Dünyadaki Yoksulluk Verilerini Okumak: Veri Biliminde Hatalı Algı Yaratımı

Dünyadaki Yoksulluk Verilerini Okumak: Veri Biliminde Hatalı Algı Yaratımı
4 dakika
1,355 Okunma Sayısı
Notlarım
Reklamı Kapat

Görseldeki veri, 1820 yılları ile 2015 yılları arasında Dünya'daki "yoksulluk sınırının altında yaşayan insan" sayısının değişimini göstermektedir. Kırmızı olan bölge bu sınırın altındaki insanları, yeşil olansa üstündeki insanları göstermektedir. Bu durumda, göreceğiniz üzere, Dünya'da yoksulluk hızla azalırken, yoksulluk sınırının üzerindeki insan sayısı giderek artmaktadır. 

Ama gerçek böyle mi? Bu görsele bakarak Dünya'nın daha iyi bir yer haline geldiğini söyleyebilir miyiz?

Cevap, ne yazık ki hayır. Ve bu gerçek, bize istatistiğin ne kadar kolay insanları yanıltmak için kullanılabileceğini göstermek için güzel bir ders niteliği taşıyor. 

Reklamı Kapat

Öncelikle, akla gelebilecek ilk şey "Belki de insan sayısı arttığı için yoksul insanların oranı göreli olarak azalıyordur; fakat sayı yıldan yıla pek de değişmemiştir?" gibi bir itiraz olabilir bu veriye. Bunun için, yoksulluğun Dünya nüfusu içerisindeki göreli değişimini gösteren şu grafik ileri sürülebilir:

Görüleceği gibi, yine kırmızı ile gösterilen yoksulluk sınırının altında yaşayan insanların toplam popülasyona oranı hızla azalıyor gibi gözükmektedir. Bu grafik, toplam popülasyonun değişimini de dikkate almakta, gerçekten sadece de yoksul oranına odaklanmaktadır. 

Peki bu grafik bizim için "mutlu olmak" için yeterli mi?

Malesef, cevap bir kez daha hayır!

Çünkü asıl kritik soruyu sormadık: "Yoksulluğu nasıl tanımlıyorsun?"

Evrim Ağacı'ndan Mesaj

Bu grafiği aldığımız "Our World in Data" (Veri İçerisindeki Dünya'mız) sitesi bununla ilgili şu açıklamayı yapıyor:

Aşırı yoksulluk, günde 1.90 'uluslararası dolar'dan az kazanan veya harcayabilen insanlar için yapılan bir tanımdır. Uluslararası dolar kavramı, ülkeler arasındaki fiyat değişikliklerini ve zaman içerisinde fiyatların değişimini (enflasyonu) dikkate alan bir kavramdır.

Uluslararası dolar kavramı gerçekten de ülkelerin gelir düzeylerini, alım güçlerini, vs. kıyaslamakta kullanılan bir tanımdır ve ekonomik olarak anlamlıdır. Lakin, tanım içerisindeki bir nokta, hemen dikkatinizi çekmelidir: Günde 1.90 uluslararası dolar kazanma... Bu 1.90 sayısı neye göre belirlenmiştir?

Belirtmek gerekiyor ki yoksulluk sınırı Dünya Bankası tarafından 2016 yılı itibariyle günde 1.90$ olarak tanımlanmaktadır. Ancak bu sayı, ekonomistler tarafından etraflıca eleştirilmektedir. Bu eleştirilerin tüm detaylarına girmek fazlasıyal kafa karıştırıcı olacaktır; ancak en basit anlamıyla bu sayının Dünya'nın önemli bir bölümündeki yoksulluğu göz ardı etmemize neden olduğu belirtilmektedir. Dolayısıyla bu sayının seçim metodu, bizlerin konuya ve grafiklere bilimsel bir şüphecilikle yaklaşmasına neden olmalıdır.

İşte bu şüphecilik, bizi ikincil kaynaklar aramaya itmelidir. Bunu yaptığımızda, Dünya Bankası Gelişim Göstergeleri tarafından yayınlanan şu görsele ulaşmaktayız:

Reklamı Kapat

Bu görselde, kırmızı ile pembe arasındaki çizgi, "yoksulluk sınırı" olarak tanımlanmaktadır. Kırmızı alan, yoksulluk sınırının altındaki Dünya nüfusunun oranını, pembe alan ise bu sınırın üzerindeki nüfusun oranını göstermektedir. Dikkat edilebileceği gibi toplam, %100'e eşittir. 

Ayrıca, bir önceki görselde olduğunun aksine bu görselde bütün ülkelerin para birimleri Amerikan Doları'na göre ayarlanmış ve Alım Gücü Paritesi (PPP) denen bir ölçeğe dayandırılmıştır. PPP, birbirinden farklı ülkelerdeki ürünlerin fiyatlarının, kur değişimine tam olarak uyacak şekilde değiştiğini ve dolayısıyla, belli bir miktar paranın tüm ülkelerde kur değişimi sonrasında aynı alım gücüne sahip olacağını öngörmektedir. Bu durumda, 1 dolar para iki ayrı ülkede aynı miktarda "şey" almayı mümkün kılmaktadır.

Bu görsel 2005 yılını yansıttığı için, bir önceki görselin 2005 yılı değerlerine bakmamız mümkündür. Bu yapıldığında, 2005 yılında 1.90$'ın altında yaşayan popülasyonun, toplam popülasyona oranının %21 olduğu görülmektedir. Ne var ki bu 1.90 sayısını değiştirmeye başladığınız anda; işler de değişmeye başlayacaktır.

Dünya Bankası verilerine göre, eğer ki yoksulluk sınırını günde 1.90'dan günde 2 dolara çıkaracak olursanız, bir anda Dünya'nın %21'i değil, %40'ı yoksulluk sınırının altında kalmaktadır. Eğer ki sayıyı günde 2.50$'a çıkaracak olursanız, Dünya'nın %50'si yoksulluk sınırı altında kalmaktadır. Eğer ki sayıyı günde 10$'a çıkaracak olursanız, tüm Dünya'nın %80'inin bu sınır altında kaldığı görülecektir!

Reklamı Kapat

Bu sayıların ne demek olduğunu bir düşünün! Tüm Dünya'nın yarısı, günde 2.50$'dan (yani 2005 sayılarıyla kabaca 7.5TL'den) az para kazanmaktadır. Saatte değil, günde! Yani bu, aylık 75$ (kabaca 225 TL) gelir demektir! Dünya'nın yarısı! Günde 10$ bile, ayda 900 TL gelire denk gelmektedir ve Dünya'nın %80'i bu gelir düzeyinin altında yaşamaktadır! Buna bakarak "iyi durumda olduğumuzu" söylemek mümkün değildir.

Bu örnekten de görülebileceği gibi, veri gösterimine bağlı olarak insanların algılarını değiştirmek çok kolaydır. Veri bilimi içerisinde hangi veriyi, nasıl yansıttığınız büyük öneme sahiptir. Eldeki verilerden "bilgi" üretmek için gerçekten çok yönlü düşünmek ve etraflıca bir analiz yapmak, doğru bilgileri elde etmenizi mümkün kılacaktır.

Okundu Olarak İşaretle
Bu İçerik Size Ne Hissettirdi?
  • Tebrikler! 1
  • Bilim Budur! 1
  • Üzücü! 1
  • Grrr... *@$# 1
  • Korkutucu! 1
  • Muhteşem! 0
  • Mmm... Çok sapyoseksüel! 0
  • Güldürdü 0
  • İnanılmaz 0
  • Umut Verici! 0
  • Merak Uyandırıcı! 0
  • İğrenç! 0
Kaynaklar ve İleri Okuma

Evrim Ağacı'na her ay sadece 1 kahve ısmarlayarak destek olmak ister misiniz?

Şu iki siteden birini kullanarak şimdi destek olabilirsiniz:

kreosus.com/evrimagaci | patreon.com/evrimagaci

Çıktı Bilgisi: Bu sayfa, Evrim Ağacı yazdırma aracı kullanılarak 17/10/2021 01:31:35 tarihinde oluşturulmuştur. Evrim Ağacı'ndaki içeriklerin tamamı, birden fazla editör tarafından, durmaksızın elden geçirilmekte, güncellenmekte ve geliştirilmektedir. Dolayısıyla bu çıktının alındığı tarihten sonra yapılan güncellemeleri görmek ve bu içeriğin en güncel halini okumak için lütfen şu adrese gidiniz: https://evrimagaci.org/s/4676

İçerik Kullanım İzinleri: Evrim Ağacı'ndaki yazılı içerikler orijinallerine hiçbir şekilde dokunulmadığı müddetçe izin alınmaksızın paylaşılabilir, kopyalanabilir, yapıştırılabilir, çoğaltılabilir, basılabilir, dağıtılabilir, yayılabilir, alıntılanabilir. Ancak bu içeriklerin hiçbiri izin alınmaksızın değiştirilemez ve değiştirilmiş halleri Evrim Ağacı'na aitmiş gibi sunulamaz. Benzer şekilde, içeriklerin hiçbiri, söz konusu içeriğin açıkça belirtilmiş yazarlarından ve Evrim Ağacı'ndan başkasına aitmiş gibi sunulamaz. Bu sayfa izin alınmaksızın düzenlenemez, Evrim Ağacı logosu, yazar/editör bilgileri ve içeriğin diğer kısımları izin alınmaksızın değiştirilemez veya kaldırılamaz.

Reklamı Kapat
Size Özel
İçerikler
Instagram
Endokrin Sistemi Hastalıkları
Hamilelik
Abiyogenez
Böcek
Güve
Mutasyon
Nükleotit
Kimyasal Evrim
Coronavirus
Araştırmacılar
Pandemik
Malzeme
Hastalık Yayılımı
Sanat
Biliş
Kilometre
Editör Seçkisi
Evrim Kuramı
Paleontoloji
Pandemi
Sağlık Bilimleri
Bilgi Felsefesi
Kimya Tarihi
Doktor
Göğüs Hastalığı
Daha Fazla İçerik Göster
Evrim Ağacı'na Destek Ol
Evrim Ağacı'nın %100 okur destekli bir bilim platformu olduğunu biliyor muydunuz? Evrim Ağacı'nın maddi destekçileri arasına katılarak Türkiye'de bilimin yayılmasına güç katmak için hemen buraya tıklayın.
Popüler Yazılar
30 gün
90 gün
1 yıl
EA Akademi
Evrim Ağacı Akademi (ya da kısaca EA Akademi), 2010 yılından beri ürettiğimiz makalelerden oluşan ve kendi kendinizi bilimin çeşitli dallarında eğitebileceğiniz bir çevirim içi eğitim girişimi! Evrim Ağacı Akademi'yi buraya tıklayarak görebilirsiniz. Daha fazla bilgi için buraya tıklayın.
Etkinlik & İlan
Bilim ile ilgili bir etkinlik mi düzenliyorsunuz? Yoksa bilim insanlarını veya bilimseverleri ilgilendiren bir iş, staj, çalıştay, makale çağrısı vb. bir duyurunuz mu var? Etkinlik & İlan Platformumuzda paylaşın, milyonlarca bilimsevere ulaşsın.
Podcast
Evrim Ağacı'nın birçok içeriğinin profesyonel ses sanatçıları tarafından seslendirildiğini biliyor muydunuz? Bunların hepsini Podcast Platformumuzda dinleyebilirsiniz. Ayrıca Spotify, iTunes, Google Podcast ve YouTube bağlantılarını da bir arada bulabilirsiniz.
Yazı Geçmişi
Okuma Geçmişi
Notlarım
İlerleme Durumunu Güncelle
Okudum
Sonra Oku
Not Ekle
Kaldığım Yeri İşaretle
Göz Attım

Evrim Ağacı tarafından otomatik olarak takip edilen işlemleri istediğin zaman durdurabilirsin.
[Site ayalarına git...]

Filtrele
Listele
Bu yazıdaki hareketlerin
Devamını Göster
Filtrele
Listele
Tüm Okuma Geçmişin
Devamını Göster
0/10000

Göster

Şifremi unuttum Üyelik Aktivasyonu

Göster

Şifrenizi mi unuttunuz? Lütfen e-posta adresinizi giriniz. E-posta adresinize şifrenizi sıfırlamak için bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Eğer aktivasyon kodunu almadıysanız lütfen e-posta adresinizi giriniz. Üyeliğinizi aktive etmek için e-posta adresinize bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Close
Geri Bildirim Gönder
Reklamsız Deneyim

Evrim Ağacı'nın çalışmalarına Kreosus, Patreon veya YouTube üzerinden maddi destekte bulunarak hem Türkiye'de bilim anlatıcılığının gelişmesine katkı sağlayabilirsiniz, hem de site ve uygulamamızı reklamsız olarak deneyimleyebilirsiniz. Reklamsız deneyim, Evrim Ağacı'nda çeşitli kısımlarda gösterilen Google reklamlarını ve destek çağrılarını görmediğiniz, daha temiz bir site deneyimi sunmaktadır.

Kreosus

Kreosus'ta her 10₺'lik destek, 1 aylık reklamsız deneyime karşılık geliyor. Bu sayede, tek seferlik destekçilerimiz de, aylık destekçilerimiz de toplam destekleriyle doğru orantılı bir süre boyunca reklamsız deneyim elde edebiliyorlar.

Kreosus destekçilerimizin reklamsız deneyimi, destek olmaya başladıkları anda devreye girmektedir ve ek bir işleme gerek yoktur.

Patreon

Patreon destekçilerimiz, destek miktarından bağımsız olarak, Evrim Ağacı'na destek oldukları süre boyunca reklamsız deneyime erişmeyi sürdürebiliyorlar.

Patreon destekçilerimizin Patreon ile ilişkili e-posta hesapları, Evrim Ağacı'ndaki üyelik e-postaları ile birebir aynı olmalıdır. Patreon destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi 24 saat alabilmektedir.

YouTube

YouTube destekçilerimizin hepsi otomatik olarak reklamsız deneyime şimdilik erişemiyorlar ve şu anda, YouTube üzerinden her destek seviyesine reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. YouTube Destek Sistemi üzerinde sunulan farklı seviyelerin açıklamalarını okuyarak, hangi ayrıcalıklara erişebileceğinizi öğrenebilirsiniz.

Eğer seçtiğiniz seviye reklamsız deneyim ayrıcalığı sunuyorsa, destek olduktan sonra YouTube tarafından gösterilecek olan bağlantıdaki formu doldurarak reklamsız deneyime erişebilirsiniz. YouTube destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi, formu doldurduktan sonra 24-72 saat alabilmektedir.

Diğer Platformlar

Bu 3 platform haricinde destek olan destekçilerimize ne yazık ki reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. Destekleriniz sayesinde sistemlerimizi geliştirmeyi sürdürüyoruz ve umuyoruz bu ayrıcalıkları zamanla genişletebileceğiz.

Giriş yapmayı unutmayın!

Reklamsız deneyim için, maddi desteğiniz ile ilişkilendirilmiş olan Evrim Ağacı hesabınıza üye girişi yapmanız gerekmektedir. Giriş yapmadığınız takdirde reklamları görmeye devam edeceksinizdir.

Destek Ol
Sizi Takip Ediyor

Devamını Oku
Evrim Ağacı Uygulamasını
İndir
Chromium Tabanlı Mobil Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
İlk birkaç girişinizde zaten tarayıcınız size uygulamamızı indirmeyi önerecek. Önerideki tuşa tıklayarak uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu öneriyi, yukarıdaki videoda görebilirsiniz. Eğer bu öneri artık gözükmüyorsa, Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Chromium Tabanlı Masaüstü Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
Yeni uygulamamızı kurmak için tarayıcı çubuğundaki kurulum tuşuna tıklayın. "Yükle" (Install) tuşuna basarak kurulumu tamamlayın. Dilerseniz, Evrim Ağacı İleri Web Uygulaması'nı görev çubuğunuza sabitleyin. Uygulama logosuna sağ tıklayıp, "Görev Çubuğuna Sabitle" seçeneğine tıklayabilirsiniz. Eğer bu seçenek gözükmüyorsa, tarayıcının Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Safari Mobil Uygulama
Sırasıyla Paylaş -> Ana Ekrana Ekle -> Ekle tuşlarına basarak yeni mobil uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu basamakları görmek için yukarıdaki videoyu izleyebilirsiniz.

Daha fazla bilgi almak için tıklayın