Gece Modu

Bu türev bir içeriktir. Yani bu yazının omurgası, Max Planck Gesellchaft isimli kaynaktan çevrilerek dilimize uyarlanmıştır; ancak "çeviri" içeriklerimizden farklı olarak, bu içerikte orijinal metin birebir korunmamıştır. Anlatım ve konu akışı gibi detaylar Evrim Ağacı yazar(lar)ı ve/veya editörler tarafından güncellenmiş, değiştirilmiş ve/veya geliştirilmiştir. Yazar, kaynaktan alınan metin omurgası üzerine kendi örneklerini, bilgilerini, detaylarını eklemiş; içeriği ve anlatımı zenginleştirmiş ve/veya çeşitlendirmiş olabilir. Bu ek kısımlarla ilgili kaynaklar da, yazının sonunda gösterilmiştir. Metnin omurgasını oluşturan kaynağı, orijinal dilinde okumak için lütfen yukarıdaki bağlantıya tıklayınız. Bu içerik, diğer tüm içeriklerimiz gibi, İçerik Kullanım İzinleri'ne tabidir.

13 Temmuz 2019'da Spectrum-Roentgen-Gamma (SRG) adlı bir Alman-Rus ortak çalışması, eROSITA X-ışını teleskobuyla uzayı benzeri görülmemiş bir şekilde haritalandıracağı görevine başladı. Bu yazımızda eROSITA uzay teleskop misyonunun bir tanıtımını sunacak ve bu misyonun temel amacını detaylandıracağız.

eROSITA X-Işını Teleskobu Nedir? 

Bir misyonu açıklamak öncelikle ona katkı sağlayan arkaplanı ve donanımsal yapıyı anlatmakla mümkündür. Bu bakımdan misyonun iki uzay ajansının katkılarıyla gerçekleştiğini belirtmeliyiz. Bunlardan ilki Alman Uzay Ajansı (DLR) ve ikincisi Rus Uzay Ajansı (Роскосмос). Ancak bu bilgi, içerisinde yatan o büyük ekibi bize sunmaktan oldukça uzak olduğu için bu ajanslara katkı yapan diğer uluslararası kuruluşları da söylemek gerekecektir. 

eROSITA X-ışını teleskobunun inşasına ve geliştirilmesine katılan kuruluşlar şunlardır: Max Planck Dünya Dışı Yaşam Enstitüsü, Tübingen Üniversitesi Astronomi ve Astrofizik Enstitüsü, Hamburg Üniversitesi Potsdam Gözlemevi (AIP), Heiben Üniversitesi Astrofizik Enstitüsü (AIP), Dr. Karl Remeis Bamberg Gözlemevi, Erlangen-Nürnberg Üniversitesi Astronomi Enstitüsü, Ludwig-Maximilians Üniversitesi Astronomi ve Astrofizik Enstitüsü, Bonn Üniversitesi Astronomi Enstitüsü, Rus SRG ve NPOL Şirketleri, Khimky Lavochkin Derneği.

7 adet ayna kapsülü test ediliyor...
7 adet ayna kapsülü test ediliyor...
Max Planck Gesellschaft

eROSITA aslında iki teleskobun birleşiminden oluşan bir teleskop platformudur. Ana gövdesi, birbirine özdeş 7 tane ayna modülünden ve her birinde altın kaplama toplamda 54 adet ayna olan bir Alman teleskop sisteminden oluşsa da üstünde bir adet Rus yapımı “Art-XC” adlı teleskop da bulunmaktadır.

eROSITA, bir X-ışını teleskobudur. X-ışını normal parabolik aynalarda odaklanamadığından gözlemlenememektedir çünkü X-ışını fotonları görülebilir ışık fotonlarından daha fazla enerjiye sahiptir. eROSITA’da bulunan yedi paralel ayna sistemi, X-ışını teleskobunun optik yapısını oluşturmaktadır. Bu sayede X-ışınları, ayna yüzeyinden sığ bir açıyla girerek gözlemlenebilir seviyeye inmektedir.

X-ışını fotonlarının gözlemlenebilir seviyeye inmesinin yanı sıra, bu fotonların sayısının artırılması da gerekir. Aslında bu durum gözlemsel misyonun temelini oluşturmaktadır: Fazla sayıda gözlemlenebilir X-ışını fotonu tatmin edici bir netlikte görüntü elde etmemizi sağlayacaktır. İşte, her bir ayna modülünde 54 adet ayna kullanılmasının sebebi foton sayısını artırmaktır. Bu aynalar son derece pürüzsüz olup gerekli yansıtıcılığı elde etmek için her biri altınla kaplanmıştır ve iç kısımda bulunan röntgen kamerasına odaklanmıştır.

eROSİTA X-ışını uzay teleskobunun montaj anı
eROSİTA X-ışını uzay teleskobunun montaj anı
Astrochallenge

Misyonun Amacı Nedir?

İçinde bulunduğumuz evren Büyük Patlama'dan bu yana genişlemektedir. Aslında bu genişleme, evrende bulunan maddenin ağırlığı sebebiyle yavaşlaması gerekirken, aksine, gittikçe hızlanmaktadır. Bu hızlanmanın kaynağı ise madde dışında bulunan ve maddeyle etkileşime büyük ölçüde girmediği düşünülen karanlık enerjidir. En azından şu anki bilimsel argümanlarımız bizi bu sonuca ulaştırmaktadır. Peki ama karanlık enerji de neyin nesidir? Doğrusu, günümüz bilimi bu fenomene tutarlı bir açıklama getirememiştir. eROSITA teleskobu da bu fenomene odaklanmış durumdadır. Yani, misyonun temel amacı karanlık enerjinin varlığının ispatı üzerinedir. Peki ama karanlık enerji nasıl gözlemlenebilir? 

Bu fenomenin gözlem anahtarı galaksi kümeleridir. Galaksi kümeleri, sabit bir uzay ve zaman dokusu içinde, kütleçekimi sayesinde birbirlerine bağlı yüzden fazla galaksinin bir arada bulunmasıdır. Bu bir arada bulunuş, uzay-zaman dokusu içinde gözle görülmeyen bir gaz bulutu ortaya çıkarmaktadır. Bir başka deyişle bu bulut, eROSITA'nın gözlemleyeceği bir X-ışını bulutudur. Teleskop, öncelikle, üzerinde çalışacağı 100.000 galaksi kümesinin uzay-zamandaki dağılımlarını belirleyecek. Daha sonra, galaksi kümelerinden elde edilen X-ışını verileriyle, oradaki karanlık enerji varlığının yoğunluğunu belirlemeye çalışacak. Son olarak bu yoğunluk, ölçülebilen evrenin enerji yoğunluğuyla kıyaslanacak.

Peki misyon yalnızca galaksi kümelerini mi inceleyecek? Max Planck Enstitüsü ve DLR resmi açıklamalarında, eROSITA teleskobunun aynı zamanda 300.000’e yakın süper kütleli karadeliği gözlemleyeceğini de duyurdu. Bu bakımdan misyon aslında kara delikler üzerine araştırmalara da katkı yapacak. Aynı zamanda, aktif çekirdeğe sahip gezegenler, süpernovalar ve X-ışını yayan çift yıldız sistemleri gibi olguları da inceleyecek.

Bu İçerik Size Ne Hissettirdi?
  • Muhteşem! 4
  • Tebrikler! 10
  • Bilim Budur! 4
  • Mmm... Çok sapyoseksüel! 0
  • Güldürdü 0
  • İnanılmaz 0
  • Umut Verici! 0
  • Merak Uyandırıcı! 2
  • Üzücü! 0
  • Grrr... *@$# 0
  • İğrenç! 0
  • Korkutucu! 0
Kaynaklar ve İleri Okuma

Evrim Ağacı'na her ay sadece 1 kahve ısmarlayarak destek olmak ister misiniz?

Şu iki siteden birini kullanarak şimdi destek olabilirsiniz:

kreosus.com/evrimagaci | patreon.com/evrimagaci

Çıktı Bilgisi: Bu sayfa, Evrim Ağacı yazdırma aracı kullanılarak 07/04/2020 17:42:24 tarihinde oluşturulmuştur. Evrim Ağacı'ndaki içeriklerin tamamı, birden fazla editör tarafından, durmaksızın elden geçirilmekte, güncellenmekte ve geliştirilmektedir. Dolayısıyla bu çıktının alındığı tarihten sonra yapılan güncellemeleri görmek ve bu içeriğin en güncel halini okumak için lütfen şu adrese gidiniz: https://evrimagaci.org/s/7835

İçerik Kullanım İzinleri: Evrim Ağacı'ndaki yazılı içerikler orijinallerine hiçbir şekilde dokunulmadığı müddetçe izin alınmaksızın paylaşılabilir, kopyalanabilir, yapıştırılabilir, çoğaltılabilir, basılabilir, dağıtılabilir, yayılabilir, alıntılanabilir. Ancak bu içeriklerin hiçbiri izin alınmaksızın değiştirilemez ve değiştirilmiş halleri Evrim Ağacı'na aitmiş gibi sunulamaz. Benzer şekilde, içeriklerin hiçbiri, söz konusu içeriğin açıkça belirtilmiş yazarlarından ve Evrim Ağacı'ndan başkasına aitmiş gibi sunulamaz. Bu sayfa izin alınmaksızın düzenlenemez, Evrim Ağacı logosu, yazar/editör bilgileri ve içeriğin diğer kısımları izin alınmaksızın değiştirilemez veya kaldırılamaz.

Soru Sorun!
Öğrenmeye Devam Edin!
Evrim Ağacı %100 okur destekli bir bilim platformudur. Maddi destekte bulunarak Türkiye'de modern bilimin gelişmesine güç katmak ister misiniz?
Destek Ol
Gizle
Türkiye'deki bilimseverlerin buluşma noktasına hoşgeldiniz!

Göster

Şifrenizi mi unuttunuz? Lütfen e-posta adresinizi giriniz. E-posta adresinize şifrenizi sıfırlamak için bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Eğer aktivasyon kodunu almadıysanız lütfen e-posta adresinizi giriniz. Üyeliğinizi aktive etmek için e-posta adresinize bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Close
“Herkes yeteneklidir. İnsanlarda eksik olan, yeteneklerinin götürdüğü karanlık yere gitme cesaretidir.”
Erica Jong
İnsan Zekasının Evrimi: Neden Sadece İnsanın Beyni Bu Kadar Evrimleşmiştir?
Geri Bildirim Gönder