Ekolojik Köprü Nedir? Yaban Hayat Geçitleri Neden Önemlidir? Doğaya Sağladığı Faydalar Nelerdir?

Ekolojik Köprü Nedir? Yaban Hayat Geçitleri Neden Önemlidir? Doğaya Sağladığı Faydalar Nelerdir?
Tarsus-Pozantı Otoyolu'nda bulunan Ekolojik Köprü
AA
Çağrı Mert Bakırcı Editör Çağrı Mert Bakırcı
6 dakika
1,581 Okunma Sayısı
Notlarım
Reklamı Kapat

Ekolojik köprü, diğer adıyla "yaban hayatı geçidi", en kısa tanımıyla; hayvanların, insanların yapmış olduğu yol, vb. yerlerden, karşıdan karşıya güvenli bir şekilde geçebilmesini sağlayan yapılardır. Öyle ki, bu geçitlerin, sadece "geyik, kurt, tavşan" gibi hayvanlar için yapıldığını düşünecek olursak hata yapmış oluruz. Bu geçitler, insanlar tarafından yaşam alanı işgal edilen "tüm hayvanlar için" özel bir şekilde tasarlanıp yapılabilmektedir. Buna uygun bir örnek verecek olursak: Christmas Adası’nda göç eden kızıl yengeçler için göç yollarının üzerine bir "yaban hayatı üst geçidi" inşa edilmiş ve üstelik kolayca tırmanabilsinler diye de onlara uygun bir zemin tercih edilmiştir.

Christmas Adası’ndaki Kızıl Yengeçler Ekolojik Köprü Üzerinden Geçerken
Christmas Adası’ndaki Kızıl Yengeçler Ekolojik Köprü Üzerinden Geçerken
Wikimedia

Fakat bu köprülerin veya geçitlerin, hayvanların sadece yoldan karşıdan karşıya “güvenli” bir şekilde geçebilsinler diye yapıldığını düşünmemeliyiz. Durum bundan çok daha karmaşık ve önemlidir.

Habitat Parçalanması

İnsanların yapmış olduğu yol vb. yapılardan dolayı, "habitat parçalanması" gibi epey olumsuz bir sonuç ile karşı karşıya kalırız. Şimdi, habitat parçalanmasının ne olduğunu ve nelere yol açtığını incelemeye koyulalım.

Reklamı Kapat

Öncelikle, her canlı türünün yaşayabileceği minimum bir habitat (yaşam alanı) büyüklüğü vardır. Eğer bir karayolu, bir habitatın içerisinden geçirilirse doğal olarak habitat parçalanmış olacak ve eski büyüklüğüne kıyasla şimdi iki küçük parçaya ayrılmış olacaktır. Bundan dolayı; eğer herhangi bir tür dahilinde, habitat büyüklüğü bahsettiğimiz bu minimum değerin altında kalırsa, karşımıza; av-avcı dinamiğinin bozulması, eş bulmada oluşan zorluklardan dolayı tür içinde genetik kirlenme ortaya çıkması, yeterli miktarlarda besin maddesine ulaşamama ve habitat içerisindeki canlı çeşitliliğinin (biyoçeşitlilik) azalması ile yine en nihayetinde doğal dengelerin bozulması gibi istenmeyen sonuçlarla karşılaşırız.

Bunların da yanı sıra, bir de karşımıza “göç” gerçeği çıkmaktadır. Göç yolları üzerine inşa edilmiş karayolları, göç etmekte olan hayvanları, hem alışılagelmiş, öğrenilmiş yollarından saptırmakta, kat etmeleri gereken yolu oldukça uzatmakta ve en sonunda hayvanları risk almaya itip karayollarını kullanmak zorunda bırakmaktadır. Dolayısıyla, bu durum da hayvanlar adına epey olumsuz sonuçlar doğurmaktadır.

"Ak Kuyruklu Geyik", Habitat Parçalanması Sonucunda Karayolu Üzerinden Karşıya Geçerken
"Ak Kuyruklu Geyik", Habitat Parçalanması Sonucunda Karayolu Üzerinden Karşıya Geçerken
The Clendenin Leader

Anlayacağımız, oluşan bu olumsuz sonuçları, eski hâline döndürüp "tamamen iyileştirmek" hiç de kolay değildir. Fakat en azından, zararın neresinden dönersek kârdır yaklaşımına sahip olunup yaban hayatı geçitleri inşa edersek, bu kötü durumların üstesinden kısmen de olsa gelebiliriz. Yazının devamında ise yaban hayatı geçitlerinin buna nasıl çözüm ürettiğine odaklanalım.

Oluşan Zararlar ve Yaban Hayatı Geçitlerinin Getirdiği Faydalar

Bu oluşan olumsuz sonuçların yarattığı zararlara odaklanacak olursak: ABD’de tutulan istatistiklere göre, "her yıl sadece büyük cüsseli hayvanlarla” (özellikle, geyiklerle) yaklaşık olarak 1 milyondan fazla çarpışma meydana gelmektedir! Tahmin edeceğimiz üzere, bu kazaların çok çok büyük çoğunluğunda ise asıl zararı gören ve hayatını kaybeden tarafın hayvanlar olduğunu kolayca söyleyebiliriz. [Bu kazalarda 211 insan yaşamını yitirmiştir; yani istatistiki olarak, kazaların –her kazada 1 kişinin öldüğünü kabul edersek– %0,02’si ("on binde ikisi") ölümle sonuçlanmıştır.] Öyle ki, bu yüksek değer, yaban hayvanları açısından ülkede büyük tehdit unsuru oluşturmaktadır. ABD, bunun önüne geçebilmek için bolca trafik levhaları koymasına karşın sorunu pek de çözebilmiş değildir. Bu nedenle, nihayetinde çözümü yaban hayatı geçitlerinde bulmuşlardır diyebiliriz.

Geyik Uyarı Levhası, ("Alaska")
Geyik Uyarı Levhası, ("Alaska")
Wikimedia

Tabii, işin içine bir de kaza maliyetleri girmektedir. ABD’de, yılda 1-2 milyon hayvan-araç çarpışmasında (yaklaşık) en az 6 milyar, en çok 12 milyar dolar maddi hasar oluştuğu tahmin edilmektedir! Hesaplanan bu maliyet değerinin içerisinde, hayvanın parasal değeri, araç onarım maliyeti, hastane masrafları, çekici ücretleri gibi, kısaca "her şey" hesaba dahil edilmiştir. Böylelikle ortaya çok ciddi bir sonuç çıkmıştır.

Evrim Ağacı'ndan Mesaj

ABD'de Yıllık Ortalama Hayvan-Araç Kazalarının Maliyet Tablosu
ABD'de Yıllık Ortalama Hayvan-Araç Kazalarının Maliyet Tablosu
Conteches

O hâlde, ekolojik köprülerin maddi hasarları azaltma konusunda ne gibi bir etkisi vardır? Tutulan bir istatistiğe göre; Kanada'da, Trans-Canada Otoyolunda 24 adet çeşitli yaban hayatı geçitleri ("ekolojik köprüler, yaban hayatı alt geçitleri gibi") inşa edilmiştir. 5 yıllık bir süreci kapsar biçimde, 1998-2003 yılları arasında yaban hayatı geçitlerinin yapılmadan öncesi için ve 2005-2010 yılları arasında yaban hayatı geçitlerinin yapıldıktan sonrası için hayvan-araç çarpışmalarının sayısı ve oluşan toplam maddi hasarın ne kadar olduğu hesaplanmıştır. Ortaya çıkan sonuç çok etkileyicidir: Yaban hayatı geçitlerinin yapıldıktan sonrası, yapılmadan öncesine kıyasla (5 yıllık süreler dahilinde) 664.000 dolar tasarruf etmiştir! Bu sonuç da, yapılan yaban hayatı geçitlerinin, toplamda 525.000 dolarlık yapım maliyetini, 5 yıl gibi kısa bir süre içerisinde karşıladığını ve hatta kazançlı bir konuma bile geçirdiğini göstermiştir!

Ekolojik Köprü'nün Yapılmadan Öncesi ve Yapıldıktan Sonrasının Mali Açıdan Karşılaştırması
Ekolojik Köprü'nün Yapılmadan Öncesi ve Yapıldıktan Sonrasının Mali Açıdan Karşılaştırması
Conteches

Ayrıca parasal değer bize, asıl en önemli şeyi gösterebilmektedir: Yaban hayatı geçitleri yapılmadan önce oluşan maddi zararlar, yapıldıktan sonrasına kıyasla (yaklaşık) 7 kat daha fazladır; bu da yaşanan kazaların, ölümlerin ve yaralanmaların (bu oran korunacak olursa) 7 kat fazla olduğunu göstermektedir.

Yani, yaban hayatı geçitleri, en nihayetinde, hem ekolojik olarak büyük faydalar sağlamakla kalmamış; mali açıdan da zorluklar çıkarmasını geçelim, bizi kazançlı bir hale getirmeyi bile başarmıştır.

Evet, ekolojik köprüler, veya diğer bir deyişle yaban hayatı geçitlerinin sağladığı faydalar yadsınamaz bir gerçektir. Ama karşımıza bu kez göz ardı ettiğimiz başka sorunlar da çıkabilmektedir. Bahsettiğimiz gibi; doğal dengelerin bozulması durumunda baş başa kalacağımız sorunların kısmi çözümleri sandığımızdan da zor olacaktır.

Reklamı Kapat

2020 yılında yayımlanan bir akademik çalışmaya göre; yapılan yaban hayatı geçitlerinin ne kadar iyi bir işleve sahip olduğu, bu geçitlerin o yol üzerinde kaç tane bulunduğuyla da ilişkili olduğunu ortaya koymuştur. Bu, şu anlama gelmektedir: Eğer bir yol üzerine sadece bir tane yaban hayatı geçidi inşa edilmiş ise, av-avcı ilişkisi açısından yeterli olmamaktadır. Çünkü, av durumunda olan hayvanın yaban hayatı geçidini kullandığını fark eden avcı hayvan, bu kez avının oradan geçtiğini anlaması nedeniyle pususunu oraya kurmaya başlamıştır. Bunun sonucunda da, av durumunda olan hayvanın, avcının kendisini yaban hayatı geçidinde beklediğini fark etmesiyle birlikte artık o geçidi daha az kullanmaya veya hiç kullanmamaya başlamıştır. Dolayısıyla, karayolu üzerine sadece bir adet değil, birden fazla yaban hayatı geçidinin kurulması, av durumundaki hayvanın, hangi köprüden veya geçitten geçeceğinin olasılıklarını artırmış olacaktır. Böylelikle, bir nebze de olsa av-avcı dinamiğinin korunmasına fayda sağlayacaktır.

Banff Ulusal Parkı'ndaki, Trans-Canada Otoyolu'nda Bulunan "Ekolojik Köprü"
Banff Ulusal Parkı'ndaki, Trans-Canada Otoyolu'nda Bulunan "Ekolojik Köprü"
National Geographic

Sonuç

Sonuç olarak; ekolojik köprülerin veya diğer bir adıyla yaban hayatı geçitlerinin yapılması sayesinde, bahsettiğimiz bu olumsuz sonuçların üstesinden "kısmen de olsa" gelmeyi başarabiliriz. Bu nedenle; son kısımdaki araştırmada bahsettiğimiz etkenin ne kadar önemli olduğunu bilmemiz gerektiğiyle birlikte, özellikle araç trafiğinin yoğun olduğu bölgelere, en azından, daha doğrusu hiç yoktan, bir tane bile inşa edilecek olması, o alanda yaşayan hayvanlara büyük faydalar dokunmasına neden olacaktır.

Fakat son olarak şunu da belirtelim: Doğadaki dengelerin nasıl işlediğini çok iyi bilmek ve bunun üzerine özenle yoğunlaşıp daha çok araştırma yapmak gerekmektedir; bu da en nihayetinde bilim sayesinde olacaktır.

Okundu Olarak İşaretle
Bu İçerik Size Ne Hissettirdi?
  • Tebrikler! 7
  • Muhteşem! 2
  • Umut Verici! 2
  • Merak Uyandırıcı! 2
  • Bilim Budur! 1
  • İnanılmaz 1
  • Mmm... Çok sapyoseksüel! 0
  • Güldürdü 0
  • Üzücü! 0
  • Grrr... *@$# 0
  • İğrenç! 0
  • Korkutucu! 0
Kaynaklar ve İleri Okuma

Evrim Ağacı'na her ay sadece 1 kahve ısmarlayarak destek olmak ister misiniz?

Şu iki siteden birini kullanarak şimdi destek olabilirsiniz:

kreosus.com/evrimagaci | patreon.com/evrimagaci

Çıktı Bilgisi: Bu sayfa, Evrim Ağacı yazdırma aracı kullanılarak 26/10/2021 17:20:55 tarihinde oluşturulmuştur. Evrim Ağacı'ndaki içeriklerin tamamı, birden fazla editör tarafından, durmaksızın elden geçirilmekte, güncellenmekte ve geliştirilmektedir. Dolayısıyla bu çıktının alındığı tarihten sonra yapılan güncellemeleri görmek ve bu içeriğin en güncel halini okumak için lütfen şu adrese gidiniz: https://evrimagaci.org/s/9940

İçerik Kullanım İzinleri: Evrim Ağacı'ndaki yazılı içerikler orijinallerine hiçbir şekilde dokunulmadığı müddetçe izin alınmaksızın paylaşılabilir, kopyalanabilir, yapıştırılabilir, çoğaltılabilir, basılabilir, dağıtılabilir, yayılabilir, alıntılanabilir. Ancak bu içeriklerin hiçbiri izin alınmaksızın değiştirilemez ve değiştirilmiş halleri Evrim Ağacı'na aitmiş gibi sunulamaz. Benzer şekilde, içeriklerin hiçbiri, söz konusu içeriğin açıkça belirtilmiş yazarlarından ve Evrim Ağacı'ndan başkasına aitmiş gibi sunulamaz. Bu sayfa izin alınmaksızın düzenlenemez, Evrim Ağacı logosu, yazar/editör bilgileri ve içeriğin diğer kısımları izin alınmaksızın değiştirilemez veya kaldırılamaz.

Reklamı Kapat
Size Özel
İçerikler
Instagram
Teknoloji
Aslan
Evrim Kuramı
İklim Değişikliği
Olasılık
Ses Kaydı
Evrim Ağacı Duyurusu
Cansız
Zooloji
Antikor
İnsanlık
Farmakoloji
Beyaz
Uçuş
Virüs
Yumurta
Kertenkele
Maske Takmak
Yağ
Dünya Dışı Yaşam
Eşey
Duygu
Kara Delik
Anne
Araştırma
Daha Fazla İçerik Göster
Evrim Ağacı'na Destek Ol
Evrim Ağacı'nın %100 okur destekli bir bilim platformu olduğunu biliyor muydunuz? Evrim Ağacı'nın maddi destekçileri arasına katılarak Türkiye'de bilimin yayılmasına güç katmak için hemen buraya tıklayın.
Popüler Yazılar
30 gün
90 gün
1 yıl
EA Akademi
Evrim Ağacı Akademi (ya da kısaca EA Akademi), 2010 yılından beri ürettiğimiz makalelerden oluşan ve kendi kendinizi bilimin çeşitli dallarında eğitebileceğiniz bir çevirim içi eğitim girişimi! Evrim Ağacı Akademi'yi buraya tıklayarak görebilirsiniz. Daha fazla bilgi için buraya tıklayın.
Etkinlik & İlan
Bilim ile ilgili bir etkinlik mi düzenliyorsunuz? Yoksa bilim insanlarını veya bilimseverleri ilgilendiren bir iş, staj, çalıştay, makale çağrısı vb. bir duyurunuz mu var? Etkinlik & İlan Platformumuzda paylaşın, milyonlarca bilimsevere ulaşsın.
Podcast
Evrim Ağacı'nın birçok içeriğinin profesyonel ses sanatçıları tarafından seslendirildiğini biliyor muydunuz? Bunların hepsini Podcast Platformumuzda dinleyebilirsiniz. Ayrıca Spotify, iTunes, Google Podcast ve YouTube bağlantılarını da bir arada bulabilirsiniz.
Yazı Geçmişi
Okuma Geçmişi
Notlarım
İlerleme Durumunu Güncelle
Okudum
Sonra Oku
Not Ekle
Kaldığım Yeri İşaretle
Göz Attım

Evrim Ağacı tarafından otomatik olarak takip edilen işlemleri istediğin zaman durdurabilirsin.
[Site ayalarına git...]

Filtrele
Listele
Bu yazıdaki hareketlerin
Devamını Göster
Filtrele
Listele
Tüm Okuma Geçmişin
Devamını Göster
0/10000

Göster

Şifremi unuttum Üyelik Aktivasyonu

Göster

Şifrenizi mi unuttunuz? Lütfen e-posta adresinizi giriniz. E-posta adresinize şifrenizi sıfırlamak için bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Eğer aktivasyon kodunu almadıysanız lütfen e-posta adresinizi giriniz. Üyeliğinizi aktive etmek için e-posta adresinize bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Close
Geri Bildirim Gönder
Reklamsız Deneyim

Evrim Ağacı'nın çalışmalarına Kreosus, Patreon veya YouTube üzerinden maddi destekte bulunarak hem Türkiye'de bilim anlatıcılığının gelişmesine katkı sağlayabilirsiniz, hem de site ve uygulamamızı reklamsız olarak deneyimleyebilirsiniz. Reklamsız deneyim, Evrim Ağacı'nda çeşitli kısımlarda gösterilen Google reklamlarını ve destek çağrılarını görmediğiniz, daha temiz bir site deneyimi sunmaktadır.

Kreosus

Kreosus'ta her 10₺'lik destek, 1 aylık reklamsız deneyime karşılık geliyor. Bu sayede, tek seferlik destekçilerimiz de, aylık destekçilerimiz de toplam destekleriyle doğru orantılı bir süre boyunca reklamsız deneyim elde edebiliyorlar.

Kreosus destekçilerimizin reklamsız deneyimi, destek olmaya başladıkları anda devreye girmektedir ve ek bir işleme gerek yoktur.

Patreon

Patreon destekçilerimiz, destek miktarından bağımsız olarak, Evrim Ağacı'na destek oldukları süre boyunca reklamsız deneyime erişmeyi sürdürebiliyorlar.

Patreon destekçilerimizin Patreon ile ilişkili e-posta hesapları, Evrim Ağacı'ndaki üyelik e-postaları ile birebir aynı olmalıdır. Patreon destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi 24 saat alabilmektedir.

YouTube

YouTube destekçilerimizin hepsi otomatik olarak reklamsız deneyime şimdilik erişemiyorlar ve şu anda, YouTube üzerinden her destek seviyesine reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. YouTube Destek Sistemi üzerinde sunulan farklı seviyelerin açıklamalarını okuyarak, hangi ayrıcalıklara erişebileceğinizi öğrenebilirsiniz.

Eğer seçtiğiniz seviye reklamsız deneyim ayrıcalığı sunuyorsa, destek olduktan sonra YouTube tarafından gösterilecek olan bağlantıdaki formu doldurarak reklamsız deneyime erişebilirsiniz. YouTube destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi, formu doldurduktan sonra 24-72 saat alabilmektedir.

Diğer Platformlar

Bu 3 platform haricinde destek olan destekçilerimize ne yazık ki reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. Destekleriniz sayesinde sistemlerimizi geliştirmeyi sürdürüyoruz ve umuyoruz bu ayrıcalıkları zamanla genişletebileceğiz.

Giriş yapmayı unutmayın!

Reklamsız deneyim için, maddi desteğiniz ile ilişkilendirilmiş olan Evrim Ağacı hesabınıza üye girişi yapmanız gerekmektedir. Giriş yapmadığınız takdirde reklamları görmeye devam edeceksinizdir.

Destek Ol
Sizi Takip Ediyor

Devamını Oku
Evrim Ağacı Uygulamasını
İndir
Chromium Tabanlı Mobil Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
İlk birkaç girişinizde zaten tarayıcınız size uygulamamızı indirmeyi önerecek. Önerideki tuşa tıklayarak uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu öneriyi, yukarıdaki videoda görebilirsiniz. Eğer bu öneri artık gözükmüyorsa, Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Chromium Tabanlı Masaüstü Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
Yeni uygulamamızı kurmak için tarayıcı çubuğundaki kurulum tuşuna tıklayın. "Yükle" (Install) tuşuna basarak kurulumu tamamlayın. Dilerseniz, Evrim Ağacı İleri Web Uygulaması'nı görev çubuğunuza sabitleyin. Uygulama logosuna sağ tıklayıp, "Görev Çubuğuna Sabitle" seçeneğine tıklayabilirsiniz. Eğer bu seçenek gözükmüyorsa, tarayıcının Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Safari Mobil Uygulama
Sırasıyla Paylaş -> Ana Ekrana Ekle -> Ekle tuşlarına basarak yeni mobil uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu basamakları görmek için yukarıdaki videoyu izleyebilirsiniz.

Daha fazla bilgi almak için tıklayın