Paylaşım Yap
Tüm Reklamları Kapat

Evren'deki Hızınız: Her Şey, Durmaksızın Hareket Halindedir!

Evren'deki Hızınız: Her Şey, Durmaksızın Hareket Halindedir! Mehmet Ergün
Samanyolu merkezini gösteren bir fotoğraf. Ekipman: Nikon D850, Astro Samyang 135mm f2.0, Fornax Lightrack II
7 dakika
47,384
Tüm Reklamları Kapat

Bu yazıyı okurken muhtemelen sabit bir şekilde, hiç hareket etmeksizin oturduğunuzu hissediyorsunuz. Ancak kozmik bir skalada bakacak olursanız, hiçbirimiz hareketsiz değiliz. Her şey, durmaksızın hareket etmektedir.

Dünya'nın Hızı

Kendi Etrafındaki Hızı

En basitinden, ekvator üzerinde ölçecek olursak Dünya, kendi etrafında saatte 1670 kilometre hızla dönmektedir. Ekvatordan 39.9o kuzeyde bulunan Ankara'da yaşayan birisi için bu hız, saatte 1280 kilometre civarındadır. Bu, saniyede 0.36 kilometreye ya da saniyede 360 metreye denk gelmektedir! O kadar da hızlı sayılmaz, öyle değil mi?

Güneş Etrafındaki Hızı

Öte yandan Dünya da Güneş etrafında dönmektedir. Bu dönüş, saniyede 30 kilometre hıza sahiptir. Merkür ve Venüs gibi Güneş Sistemi'nin daha iç kısmında yer alan gezegenler çok daha hızlı dönmektedirler. Mars ve ondan daha dış tarafta bulunan gezegenler ise çok daha yavaş dönmektedir.

Tüm Reklamları Kapat

Güneş'in Hızı

Ama Güneş'imizin kendisi de sahip değildir. Bir yıldız olan Güneş'in içinde bulunduğu Samanyolu Galaksisi devasa bir yapıda ve sürekli hareket halindedir. Biz, Samanyolu Galaksisi'nin merkezindeki kara delikten yaklaşık 25.000 ışık yılı uzakta bulunmaktayız. Yani şimdi yola çıkıp, galaksimizin merkezine ışık hızında gidecek olsak, Dünya'da 25.000 yıl geçtikten sonra oraya varabilirdik.

Tabii ki ışık hızına erişen bir aracımız bulunmamaktadır. Elimizdeki en hızlı uzay aracı, Yeni Ufuklar (New Horizons) adındaki NASA aracıdır. Bu araç insanlar için tasarlanmamıştır; ancak içine insan sığdırabilecek olsaydık ve yolculuğu, aracın maksimum hızı olan saatte 58.000 kilometre ile yapacak olsaydık, Samanyolu Galaksisi'nin merkezine ancak 466 milyon yıl boyunca, durmaksızın yolculuk yaptıktan sonra varabilirdik. Günümüzden 466 milyon yıl önce omurgalı atalarımızın henüz karalara çıkmadığını, karasal omurgalılara evrimleşecek sürecin bile henüz başlamadığını düşünecek olursak, bu sürenin ne kadar devasa olduğunu anlayabiliriz.

Günümüzdeki güncel ölçümlere göre Güneş'imiz, Samanyolu Galaksisi içinde saniyede 200-220 kilometre hızla hareket etmektedir. Bu hızla, galaksi merkezi etrafındaki 1 tam turunu 200-250 milyon yılda tamamlayabilmektedir. Güneş'imizin doğuşundan beri sistemimiz, Samanyolu Galaksisi etrafında 18 tur atmıştır ve şu anda 19. tur içerisindeyiz. Yani Güneş'imiz, sizin bu yazıyı okumanız sırasındaki göreli konumunda ne son bulunduğunda, dinozorlar gezegenimize henüz hakim olmamışlardı ve evrimsel süreçlerinin daha en başında olan canlılardı; gezegene daha yeni yayılıyorlardı.

Galaksimizin Hızı

Peki ya galaksimiz? O sabit midir? Kesinlikle hayır! Evren'imizin doğum anı olan Büyük Patlama'dan bu yana 13.82 milyar yıl geçmiştir ve o gün bugündür her şey, durmaksızın hareket halindedir. Buna galaksimiz de dahildir.

Tüm Reklamları Kapat

Samanyolu Galaksi'miz, kendisine yıkan olan galaksiler, gruplar ve kümeler tarafından durmaksızın çekilmektedir. Yani galaksimizin hareketine yakın komşuları karar vermektedir diyebiliriz. Tabii ki, bizim galaksimiz de onların hareketine yön vermektedir. Astrofizikçiler, bu karşılıklı etkileşimin haritasını çıkarmayı başarmışlardır:

Samanyolu Galaksisi haritada "Milky Way" ismiyle gösterilmektedir.
Samanyolu Galaksisi haritada "Milky Way" ismiyle gösterilmektedir.
Hawaii Üniversitesi

İşte siz, yukarıdaki haritada Milky Way ismiyle gösterilen nokta içerisinde bulunan 200 milyar civarındaki yıldızdan birisi etrafında dönen yüzeyinin 4'te 3'ü sularla kaplı bir kaya parçası üzerinde yaşamaktasınız!

Farklı cisimlerin göreli hızları (Sırasıyla: Dünya'nın kendi etrafında dönüşü, Dünya'nın Güneş etrafında dönüşü, Güneş'in Samanyolu Galaksisi etrafında dönüşü, Samanyolu Galaksisi'nin Kozmik Mikrodalga Artalan Işımasına göre hızı)
Dr. James O'Donoghue

Galaksimizin Hızını Nasıl Belirleriz?

Buraya kadar fark etmiş olabileceğiniz gibi, hız dediğimiz kavramı her zaman diğer cisimlere göre belirleyebilmekteyiz. Dünya'nın kendi etrafındaki hızını eksenine göre, yörünge hızını Güneş'e göre, Güneş'in hızını galaksi merkezine göre belirledik. Peki ya galaksimizin hızını neye göre belirleyeceğiz? Evren'in merkezine göre mi?

Sahi... Evren'imizin bir merkezi var mıdır?

Evrim Ağacı'ndan Mesaj

Aslında maddi destek istememizin nedeni çok basit: Çünkü Evrim Ağacı, bizim tek mesleğimiz, tek gelir kaynağımız. Birçoklarının aksine bizler, sosyal medyada gördüğünüz makale ve videolarımızı hobi olarak, mesleğimizden arta kalan zamanlarda yapmıyoruz. Dolayısıyla bu işi sürdürebilmek için gelir elde etmemiz gerekiyor.

Bunda elbette ki hiçbir sakınca yok; kimin, ne şartlar altında yayın yapmayı seçtiği büyük oranda bir tercih meselesi. Ne var ki biz, eğer ana mesleklerimizi icra edecek olursak (yani kendi mesleğimiz doğrultusunda bir iş sahibi olursak) Evrim Ağacı'na zaman ayıramayacağımızı, ayakta tutamayacağımızı biliyoruz. Çünkü az sonra detaylarını vereceğimiz üzere, Evrim Ağacı sosyal medyada denk geldiğiniz makale ve videolardan çok daha büyük, kapsamlı ve aşırı zaman alan bir bilim platformu projesi. Bu nedenle bizler, meslek olarak Evrim Ağacı'nı seçtik.

Eğer hem Evrim Ağacı'ndan hayatımızı idame ettirecek, mesleklerimizi bırakmayı en azından kısmen meşrulaştıracak ve mantıklı kılacak kadar bir gelir kaynağı elde edemezsek, mecburen Evrim Ağacı'nı bırakıp, kendi mesleklerimize döneceğiz. Ama bunu istemiyoruz ve bu nedenle didiniyoruz.

Hayır! En azından bildiğimiz bir merkezi bulunmamaktadır. Her ne kadar Büyük Patlama ve sonrasında yaşanan genişlemeyi bir balonun şişmesine benzetiyor olsak da, bu pek doğru bir benzetme değildir. Çünkü balon belli bir merkezden dışa doğru, içindeki havanın artmasından dolayı şişmektedir. Büyük Patlama ise, Evren'in her yerinde, aynı anda olmuş bir olaydır.

Evren'in genişleme sebebi, içerisindeki maddenin artması değildir! Evren'in kendi dokusunun, dışa doğru esnemesinden kaynaklanmaktadır. Yani Evren, belli bir merkezden dışa doğru genişlememiştir. Dolayısıyla belli bir merkezi de bulunmamaktadır.

Bunu nereden biliyoruz? Kozmik Mikrodalga Artalan Işıması'ndan... Ya da kısa ismiyle CMB sayesinde...

Bu ışıma, Büyük Patlama'dan günümüze kalan bir radyasyondur. Antenli televizyonların belli bir kanal bulamadıkları zaman gösterdikleri karlı ekranı hepimiz biliriz. Bu ekrandaki noktacıkların %1 civarı, Evren'in her yanını kaplayan CMB'nin, yani Büyük Patlama'nın ardında bıraktığı izin anteniniz tarafından tespit edilmesinden kaynaklanmaktadır.

Bu ışıma, oldukça düzgün bir dağılıma sahiptir. Nereye bakarsak bakalım ortalamada 2.725 Kelvin sıcaklığa sahiptir. "Mutlak sıfır sıcaklık" olarak isimlendirdiğimiz sıcaklık, 0 Kelvin değerine sahiptir. Yani hiçbir cisim, bundan daha soğuk olamaz! Dolayısıyla bu ışıma, mutlak sıfırdan sadece 2.725 Kelvin daha sıcaktır.

Bu ışımada çok ufak sıcaklık farklılıkları görmekteyiz. Örneğin aşağıdaki görselde, Evren'in farklı noktalarına baktığımızda gördüğümüz sıcaklık farklılıklarını görmekteyiz.

Tüm Reklamları Kapat

CMB verilerinden elde edilen sıcaklık farkları. Kırmızı bölgeler daha sıcak, mavi bölgeler ise daha soğuk.
CMB verilerinden elde edilen sıcaklık farkları. Kırmızı bölgeler daha sıcak, mavi bölgeler ise daha soğuk.
Discover

Görebileceğiniz gibi sıcaklık farkları, sadece miliKelvinler dolayında, yani 1 Kelvin'in binde biri düzeyinde! İşte aşırı hassas detektörler kullanarak bu farkları bile tespit edebilmekteyiz.

Ama yine de bu dalgalanma, normalde beklediğimizden 100 kat kadar daha büyüktür. Evren'in normalde çok düzgün özelliklere sahip olması gerektiğini bilmekteyiz; dolayısıyla bu miliKelvinlik farklar bile olmamalıydı! O halde bu sıcaklık farkı da neyin nesidir? Hareketin!

Aslında bu fark, sıcaklık farkından kaynaklanmamaktadır. Gezegenimizin, Güneş'imizin ve galaksimizin Evren içinde hareket ediyor olmasından kaynaklanmaktadır. Biz hareket ettikçe, ölçüm araçlarımız da hareket etmektedir. Buna bağlı olarak da, kızıla kayma ve maviye kayma dediğimiz olaylar yaşanmaktadır.

Tüm Reklamları Kapat

Bir ambulansın sireni, size yaklaşırken aşırı tizleşir ve sizden uzaklaştıkça bu durum tersine döner, öyle değil mi? İşte bu, hareket halindeki cisimlerden yayılan dalgalar ile gözlemcinin birbirlerine göre hareketinin bir sonucudur.

Ambulans size yaklaşırken, her milisaniyede yaydığı yeni ses dalgaları, bir öncekilerin üzerine biner. Bu, sesin giderek güçlenmesine neden olur. Ancak sizden uzaklaşırken, ambulansın hızı nedeniyle, birbirini takip eden ses dalgaları arasındaki mesafe artar. Bu nedenle ses azalır. İşte buna, Doppler Etkisi denmektedir.

Doppler Etkisi sadece ses dalgaları için geçerli değildir. Işık dalgalarında da aynı durumu görmekteyiz. Evren'in zıt taraflarına bakıp da farklı sıcaklık değerleri görmemizin tam olarak nedeni de budur. Çünkü sıcaklığın yayılmasını sağlayan dalgalar Doppler Etkisi'ne uğramaktadır. Bizim hareketimiz, Evren'in bir kısmındaki art alan ışımasının daha sıcak (yani kırmızı), diğer bir kısmındaki art alan ışımasının ise daha soğuk (yani mavi) gibi gözükmesine neden olmaktadır.

İşte bu kayma miktarlarına bakarak galaksimizin hızını belirlememiz mümkündür. Çünkü CMB, Evren içinde sabit bir referans noktasına en yakın adaydır. Yapılan ölçümlere göre Güneş'imiz, Evren içinde CMB'ye göre saniyede 368 kilometre hızla ilerlemektedir. Samanyolu Galaksisi'nin ve diğer 29 galaksinin içinde bulunduğu Yerel Küme ise, CMB'ye göre saniyede 627 kilometre hızla ilerlemektedir.

Tüm Reklamları Kapat

Agora Bilim Pazarı
Minik Balina - Bol Balıklı Bir Hikâye

Minik turuncu balıklarla dolu bir resifte yaşayan minik bir turuncu balık olmaktan çok sıkılan Gigi, bir yolculuğa çıkar ve kendini minik mavi balıklarla dolu bir resifte bulur.
Bu yeni arkadaşlarıyla tanışırken birazcık -ama sadece birazcık!- abartıp bir balina olduğunu söylemesinde ne gibi bir sorun olabilir ki?
Cesaret, arkadaşlık ve doğruluğun değerini; küçük bir balığın bile ne kadar büyük fark yaratabileceğini anlatan eğlenceli bir hikâye.

Devamını Göster
₺125.00
Minik Balina - Bol Balıklı Bir Hikâye
  • Dış Sitelerde Paylaş

Özet ve Sonuç

Yani eğer ki sabit bir şekilde koltuğunuzda oturduğunuzu sanıyorsanız, yanılıyorsunuz:

  • Bir yıldızın etrafında, saniyede 30 kilometre hızla dönen bir gezegenin üzerindesiniz.
  • Bu gezegen, kendi etrafında saniyede yaklaşık olarak 400 metre hızla dönmektedir.
  • Bu gezegenin etrafında döndüğü yıldız, bir galaksinin merkezinde saniyede 250 kilometre hızla dönmektedir.
  • Bu galaksi, Evren'in içinde yaklaşık olarak saniyede 600 kilometre hızla ilerlemektedir.

Kısaca, siz bu yazıyı okumaya başladığınızdan beri Evren içinde yaklaşık 360.000 kilometre yol aldınız bile! Ayrıca oturduğunuz sandalye de, bu videonun başından beri, eskiden olduğu konumuna göre, yalnızca Dünya'nın dönüşüne bağlı olarak 240 kilometre civarında yol aldı!

Korkacak hiçbir şeyiniz yok!
Korkacak hiçbir şeyiniz yok!

Bu yazıda verdiğimiz sayılar, elbette farklı ölçümlere göre bir miktar değişebilmektedir. Biz burada, ortalama sayıları yansıtmaya çalıştık. Farklı kaynaklarda, ölçümün metoduna bağlı olarak ufak tefek farklılıklar bulmanız normaldir. Kaynaklarımızda bunlardan bazılarına yer verdik.

Bu Makaleyi Alıntıla
Okundu Olarak İşaretle
200
1
  • Paylaş
  • Alıntıla
  • Alıntıları Göster
Paylaş
Sonra Oku
Notlarım
Yazdır / PDF Olarak Kaydet
Bize Ulaş
Yukarı Zıpla

İçeriklerimizin bilimsel gerçekleri doğru bir şekilde yansıtması için en üst düzey çabayı gösteriyoruz. Gözünüze doğru gelmeyen bir şey varsa, mümkünse güvenilir kaynaklarınızla birlikte bize ulaşın!

Bu içeriğimizle ilgili bir sorunuz mu var? Buraya tıklayarak sorabilirsiniz.

İçerikle İlgili Sorular
Soru & Cevap Platformuna Git
Bu İçerik Size Ne Hissettirdi?
  • Bilim Budur! 50
  • Tebrikler! 43
  • Muhteşem! 27
  • İnanılmaz 23
  • Merak Uyandırıcı! 15
  • Korkutucu! 9
  • Umut Verici! 7
  • Mmm... Çok sapyoseksüel! 6
  • İğrenç! 1
  • Güldürdü 0
  • Üzücü! 0
  • Grrr... *@$# 0
Kaynaklar ve İleri Okuma
  • A. Fraknoi. How Fast Are You Moving When You Are Sitting Still?. (5 Nisan 2007). Alındığı Tarih: 5 Haziran 2019. Alındığı Yer: Astro Society | Arşiv Bağlantısı
  • E. Howell. How Fast Is Earth Moving?. (23 Haziran 2018). Alındığı Tarih: 5 Haziran 2019. Alındığı Yer: Space | Arşiv Bağlantısı
  • E. Siegel. How Fast Are We Moving Through Space?. (25 Ağustos 2015). Alındığı Tarih: 5 Haziran 2019. Alındığı Yer: Medium | Arşiv Bağlantısı
  • A. Graps. What Is The Speed Of The Solar System?. (5 Haziran 2019). Alındığı Tarih: 5 Haziran 2019. Alındığı Yer: Stanford University | Arşiv Bağlantısı
  • N. T. Redd. Milky Way Galaxy: Facts About Our Galactic Home. (14 Kasım 2017). Alındığı Tarih: 5 Haziran 2019. Alındığı Yer: Space | Arşiv Bağlantısı
  • P. Kong. Speed Of The Milky Way In Space. (5 Şubat 1999). Alındığı Tarih: 5 Haziran 2019. Alındığı Yer: Hyper Physics Factbook | Arşiv Bağlantısı
Tüm Reklamları Kapat

Evrim Ağacı'na her ay sadece 1 kahve ısmarlayarak destek olmak ister misiniz?

Şu iki siteden birini kullanarak şimdi destek olabilirsiniz:

kreosus.com/evrimagaci | patreon.com/evrimagaci

Çıktı Bilgisi: Bu sayfa, Evrim Ağacı yazdırma aracı kullanılarak 21/07/2024 17:36:10 tarihinde oluşturulmuştur. Evrim Ağacı'ndaki içeriklerin tamamı, birden fazla editör tarafından, durmaksızın elden geçirilmekte, güncellenmekte ve geliştirilmektedir. Dolayısıyla bu çıktının alındığı tarihten sonra yapılan güncellemeleri görmek ve bu içeriğin en güncel halini okumak için lütfen şu adrese gidiniz: https://evrimagaci.org/s/1037

İçerik Kullanım İzinleri: Evrim Ağacı'ndaki yazılı içerikler orijinallerine hiçbir şekilde dokunulmadığı müddetçe izin alınmaksızın paylaşılabilir, kopyalanabilir, yapıştırılabilir, çoğaltılabilir, basılabilir, dağıtılabilir, yayılabilir, alıntılanabilir. Ancak bu içeriklerin hiçbiri izin alınmaksızın değiştirilemez ve değiştirilmiş halleri Evrim Ağacı'na aitmiş gibi sunulamaz. Benzer şekilde, içeriklerin hiçbiri, söz konusu içeriğin açıkça belirtilmiş yazarlarından ve Evrim Ağacı'ndan başkasına aitmiş gibi sunulamaz. Bu sayfa izin alınmaksızın düzenlenemez, Evrim Ağacı logosu, yazar/editör bilgileri ve içeriğin diğer kısımları izin alınmaksızın değiştirilemez veya kaldırılamaz.

Keşfet
Akış
İçerikler
Gündem
Basınç
Hominid
Kimya Tarihi
Mühendislik
Genel Görelilik Teorisi
Uçak
Skeptisizm
Protein
Homeostasis
Argüman
Araç
Teleskop
Yer
Teyit
Deniz
Karanlık Enerji
Araştırmacılar
Anksiyete
Kilometre
Nötron Yıldızı
Cinsel Yönelim
Bağışıklık Sistemi
Özel Görelilik
Uzay Aracı
Parçacık
Aklımdan Geçen
Komünite Seç
Aklımdan Geçen
Fark Ettim ki...
Bugün Öğrendim ki...
İşe Yarar İpucu
Bilim Haberleri
Hikaye Fikri
Video Konu Önerisi
Başlık
Gündem
Kafana takılan neler var?
Bağlantı
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu komünite, aklınızdan geçen düşünceleri Evrim Ağacı ailesiyle paylaşabilmeniz içindir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Bilim kimliğinizi önceleyin.
Evrim Ağacı bir bilim platformudur. Dolayısıyla aklınızdan geçen her şeyden ziyade, bilim veya yaşamla ilgili olabilecek düşüncelerinizle ilgileniyoruz.
2
Propaganda ve baskı amaçlı kullanmayın.
Herkesin aklından her şey geçebilir; fakat bu platformun amacı, insanların belli ideolojiler için propaganda yapmaları veya başkaları üzerinde baskı kurma amacıyla geliştirilmemiştir. Paylaştığınız fikirlerin değer kattığından emin olun.
3
Gerilim yaratmayın.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
4
Değer katın; hassas konulardan ve öznel yoruma açık alanlardan uzak durun.
Bu komünitenin amacı okurlara hayatla ilgili keyifli farkındalıklar yaşatabilmektir. Din, politika, spor, aktüel konular gibi anlık tepkilere neden olabilecek konulardaki tespitlerden kaçının. Ayrıca aklınızdan geçenlerin Türkiye’deki bilim komünitesine değer katması beklenmektedir.
5
Cevap hakkı doğurmayın.
Bu platformda cevap veya yorum sistemi bulunmamaktadır. Dolayısıyla aklınızdan geçenlerin, tespit edilebilir kişilere cevap hakkı doğurmadığından emin olun.
Ekle
Soru Sor
Sosyal
Yeniler
Daha Fazla İçerik Göster
Popüler Yazılar
30 gün
90 gün
1 yıl
Evrim Ağacı'na Destek Ol

Evrim Ağacı'nın %100 okur destekli bir bilim platformu olduğunu biliyor muydunuz? Evrim Ağacı'nın maddi destekçileri arasına katılarak Türkiye'de bilimin yayılmasına güç katın.

Evrim Ağacı'nı Takip Et!
Yazı Geçmişi
Okuma Geçmişi
Notlarım
İlerleme Durumunu Güncelle
Okudum
Sonra Oku
Not Ekle
Kaldığım Yeri İşaretle
Göz Attım

Evrim Ağacı tarafından otomatik olarak takip edilen işlemleri istediğin zaman durdurabilirsin.
[Site ayalarına git...]

Filtrele
Listele
Bu yazıdaki hareketlerin
Devamını Göster
Filtrele
Listele
Tüm Okuma Geçmişin
Devamını Göster
0/10000
Bu Makaleyi Alıntıla
Evrim Ağacı Formatı
APA7
MLA9
Chicago
Ç. M. Bakırcı. Evren'deki Hızınız: Her Şey, Durmaksızın Hareket Halindedir!. (5 Haziran 2019). Alındığı Tarih: 21 Temmuz 2024. Alındığı Yer: https://evrimagaci.org/s/1037
Bakırcı, Ç. M. (2019, June 05). Evren'deki Hızınız: Her Şey, Durmaksızın Hareket Halindedir!. Evrim Ağacı. Retrieved July 21, 2024. from https://evrimagaci.org/s/1037
Ç. M. Bakırcı. “Evren'deki Hızınız: Her Şey, Durmaksızın Hareket Halindedir!.” Edited by Çağrı Mert Bakırcı. Evrim Ağacı, 05 Jun. 2019, https://evrimagaci.org/s/1037.
Bakırcı, Çağrı Mert. “Evren'deki Hızınız: Her Şey, Durmaksızın Hareket Halindedir!.” Edited by Çağrı Mert Bakırcı. Evrim Ağacı, June 05, 2019. https://evrimagaci.org/s/1037.
ve seni takip ediyor

Göster

Şifremi unuttum Üyelik Aktivasyonu

Göster

Şifrenizi mi unuttunuz? Lütfen e-posta adresinizi giriniz. E-posta adresinize şifrenizi sıfırlamak için bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Eğer aktivasyon kodunu almadıysanız lütfen e-posta adresinizi giriniz. Üyeliğinizi aktive etmek için e-posta adresinize bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Close