Tüm Reklamları Kapat
Tüm Reklamları Kapat

Dünya Bazı Önemli Kriterlerde Daha İyiye Gidiyor, Aksini Düşünseniz Bile!

Belirli Açılardan Dünya İyiye Gidiyor Gibi Gözüküyor; ancak Erken Zafer İlanı ve Bu İyileşmenin Ardındaki Mekanizmaları Gözden Kaçırmak Felaket Olabilir!

Dünya Bazı Önemli Kriterlerde Daha İyiye Gidiyor, Aksini Düşünseniz Bile! Unsplash (@trevcole)
9 dakika
10,689
  • Gelişim Araştırmaları
  • İnsan Hakları

Doğal afetler savunmasız adalara zarar verebildiklerinde ve siyasetçiler halkı nükleer yok oluşla tehdit ettiklerinde gezegenimizin kıyamete yaklaştığını düşünmek oldukça kolaydır. Ancak bir adım geriye çekilip baktığınızda insan türünün nereye doğru gittiğine dair daha umut verici bir tabloyla karşılaşacaksınız -en azından halk sağlığı ve yaşam kalitesi açısından. Tüm tabloya baktığınızda ömür, açlık, hastalık ve daha fazlası hakkında milyarlarca insan için hayat daha da iyiye gitmektedir. Bu küresel ilerleyişin örnekleri şöyledir:

1. Aşırı Yoksulluk Yavaşça Tükeniyor

Görsel 1. Aşırı yoksulluk, 1970'li yılların sonundan itibaren düşmektedir.
Görsel 1. Aşırı yoksulluk, 1970'li yılların sonundan itibaren düşmektedir.
Görsel, "Gates Letter" sitesinden alınmıştır; veriler ise "Our World In Data" girişiminden gelmektedir.

Aşırı yoksulluk günde 1.90 $'ın altında yaşamakla tanımlanıyor. Yaklaşık 150 senedir (1820 ile 1970 seneleri arasında) bununla baş edenlerin sayısı giderek artmıştı. 1970'lerin sonlarında ise 2 milyardan fazla insan aşırı yoksul olarak tanımlanmıştı. İnsanlar dünyanın giderek fakirleştiğini düşünüyor, ancak Gates Letter'dan Melinda Gates'in açıkladığı gibi, verilere bakılırsa aşırı yoksul olarak yaşayan insanların sayısı 2 milyardan 705 milyona düşmüştür:

Tüm Reklamları Kapat

Daha geniş perspektifli tarihsel eğilimler daha fazla aidiyet ve bakıma doğru ilerliyor. Bunu küresel sağlıkta kesinlikle görebiliyoruz. Hükumetler buna öncelik veriyor. Vatandaşlar bunu destekliyor. Bilim insanları da buna doğru yöneliyor.

2. Çocuk Felci Aşısı, Hastalığı Dünya Çapında Neredeyse Yok Etti

Görsel 2. 2016 yılında dünya çapında sadece 37 çocuk felci vakası görüldü.
Görsel 2. 2016 yılında dünya çapında sadece 37 çocuk felci vakası görüldü.
Görsel, "Gates Letter" sitesinden alınmıştır; veriler ise "Dünya Sağlık Örgütü" ve "Çocuk Felcini Yok Etme Küresel Girişimi"nden gelmektedir.

Son 17 senede yeni çocuk felci vakaları pek fazla azalmadı, daha çok zaten sıfıra yakın oldukları için. Jonas Salk 64 sene önce ilk çocuk felci aşısını geliştirdiğinden bu yana birçok ülke insanların aşılanması için çaba sarf etmiştir. Çin en son vakasını 1990'ların ortalarında görmüştü, Hindistan da 20 sene sonrasında. 2016'da dünya çapında 40'ın altında vaka raporlanmıştı. Şu an için çocuk felcini yenecek sadece üç ülke geriye kaldı.

3. Doğum Kontrol Yöntemleri Hiç Olmadığı Kadar Yüksek

Görsel 3. 2012-2016 yılları arasında, 69 fakir ülkedeki doğum kontrolü kullanan kadınların sayısı 30 milyon artmıştır.
Görsel 3. 2012-2016 yılları arasında, 69 fakir ülkedeki doğum kontrolü kullanan kadınların sayısı 30 milyon artmıştır.
Görsel, "Gates Letter" sitesinden alınmıştır; veriler ise "Family Planning 2000"den gelmektedir.

Bir ülkede ekonomik ve sosyal başarının sağlanması için en etkili yöntemlerden birisi kadınların gücünü arttırmaktır. Doğum kontrol yöntemleri yüksek doğurganlık ve çocuk ölümleri döngüsünün kırılmasına yardımcı olmaktadır, böylece kadınlar hem kendilerine hem de ailelerine daha fazla odaklanabilmektedirler. En fakir 69 ülkede yaklaşık 300 milyon kadın 2016'da bir tür doğum kontrolünü kullanmıştır; bu, 2012'den sonra 30 milyon kişilik bir artış demektir.

Tüm Reklamları Kapat

4. HIV Kaynaklı Ölümler Hızlı Bir Şekilde Azalıyor

Görsel 4. HIV nedeniyle ölüm oranı 2000'lerin başında 1000 kişide 0.30 iken 2016 yılında 1000 kişide 0.14'e düşmüştür.
Görsel 4. HIV nedeniyle ölüm oranı 2000'lerin başında 1000 kişide 0.30 iken 2016 yılında 1000 kişide 0.14'e düşmüştür.
Görsel, "Bill and Melinda Gates Vakfı"ndan alınmıştır; veriler ise "Sağlık Ölçüm ve Değerlendirme Ensitütüsü"den gelmektedir.

Dünya, HIV/AIDS'e karşı savaşmakta inanılmaz sıçrayışlar yaptı, hatta doğru tedaviyle HIV-pozitif olan biri sağlıklı komşusu kadar yaşama beklentisinde bile olabilir. 2015 itibariyle dünya çapında bu virüsle yaşayanların sayısı 36.7 milyon idi ki bunların 1.8 milyonu 15 yaşın altındaki çocuklardı. Bugün, HIV'den dolayı ölüm oranı her 1000 kişiden 0.14 kişidir. 2000'li yılların erken dönemlerinde bu oran 0.30 idi.

5. Beş Yaşın Altındaki Çocuklardan Daha Azı Hayatını Kaybediyor

Görsel 5. 5 yaşından önce yaşamını yitiren çocukların sayısı 1990 yılında 12.1 milyon iken 2015 yılında bu sayı 5.0 milyona düşmüştür.
Görsel 5. 5 yaşından önce yaşamını yitiren çocukların sayısı 1990 yılında 12.1 milyon iken 2015 yılında bu sayı 5.0 milyona düşmüştür.
Görsel, "Bill and Melinda Gates Vakfı"ndan alınmıştır; veriler ise "Sağlık Ölçüm ve Değerlendirme Ensitütüsü"den gelmektedir.

1990 senesinden beri 5. yaş gününden önce yaşamını yitiren çocukların sayısı 12.1 milyondan 2015 itibariyle 5.0 milyona, yani yarıya inmiştir. Bu, büyük bir oranla gelişen ülkelerdeki basit ve ucuz yöntemlere, yani sıtmayı önleyecek cibinlikler ve temiz suya erişmek için açılan kuyular gibi tedbirlere yapılan yatırımlardan kaynaklanmaktadır. Dünya Sağlık Örgütü (WHO) doğum öncesi komplikasyonların ve yetersiz beslenmenin çocukların ilk yıllarındaki durumlarında belirleyici bir rol oynadığını bulmuştur.

6. Temizlik Daha İyi Bir Hale Geliyor

Görsel 6. Güvenli sanitasyon hizmetlerine ulaşamayan insanların yüzdesi son 25 yıl içerisinde %57'den %33'e düşmüştür.
Görsel 6. Güvenli sanitasyon hizmetlerine ulaşamayan insanların yüzdesi son 25 yıl içerisinde %57'den %33'e düşmüştür.
Görsel, "Bill and Melinda Gates Vakfı"ndan alınmıştır; veriler ise "Sağlık Ölçüm ve Değerlendirme Ensitütüsü"den gelmektedir.

Çok sayıda kanalizasyon bağlantısı ve su arıtma tesisleri dünyayı temizlemekte yardımcı oluyor. Son 25 sene içerisinde, güvenli sanitasyon hizmetlerine ulaşamayan insanların yüzdesi %57'den %33'e düşmüştür. Susuz tuvaletlerin yapılması araştırmalarına finansal destek sağlanarak ve pis suyun içilebilir hale arıtılması için yatırım yapılarak bu eğilim desteklenmektedir.

Evrim Ağacı'ndan Mesaj

7. Milyarlarca İnsan Taze Ürünlere Ulaşabiliyor

Görsel 7. Dünya çapında meyve tüketimi 1961'de senede 37 kilodan 2013'te senede 78 kiloya çıkmıştır.
Görsel 7. Dünya çapında meyve tüketimi 1961'de senede 37 kilodan 2013'te senede 78 kiloya çıkmıştır.
Görsel, "Our World In Data" girişiminden alınmıştır; veriler ise "Besin ve Tarım Örgütü İstatistiki Veritabanı"ndan gelmektedir.

Taze ürünlerin nakledilmesi ve depolanmasındaki tüm zorluklara rağmen dünya çapında meyve tüketimi 1961'de senede 37 kilodan 2013'te senede 78 kiloya çıkmıştır, bu da %100 bir artış demektir. Bu toplam Çin, ABD ve Kolombiya gibi ülkelerin altındadır, yani halen düzenli erişime sahip olmayan birçok ülke var demektir. Ancak soğutma sistemindeki gelişmeler ve küresel yardımlar tüm dünyada daha sağlıklı beslenmeye yol açmıştır.

8. Besin Kıtlıkları Yok Olma Yolunda

Görsel 8. 1961'de sıradan bir insan günde 2,200 kalori tüketirken 2013 senesinde bu sayı günde 2,900'e yükselmiştir.
Görsel 8. 1961'de sıradan bir insan günde 2,200 kalori tüketirken 2013 senesinde bu sayı günde 2,900'e yükselmiştir.
Our World in Data

Geçen yüzyılda toplum sağlığındaki en büyük başarılardan bir tanesi, ihtiyacı olan insanlara besin ulaştırma yeteneğimizdir. Our World in Data'dan veri analisti Max Roser'e göre tüm dünyada, her kıtada, geçmiş nesillere oranla insanlar daha fazla (ve daha adil bir şekilde) beslenebiliyor. 1961'de sıradan bir insan günde 2,200 kalori tüketirken 2013 senesinde bu sayı günde 2,900'e yükselmiştir.

9. Ülkeler Çocuk İşçi Çalıştırmayı Bırakıyor

Görsel 9. Dünya çapında, tam zamanlı çalışan 5-17 yaş aralığındaki çocukların oranı 2000 yılında %17 iken 2012 yılında bu ortalama yaklaşık %10'a düşmüştür.
Görsel 9. Dünya çapında, tam zamanlı çalışan 5-17 yaş aralığındaki çocukların oranı 2000 yılında %17 iken 2012 yılında bu ortalama yaklaşık %10'a düşmüştür.
Our World in Data

Hem gelişmiş hem de gelişmekte olan ülkelerde, işçi yasalarında zorunlu kılınan asgari çalışma yaşı bir yüzyıldan fazla bir süredir çocuk işçi sayısının hızla düşmesine neden oldu. Örneğin İtalya'da 1881'de çocukların %64'ü sabit işlerde çalışıyorlardı. 1961'de bu oran %4'ün altına düşmüştü. Bu durum ABD'de de aynı şekilde gelişti, çocuk işçiliği bütünüyle kaldırıldı ve yasadışı durumlar takibe alındı. 1890'larda ise her 10 çocuktan biri çalışıyordu. Gelişmekte olan ülkelerdeki yüksek oranlardan dolayı, küresel ortalama %17 civarlarındadır.

Evrim Ağacı Olarak Eklemek İstediklerimiz ve Uyarılar

Bu liste aslen çok daha uzundur: Okuma-yazma bilenlerin sayısı ciddi oranlarda arttı, Dünya nüfusunun yarısından fazlası demokratik ülkelerde yaşıyor, bilgiye erişim kolaylaştı, eğitim sistemleri iyileştirildi, çevreciliğe dair verilen önem yaygınlaştı ve hatta inanılması zor gibi gelse de daha barışçıl bir zamanda yaşıyoruz.

Ancak dikkat edilmesi gereken kritik bir nokta, insan yaşam standartlarının sadece buradaki ölçü araçlarıyla sınırlı olmadığıdır. İnsan ve kurduğu toplumsal yapılar son derece karmaşık yapılıdır; dolayısıyla bunların kalitesini yerel ve küresel olarak ölçmek fazlasıyla zor bir iştir. Buradakiler bazı genel insanî ölçütlerin iyileştiğini göstermektedir. Birkaç önemli vurguyu akılda tutmak, gidilecek yolun büyüklüğünü ve kurulan dengelerin potansiyel geçiciliğini (veya genel olarak "hassaslık derecesini") daha iyi anlamanızı sağlayabilir:

  • Aşırı yoksulluğun azalması muhteşem bir gelişmedir; ancak Dünya üzerinde halen yüz milyonlarca insan açlık ve ölüm sınırında yaşamaktadır. Dahası, her ne kadar küresel ölçekte savaş sayısı azalmış olsa da, devam eden savaşlar veya açıktan sürdürülmeyen savaş politikaları nedeniyle Orta Doğu ve Orta Afrika ve Kuzey Afrika gibi bölgelerdeki ülkelerin dengesizleşmesi milyonlarca kişiyi yaşam alanlarından etmekte, onları yoksulluğa ve açlığa itelemektedir.
  • Çocuk felci ve HIV sonucu AIDS insan sağlığını tehdit eden çok önemli iki hastalıktır; ancak en nihayetinde bunu yapan iki hastalıktan ibarettir. Yeryüzünde yüzden fazla kanser tipi, alerjiler, Alzheimer, artrit, ataksi, serebral amiloid anjiyopati, Creutzfeld-Jakob hastalığı, çölyak hastalığı, epilepsi, binlerce çeşit genetik hastalık, hepatit B, Huntington hastalığı, kas distrofisi, osteoporoz, Parkinson hastalığı, kuduz, orak hücre anemisi, taksoplazmoz ve daha yüzlerce hastalık, milyonlarca insanların hayatlarını tehdit etmeye devam etmektedir ve bunlara dair çözümlerimiz çok kısıtlıdır veya hiç bulunmamaktadır. Ayrıca obezite ve diyabet gibi ölümcül hastalıklar hızla artmaktadır. Ara ara da Ebola ve yeni grip soy hatları gibi beklenmedik hastalıklar baş göstermekte, milyonlarca insanın hayatını tehdit etmektedir.
  • Çocuk ve anne sağlığı ile ilgili gelişmeler baş döndürücüdür; ancak halen kadın-erkek eşitliğinde birçok gelişmiş ülke bile ciddi sıkıntılar içindedir. Dahası, tepkisel politik yaklaşımlar, bu yöndeki iyi adımların sayısı arttıkça daha gerici ve köktenci politikaların popülerleşmesiyle sonuçlanmaktadır. Buna bağlı olarak edinilen kazanımlar her an tehlike altındadır.
  • Buradaki iyileşmenin büyük bir kısmını sağlayan unsur, Çin ve Hindistan gibi aşırı büyük nüfuslu ülkelerin sosyoekonomik durumunda son birkaç on yılda yaşanan gelişmelerdir. Bu durum, diğer ülkelerdeki vaziyeti gölgeleyebilir ve genele dönük iyileşme algımızın altını oyabilir.
  • Birleşmiş Milletler Özel Raportörü Philip Alston'ın da vurguladığı gibi, iyileşmeyi görmek için kullandığımız kıstasların bazıları "skandal derecede hırssızdır". Örneğin uluslararası açlık sınırını (UAS) günde 1.90 dolar olarak belirlemek pek gerçekçi değildir; çünkü bunun çok daha üzerinde olup da aç yaşayan milyonlarca insan vardır. Sınırları düşük ve gerçekçilikten uzak tuttuğumuzda, sahte bir iyileşme algısı yaratabiliriz. Örneğin günde 1.90 dolar sınırına bakacak olursak, Tayland'da açlık sınırında yaşayan kimse yoktur; ancak ülkenin kendi ulusal açlık sınırına göre bu oran %9.9 dolaylarındadır. Güney Afrika'da UAS altında yaşayan kişi oranı %18.9 iken, ülkenin kendi belirlediği açlık sınırına göre bu oran %55'tir.

Yani önümüzde daha aşılması gereken aşırı çok sayıda engel var; sayısız savaş, mücadele, ölüm, rekabet, kavga, dayanışma, direniş, çaba, emek, ter ve gözyaşından geçerek edindiğimiz bu kazanımlar ile zafer sarhoşluğuna kapılmamamız gerekiyor. Elbette insan emeğinin ürüne dönüştüğüne görmek müthiş sevindirici; fakat önümüzdeki zorlu yolu hiçbir zaman görüş alanımızdan yitirmememiz gerekiyor. Zekamızı doğru kullanarak, bilim ve teknolojiye dayanarak, el birliğiyle geriye kalan ve yol boyunca karşımıza çıkacak tüm zorlukların da üstesinden gelebileceğimize inanıyoruz.

Alıntı Yap
Okundu Olarak İşaretle

İçeriklerimizin bilimsel gerçekleri doğru bir şekilde yansıtması için en üst düzey çabayı gösteriyoruz. Gözünüze doğru gelmeyen bir şey varsa, mümkünse güvenilir kaynaklarınızla birlikte bize ulaşın!

Bu içeriğimizle ilgili bir sorunuz mu var? Buraya tıklayarak sorabilirsiniz.

Soru & Cevap Platformuna Git
Bu İçerik Size Ne Hissettirdi?
  • Tebrikler! 15
  • Umut Verici! 8
  • Muhteşem! 6
  • Mmm... Çok sapyoseksüel! 1
  • Merak Uyandırıcı! 1
  • Grrr... *@$# 1
  • Bilim Budur! 0
  • Güldürdü 0
  • İnanılmaz 0
  • Üzücü! 0
  • İğrenç! 0
  • Korkutucu! 0
Kaynaklar ve İleri Okuma
  1. Türev İçerik Kaynağı: Business Insider | Arşiv Bağlantısı
Tüm Reklamları Kapat

Evrim Ağacı'na her ay sadece 1 kahve ısmarlayarak destek olmak ister misiniz?

Şu iki siteden birini kullanarak şimdi destek olabilirsiniz:

kreosus.com/evrimagaci | patreon.com/evrimagaci

Çıktı Bilgisi: Bu sayfa, Evrim Ağacı yazdırma aracı kullanılarak 27/11/2022 14:31:15 tarihinde oluşturulmuştur. Evrim Ağacı'ndaki içeriklerin tamamı, birden fazla editör tarafından, durmaksızın elden geçirilmekte, güncellenmekte ve geliştirilmektedir. Dolayısıyla bu çıktının alındığı tarihten sonra yapılan güncellemeleri görmek ve bu içeriğin en güncel halini okumak için lütfen şu adrese gidiniz: https://evrimagaci.org/s/5376

İçerik Kullanım İzinleri: Evrim Ağacı'ndaki yazılı içerikler orijinallerine hiçbir şekilde dokunulmadığı müddetçe izin alınmaksızın paylaşılabilir, kopyalanabilir, yapıştırılabilir, çoğaltılabilir, basılabilir, dağıtılabilir, yayılabilir, alıntılanabilir. Ancak bu içeriklerin hiçbiri izin alınmaksızın değiştirilemez ve değiştirilmiş halleri Evrim Ağacı'na aitmiş gibi sunulamaz. Benzer şekilde, içeriklerin hiçbiri, söz konusu içeriğin açıkça belirtilmiş yazarlarından ve Evrim Ağacı'ndan başkasına aitmiş gibi sunulamaz. Bu sayfa izin alınmaksızın düzenlenemez, Evrim Ağacı logosu, yazar/editör bilgileri ve içeriğin diğer kısımları izin alınmaksızın değiştirilemez veya kaldırılamaz.

Tüm Reklamları Kapat
Size Özel (Beta)
İçerikler
Sosyal
Gönderiler
Kültür
Uzay
Küresel Salgın
Şüphecilik
Zeka
Dünya Dışı Yaşam
Memeli
Asit
Şehir
Güneş
İhtiyoloji
İlaç
Evrimsel Süreç
Biyokimya
Aşırı
Kozmik Mikrodalga Arkaplan Işıması (Cmb)
Sinek
Sars
Malzeme
Sayı
İklim
Deri
Aile
Elektromanyetizma
Kilo
Aklımdan Geçen
Komünite Seç
Aklımdan Geçen
Fark Ettim ki...
Bugün Öğrendim ki...
İşe Yarar İpucu
Bilim Haberleri
Hikaye Fikri
Video Konu Önerisi
Başlık
Bugün bilimseverlerle ne paylaşmak istersin?
Bağlantı
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu komünite, aklınızdan geçen düşünceleri Evrim Ağacı ailesiyle paylaşabilmeniz içindir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Bilim kimliğinizi önceleyin.
Evrim Ağacı bir bilim platformudur. Dolayısıyla aklınızdan geçen her şeyden ziyade, bilim veya yaşamla ilgili olabilecek düşüncelerinizle ilgileniyoruz.
2
Propaganda ve baskı amaçlı kullanmayın.
Herkesin aklından her şey geçebilir; fakat bu platformun amacı, insanların belli ideolojiler için propaganda yapmaları veya başkaları üzerinde baskı kurma amacıyla geliştirilmemiştir. Paylaştığınız fikirlerin değer kattığından emin olun.
3
Gerilim yaratmayın.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
4
Değer katın; hassas konulardan ve öznel yoruma açık alanlardan uzak durun.
Bu komünitenin amacı okurlara hayatla ilgili keyifli farkındalıklar yaşatabilmektir. Din, politika, spor, aktüel konular gibi anlık tepkilere neden olabilecek konulardaki tespitlerden kaçının. Ayrıca aklınızdan geçenlerin Türkiye’deki bilim komünitesine değer katması beklenmektedir.
5
Cevap hakkı doğurmayın.
Bu platformda cevap veya yorum sistemi bulunmamaktadır. Dolayısıyla aklınızdan geçenlerin, tespit edilebilir kişilere cevap hakkı doğurmadığından emin olun.
Gönder
Ekle
Soru Sor
Daha Fazla İçerik Göster
Evrim Ağacı'na Destek Ol
Evrim Ağacı'nın %100 okur destekli bir bilim platformu olduğunu biliyor muydunuz? Evrim Ağacı'nın maddi destekçileri arasına katılarak Türkiye'de bilimin yayılmasına güç katmak için hemen buraya tıklayın.
Popüler Yazılar
30 gün
90 gün
1 yıl
EA Akademi
Evrim Ağacı Akademi (ya da kısaca EA Akademi), 2010 yılından beri ürettiğimiz makalelerden oluşan ve kendi kendinizi bilimin çeşitli dallarında eğitebileceğiniz bir çevirim içi eğitim girişimi! Evrim Ağacı Akademi'yi buraya tıklayarak görebilirsiniz. Daha fazla bilgi için buraya tıklayın.
Etkinlik & İlan
Bilim ile ilgili bir etkinlik mi düzenliyorsunuz? Yoksa bilim insanlarını veya bilimseverleri ilgilendiren bir iş, staj, çalıştay, makale çağrısı vb. bir duyurunuz mu var? Etkinlik & İlan Platformumuzda paylaşın, milyonlarca bilimsevere ulaşsın.
Podcast
Evrim Ağacı'nın birçok içeriğinin profesyonel ses sanatçıları tarafından seslendirildiğini biliyor muydunuz? Bunların hepsini Podcast Platformumuzda dinleyebilirsiniz. Ayrıca Spotify, iTunes, Google Podcast ve YouTube bağlantılarını da bir arada bulabilirsiniz.
Yazı Geçmişi
Okuma Geçmişi
Notlarım
İlerleme Durumunu Güncelle
Okudum
Sonra Oku
Not Ekle
Kaldığım Yeri İşaretle
Göz Attım

Evrim Ağacı tarafından otomatik olarak takip edilen işlemleri istediğin zaman durdurabilirsin.
[Site ayalarına git...]

Filtrele
Listele
Bu yazıdaki hareketlerin
Devamını Göster
Filtrele
Listele
Tüm Okuma Geçmişin
Devamını Göster
0/10000
Alıntı Yap
Evrim Ağacı Formatı
APA7
MLA9
Chicago
C. Weller, et al. Dünya Bazı Önemli Kriterlerde Daha İyiye Gidiyor, Aksini Düşünseniz Bile!. (8 Ocak 2019). Alındığı Tarih: 27 Kasım 2022. Alındığı Yer: https://evrimagaci.org/s/5376
Weller, C., Acar, A. B., Ölez, Ş. (2019, January 08). Dünya Bazı Önemli Kriterlerde Daha İyiye Gidiyor, Aksini Düşünseniz Bile!. Evrim Ağacı. Retrieved November 27, 2022. from https://evrimagaci.org/s/5376
C. Weller, et al. “Dünya Bazı Önemli Kriterlerde Daha İyiye Gidiyor, Aksini Düşünseniz Bile!.” Edited by Şule Ölez. Evrim Ağacı, 08 Jan. 2019, https://evrimagaci.org/s/5376.
Weller, Chris. Acar, Arsel Berkat. Ölez, Şule. “Dünya Bazı Önemli Kriterlerde Daha İyiye Gidiyor, Aksini Düşünseniz Bile!.” Edited by Şule Ölez. Evrim Ağacı, January 08, 2019. https://evrimagaci.org/s/5376.

Göster

Şifremi unuttum Üyelik Aktivasyonu

Göster

Şifrenizi mi unuttunuz? Lütfen e-posta adresinizi giriniz. E-posta adresinize şifrenizi sıfırlamak için bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Eğer aktivasyon kodunu almadıysanız lütfen e-posta adresinizi giriniz. Üyeliğinizi aktive etmek için e-posta adresinize bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Close
Geri Bildirim Gönder
Paylaş
Reklamsız Deneyim

Evrim Ağacı'ndaki reklamları, bütçenize uygun bir şekilde, kendi seçtiğiniz bir süre boyunca kapatabilirsiniz. Tek yapmanız gereken, kaç ay boyunca kapatmak istediğinizi aşağıdaki kutuya girip tek seferlik ödemenizi tamamlamak:

10₺/ay
x
ay
= 30
3 Aylık Reklamsız Deneyimi Başlat
Evrim Ağacı'nda ücretsiz üyelik oluşturan ve sitemizi üye girişi yaparak kullanan kullanıcılarımızdaki reklamların %50 daha az olduğunu, Kreosus/Patreon/YouTube destekçilerimizinse sitemizi tamamen reklamsız kullanabildiğini biliyor muydunuz? Size uygun seçeneği aşağıdan seçebilirsiniz:
Evrim Ağacı Destekçilerine Katıl
Zaten Kreosus/Patreon/Youtube Destekçisiyim
Reklamsız Deneyim
Kreosus

Kreosus'ta her 10₺'lik destek, 1 aylık reklamsız deneyime karşılık geliyor. Bu sayede, tek seferlik destekçilerimiz de, aylık destekçilerimiz de toplam destekleriyle doğru orantılı bir süre boyunca reklamsız deneyim elde edebiliyorlar.

Kreosus destekçilerimizin reklamsız deneyimi, destek olmaya başladıkları anda devreye girmektedir ve ek bir işleme gerek yoktur.

Patreon

Patreon destekçilerimiz, destek miktarından bağımsız olarak, Evrim Ağacı'na destek oldukları süre boyunca reklamsız deneyime erişmeyi sürdürebiliyorlar.

Patreon destekçilerimizin Patreon ile ilişkili e-posta hesapları, Evrim Ağacı'ndaki üyelik e-postaları ile birebir aynı olmalıdır. Patreon destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi 24 saat alabilmektedir.

YouTube

YouTube destekçilerimizin hepsi otomatik olarak reklamsız deneyime şimdilik erişemiyorlar ve şu anda, YouTube üzerinden her destek seviyesine reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. YouTube Destek Sistemi üzerinde sunulan farklı seviyelerin açıklamalarını okuyarak, hangi ayrıcalıklara erişebileceğinizi öğrenebilirsiniz.

Eğer seçtiğiniz seviye reklamsız deneyim ayrıcalığı sunuyorsa, destek olduktan sonra YouTube tarafından gösterilecek olan bağlantıdaki formu doldurarak reklamsız deneyime erişebilirsiniz. YouTube destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi, formu doldurduktan sonra 24 saat alabilmektedir.

Diğer Platformlar

Bu 3 platform haricinde destek olan destekçilerimize ne yazık ki reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. Destekleriniz sayesinde sistemlerimizi geliştirmeyi sürdürüyoruz ve umuyoruz bu ayrıcalıkları zamanla genişletebileceğiz.

Giriş yapmayı unutmayın!

Reklamsız deneyim için, maddi desteğiniz ile ilişkilendirilmiş olan Evrim Ağacı hesabınıza yapmanız gerekmektedir. Giriş yapmadığınız takdirde reklamları görmeye devam edeceksinizdir.

Destek Ol

Devamını Oku
Evrim Ağacı Uygulamasını
İndir
Chromium Tabanlı Mobil Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
İlk birkaç girişinizde zaten tarayıcınız size uygulamamızı indirmeyi önerecek. Önerideki tuşa tıklayarak uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu öneriyi, yukarıdaki videoda görebilirsiniz. Eğer bu öneri artık gözükmüyorsa, Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Chromium Tabanlı Masaüstü Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
Yeni uygulamamızı kurmak için tarayıcı çubuğundaki kurulum tuşuna tıklayın. "Yükle" (Install) tuşuna basarak kurulumu tamamlayın. Dilerseniz, Evrim Ağacı İleri Web Uygulaması'nı görev çubuğunuza sabitleyin. Uygulama logosuna sağ tıklayıp, "Görev Çubuğuna Sabitle" seçeneğine tıklayabilirsiniz. Eğer bu seçenek gözükmüyorsa, tarayıcının Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Safari Mobil Uygulama
Sırasıyla Paylaş -> Ana Ekrana Ekle -> Ekle tuşlarına basarak yeni mobil uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu basamakları görmek için yukarıdaki videoyu izleyebilirsiniz.

Daha fazla bilgi almak için tıklayın

Önizleme
Görseli Kaydet
Sıfırla
Vazgeç
Ara
Raporla

Raporlama sisteminin amacı, platformu uygunsuz biçimde kullananların önüne geçmektir. Lütfen bir içeriği, sadece düşük kaliteli olduğunu veya soruya cevap olmadığını düşündüğünüz raporlamayınız; bu raporlar kabul edilmeyecektir. Bunun yerine daha kaliteli cevapları kendiniz girmeye çalışın veya diğer kullanıcıları oylama, teşekkür ve en iyi cevap araçları ile daha kaliteli cevaplara teşvik edin. Kalitesiz bulduğunuz içerikleri eleyebileceğiniz, kalitelileri daha ön plana çıkarabileceğiniz yeni araçlar geliştirmekteyiz.

Soru Sor
Aşağıdaki "Soru" kutusunu sadece soru sormak için kullanınız. Bu kutuya soru formatında olmayan hiçbir cümle girmeyiniz. Sorunuzla ilgili ek bilgiler vermek isterseniz, "Açıklama" kısmına girebilirsiniz. Soru kısmının soru cümlesi haricindeki kullanımları sorunuzun silinmesine ve UP kaybetmenize neden olabilir.
Görsel Ekle
Kurallar
Platform Kuralları
Bu platform, aklınıza takılan soruları sorabilmeniz ve diğerlerinin sorularını yanıtlayabilmeniz içindir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu platformun ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Gerçekten soru sorun, imâdan ve yüklü sorulardan kaçının.
Sorularınızın amacı nesnel olarak gerçeği öğrenmek veya fikir almak olmalıdır. Şahsi kanaatinizle ilgili mesaj vermek için kullanmayın; yüklü soru sormayın.
2
Bilim kimliğinizi kullanın.
Evrim Ağacı bir bilim platformudur. Dolayısıyla sorular ve cevaplar, bilimsel perspektifi yansıtmalıdır. Geçerli bilimsel kaynaklarla doğrulanamayan bilgiler veya reklamlar silinebilir.
3
Düzgün ve insanca iletişim kurun.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
4
Sahtebilimi desteklemek yasaktır.
Sahtebilim kategorisi altında konuyla ilgili sorular sorabilirsiniz; ancak bilimsel geçerliliği bulunmayan sahtebilim konularını destekleyen sorular veya cevaplar paylaşmayın.
5
Türkçeyi düzgün kullanın.
Şair olmanızı beklemiyoruz; ancak yazdığınız içeriğin anlaşılır olması ve temel düzeyde yazım ve dil bilgisi kurallarına uyması gerekmektedir.
Soru Ara
Aradığınız soruyu bulamadıysanız buraya tıklayarak sorabilirsiniz.
Alıntı Ekle
Eser Ekle
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu komünite, fark edildiğinde ufku genişleten tespitler içindir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Formu olabildiğince eksiksiz doldurun.
Girdiğiniz sözün/alıntının kaynağı ne kadar açıksa o kadar iyi. Açıklama kısmına kitabın sayfa sayısını veya filmin saat/dakika/saniye bilgisini girebilirsiniz.
2
Anonimden kaçının.
Bazı sözler/alıntılar anonim olabilir. Fakat sözün anonimliğini doğrulamaksızın, bilmediğiniz her söze/alıntıya anonim yazmayın. Bu tür girdiler silinebilir.
3
Kaynağı araştırın ve sorgulayın.
Sayısız söz/alıntı, gerçekte o sözü hiçbir zaman söylememiş/yazmamış kişilere, hatalı bir şekilde atfediliyor. Paylaşımınızın site geneline yayılabilmesi için kaliteli kaynaklar kullanın ve kaynaklarınızı sorgulayın.
4
Ofansif ve entelektüel düşünceden uzak sözler yasaktır.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
5
Sözlerinizi tırnak (") içine almayın.
Sistemimiz formatı otomatik olarak ayarlayacaktır.
Gönder
Tavsiye Et
Aşağıdaki kutuya, [ESER ADI] isimli [KİTABI/FİLMİ] neden tavsiye ettiğini girebilirsin. Ne kadar detaylı ve kapsamlı bir analiz yaparsan, bu eseri [OKUMAK/İZLEMEK] isteyenleri o kadar doğru ve fazla bilgilendirmiş olacaksın. Tavsiyenin sadece negatif içerikte olamayacağını, eğer bu sistemi kullanıyorsan tavsiye ettiğin içeriğin pozitif taraflarından bahsetmek zorunda olduğunu lütfen unutma. Yapıcı eleştiri hakkında daha fazla bilgi almak için burayı okuyabilirsin.
Kurallar
Platform Kuralları
Bu platform; okuduğunuz kitaplara, izlediğiniz filmlere/belgesellere veya takip ettiğiniz YouTube kanallarına yönelik tavsiylerinizi ve/veya yapıcı eleştirel fikirlerinizi girebilmeniz içindir. Tavsiye etmek istediğiniz eseri bulamazsanız, buradan yeni bir kayıt oluşturabilirsiniz. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu platformun ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Önceliğimiz pozitif tavsiyelerdir.
Bu platformu, beğenmediğiniz eserleri yermek için değil, beğendiğiniz eserleri başkalarına tanıtmak için kullanmaya öncelik veriniz. Sadece negatif girdileri olduğu tespit edilenler platformdan geçici veya kalıcı olarak engellenebilirler.
2
Tavsiyenizin içeriği sadece negatif olamaz.
Tavsiye yazdığınız eserleri olabildiğince objektif bir gözlükle anlatmanız beklenmektedir. Dolayısıyla bir eseri beğenmediyseniz bile, tavsiyenizde eserin pozitif taraflarından da bahsetmeniz gerekmektedir.
3
Negatif eleştiriler yapıcı olmak zorundadır.
Eğer tavsiyenizin ana tonu negatif olacaksa, tüm eleştirileriniz yapıcı nitelikte olmak zorundadır. Yapıcı eleştiri kurallarını buradan öğrenebilirsiniz. Yapıcı bir tarafı olmayan veya tamamen yıkıcı içerikte olan eleştiriler silinebilir ve yazarlar geçici veya kalıcı olarak engellenebilirler.
4
Düzgün ve insanca iletişim kurun.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
5
Türkçeyi düzgün kullanın.
Şair olmanızı beklemiyoruz; ancak yazdığınız içeriğin anlaşılır olması ve temel düzeyde yazım ve dil bilgisi kurallarına uyması gerekmektedir.
Eser Ara
Aradığınız eseri bulamadıysanız buraya tıklayarak ekleyebilirsiniz.
Tür Ekle
Üst Takson Seç
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu platform, yaşamış ve yaşayan bütün türleri filogenetik olarak sınıflandırdığımız ve tanıttığımız Yaşam Ağacı projemize, henüz girilmemiş taksonları girebilmeniz için geliştirdiğimiz bir platformdur. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Takson adlarını doğru yazdığınızdan emin olun.
Taksonların sadece ilk harfleri büyük yazılmalıdır. Latince tür adlarında, cins adının ilk harfi büyük, diğer bütün harfler küçük olmalıdır (Örn: Canis lupus domesticus). Türkçe adlarda da sadece ilk harf büyük yazılmalıdır (Örn: Evcil köpek).
2
Taksonlar arası bağlantıları doğru girin.
Girdiğiniz taksonun üst taksonunu girmeniz zorunludur. Eğer üst takson yoksa, mümkün olduğunca öncelikle üst taksonları girmeye çalışın; sonrasında daha alt taksonları girin.
3
Birden fazla kaynaktan kontrol edin.
Mümkün olduğunca ezbere iş yapmayın, girdiğiniz taksonların isimlerinin birden fazla kaynaktan kontrol edin. Alternatif (sinonim) takson adlarını girmeyi unutmayın.
4
Tekrara düşmeyin.
Aynı taksonu birden fazla defa girmediğinizden emin olun. Otomatik tamamlama sistemimiz size bu konuda yardımcı olacaktır.
5
Mümkünse, takson tanıtım yazısı (Taksonomi yazısı) girin.
Bu araç sadece taksonları sisteme girmek için geliştirilmiştir. Dolayısıyla taksonlara ait minimal bilgiye yer vermektedir. Evrim Ağacı olarak amacımız, taksonlara dair detaylı girdilerle bu projeyi zenginleştirmektir. Girdiğiniz türü daha kapsamlı tanıtmak için Taksonomi yazısı girin.
Gönder
Tür Gözlemi Ekle
Tür Seç
Fotoğraf Ekle
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu platform, bizzat gözlediğiniz türlerin fotoğraflarını paylaşabilmeniz için geliştirilmiştir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Net ve anlaşılır görseller yükleyin.
Her zaman bir türü kusursuz netlikte fotoğraflamanız mümkün olmayabilir; ancak buraya yüklediğiniz fotoğraflardaki türlerin özellikle de vücut deseni gibi özelliklerinin rahatlıkla ayırt edilecek kadar net olması gerekmektedir.
2
Özgün olun, telif ihlali yapmayın.
Yüklediğiniz fotoğrafların telif hakları size ait olmalıdır. Başkası tarafından çekilen fotoğrafları yükleyemezsiniz. Wikimedia gibi açık kaynak organizasyonlarda yayınlanan telifsiz fotoğrafları yükleyebilirsiniz.
3
Paylaştığınız fotoğrafların telif hakkını isteyemezsiniz.
Yüklediğiniz fotoğraflar tamamen halka açık bir şekilde, sınırsız ve süresiz kullanım izniyle paylaşılacaktır. Bu fotoğraflar nedeniyle Evrim Ağacı’ndan telif veya ödeme talep etmeniz mümkün olmayacaktır. Kendi fotoğraflarınızı başka yerlerde istediğiniz gibi kullanabilirsiniz.
4
Etik kurallarına uyun.
Yüklediğiniz fotoğrafların uygunsuz olmadığından ve başkalarının haklarını ihlâl etmediğinden emin olun.
5
Takson teşhisini doğru yapın.
Yaptığınız gözlemler, spesifik taksonlarla ilişkilendirilmektedir. Takson teşhisini doğru yapmanız beklenmektedir. Taksonu bilemediğinizde, olabildiğince genel bir taksonla ilişkilendirin; örneğin türü bilmiyorsanız cins ile, cinsi bilmiyorsanız aile ile, aileyi bilmiyorsanız takım ile, vs.
Gönder
Tür Ara
Aradığınız türü bulamadıysanız buraya tıklayarak ekleyebilirsiniz.