Paylaşım Yap
Tüm Reklamları Kapat
Tüm Reklamları Kapat

Evrim'i Destekleyen/Kullanan Bilimler - 3: Jeoloji

Evrim'i Destekleyen/Kullanan Bilimler - 3: Jeoloji Pixabay
10 dakika
7,568
  • Evrimsel Biyoloji
  • Jeoloji
Evrim Ağacı Akademi: Evrimi Destekleyen/Kullanan Bilimler Yazı Dizisi

Bu yazı, Evrimi Destekleyen/Kullanan Bilimler yazı dizisinin 3. yazısıdır. Bu yazı dizisini okumaya, serinin 1. yazısı olan "Evrim'i Destekleyen/Kullanan Bilimler - 1: Embriyoloji" başlıklı makalemizden başlamanızı öneririz.

Yazı dizisi içindeki ilerleyişinizi kaydetmek için veya kayıt olun.

EA Akademi Hakkında Bilgi Al

Bugün 17 Ağustos 2011, yani 17 Ağustos 1999 Gölcük depreminin 12. yıldönümü. Bu sebeple biz de, bugünkü yazımızı Jeoloji ve Jeolojik olayların Evrim üzerindeki etkilerine ayırmak istedik. Depremde yakınlarını kaybeden herkese baş sağlığı ve sabır diliyoruz. Evlerini, arabalarını ve eşyalarını kaybedenlere ise geçmiş olsun dileklerimizi iletmek istiyoruz.

Jeoloji, kelime anlamıyla "Dünya Bilimi" ya da "Toprak Bilimi" demektir; zira İngilizcede toprak ve Dünya aynı kelime ile ("earth") karşılanmaktadır. Jeoloji'den elde edilen bulgularla levha tektoniği, yaşamın ve gezegenimizin tarihi, Evrim ve eski iklimler ile ilgili bilgilere ulaşılabilmektedir. 

Tüm Reklamları Kapat

Jeoloji'nin gelişinin çok uzun ve karmaşık bir tarihi vardır, burada birincil olarak bizi ilgilendiren bir bilim dalı olmadığı için bu ayrıntıya girmeyeceğiz. Ancak bilinmesi gereken en önemli şey, çok uzun yıllar Dünya'nın, ilk var olduğuu şekliyle, hiç değişmeden kaldığının sanılmasıydı, tıpkı canlılığın hiç değişmediğinin düşünülmesi gibi. Aslında insanlar uzun zamandır, cansızlığın değişimi ile canlılığın değişimi arasında bir paralellik kurmaya çalışmaktadırlar ve bu oldukça bilimsel ve doğrudur da. Dünya'nın yapısının hiç değişmediğinin düşünülmesi, canlılığın da değişmeyeceğinin düşünülmesine sebep olmaktaydı. Ve ne zaman ki ünlü Jeolog Charles Lyell 1830 yılında ünlü Jeoloji'nin Prensipleri kitabını yazdı ve kendisinden önceki düşünceleri de harmanlayarak, Dünya'nın yer yapısının sürekli, kademeli ve çok yavaş olarak değiştiğini belirterek üniformataryen görüşü ortaya attı, 1859 yılında Charles Darwin'in canlıların da değişebileceğini ispatladığı Evrim Kuramı'nın önü açılmış oldu ve insanların bunu anlaması kolaylaştı (hala anlaşılmıyor olması, bilimsel yetersizliklerden değil, insanların anlamak istememesi ya da anlamaya korkmasından kaynaklanmaktadır).

Charles Lyell'dan sonra ise Jeoloji inanılmaz bir hızla gelişti, dallanıp budaklandı ve bugünkü dev halini aldı. Ne yazık ki ülkemizde Jeoloji'nin değeri tam olarak bilinemiyor ve insanlar bu bilim dalına, pek çok şeye baktıkları gibi sadece "para tabanlı" bakıyorlar ve iyi bir meslek olmadığını ileri sürüyorlar, çocuklarını kolay para getirdiğine inandıkları, popüler mesleklere yönlendirmeye çalışıyorlar. Halbuki Dünya, şu anda bildiğimiz ve sahip olduğumuz, üzerinde nefes almayı sürdürüp yaşayabileceğimiz tek evimiz. Onu tanımaktan, öğrenmekten, anlamaktan daha güzel bir meslek hayal edemiyor, günümüzdeki ve aramızdaki Jeolog ve Jeolog adayı arkadaşlarımıza sevgilerimizi sunuyoruz. Temel olarak modern zamandaki Jeologlar, maddi değeri olan mineraller ve hidrokarbonlar üzerinde çalışmakta, Dünya'nın geçmişini ve Evrim'ini anlamak konusunda çalışmakta, doğal felaketlerin sebeplerini, oluş biçimlerini, zamanlarını ve etkilerini incelemekte, çevre problemlerinin sorunları konusunda çalışmalar yapmakta, iklim değişikliği ile ilgili araştırmalar yürütmektedirler; temel meslekleri bu ana başlıklar üzerine kuruludur. İlgililerin dikkatine sunarak konumuza dönelim:

Tüm Reklamları Kapat

Jeoloji, Dünya'nın tüm geçmişine ışık tutmayı hedeflemektedir. Çünkü Dünya, tıpkı üzerindeki canlılık gibi, sürekli olarak değişmektedir. Aslında canlıların değişimi, doğrudan bu "cansız" olarak tanımladığımız Dünya'nın değişimine bağlıdır. Burada iki şeyi hatırlayınız ve unutmayınız: Evrim, canlı varlıkların, cansız çevre koşulları etkisi altında adaptasyon miktarlarına göre hayatta kalma ve üreme şanslarının artması sonucu oluşan kademeli ve yavaş değişimdir. İkinci olarak ise, modern bilimde "canlı" ile "cansız" arasında hiçbir fark yoktur ve bunların ikisi benzer moleküler yapıdaki varlıkların farklı kimyasal evrimlerine işaret eder.

Şaka yapıyoruz elbette... Jeologlar olmasa, biyoloji ne yapardı? Hem, biyolog veya fizikçi işini batırdı diye de görselde sözünü ettiklerimiz olacak değil. Tamam, şaka işte ya! :)
Şaka yapıyoruz elbette... Jeologlar olmasa, biyoloji ne yapardı? Hem, biyolog veya fizikçi işini batırdı diye de görselde sözünü ettiklerimiz olacak değil. Tamam, şaka işte ya! :)

Jeologların ince hesapları sayesinde, Dünya'nın tarihindeki pek çok olayı tarihleyebilmemiz ve tam olarak ne zaman olduklarını bilmemiz mümkündür. Dünya'nın geçmişindeki bazı önemli noktalara bakmadan önce, meraklıları için Jeologların nasıl tarihleme yaptıklarına bakalım. Bu konuda, okurlarımızdan gelen çok saygın bir notumuz var, bunu inceleyebilirsiniz:

https://www.facebook.com/note.php?note_id=176950025696414

Evrim Ağacı'ndan Mesaj

Temel olarak Jeologlar iki tip tarihleme yöntemi tahip ederler, yukarıdaki ayrıntılı açıklamalar haricinde. Bunlardan ilki göreceli tarihlendirme, ikincisi ise kesin tarihlendirme'dir. Bunların ayrıntılarına burada girmeyeceğiz, çünkü çok uzun ve karışık, öğrenilmeleri için "Jeoloji Ağacı" gibi bir sayfa açmamız gerekebilir. Ancak bilin ki temel olarak yapılan, farklı taş biçimlerinin incelenerek, bunlar üzerinde çevrenin bıraktığı izlerin araştırılması, Dünya etrafındaki farklı örneklerle kıyaslanması, kimyasal bazı incelemeler yapılması ve bunun sonucunda ya kendisinden önce veya sonra olmuş olaylara ya da kesin olarak kimyasal ve radoaktif ölçüm cihazlarına dayanarak tarih belirlenmesidir. Bunlara zaten yukarıda verilen notumuzda değinilmişti, tekrar etmeye gerek görmüyoruz.

Jeologlar, Dünya tarihini çok ayrıntılı onlarca çağ, dönem, zaman ve kısıma bölerler. Bunları açıklamak için farklı skalalar kullanırlar, çünkü bölünmesi gereken zaman aşırı uzundur: 4,56 milyar yıl! Bu devasa zaman dilimini incelemek, gerçekten zor ve emek isteyen bir iştir, ancak Jeologlar bunun üstesinden harika bir şekilde gelebilirler ve bize, aşağıda görebileceğiniz muhteşem skalaları verebilirler:

Yukarıda görebileceğiniz gibi, en üstteki skala, en geniş skaladır ve bütün zaman dilimlerini kapsamaktadır. Ancak bu sebeple, alttakiler kadar ayrıntılı değildir. Görebileceğiniz gibi zaman dilimleri farklı renklerle ifade edilmektedir. Süper-Çağlar (Supereon), en geniş ölçüm birimleridir ve görebileceğiniz gibi PreKambriyen SüperÇağı, 4.540 Milyon Yıl öncesinden, 542 Milyon Yıl Öncesine kadar sürmektedir. Sonrasında ise canlılığın yayılımı ve hakimiyeti görülür. Ortadaki skala, Kabriyen Patlaması olayından itibaren günümüze kadar olan zamanı ele alır ve alt çağ ve dönem ve periyotlara böler. Bu zaman dilimlerinin tamamı, önemli olaylara göre belirlenmektedir, tıpkı günümüzde, insanlık geçmişini önemli imparatorlukların yıkılmasına, önemli devrimlere ve benzerlerine göre bölmemiz gibi. Genellikle bir çağı kapatıp diğerini başlatan, istatistiki bir periyotla meydana gelen kitlesel yok oluşlardır. En alttaki skala ise Senozoyik, yani son zaman dilimini göstermektedir. Tabii ki "son zaman dilimi", insanların kendilerine göre belirledikleri bir dilimdir. Astrofizikçilerin hesaplarına göre Dünya'nın henüz 4 milyar yıl civarı ömrü vardır. Alt skalanın en sağında görebileceğiniz Q harfi, Quaternary kelimesinden gelmektedir ve insanların evrimleştiği zamandır. Dünya üzerinde ne kadar yeni bir tür olduğumuzu bu skalalardan da anlayabilirsiniz. 

Şimdi, bu zaman diliminin önemli adımlarına kısaca bakalım, çünkü bunlar bizi Evrimsel değişimlere götürecektir:

  • 4,567 Milyar Yıl Önce: Güneş Sistemi'nin Oluşumu
  • 4,54 Milyar Yıl Önce: Dünya'nın Oluşumu
  • 4,2-3,8 Milyar Yıl Önce: Ağır Bombardıman'ın Sonu, İlk Canlılığın Oluşumu. Bu devirde, Dünya'dan Ay'ı koparacak kadar yoğun olan göktaşı yağmurları ve kaotik ortam sona ermeye ve dinmeye başlamıştır. 
  • 3,8 Milyar Yıl Önce: Atmosfer'e İlk Serbest Oksijen'in Salınımı, Prokaryotların Hakimiyeti
  • 3,5 Milyar Yıl Önce: Fotosentez'in Başlangıcı
  • 2,3 Milyar Yıl Önce: Atmosferin Oksijenlenmesi, İlk "Kartopu Dünya". Bu kavram, Dünya'nın Buzul Çağı'na girerek tamamen kar ve buzlarla kaplanmasına denmektedir.
  • 1,5 Milyar Yıl Önce: Oksijen Seviyesi Günümüzdeki'nin %1'i, Ökaryotlar'ın Evrimi
  • 1,5 Milyar Yıl-900 Milyon Yıl Önce: Birkaç Hayvan Filumu'nun Evrimi
  • 900 Milyon Yıl Önce: Oksijen Seviyesi Günümüzdeki'nin %5'i, Çok Hücreli Canlılar'ın Evrimi
  • 730-735 Milyon Yıl Önce: İki "Kartopu Dünya" daha.
  • 700 Milyon Yıl Önce: Çok Hücreli Canlıların Yayılımı
  • 542 Milyon Yıl Önce: Kambriyen Patlaması, Paleyozik Çağ'ın Başlangıcı, Oksijen Seviyesi Günümüzdeki'ne Yakın
  • 488 Milyon Yıl Önce: Devasa Buzullaşma, Su Seviyeleri'nin 50 Metre Düşüşü, Kitlesel Yok Oluş (Canlıların %75'i Yok Oldu)
  • 444 Milyon Yıl Önce: Su Seviyeleri'nin Yükselmesi, İki Dev Kıtanın Su Yüzüne Çıkması, Sıcak/Nemli İklim, Çenesiz Balıkların Evrimi, Işınsal Yüzgeçli Balıkların Evrimi, 
  • 416 Milyon Yıl Önce: İki Dev Kıtanın Çarpışıp Birleşmesi, Bitkilerin Karayı İşgal Edişi
  • 380 Milyon Yıl Önce: İlk omurgalı kara hayvanları ve Karaların Hayvanlar Tarafından İşgali'nin Başlangıcı
  • 359 Milyon Yıl Önce: Yaygın Eğrelti Otu Ormanları, İlk Sürüngenler'in Evrimi, Böceklerin Çeşitlenmesi
  • 297 Milyon Yıl Önce: Yaygın Bataklıkların Oluşumu, Oksijen Seviyeleri'nin Günümüzdeki'nden 1,5 Kat Fazla Seviyeye Yükselmesi, Pangea Kıtası'nın Oluşumunun Tamamlanması, Oksijen Seviyeleri'nin Hızla Düşüşü, Sürüngenler'in Çeşitlenmesi, Dev Amfibiler ve Dev Böceklerin Evrimi, Dönem Sonunda Kitlesel Yok Oluş (Canlıların %96'sı Yok Oldu)
  • 251 Milyon Yıl Önce: Pangea'nın Ayrılmaya Başlaması, Sıcak/Nemli İklim, İlkin Dinozorların Evrimi, İlk Memeliler'in Evrimi, Deniz Omurgasızları'nın Çeşitlenmesi, Dönem Sonunda Kitlesel Yok Oluş (Canlıların %65'i Yok Oldu)
  • 250 Milyon Yıl Önce: Permiyen-Triyasik Yok Oluşu (Canlıların %90'u yok oldu.) Peleyozik'in Bitişi, Mezosoyik'in Başlangıcı
  • 200 Milyon Yıl Önce: Pangea'nın İkiye Ayrılması Sonucu Laurasia ve Gondwana Kıtaları'nın Oluşumu, Ilıman İklim, Dinozorların Çeşitlenmesi, Işınsal Yüzgeçli Balıkların Yayınımı, İlk Çiçekli Bitkilerin Evrimi
  • 145 Milyon Yıl Önce: Kuzey Kıtaları'nın Birleşmesi, Gondwana'nın Kuzeye Sürüklenmesi
  • 145-65 Milyon Yıl Önce: Günümüzdeki Kıtaları'n Oluşmaya Başlaması, Meteor Yağmurları
  • 65 Milyon Yıl Önce: Kretase-Tersiyer Yok Oluşu (Dinozorlarla birlikte canlıların %90'ı yok oldu). Mesozoyik'in Bitişi, Senozoyik'in Başlangıcı, Kuşlar, Memeliler, Çiçekli Bitkiler ve Böceklerin Çeşitlenmesi
  • 7 Milyon Yıl Önce: İnsan kolunun diğer primatlardan evrimleşerek ayrılması 
  • 3,9 Milyon Yıl Önce: İlk Australopithecus
  • 2,6 Milyon Yıl Önce: Soğuk/Kuru İklim, Sık Sık Tekrarlanan Buz Çağları, Pek Çok Memelinin Yok Oluşu
  • 200 Bin Yıl Önce: İlk Homo sapiens
  • 70 Bin Yıl Önce: Bilinen Son Buzul Çağı

Bu listeyi bu şekilde genişleterek gitmek mümkündür. Ancak bu kadarlık kısmı bile bize nasıl kademeli bir değişimin yaşandığını ve bu değişimlere canlıların nasıl adapte olması gerektiğini göstermektedir. Canlılık değişmek zorundadır, çünkü çevre sürekli olarak değişmektedir. Biz bunu genellikle hissetmeyiz, çünkü bu değişim o kadar yavaş ve uzun sürelidir ki, 80 yıllık ömürlerimiz, hatta 2011 yıldır tuttuğumuz tarih, hatta gidebildiğimiz en uzak tarihler bile bunu görmemiz için tam olarak yeterli değildir, ancak bir diğer sorun da, ne aradığımızı bilmemektir. Bundan 500 yıl önce, "Küresel Isınma" diye bir şeyden haberdar değildik, umrumuzda da değildi; çünkü böyle bir şey yoktu. Ancak şu anda, iklim değişimleri ile boğuşuyoruz. Ankara, yazın ortasında tüm yıl almadığı yağmurları alıyor, bir-iki günde sıcaklık 10 derece birden değişebiliyor. Tüm ülkeler, istisnasız, iklim değişimlerinden ve anormalliklerinden yakınıyor. Her gün haberlerde mevsim normallerinin dışında iklimleri görüyoruz. Bunlar, bize bir şey söylüyor: İklimimiz değişiyor, değişti ve değişecek. Ayağımızın altındaki karalar ve girdiğimiz denizler, her an yer değiştiriyor. Bunu hissetmiyor oluşumuz, gerçek olmadığı anlamına gelmiyor.

Tüm Reklamları Kapat

Dünya'mız, tek bir kara yığını değil, onlarca levhanın birleşiminin oluşturduğu dev bir yüzeye sahip bir gezegendir. Yeryüzü'nden aşağıya doğru 6 katmandan oluşmaktadır. Atmosfer de, 6 katmandan oluşur. Bunların da ayrıntısına burada girmeye gerek görmüyoruz.

Darwin, Kuram'ı yayınladığında çok az Jeolojik ve Paleontolojik bulguya sahipti ve bu yüzden Teori'nin yanlış olabileceğinden şüphelenmişti. Buna rağmen, son derece alçakgönüllü ve dürüst bir bilim insanı olarak, kitabına koca bir kısım ekleyerek Teori'nin eksik yanlarını ilan etmişti. O günden bugüne, bilime ömürlerini adayan, Dünya'nın dört bir yanındaki binlerce üniversiteden yüzbinlerce bilim insanı, Evrim Kuramı'nı incelemiş ve Darwin'in tüm endişelerinin boşa olduğunu ispatlamışlardır. Çünkü onun bilmediği bütün soru işaretlerinin cevapları verilmiş ve her birinin Evrimsel Biyoloji'yi destekler nitelikte olduğu ve Evrim Kuramı'nı tehlikeye atmak bir yana, yukarıda görüldüğü gibi harika bir tabloyla desteklediği anlaşılmıştır.

Depremler

Son olarak, konuyla alakalı olduğu için depremleri de ele almak istiyoruz. Pek çok sayıda Jeolojik felaket saymak mümkün, ancak bunların en sık karşılaşını ve en ciddi hasarlara sebep olanı, depremlerdir. 

Depremlerin varlığı uzun bir süre kolayca açıklanamamıştır; ancak levha tektoniği sayesinde çok kolay ve mantıklı bir şekilde açıklanır. Depremler, yer kabuğundaki ani enerji boşalmalarından dolayı olmaktadır. Bu da, levhaların birbiri üzerindeki ve etrafındaki hareketleri sırasında oluşan sürtünme ve yığılmadan kaynaklı basınç birikimlerinden dolayı olmaktadır. Bu basınçtan ötürü, bir süre sonra levhalar şiddetle enerji salınımı yapmakta ve bu da yüzeye deprem olarak etki etmektedir. Ve bu tektonik hareket sırasında yüzeye ulaşan sismik dalgaların enerjisi, aslında levhaların o anda boşalttığı enerjinin %10'u kadardır, geri kalanı, levhaların kırılmasında harcanmaktadır. 

Tekrardan, 99 depreminde hayatını kaybedenlerin yakınlarına baş sağlığı ve sabırlar diliyoruz.

Alıntı Yap
Okundu Olarak İşaretle
Evrim Ağacı Akademi: Evrimi Destekleyen/Kullanan Bilimler Yazı Dizisi

Bu yazı, Evrimi Destekleyen/Kullanan Bilimler yazı dizisinin 3. yazısıdır. Bu yazı dizisini okumaya, serinin 1. yazısı olan "Evrim'i Destekleyen/Kullanan Bilimler - 1: Embriyoloji" başlıklı makalemizden başlamanızı öneririz.

Yazı dizisi içindeki ilerleyişinizi kaydetmek için veya kayıt olun.

EA Akademi Hakkında Bilgi Al
6
Paylaş
Sonra Oku
Notlarım
Yazdır / PDF Olarak Kaydet
Bize Ulaş
Yukarı Zıpla

İçeriklerimizin bilimsel gerçekleri doğru bir şekilde yansıtması için en üst düzey çabayı gösteriyoruz. Gözünüze doğru gelmeyen bir şey varsa, mümkünse güvenilir kaynaklarınızla birlikte bize ulaşın!

Bu içeriğimizle ilgili bir sorunuz mu var? Buraya tıklayarak sorabilirsiniz.

Soru & Cevap Platformuna Git
Bu İçerik Size Ne Hissettirdi?
  • Tebrikler! 5
  • Bilim Budur! 3
  • Güldürdü 3
  • Muhteşem! 1
  • Mmm... Çok sapyoseksüel! 1
  • Umut Verici! 1
  • Merak Uyandırıcı! 1
  • İnanılmaz 0
  • Üzücü! 0
  • Grrr... *@$# 0
  • İğrenç! 0
  • Korkutucu! 0
Tüm Reklamları Kapat

Evrim Ağacı'na her ay sadece 1 kahve ısmarlayarak destek olmak ister misiniz?

Şu iki siteden birini kullanarak şimdi destek olabilirsiniz:

kreosus.com/evrimagaci | patreon.com/evrimagaci

Çıktı Bilgisi: Bu sayfa, Evrim Ağacı yazdırma aracı kullanılarak 07/02/2023 20:17:14 tarihinde oluşturulmuştur. Evrim Ağacı'ndaki içeriklerin tamamı, birden fazla editör tarafından, durmaksızın elden geçirilmekte, güncellenmekte ve geliştirilmektedir. Dolayısıyla bu çıktının alındığı tarihten sonra yapılan güncellemeleri görmek ve bu içeriğin en güncel halini okumak için lütfen şu adrese gidiniz: https://evrimagaci.org/s/206

İçerik Kullanım İzinleri: Evrim Ağacı'ndaki yazılı içerikler orijinallerine hiçbir şekilde dokunulmadığı müddetçe izin alınmaksızın paylaşılabilir, kopyalanabilir, yapıştırılabilir, çoğaltılabilir, basılabilir, dağıtılabilir, yayılabilir, alıntılanabilir. Ancak bu içeriklerin hiçbiri izin alınmaksızın değiştirilemez ve değiştirilmiş halleri Evrim Ağacı'na aitmiş gibi sunulamaz. Benzer şekilde, içeriklerin hiçbiri, söz konusu içeriğin açıkça belirtilmiş yazarlarından ve Evrim Ağacı'ndan başkasına aitmiş gibi sunulamaz. Bu sayfa izin alınmaksızın düzenlenemez, Evrim Ağacı logosu, yazar/editör bilgileri ve içeriğin diğer kısımları izin alınmaksızın değiştirilemez veya kaldırılamaz.

Tüm Reklamları Kapat
Size Özel (Beta)
İçerikler
Sosyal
Kişilik
Galaksi
Evrenin Genişlemesi
Uydu
Kuşlar
Süpernova
Kuantum
Astrofotoğrafçılık
Covıd-19
Mikrobiyoloji
Antropoloji
Teori
Kimyasal
Değişim
Sinek
Damar
Korku
Sağlık Bakanlığı
Kuantum Fiziği
Kök Hücre
Mit
Manyetik Alan
Öğrenme Teorileri
Allah
Orman
Aklımdan Geçen
Komünite Seç
Aklımdan Geçen
Fark Ettim ki...
Bugün Öğrendim ki...
İşe Yarar İpucu
Bilim Haberleri
Hikaye Fikri
Video Konu Önerisi
Başlık
Bugün bilimseverlerle ne paylaşmak istersin?
Bağlantı
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu komünite, aklınızdan geçen düşünceleri Evrim Ağacı ailesiyle paylaşabilmeniz içindir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Bilim kimliğinizi önceleyin.
Evrim Ağacı bir bilim platformudur. Dolayısıyla aklınızdan geçen her şeyden ziyade, bilim veya yaşamla ilgili olabilecek düşüncelerinizle ilgileniyoruz.
2
Propaganda ve baskı amaçlı kullanmayın.
Herkesin aklından her şey geçebilir; fakat bu platformun amacı, insanların belli ideolojiler için propaganda yapmaları veya başkaları üzerinde baskı kurma amacıyla geliştirilmemiştir. Paylaştığınız fikirlerin değer kattığından emin olun.
3
Gerilim yaratmayın.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
4
Değer katın; hassas konulardan ve öznel yoruma açık alanlardan uzak durun.
Bu komünitenin amacı okurlara hayatla ilgili keyifli farkındalıklar yaşatabilmektir. Din, politika, spor, aktüel konular gibi anlık tepkilere neden olabilecek konulardaki tespitlerden kaçının. Ayrıca aklınızdan geçenlerin Türkiye’deki bilim komünitesine değer katması beklenmektedir.
5
Cevap hakkı doğurmayın.
Bu platformda cevap veya yorum sistemi bulunmamaktadır. Dolayısıyla aklınızdan geçenlerin, tespit edilebilir kişilere cevap hakkı doğurmadığından emin olun.
Gönder
Ekle
Soru Sor
Daha Fazla İçerik Göster
Evrim Ağacı'na Destek Ol
Evrim Ağacı'nın %100 okur destekli bir bilim platformu olduğunu biliyor muydunuz? Evrim Ağacı'nın maddi destekçileri arasına katılarak Türkiye'de bilimin yayılmasına güç katmak için hemen buraya tıklayın.
Popüler Yazılar
30 gün
90 gün
1 yıl
EA Akademi
Evrim Ağacı Akademi (ya da kısaca EA Akademi), 2010 yılından beri ürettiğimiz makalelerden oluşan ve kendi kendinizi bilimin çeşitli dallarında eğitebileceğiniz bir çevirim içi eğitim girişimi! Evrim Ağacı Akademi'yi buraya tıklayarak görebilirsiniz. Daha fazla bilgi için buraya tıklayın.
Etkinlik & İlan
Bilim ile ilgili bir etkinlik mi düzenliyorsunuz? Yoksa bilim insanlarını veya bilimseverleri ilgilendiren bir iş, staj, çalıştay, makale çağrısı vb. bir duyurunuz mu var? Etkinlik & İlan Platformumuzda paylaşın, milyonlarca bilimsevere ulaşsın.
Podcast
Evrim Ağacı'nın birçok içeriğinin profesyonel ses sanatçıları tarafından seslendirildiğini biliyor muydunuz? Bunların hepsini Podcast Platformumuzda dinleyebilirsiniz. Ayrıca Spotify, iTunes, Google Podcast ve YouTube bağlantılarını da bir arada bulabilirsiniz.
Yazı Geçmişi
Okuma Geçmişi
Notlarım
İlerleme Durumunu Güncelle
Okudum
Sonra Oku
Not Ekle
Kaldığım Yeri İşaretle
Göz Attım

Evrim Ağacı tarafından otomatik olarak takip edilen işlemleri istediğin zaman durdurabilirsin.
[Site ayalarına git...]

Filtrele
Listele
Bu yazıdaki hareketlerin
Devamını Göster
Filtrele
Listele
Tüm Okuma Geçmişin
Devamını Göster
0/10000
Alıntı Yap
Evrim Ağacı Formatı
APA7
MLA9
Chicago
Ç. M. Bakırcı. Evrim'i Destekleyen/Kullanan Bilimler - 3: Jeoloji. (17 Ağustos 2011). Alındığı Tarih: 7 Şubat 2023. Alındığı Yer: https://evrimagaci.org/s/206
Bakırcı, Ç. M. (2011, August 17). Evrim'i Destekleyen/Kullanan Bilimler - 3: Jeoloji. Evrim Ağacı. Retrieved February 07, 2023. from https://evrimagaci.org/s/206
Ç. M. Bakırcı. “Evrim'i Destekleyen/Kullanan Bilimler - 3: Jeoloji.” Edited by Çağrı Mert Bakırcı. Evrim Ağacı, 17 Aug. 2011, https://evrimagaci.org/s/206.
Bakırcı, Çağrı Mert. “Evrim'i Destekleyen/Kullanan Bilimler - 3: Jeoloji.” Edited by Çağrı Mert Bakırcı. Evrim Ağacı, August 17, 2011. https://evrimagaci.org/s/206.

Göster

Şifremi unuttum Üyelik Aktivasyonu

Göster

Şifrenizi mi unuttunuz? Lütfen e-posta adresinizi giriniz. E-posta adresinize şifrenizi sıfırlamak için bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Eğer aktivasyon kodunu almadıysanız lütfen e-posta adresinizi giriniz. Üyeliğinizi aktive etmek için e-posta adresinize bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Close
Geri Bildirim Gönder
Paylaş
Reklamsız Deneyim

Evrim Ağacı'ndaki reklamları, bütçenize uygun bir şekilde, kendi seçtiğiniz bir süre boyunca kapatabilirsiniz. Tek yapmanız gereken, kaç ay boyunca kapatmak istediğinizi aşağıdaki kutuya girip tek seferlik ödemenizi tamamlamak:

10₺/ay
x
ay
= 30
3 Aylık Reklamsız Deneyimi Başlat
Evrim Ağacı'nda ücretsiz üyelik oluşturan ve sitemizi üye girişi yaparak kullanan kullanıcılarımızdaki reklamların %50 daha az olduğunu, Kreosus/Patreon/YouTube destekçilerimizinse sitemizi tamamen reklamsız kullanabildiğini biliyor muydunuz? Size uygun seçeneği aşağıdan seçebilirsiniz:
Evrim Ağacı Destekçilerine Katıl
Zaten Kreosus/Patreon/Youtube Destekçisiyim
Reklamsız Deneyim
Kreosus

Kreosus'ta her 10₺'lik destek, 1 aylık reklamsız deneyime karşılık geliyor. Bu sayede, tek seferlik destekçilerimiz de, aylık destekçilerimiz de toplam destekleriyle doğru orantılı bir süre boyunca reklamsız deneyim elde edebiliyorlar.

Kreosus destekçilerimizin reklamsız deneyimi, destek olmaya başladıkları anda devreye girmektedir ve ek bir işleme gerek yoktur.

Patreon

Patreon destekçilerimiz, destek miktarından bağımsız olarak, Evrim Ağacı'na destek oldukları süre boyunca reklamsız deneyime erişmeyi sürdürebiliyorlar.

Patreon destekçilerimizin Patreon ile ilişkili e-posta hesapları, Evrim Ağacı'ndaki üyelik e-postaları ile birebir aynı olmalıdır. Patreon destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi 24 saat alabilmektedir.

YouTube

YouTube destekçilerimizin hepsi otomatik olarak reklamsız deneyime şimdilik erişemiyorlar ve şu anda, YouTube üzerinden her destek seviyesine reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. YouTube Destek Sistemi üzerinde sunulan farklı seviyelerin açıklamalarını okuyarak, hangi ayrıcalıklara erişebileceğinizi öğrenebilirsiniz.

Eğer seçtiğiniz seviye reklamsız deneyim ayrıcalığı sunuyorsa, destek olduktan sonra YouTube tarafından gösterilecek olan bağlantıdaki formu doldurarak reklamsız deneyime erişebilirsiniz. YouTube destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi, formu doldurduktan sonra 24 saat alabilmektedir.

Diğer Platformlar

Bu 3 platform haricinde destek olan destekçilerimize ne yazık ki reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. Destekleriniz sayesinde sistemlerimizi geliştirmeyi sürdürüyoruz ve umuyoruz bu ayrıcalıkları zamanla genişletebileceğiz.

Giriş yapmayı unutmayın!

Reklamsız deneyim için, maddi desteğiniz ile ilişkilendirilmiş olan Evrim Ağacı hesabınıza yapmanız gerekmektedir. Giriş yapmadığınız takdirde reklamları görmeye devam edeceksinizdir.

Destek Ol

Devamını Oku
Evrim Ağacı Uygulamasını
İndir
Chromium Tabanlı Mobil Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
İlk birkaç girişinizde zaten tarayıcınız size uygulamamızı indirmeyi önerecek. Önerideki tuşa tıklayarak uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu öneriyi, yukarıdaki videoda görebilirsiniz. Eğer bu öneri artık gözükmüyorsa, Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Chromium Tabanlı Masaüstü Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
Yeni uygulamamızı kurmak için tarayıcı çubuğundaki kurulum tuşuna tıklayın. "Yükle" (Install) tuşuna basarak kurulumu tamamlayın. Dilerseniz, Evrim Ağacı İleri Web Uygulaması'nı görev çubuğunuza sabitleyin. Uygulama logosuna sağ tıklayıp, "Görev Çubuğuna Sabitle" seçeneğine tıklayabilirsiniz. Eğer bu seçenek gözükmüyorsa, tarayıcının Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Safari Mobil Uygulama
Sırasıyla Paylaş -> Ana Ekrana Ekle -> Ekle tuşlarına basarak yeni mobil uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu basamakları görmek için yukarıdaki videoyu izleyebilirsiniz.

Daha fazla bilgi almak için tıklayın

Önizleme
Görseli Kaydet
Sıfırla
Vazgeç
Ara
Moderatöre Bildir

Raporlama sisteminin amacı, platformu uygunsuz biçimde kullananların önüne geçmektir. Lütfen bir içeriği, sadece düşük kaliteli olduğunu veya soruya cevap olmadığını düşündüğünüz raporlamayınız; bu raporlar kabul edilmeyecektir. Bunun yerine daha kaliteli cevapları kendiniz girmeye çalışın veya size sunulan (oylama gibi) diğer araçlar ile daha kaliteli cevaplara teşvik edin. Kalitesiz bulduğunuz içerikleri eleyebileceğiniz, kalitelileri daha ön plana çıkarabileceğiniz yeni araçlar geliştirmekteyiz.

Kural İhlali Seç
Öncül Ekle
Sonuç Ekle
Mantık Hatası Seç
Kural İhlali Seç
Soru Sor
Aşağıdaki "Soru" kutusunu sadece soru sormak için kullanınız. Bu kutuya soru formatında olmayan hiçbir cümle girmeyiniz. Sorunuzla ilgili ek bilgiler vermek isterseniz, "Açıklama" kısmına girebilirsiniz. Soru kısmının soru cümlesi haricindeki kullanımları sorunuzun silinmesine ve UP kaybetmenize neden olabilir.
Görsel Ekle
Kurallar
Platform Kuralları
Bu platform, aklınıza takılan soruları sorabilmeniz ve diğerlerinin sorularını yanıtlayabilmeniz içindir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Gerçekten soru sorun, imâdan ve yüklü sorulardan kaçının.
Sorularınızın amacı nesnel olarak gerçeği öğrenmek veya fikir almak olmalıdır. Şahsi kanaatinizle ilgili mesaj vermek için kullanmayın; yüklü soru sormayın.
2
Bilim kimliğinizi kullanın.
Evrim Ağacı bir bilim platformudur. Dolayısıyla sorular ve cevaplar, bilimsel perspektifi yansıtmalıdır. Geçerli bilimsel kaynaklarla doğrulanamayan bilgiler veya reklamlar silinebilir.
3
Düzgün ve insanca iletişim kurun.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
4
Sahtebilimi desteklemek yasaktır.
Sahtebilim kategorisi altında konuyla ilgili sorular sorabilirsiniz; ancak bilimsel geçerliliği bulunmayan sahtebilim konularını destekleyen sorular veya cevaplar paylaşmayın.
5
Türkçeyi düzgün kullanın.
Şair olmanızı beklemiyoruz; ancak yazdığınız içeriğin anlaşılır olması ve temel düzeyde yazım ve dil bilgisi kurallarına uyması gerekmektedir.
Soru Ara
Aradığınız soruyu bulamadıysanız buraya tıklayarak sorabilirsiniz.
Alıntı Ekle
Eser Ekle
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu komünite, fark edildiğinde ufku genişleten tespitler içindir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Formu olabildiğince eksiksiz doldurun.
Girdiğiniz sözün/alıntının kaynağı ne kadar açıksa o kadar iyi. Açıklama kısmına kitabın sayfa sayısını veya filmin saat/dakika/saniye bilgisini girebilirsiniz.
2
Anonimden kaçının.
Bazı sözler/alıntılar anonim olabilir. Fakat sözün anonimliğini doğrulamaksızın, bilmediğiniz her söze/alıntıya anonim yazmayın. Bu tür girdiler silinebilir.
3
Kaynağı araştırın ve sorgulayın.
Sayısız söz/alıntı, gerçekte o sözü hiçbir zaman söylememiş/yazmamış kişilere, hatalı bir şekilde atfediliyor. Paylaşımınızın site geneline yayılabilmesi için kaliteli kaynaklar kullanın ve kaynaklarınızı sorgulayın.
4
Ofansif ve entelektüel düşünceden uzak sözler yasaktır.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
5
Sözlerinizi tırnak (") içine almayın.
Sistemimiz formatı otomatik olarak ayarlayacaktır.
Gönder
Tavsiye Et
Aşağıdaki kutuya, [ESER ADI] isimli [KİTABI/FİLMİ] neden tavsiye ettiğini girebilirsin. Ne kadar detaylı ve kapsamlı bir analiz yaparsan, bu eseri [OKUMAK/İZLEMEK] isteyenleri o kadar doğru ve fazla bilgilendirmiş olacaksın. Tavsiyenin sadece negatif içerikte olamayacağını, eğer bu sistemi kullanıyorsan tavsiye ettiğin içeriğin pozitif taraflarından bahsetmek zorunda olduğunu lütfen unutma. Yapıcı eleştiri hakkında daha fazla bilgi almak için burayı okuyabilirsin.
Kurallar
Platform Kuralları
Bu platform; okuduğunuz kitaplara, izlediğiniz filmlere/belgesellere veya takip ettiğiniz YouTube kanallarına yönelik tavsiylerinizi ve/veya yapıcı eleştirel fikirlerinizi girebilmeniz içindir. Tavsiye etmek istediğiniz eseri bulamazsanız, buradan yeni bir kayıt oluşturabilirsiniz. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu platformun ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Önceliğimiz pozitif tavsiyelerdir.
Bu platformu, beğenmediğiniz eserleri yermek için değil, beğendiğiniz eserleri başkalarına tanıtmak için kullanmaya öncelik veriniz. Sadece negatif girdileri olduğu tespit edilenler platformdan geçici veya kalıcı olarak engellenebilirler.
2
Tavsiyenizin içeriği sadece negatif olamaz.
Tavsiye yazdığınız eserleri olabildiğince objektif bir gözlükle anlatmanız beklenmektedir. Dolayısıyla bir eseri beğenmediyseniz bile, tavsiyenizde eserin pozitif taraflarından da bahsetmeniz gerekmektedir.
3
Negatif eleştiriler yapıcı olmak zorundadır.
Eğer tavsiyenizin ana tonu negatif olacaksa, tüm eleştirileriniz yapıcı nitelikte olmak zorundadır. Yapıcı eleştiri kurallarını buradan öğrenebilirsiniz. Yapıcı bir tarafı olmayan veya tamamen yıkıcı içerikte olan eleştiriler silinebilir ve yazarlar geçici veya kalıcı olarak engellenebilirler.
4
Düzgün ve insanca iletişim kurun.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
5
Türkçeyi düzgün kullanın.
Şair olmanızı beklemiyoruz; ancak yazdığınız içeriğin anlaşılır olması ve temel düzeyde yazım ve dil bilgisi kurallarına uyması gerekmektedir.
Eser Ara
Aradığınız eseri bulamadıysanız buraya tıklayarak ekleyebilirsiniz.
Tür Ekle
Üst Takson Seç
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu platform, yaşamış ve yaşayan bütün türleri filogenetik olarak sınıflandırdığımız ve tanıttığımız Yaşam Ağacı projemize, henüz girilmemiş taksonları girebilmeniz için geliştirdiğimiz bir platformdur. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Takson adlarını doğru yazdığınızdan emin olun.
Taksonların sadece ilk harfleri büyük yazılmalıdır. Latince tür adlarında, cins adının ilk harfi büyük, diğer bütün harfler küçük olmalıdır (Örn: Canis lupus domesticus). Türkçe adlarda da sadece ilk harf büyük yazılmalıdır (Örn: Evcil köpek).
2
Taksonlar arası bağlantıları doğru girin.
Girdiğiniz taksonun üst taksonunu girmeniz zorunludur. Eğer üst takson yoksa, mümkün olduğunca öncelikle üst taksonları girmeye çalışın; sonrasında daha alt taksonları girin.
3
Birden fazla kaynaktan kontrol edin.
Mümkün olduğunca ezbere iş yapmayın, girdiğiniz taksonların isimlerinin birden fazla kaynaktan kontrol edin. Alternatif (sinonim) takson adlarını girmeyi unutmayın.
4
Tekrara düşmeyin.
Aynı taksonu birden fazla defa girmediğinizden emin olun. Otomatik tamamlama sistemimiz size bu konuda yardımcı olacaktır.
5
Mümkünse, takson tanıtım yazısı (Taksonomi yazısı) girin.
Bu araç sadece taksonları sisteme girmek için geliştirilmiştir. Dolayısıyla taksonlara ait minimal bilgiye yer vermektedir. Evrim Ağacı olarak amacımız, taksonlara dair detaylı girdilerle bu projeyi zenginleştirmektir. Girdiğiniz türü daha kapsamlı tanıtmak için Taksonomi yazısı girin.
Gönder
Tür Gözlemi Ekle
Tür Seç
Fotoğraf Ekle
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu platform, bizzat gözlediğiniz türlerin fotoğraflarını paylaşabilmeniz için geliştirilmiştir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Net ve anlaşılır görseller yükleyin.
Her zaman bir türü kusursuz netlikte fotoğraflamanız mümkün olmayabilir; ancak buraya yüklediğiniz fotoğraflardaki türlerin özellikle de vücut deseni gibi özelliklerinin rahatlıkla ayırt edilecek kadar net olması gerekmektedir.
2
Özgün olun, telif ihlali yapmayın.
Yüklediğiniz fotoğrafların telif hakları size ait olmalıdır. Başkası tarafından çekilen fotoğrafları yükleyemezsiniz. Wikimedia gibi açık kaynak organizasyonlarda yayınlanan telifsiz fotoğrafları yükleyebilirsiniz.
3
Paylaştığınız fotoğrafların telif hakkını isteyemezsiniz.
Yüklediğiniz fotoğraflar tamamen halka açık bir şekilde, sınırsız ve süresiz kullanım izniyle paylaşılacaktır. Bu fotoğraflar nedeniyle Evrim Ağacı’ndan telif veya ödeme talep etmeniz mümkün olmayacaktır. Kendi fotoğraflarınızı başka yerlerde istediğiniz gibi kullanabilirsiniz.
4
Etik kurallarına uyun.
Yüklediğiniz fotoğrafların uygunsuz olmadığından ve başkalarının haklarını ihlâl etmediğinden emin olun.
5
Takson teşhisini doğru yapın.
Yaptığınız gözlemler, spesifik taksonlarla ilişkilendirilmektedir. Takson teşhisini doğru yapmanız beklenmektedir. Taksonu bilemediğinizde, olabildiğince genel bir taksonla ilişkilendirin; örneğin türü bilmiyorsanız cins ile, cinsi bilmiyorsanız aile ile, aileyi bilmiyorsanız takım ile, vs.
Gönder
Tür Ara
Aradığınız türü bulamadıysanız buraya tıklayarak ekleyebilirsiniz.