanımlanabilir. Ancak geride pek çok bilinmeyen var.

Bu Reklamı Kapat

Faz III araştırma sonuçlarının, aşıların daha büyük bir popülasyonda etkili ve güvenli olduğunu göstermesi gerekir. Şu anda, NHP verilerine ve yapılan küçük bir çalışmaya dayanarak nötralize edici antikorların, koruyucu bir ilişkisi olabileceği tahmin edilmektedir. Bununla birlikte, bunun insanlarda gösterilmesi gerekir ve hücresel bağışıklık tepkileri dahil diğer faktörler de koruyucu bir rol oynayabilir.

Bir diğer önemli nokta, klinik çalışmalardaki mevcut tüm aşılar kas içinden uygulanır. Bu yol, alt solunum yolunu koruyan güçlü IgG tepkilerini indüklerken, doğal enfeksiyonun yaptığı gibi üst solunum yolunu koruyan salgısal IgA tepkilerini tetiklemez.

Ayrıca aşı bağışıklığının ne kadar süreceği bilinmemektedir. Şu anda, doğal enfeksiyondan sonra, antikorların zaman içinde şiddetli bir şekilde azalmadığı, ancak bazılarının neden olduğu "normal" bir bağışıklık tepkisine benzeyen bir durum görüyoruz. Aşının neden olduğu bağışıklık tepkilerinin, doğal enfeksiyonun neden olduğu bağışıklık tepkilerine göre daha uzun veya daha kısa ömürlü olup olmadığı bilinmemektedir. Bununla birlikte, birçok aşı için birkaç yılda bir takviye dozları verilmektedir ve bu bağışıklığın daha uzun sürmesini sağlayacak, büyük bir olumsuz etkiye sahip olmayacaktır.

Diğer bir bilinmeyen ise, en riskli olan yaşlı bireylerin aşıya ne kadar iyi yanıt vereceğidir. Ayrıca, ruhsatlandırıldıktan sonra aşıların küresel olarak nasıl yaygınlaştırılacağı ve dağıtılacağı da net değildir.

Bu Reklamı Kapat

Ülkeler içinde bile dağıtım ve sunum henüz net değildir! Pek çok ülkede yüksek risk gruplarını ve sağlık çalışanlarını aşılamak için ilk dozların kullanılması muhtemeldir, ancak bunun tartışılması ve oluşturulması gerekmektedir. Kişi başına iki aşıya ihtiyaç olduğu varsayıldığında, 16 milyar doz aşı üretilmelidir.

Pek çok aşı üreticisinin geliştirme aşamasında iyi adaylara sahip olduğunu ve aşı platformları ve üreticilerin coğrafi konumları açısından yüksek çeşitlilik olduğunu görmek cesaret vericidir çünkü tek bir firma, ihtiyaç duyulan aşı miktarını üretemeyecektir. Şırıngalar, cam şişeler vb. ihtiyaç duyulan bu yüksek doz sayısı önemsiz olmadığından bir darboğaz haline gelebilir.

Buradaki özel bir endişe, daha önce bir aşıyı lisanslamamış ve bunu pazar için büyük ölçekte üretmemiş olan aşı üreticileri (örn. Moderna veya Novavax) ya da pazar ölçeğine göre büyük ölçüde üretilmemiş platformlara dayalı aşı (mRNA, DNA) adaylarının varlığıdır. Bunlar, adayın öngörülemeyen zorluklarının ölçeğini büyütme, üretme, dağıtma, teknolojiler veya organizasyon yapılarıyla ilgili sınırlı deneyim nedeniyle ortaya çıkabileceğidir.

mRNA aşıları söz konusu olduğunda ise, dondurulmuş depolama ve dağıtım ihtiyacı halihazırda zorluklar yaratmaktadır, özellikle düşük gelirli ülkelerde normal soğuk zincirlerin bile sürdürülmesi zordur.

Okundu Olarak İşaretle
Bu İçerik Size Ne Hissettirdi?
  • Bilim Budur! 4
  • Tebrikler! 2
  • Umut Verici! 2
  • Muhteşem! 1
  • Mmm... Çok sapyoseksüel! 1
  • Merak Uyandırıcı! 1
  • Güldürdü 0
  • İnanılmaz 0
  • Üzücü! 0
  • Grrr... *@$# 0
  • İğrenç! 0
  • Korkutucu! 0
Kaynaklar ve İleri Okuma
  1. Çeviri Kaynağı: Nature | Arşiv Bağlantısı
Bu Reklamı Kapat

Evrim Ağacı'na her ay sadece 1 kahve ısmarlayarak destek olmak ister misiniz?

Şu iki siteden birini kullanarak şimdi destek olabilirsiniz:

kreosus.com/evrimagaci | patreon.com/evrimagaci

Çıktı Bilgisi: Bu sayfa, Evrim Ağacı yazdırma aracı kullanılarak 07/08/2022 22:05:01 tarihinde oluşturulmuştur. Evrim Ağacı'ndaki içeriklerin tamamı, birden fazla editör tarafından, durmaksızın elden geçirilmekte, güncellenmekte ve geliştirilmektedir. Dolayısıyla bu çıktının alındığı tarihten sonra yapılan güncellemeleri görmek ve bu içeriğin en güncel halini okumak için lütfen şu adrese gidiniz: https://evrimagaci.org/s/9399

İçerik Kullanım İzinleri: Evrim Ağacı'ndaki yazılı içerikler orijinallerine hiçbir şekilde dokunulmadığı müddetçe izin alınmaksızın paylaşılabilir, kopyalanabilir, yapıştırılabilir, çoğaltılabilir, basılabilir, dağıtılabilir, yayılabilir, alıntılanabilir. Ancak bu içeriklerin hiçbiri izin alınmaksızın değiştirilemez ve değiştirilmiş halleri Evrim Ağacı'na aitmiş gibi sunulamaz. Benzer şekilde, içeriklerin hiçbiri, söz konusu içeriğin açıkça belirtilmiş yazarlarından ve Evrim Ağacı'ndan başkasına aitmiş gibi sunulamaz. Bu sayfa izin alınmaksızın düzenlenemez, Evrim Ağacı logosu, yazar/editör bilgileri ve içeriğin diğer kısımları izin alınmaksızın değiştirilemez veya kaldırılamaz.

Bu Reklamı Kapat
Size Özel (Beta)
İçerikler
Sosyal
Gönderiler
Sağlık Bakanlığı
Nükleer Enerji
Akciğer
Maskeler
Uzay Aracı
Bakteriler
Doktor
Samanyolu Galaksisi
Türleşme
Komplo
Ölçüm
Genetik Değişim
Gözlem
Renk
Hücreler
Uzaylı
Yumurta
Süt
Stephen Hawking
İlaç
Epidemik
Koku
Ağaç
Entropi
Zooloji
Aklımdan Geçen
Komünite Seç
Aklımdan Geçen
Fark Ettim ki...
Bugün Öğrendim ki...
İşe Yarar İpucu
Bilim Haberleri
Hikaye Fikri
Başlık
Bugün bilimseverlerle ne paylaşmak istersin?
Bağlantı
Gönder
Ekle
Soru Sor
Daha Fazla İçerik Göster
Evrim Ağacı'na Destek Ol
Evrim Ağacı'nın %100 okur destekli bir bilim platformu olduğunu biliyor muydunuz? Evrim Ağacı'nın maddi destekçileri arasına katılarak Türkiye'de bilimin yayılmasına güç katmak için hemen buraya tıklayın.
Popüler Yazılar
30 gün
90 gün
1 yıl
EA Akademi
Evrim Ağacı Akademi (ya da kısaca EA Akademi), 2010 yılından beri ürettiğimiz makalelerden oluşan ve kendi kendinizi bilimin çeşitli dallarında eğitebileceğiniz bir çevirim içi eğitim girişimi! Evrim Ağacı Akademi'yi buraya tıklayarak görebilirsiniz. Daha fazla bilgi için buraya tıklayın.
Etkinlik & İlan
Bilim ile ilgili bir etkinlik mi düzenliyorsunuz? Yoksa bilim insanlarını veya bilimseverleri ilgilendiren bir iş, staj, çalıştay, makale çağrısı vb. bir duyurunuz mu var? Etkinlik & İlan Platformumuzda paylaşın, milyonlarca bilimsevere ulaşsın.
Podcast
Evrim Ağacı'nın birçok içeriğinin profesyonel ses sanatçıları tarafından seslendirildiğini biliyor muydunuz? Bunların hepsini Podcast Platformumuzda dinleyebilirsiniz. Ayrıca Spotify, iTunes, Google Podcast ve YouTube bağlantılarını da bir arada bulabilirsiniz.
Yazı Geçmişi
Okuma Geçmişi
Notlarım
İlerleme Durumunu Güncelle
Okudum
Sonra Oku
Not Ekle
Kaldığım Yeri İşaretle
Göz Attım

Evrim Ağacı tarafından otomatik olarak takip edilen işlemleri istediğin zaman durdurabilirsin.
[Site ayalarına git...]

Filtrele
Listele
Bu yazıdaki hareketlerin
Devamını Göster
Filtrele
Listele
Tüm Okuma Geçmişin
Devamını Göster
0/10000

Göster

Şifremi unuttum Üyelik Aktivasyonu

Göster

Şifrenizi mi unuttunuz? Lütfen e-posta adresinizi giriniz. E-posta adresinize şifrenizi sıfırlamak için bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Eğer aktivasyon kodunu almadıysanız lütfen e-posta adresinizi giriniz. Üyeliğinizi aktive etmek için e-posta adresinize bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Close
Geri Bildirim Gönder
Paylaş
Reklamsız Deneyim

Evrim Ağacı'nda reklamları 2 şekilde kapatabilirsiniz:

  1. Ücretsiz üye girişi yapmak: Sitedeki reklamların %50 kadarını kapatmak için ücretsiz bir Evrim Ağacı üyeliği açmanız ve sitemizi/uygulamamızı kullanmanız yeterli!

  2. Maddi destekçilerimiz arasına katılmak: Evrim Ağacı'nın çalışmalarına Kreosus, Patreon veya YouTube üzerinden maddi destekte bulunarak hem Türkiye'de bilim anlatıcılığının gelişmesine katkı sağlayabilirsiniz, hem de site ve uygulamamızı reklamsız olarak deneyimleyebilirsiniz. Reklamsız deneyim, sitemizin/uygulamamızın çeşitli kısımlarda gösterilen Google reklamlarını ve destek çağrılarını görmediğiniz, %100 reklamsız ve çok daha temiz bir site deneyimi sunmaktadır.

Kreosus

Kreosus'ta her 10₺'lik destek, 1 aylık reklamsız deneyime karşılık geliyor. Bu sayede, tek seferlik destekçilerimiz de, aylık destekçilerimiz de toplam destekleriyle doğru orantılı bir süre boyunca reklamsız deneyim elde edebiliyorlar.

Kreosus destekçilerimizin reklamsız deneyimi, destek olmaya başladıkları anda devreye girmektedir ve ek bir işleme gerek yoktur.

Patreon

Patreon destekçilerimiz, destek miktarından bağımsız olarak, Evrim Ağacı'na destek oldukları süre boyunca reklamsız deneyime erişmeyi sürdürebiliyorlar.

Patreon destekçilerimizin Patreon ile ilişkili e-posta hesapları, Evrim Ağacı'ndaki üyelik e-postaları ile birebir aynı olmalıdır. Patreon destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi 24 saat alabilmektedir.

YouTube

YouTube destekçilerimizin hepsi otomatik olarak reklamsız deneyime şimdilik erişemiyorlar ve şu anda, YouTube üzerinden her destek seviyesine reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. YouTube Destek Sistemi üzerinde sunulan farklı seviyelerin açıklamalarını okuyarak, hangi ayrıcalıklara erişebileceğinizi öğrenebilirsiniz.

Eğer seçtiğiniz seviye reklamsız deneyim ayrıcalığı sunuyorsa, destek olduktan sonra YouTube tarafından gösterilecek olan bağlantıdaki formu doldurarak reklamsız deneyime erişebilirsiniz. YouTube destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi, formu doldurduktan sonra 24-72 saat alabilmektedir.

Diğer Platformlar

Bu 3 platform haricinde destek olan destekçilerimize ne yazık ki reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. Destekleriniz sayesinde sistemlerimizi geliştirmeyi sürdürüyoruz ve umuyoruz bu ayrıcalıkları zamanla genişletebileceğiz.

Giriş yapmayı unutmayın!

Reklamsız deneyim için, maddi desteğiniz ile ilişkilendirilmiş olan Evrim Ağacı hesabınıza yapmanız gerekmektedir. Giriş yapmadığınız takdirde reklamları görmeye devam edeceksinizdir.

Destek Ol

Devamını Oku
Evrim Ağacı Uygulamasını
İndir
Chromium Tabanlı Mobil Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
İlk birkaç girişinizde zaten tarayıcınız size uygulamamızı indirmeyi önerecek. Önerideki tuşa tıklayarak uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu öneriyi, yukarıdaki videoda görebilirsiniz. Eğer bu öneri artık gözükmüyorsa, Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Chromium Tabanlı Masaüstü Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
Yeni uygulamamızı kurmak için tarayıcı çubuğundaki kurulum tuşuna tıklayın. "Yükle" (Install) tuşuna basarak kurulumu tamamlayın. Dilerseniz, Evrim Ağacı İleri Web Uygulaması'nı görev çubuğunuza sabitleyin. Uygulama logosuna sağ tıklayıp, "Görev Çubuğuna Sabitle" seçeneğine tıklayabilirsiniz. Eğer bu seçenek gözükmüyorsa, tarayıcının Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Safari Mobil Uygulama
Sırasıyla Paylaş -> Ana Ekrana Ekle -> Ekle tuşlarına basarak yeni mobil uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu basamakları görmek için yukarıdaki videoyu izleyebilirsiniz.

Daha fazla bilgi almak için tıklayın

Önizleme
Görseli Kaydet
Sıfırla
Vazgeç
Ara
Raporla

Raporlama sisteminin amacı, platformu uygunsuz biçimde kullananların önüne geçmektir. Lütfen bir içeriği, sadece düşük kaliteli olduğunu veya soruya cevap olmadığını düşündüğünüz raporlamayınız; bu raporlar kabul edilmeyecektir. Bunun yerine daha kaliteli cevapları kendiniz girmeye çalışın veya diğer kullanıcıları oylama, teşekkür ve kabul edilen cevap araçları ile daha kaliteli cevaplara teşvik edin. Kalitesiz bulduğunuz içerikleri eleyebileceğiniz, kalitelileri daha ön plana çıkarabileceğiniz yeni araçlar geliştirmekteyiz.

Soru Sor
Görsel Ekle
Kurallar
Platform Kuralları
Bu platform, aklınıza takılan soruları sorabilmeniz ve diğerlerinin sorularını yanıtlayabilmeniz içindir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu platformun ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Gerçekten soru sorun, imâdan ve yüklü sorulardan kaçının.
Sorularınızın amacı nesnel olarak gerçeği öğrenmek veya fikir almak olmalıdır. Şahsi kanaatinizle ilgili mesaj vermek için kullanmayın; yüklü soru sormayın.
2
Bilim kimliğinizi kullanın.
Evrim Ağacı bir bilim platformudur. Dolayısıyla sorular ve cevaplar, bilimsel perspektifi yansıtmalıdır. Geçerli bilimsel kaynaklarla doğrulanamayan bilgiler veya reklamlar silinebilir.
3
Düzgün ve insanca iletişim kurun.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
4
Sahtebilimi desteklemek yasaktır.
Sahtebilim kategorisi altında konuyla ilgili sorular sorabilirsiniz; ancak bilimsel geçerliliği bulunmayan sahtebilim konularını destekleyen sorular veya cevaplar paylaşmayın.
5
Türkçeyi düzgün kullanın.
Şair olmanızı beklemiyoruz; ancak yazdığınız içeriğin anlaşılır olması ve temel düzeyde yazım ve dil bilgisi kurallarına uyması gerekmektedir.
Soru Ara
Aradığınız soruyu bulamadıysanız buraya tıklayarak sorabilirsiniz.
Alıntı Ekle
Eser Ekle
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu komünite, fark edildiğinde ufku genişleten tespitler içindir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Formu olabildiğince eksiksiz doldurun.
Girdiğiniz sözün/alıntının kaynağı ne kadar açıksa o kadar iyi. Açıklama kısmına kitabın sayfa sayısını veya filmin saat/dakika/saniye bilgisini girebilirsiniz.
2
Anonimden kaçının.
Bazı sözler/alıntılar anonim olabilir. Fakat sözün anonimliğini doğrulamaksızın, bilmediğiniz her söze/alıntıya anonim yazmayın. Bu tür girdiler silinebilir.
3
Kaynağı araştırın ve sorgulayın.
Sayısız söz/alıntı, gerçekte o sözü hiçbir zaman söylememiş/yazmamış kişilere, hatalı bir şekilde atfediliyor. Paylaşımınızın site geneline yayılabilmesi için kaliteli kaynaklar kullanın ve kaynaklarınızı sorgulayın.
4
Ofansif ve entelektüel düşünceden uzak sözler yasaktır.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
5
Sözlerinizi tırnak (") içine almayın.
Sistemimiz formatı otomatik olarak ayarlayacaktır.
Gönder
Tavsiye Et
Aşağıdaki kutuya, [ESER ADI] isimli [KİTABI/FİLMİ] neden tavsiye ettiğini girebilirsin. Ne kadar detaylı ve kapsamlı bir analiz yaparsan, bu eseri [OKUMAK/İZLEMEK] isteyenleri o kadar doğru ve fazla bilgilendirmiş olacaksın. Tavsiyenin sadece negatif içerikte olamayacağını, eğer bu sistemi kullanıyorsan tavsiye ettiğin içeriğin pozitif taraflarından bahsetmek zorunda olduğunu lütfen unutma. Yapıcı eleştiri hakkında daha fazla bilgi almak için burayı okuyabilirsin.
Kurallar
Platform Kuralları
Bu platform; okuduğunuz kitaplara, izlediğiniz filmlere/belgesellere veya takip ettiğiniz YouTube kanallarına yönelik tavsiylerinizi ve/veya yapıcı eleştirel fikirlerinizi girebilmeniz içindir. Tavsiye etmek istediğiniz eseri bulamazsanız, buradan yeni bir kayıt oluşturabilirsiniz. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu platformun ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Önceliğimiz pozitif tavsiyelerdir.
Bu platformu, beğenmediğiniz eserleri yermek için değil, beğendiğiniz eserleri başkalarına tanıtmak için kullanmaya öncelik veriniz. Sadece negatif girdileri olduğu tespit edilenler platformdan geçici veya kalıcı olarak engellenebilirler.
2
Tavsiyenizin içeriği sadece negatif olamaz.
Tavsiye yazdığınız eserleri olabildiğince objektif bir gözlükle anlatmanız beklenmektedir. Dolayısıyla bir eseri beğenmediyseniz bile, tavsiyenizde eserin pozitif taraflarından da bahsetmeniz gerekmektedir.
3
Negatif eleştiriler yapıcı olmak zorundadır.
Eğer tavsiyenizin ana tonu negatif olacaksa, tüm eleştirileriniz yapıcı nitelikte olmak zorundadır. Yapıcı eleştiri kurallarını buradan öğrenebilirsiniz. Yapıcı bir tarafı olmayan veya tamamen yıkıcı içerikte olan eleştiriler silinebilir ve yazarlar geçici veya kalıcı olarak engellenebilirler.
4
Düzgün ve insanca iletişim kurun.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
5
Türkçeyi düzgün kullanın.
Şair olmanızı beklemiyoruz; ancak yazdığınız içeriğin anlaşılır olması ve temel düzeyde yazım ve dil bilgisi kurallarına uyması gerekmektedir.
Eser Ara
Aradığınız eseri bulamadıysanız buraya tıklayarak ekleyebilirsiniz.
Tür Ekle
Üst Takson Seç
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu platform, yaşamış ve yaşayan bütün türleri filogenetik olarak sınıflandırdığımız ve tanıttığımız Yaşam Ağacı projemize, henüz girilmemiş taksonları girebilmeniz için geliştirdiğimiz bir platformdur. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Takson adlarını doğru yazdığınızdan emin olun.
Taksonların sadece ilk harfleri büyük yazılmalıdır. Latince tür adlarında, cins adının ilk harfi büyük, diğer bütün harfler küçük olmalıdır (Örn: Canis lupus domesticus). Türkçe adlarda da sadece ilk harf büyük yazılmalıdır (Örn: Evcil köpek).
2
Taksonlar arası bağlantıları doğru girin.
Girdiğiniz taksonun üst taksonunu girmeniz zorunludur. Eğer üst takson yoksa, mümkün olduğunca öncelikle üst taksonları girmeye çalışın; sonrasında daha alt taksonları girin.
3
Birden fazla kaynaktan kontrol edin.
Mümkün olduğunca ezbere iş yapmayın, girdiğiniz taksonların isimlerinin birden fazla kaynaktan kontrol edin. Alternatif (sinonim) takson adlarını girmeyi unutmayın.
4
Tekrara düşmeyin.
Aynı taksonu birden fazla defa girmediğinizden emin olun. Otomatik tamamlama sistemimiz size bu konuda yardımcı olacaktır.
5
Mümkünse, takson tanıtım yazısı (Taksonomi yazısı) girin.
Bu araç sadece taksonları sisteme girmek için geliştirilmiştir. Dolayısıyla taksonlara ait minimal bilgiye yer vermektedir. Evrim Ağacı olarak amacımız, taksonlara dair detaylı girdilerle bu projeyi zenginleştirmektir. Girdiğiniz türü daha kapsamlı tanıtmak için Taksonomi yazısı girin.
Gönder
Tür Gözlemi Ekle
Tür Seç
Fotoğraf Ekle
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu platform, bizzat gözlediğiniz türlerin fotoğraflarını paylaşabilmeniz için geliştirilmiştir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Net ve anlaşılır görseller yükleyin.
Her zaman bir türü kusursuz netlikte fotoğraflamanız mümkün olmayabilir; ancak buraya yüklediğiniz fotoğraflardaki türlerin özellikle de vücut deseni gibi özelliklerinin rahatlıkla ayırt edilecek kadar net olması gerekmektedir.
2
Özgün olun, telif ihlali yapmayın.
Yüklediğiniz fotoğrafların telif hakları size ait olmalıdır. Başkası tarafından çekilen fotoğrafları yükleyemezsiniz. Wikimedia gibi açık kaynak organizasyonlarda yayınlanan telifsiz fotoğrafları yükleyebilirsiniz.
3
Paylaştığınız fotoğrafların telif hakkını isteyemezsiniz.
Yüklediğiniz fotoğraflar tamamen halka açık bir şekilde, sınırsız ve süresiz kullanım izniyle paylaşılacaktır. Bu fotoğraflar nedeniyle Evrim Ağacı’ndan telif veya ödeme talep etmeniz mümkün olmayacaktır. Kendi fotoğraflarınızı başka yerlerde istediğiniz gibi kullanabilirsiniz.
4
Etik kurallarına uyun.
Yüklediğiniz fotoğrafların uygunsuz olmadığından ve başkalarının haklarını ihlâl etmediğinden emin olun.
5
Takson teşhisini doğru yapın.
Yaptığınız gözlemler, spesifik taksonlarla ilişkilendirilmektedir. Takson teşhisini doğru yapmanız beklenmektedir. Taksonu bilemediğinizde, olabildiğince genel bir taksonla ilişkilendirin; örneğin türü bilmiyorsanız cins ile, cinsi bilmiyorsanız aile ile, aileyi bilmiyorsanız takım ile, vs.
Gönder
Tür Ara
Aradığınız türü bulamadıysanız buraya tıklayarak ekleyebilirsiniz.