Paylaşım Yap
Tüm Reklamları Kapat
Tüm Reklamları Kapat

Evrimde Genlere Yeni Bilgi Nasıl Eklenir?

Evrimde Genlere Yeni Bilgi Nasıl Eklenir? Medical Xpress
Genleri bu görseldeki yapboz parçaları gibi düşünmek hatalıdır.
5 dakika
6,336
Tüm Reklamları Kapat

Moleküler evrimsel biyoloji biyolojinin en ilginç çalışma alanlarından birisi, genlerin nasıl evrimleştiğidir. Çünkü bir canlının özelliklerini belirleyen şeyler genlerdir ve genlerde meydana gelen değişimler çeşitliliği yaratır. Sonrasında, bu çeşitlilik içerisinden en uyumlular hayatta kalır, diğerleri ise elenir. Hayatta kalanlar üredikçe, kendilerini farklı ve diğerlerinden avantajlı kılan o "değişmiş" genleri de gelecek nesillere aktarırlar. Böylece her yeni nesilde etrafa uyum sağlama şansını arttıran genlerin miktarı popülasyon içerisinde artar. 

Fakat halihazırda elimizde bulunan bir genetik koda yepyeni bir bilginin nasıl eklenebileceği, evrimsel biyolojiye ve moleküler biyolojiye çok hakim olmayan kişiler için ilk etapta kafa karıştırıcı bir soru gibi gelebilir. Aslında konunun özü oldukça basittir ve günümüzde detayları son derece iyi bilinmektedir. Fakat bu konuyu daha iyi anlayabilmek için, bir uyarıda bulunmamız gerekiyor: Genlerimiz içerisindeki bilgileri LEGO parçaları gibi (veya görseldeki gösterilene benzer bir yapboz gibi) düşünmek pek doğru değildir. Çoğu insan böyle düşündüğü için hata yapar.

Tüm Reklamları Kapat

Yepyeni bir LEGO parçasının, diğer LEGO parçalarından oluşması mümkün değildir. Çünkü LEGO'nun parçaları inorganik malzemelerden yapılır ve kimyasal özellikleri farklıdır. Genlerimiz ise organik yapılıdır ve dolayısıyla özellikleri, davranışları, kapasitesi bambaşkadır. Her ne kadar bir LEGO parçası, bir diğer LEGO parçasına asla dönüşemese de; bir gen parçası, yepyeni bir gen parçasına dönüşebilir. Hatta bununla da kalmaz, o gen parçası aslında bir proteini kodluyor olabileceği için, genleri barındıran canlıya bambaşka bir özellik de kazandırabilir! Tabii evrimsel süreçte genellikle bu değişimler küçük adımlarla olur; birden ve büyük sıçramalarla olmaz. Fakat genleri düşünürken, katı ve iyi tanımlanmış LEGO parçaları yerine, esnek, değişken ve parçacıklı (modüler) yapıda olduklarını düşünmek faydalı olabilecektir. 

Bu şekilde düşünecek olduğumuzda, genlere "bilgi ekleme" işinin her zaman "daha fazla gen eklenmesi" anlamına gelmediği hemen fark edilecektir. Bir genin değişmesi, o genin başka genlerle birlikte ürettiği proteinlerin yapısını değiştirebilir. O proteinin değişimi ise, canlının davranışlarını, özelliklerini, genel görünümünü değiştirebilir. Genin yeri veya içerisindeki nükleotit sayısı değişmemiştir; fakat içerisindeki nükleotitlerden birinin mutasyona uğrayıp bir diğer nükleotide dönüşmesi, yepyeni bir özelliği doğurabilmektedir. Bu nedenle genlerimize bilgi akışı, illa fazladan gen ekleme ile olmak zorunda değildir, bu önemli bir noktadır. Hatta aslına bakacak olursanız, kimi zaman meydana gelen silinme tipi mutasyonlar bile DNA'mıza bilgi ekleyebilir!

Tüm Reklamları Kapat

Örneğin CCR5 geni üzerinde meydana gelen ve 32 nükleotitin silinmesine neden olan bir mutasyon, o geni taşıyan bireylere AIDS hastalığının mikrobu olan HIV'ye direnç kazanmalarını sağlar. Yani genin bir parçasının silinmesi, o canlıya daha önceden sahip olmadığı bir özelliği (bir bakıma "bilgiyi") ekler. Bu konuyu, buradaki soru-cevap yazımızda da kısaca işlemiştik, daha fazla bilgi almak için göz atabilirsiniz.

Çoğu zaman mutasyonlar değişme tipi ya da silinme tipi olduğu için, genomlarımızın sürekli kısalması gerektiği düşünülmüştür. Ancak sonradan yapılan araştırmalar, daha nadir olsa da, çoklanma tipi mutasyonların meydana geldiklerinde, büyük gen gruplarını hep birlikte çoğaltarak genlerimizin miktarının azalışını dengelediğini göstermektedir. Buradaki yazımızda da ele aldığımız gibi, hem Hayvanlar Alemi'nde, hem de diğer canlı gruplarında sadece genler değil, bütün genomların kopyalanıp çoğalabildiği görülmüştür. Evrim tarihinin çeşitli noktalarında canlıların genomları, katlanarak çoğalmıştır. 

Bu çoğalmanın önemi, evrimsel sürece üzerine etki edebileceği malzeme sunuyor olmasıdır. Her ne kadar LEGO gibi düşünmeyin demiş olsak da, eğer o analojiye sadık kalınacak olursa, bunu şöyle düşünebilirsiniz: Elinizde 1 adet LEGO seti varsa yapabilecekleriniz kısıtlıyken, 2 adet LEGO seti varken yapabilecekleriniz çok daha sınırsızdır. Evrimde de böyledir. Genom içerisinde ne kadar çok malzeme varsa, evrimsel süreçte o canlının edinebileceği özellikler o kadar çeşitli olabilir. Buna rağmen bitkilerin ve basit yapılı mikroskobik canlıların, örneğin insan gibi daha "karmaşık" yapılı canlılardan daha büyük genomlara sahip olması ilk etapta şaşırtıcı gelebilir. Fakat yapılan incelemeler, bitkilerin de, mikroskobik canlıların da, hayvanlara kıyasla çok daha zor ve çetin ortamlara, çok daha uzun zamandır (milyarlarca yıldır) adapte olmak zorunda kaldığını göstermektedir. Bu nedenle genomlarının daha iri olması mantıklıdır. Dahası, bu canlılar daha basit yapılı oldukları için, genom çoklanmasının neden olduğu sorunlarla daha kolay baş edebilirler.

Evrim Ağacı'ndan Mesaj

Moleküler evrim tarihinin bu açıdan bakıldığında ilginç örneklerinden biri, dolaşım sistemlerimiz içerisinde dokularımıza oksijen taşıyan hemoglobin molekülünün evrimidir. Hemoglobin, günümüzden 450 milyon yıl kadar önce, omurgalı hayvanların ilk atalarında evrimleşmiştir. Omurgasız hayvanlarda ise daha basit yapılı olan miyoglobin bulunur. Hemoglobin ve miyoglobinin ortak atası, ikisinden de daha basit yapılı bir diğer globin molekülüdür.

Fotoğrafta, miyoglobin ve hemoglobinin evrim ağacı görülmektedir.
Fotoğrafta, miyoglobin ve hemoglobinin evrim ağacı görülmektedir.
Douglas Futuyma

Dikkat edilecek olursa, hemoglobin 2 farklı gruptan oluşur: α zinciri ve β zinciri. Bu iki zincir, iki ayrı gene sahiptir. Evrim tarihini genetik yöntemler kullanarak incelediğimizde, bu iki zincirin genlerinin ortak atada meydana gelen bir çoklanma sonucunda ortaya çıktığı görülmektedir. Bu çoklanma, çeneye sahip erken bir omurgalı hayvanda meydana gelmiştir. Sonrasında bu canlıdan evrimleşen tüm omurgalılarda, bu çift gen yapısı korunmuştur. Çoklanma sonrasında oluşan gen kopyalarından birisi farklılaşarak α zincirini, diğeri farklı bir yönde evrimleşerek β zincirini oluşturmuştur. Bu zincirler ortak bir atanın torunlarıdır ve günümüzdeki birçok canlıda bir arada bulunurlar.

Hatta evrim sadece bu iki zinciri oluşturma noktasında da durmamıştır. Görseldeki evrim ağacını daha detaylı incelediğimizde, günümüze yaklaştıkça (ağacın kökünden, dallarına doğru ilerledikçe) daha da fazla çatallanma görmekteyiz. Dikkat edilecek olursa, hem α geni hem de β geni kendi içerisinde en az 5'er dala ayrılmıştır. Bunların her biri çoklanma tipi mutasyonlarla olmuştur. Bu kopyalardan her biri farklılaştığı için, farklı yapılı hemoglobinler evrimleşmiştir. Hatta bu kopyalar kimi zaman işlevsiz hale gelerek körelmiş ve sahte genlere dönüşmüştür. Bugün bilim insanları, bu farklı moleküllere ve onları üreten genlere bakarak, evrim tarihini aydınlatabilmektedirler. 

Bu Makaleyi Alıntıla
Okundu Olarak İşaretle
33
0
  • Paylaş
  • Alıntıla
  • Alıntıları Göster
Paylaş
Sonra Oku
Notlarım
Yazdır / PDF Olarak Kaydet
Bize Ulaş
Yukarı Zıpla

İçeriklerimizin bilimsel gerçekleri doğru bir şekilde yansıtması için en üst düzey çabayı gösteriyoruz. Gözünüze doğru gelmeyen bir şey varsa, mümkünse güvenilir kaynaklarınızla birlikte bize ulaşın!

Bu içeriğimizle ilgili bir sorunuz mu var? Buraya tıklayarak sorabilirsiniz.

Soru & Cevap Platformuna Git
Bu İçerik Size Ne Hissettirdi?
  • Tebrikler! 15
  • Mmm... Çok sapyoseksüel! 7
  • Muhteşem! 6
  • Merak Uyandırıcı! 5
  • Bilim Budur! 3
  • İnanılmaz 1
  • Güldürdü 0
  • Umut Verici! 0
  • Üzücü! 0
  • Grrr... *@$# 0
  • İğrenç! 0
  • Korkutucu! 0
Kaynaklar ve İleri Okuma
  • D. Futuyma. (2009). Evolution. ISBN: B01JXQEBII. Yayınevi: Sinauer Associates.
  • Wikipedia. Modifications (Genetics). (15 Temmuz 2019). Alındığı Tarih: 22 Mayıs 2019. Alındığı Yer: Wikipedia | Arşiv Bağlantısı
  • L. A. Allison. (2012). Fundamental Molecular Biology. ISBN: 9781118059814. Yayınevi: John Wiley & Sons, Inc..
Tüm Reklamları Kapat

Evrim Ağacı'na her ay sadece 1 kahve ısmarlayarak destek olmak ister misiniz?

Şu iki siteden birini kullanarak şimdi destek olabilirsiniz:

kreosus.com/evrimagaci | patreon.com/evrimagaci

Çıktı Bilgisi: Bu sayfa, Evrim Ağacı yazdırma aracı kullanılarak 14/04/2024 04:38:24 tarihinde oluşturulmuştur. Evrim Ağacı'ndaki içeriklerin tamamı, birden fazla editör tarafından, durmaksızın elden geçirilmekte, güncellenmekte ve geliştirilmektedir. Dolayısıyla bu çıktının alındığı tarihten sonra yapılan güncellemeleri görmek ve bu içeriğin en güncel halini okumak için lütfen şu adrese gidiniz: https://evrimagaci.org/s/3212

İçerik Kullanım İzinleri: Evrim Ağacı'ndaki yazılı içerikler orijinallerine hiçbir şekilde dokunulmadığı müddetçe izin alınmaksızın paylaşılabilir, kopyalanabilir, yapıştırılabilir, çoğaltılabilir, basılabilir, dağıtılabilir, yayılabilir, alıntılanabilir. Ancak bu içeriklerin hiçbiri izin alınmaksızın değiştirilemez ve değiştirilmiş halleri Evrim Ağacı'na aitmiş gibi sunulamaz. Benzer şekilde, içeriklerin hiçbiri, söz konusu içeriğin açıkça belirtilmiş yazarlarından ve Evrim Ağacı'ndan başkasına aitmiş gibi sunulamaz. Bu sayfa izin alınmaksızın düzenlenemez, Evrim Ağacı logosu, yazar/editör bilgileri ve içeriğin diğer kısımları izin alınmaksızın değiştirilemez veya kaldırılamaz.

Tüm Reklamları Kapat
Keşfet
Akış
İçerikler
Gündem
Antropoloji
Yaşamın Başlangıcı
Sağlık Bakanlığı
Gelişim
Nöron
Hastalık Yayılımı
Köpekgil
Ölüm
Çocuk
Metabolizma
Sağlık
Freud
Proton
Fotoğraf
İklim Değişimi
Sivrisinek
Damar
Çekirdek
Epistemoloji
Karanlık
Onkoloji
Mistik
Mantar
Galaksi
Evrim Tarihi
Aklımdan Geçen
Komünite Seç
Aklımdan Geçen
Fark Ettim ki...
Bugün Öğrendim ki...
İşe Yarar İpucu
Bilim Haberleri
Hikaye Fikri
Video Konu Önerisi
Başlık
Gündem
Bugün bilimseverlerle ne paylaşmak istersin?
Bağlantı
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu komünite, aklınızdan geçen düşünceleri Evrim Ağacı ailesiyle paylaşabilmeniz içindir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Bilim kimliğinizi önceleyin.
Evrim Ağacı bir bilim platformudur. Dolayısıyla aklınızdan geçen her şeyden ziyade, bilim veya yaşamla ilgili olabilecek düşüncelerinizle ilgileniyoruz.
2
Propaganda ve baskı amaçlı kullanmayın.
Herkesin aklından her şey geçebilir; fakat bu platformun amacı, insanların belli ideolojiler için propaganda yapmaları veya başkaları üzerinde baskı kurma amacıyla geliştirilmemiştir. Paylaştığınız fikirlerin değer kattığından emin olun.
3
Gerilim yaratmayın.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
4
Değer katın; hassas konulardan ve öznel yoruma açık alanlardan uzak durun.
Bu komünitenin amacı okurlara hayatla ilgili keyifli farkındalıklar yaşatabilmektir. Din, politika, spor, aktüel konular gibi anlık tepkilere neden olabilecek konulardaki tespitlerden kaçının. Ayrıca aklınızdan geçenlerin Türkiye’deki bilim komünitesine değer katması beklenmektedir.
5
Cevap hakkı doğurmayın.
Bu platformda cevap veya yorum sistemi bulunmamaktadır. Dolayısıyla aklınızdan geçenlerin, tespit edilebilir kişilere cevap hakkı doğurmadığından emin olun.
Ekle
Soru Sor
Sosyal
Yeniler
Daha Fazla İçerik Göster
Popüler Yazılar
30 gün
90 gün
1 yıl
Evrim Ağacı'na Destek Ol

Evrim Ağacı'nın %100 okur destekli bir bilim platformu olduğunu biliyor muydunuz? Evrim Ağacı'nın maddi destekçileri arasına katılarak Türkiye'de bilimin yayılmasına güç katın.

Evrim Ağacı'nı Takip Et!
Yazı Geçmişi
Okuma Geçmişi
Notlarım
İlerleme Durumunu Güncelle
Okudum
Sonra Oku
Not Ekle
Kaldığım Yeri İşaretle
Göz Attım

Evrim Ağacı tarafından otomatik olarak takip edilen işlemleri istediğin zaman durdurabilirsin.
[Site ayalarına git...]

Filtrele
Listele
Bu yazıdaki hareketlerin
Devamını Göster
Filtrele
Listele
Tüm Okuma Geçmişin
Devamını Göster
0/10000
Bu Makaleyi Alıntıla
Evrim Ağacı Formatı
APA7
MLA9
Chicago
Ç. M. Bakırcı. Evrimde Genlere Yeni Bilgi Nasıl Eklenir?. (18 Ocak 2015). Alındığı Tarih: 14 Nisan 2024. Alındığı Yer: https://evrimagaci.org/s/3212
Bakırcı, Ç. M. (2015, January 18). Evrimde Genlere Yeni Bilgi Nasıl Eklenir?. Evrim Ağacı. Retrieved April 14, 2024. from https://evrimagaci.org/s/3212
Ç. M. Bakırcı. “Evrimde Genlere Yeni Bilgi Nasıl Eklenir?.” Edited by Çağrı Mert Bakırcı. Evrim Ağacı, 18 Jan. 2015, https://evrimagaci.org/s/3212.
Bakırcı, Çağrı Mert. “Evrimde Genlere Yeni Bilgi Nasıl Eklenir?.” Edited by Çağrı Mert Bakırcı. Evrim Ağacı, January 18, 2015. https://evrimagaci.org/s/3212.
ve seni takip ediyor

Göster

Şifrenizi mi unuttunuz? Lütfen e-posta adresinizi giriniz. E-posta adresinize şifrenizi sıfırlamak için bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Eğer aktivasyon kodunu almadıysanız lütfen e-posta adresinizi giriniz. Üyeliğinizi aktive etmek için e-posta adresinize bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Close