Dişiler, Neden Erkeklerden Daha Küçüktür? Antropoloji ve Evrimsel Biyoloji, İnsanlarda Cinsel Çiftbiçimliliği Nasıl Açıklar?

Dişiler, Neden Erkeklerden Daha Küçüktür? Antropoloji ve Evrimsel Biyoloji, İnsanlarda Cinsel Çiftbiçimliliği Nasıl Açıklar?
Yazar Priscille Touraille Şule Ölez Editör Şule Ölez
5 dakika
6,156 Okunma Sayısı
Notlarım
Reklamı Kapat

İnsanlar arasında boyut açısından çok büyük farklılıklar vardır, ancak tüm popülasyonlarda erkekler genelde dişilerden daha büyüktür. Çoğu biyolog için bu durum, genel olarak büyük memelilerde ve özellikle de maymunlarda boyut dimorfizmini açıklayan aynı süreçlerle kolayca anlaşılabilir. Erkeklerin dişileri elde etme mücadelesi nedeniyle, cinsel seçilim daha büyük erkekleri tercih eder. Nitekim bu faktör erkeklerin neden iri oldukları için seçildiğini açıklarken, dişiler tarafındaki seçilim sorununa açıklık getirmez. Aslında daha büyük dişilerin de doğal seçilim tarafından tercih edildiği gösterilmiştir. Bu dişiler için geçerlidir çünkü bu şekilde doğum yaparken ölme olasılıkları azalır.

Bu makalede insanlarda boyut dimorfizminin, büyük olma avantajının dişilere göre erkekler için daha fazla olmasından kaynaklandığı şeklindeki ortak görüş, başka bir hipotez tarafından, yani boyutlar arasındaki farkın bir yarar farkından ziyade maliyet farkından dolayı meydana geldiği belirtilerek sorgulanmaktadır. Tüm kültürlerde bulunan cinsel hiyerarşik düzende en iyi yiyecekler erkeklere tahsis edildiğinden büyük olmanın maliyeti dişilerde daha yüksek olurdu. Evrimsel güçler ve kültürel uygulamalar arasındaki etkileşim, bu uyumsuz duruma yol açabilirdi.

Yarara Karşı Maliyet

Büyük olmak kuşkusuz erkekler için olduğu kadar dişiler için de avantajlıdır. Erkeklerle ilgili olarak, avantajın genelde hayatta kalma ve/veya her ne formda olursa olsun erkekler arasında "rekabet" şeklinde meydana gelen üreme becerisini içermesi beklenir. Dişilerle ilgili olarak önemli bir unsur, hem annenin hem de yavrunun ölüm olasılığının annenin büyük olması durumunda azalmasıdır. Bu özellik için popülasyonda kalıtsal bir varyasyon varken sabit bir vücut boyutunun tercih edilmesi, yukarıda belirtilen avantajın bir maliyetle telafi edildiğini gösterir.

Reklamı Kapat

Muhtemelen bu maliyet en azından, vücut boyutunu artırmanın daha yüksek bir kaynak edinimini gerektirdiği gerçeği nedeniyledir, ancak boyut arttıkça azalan "yüzey/hacim oranı" gibi farklı ölçeklendirme etkilerini de içerebilir. Beklenen bireysel büyüklük, maliyet ve fayda eğrilerinin kesiştiği noktaya göre belirlenmelidir. Boyut bu noktanın altında ve karşılıklı olarak fayda maliyetten düşükse bu nokta sabittir.

Maliyet ve yararın birbirlerini karşıladıkları nokta, beklenen boyuttur.
Maliyet ve yararın birbirlerini karşıladıkları nokta, beklenen boyuttur.
Nature

Bir dimorfizmin varlığı, bu iki eğriden en az birinin (fayda veya maliyet) bireyin cinsiyetine göre farklı olduğunu veya en azından geçmişte bu şekilde meydana gelmiş olduğunu gösterir. Gerçekten de tüm insan popülasyonlarında böyle bir dimorfizm bulunur. Bu dimorfizmin basitçe, örneğin gorillerle ortak atamızın zamanında var olan eski bir dimorfizmin "kalıntısı" olduğunu düşünebiliriz. Bununla birlikte bu hipotez reddedilebilir çünkü dimorfizmin derecesi popülasyonlar ve aileler arasında varyasyon gösterir ve bu varyasyon kalıtsaldır. Bu gerçekler göz önüne alındığında, mevcut durum için sadece bir öncekinin devamı diyemeyiz. Seçilim, insanlarda boyut dimorfizmini verimli bir biçimde şekillendirebiliyor olmalıdır.

Yarar Üzerine Bir Hipotez

Biyologların tercih ettiği klasik açıklama, dimorfizmin büyük olmanın yararı açısından erkekler ve dişiler arasındaki farktan kaynaklanmasıdır. Aslında artan beden boyutu hem erkekler hem de dişiler için uyum açısından faydalıdır. Ancak erkekler için uyum artışının dişilere göre daha yüksek olması ve her iki cinsiyet için benzer bir maliyet sonuçta erkeklerin dişilerden daha büyük olduğu bir "denge" durumuna yol açmaktadır. Bu açıklama, kuyruksuz maymunlar da dahil olmak üzere pek çok büyük memeli için geçerlidir çünkü bireysel kavgalar, erkeklerle ilgili sosyal statüde ve dişilere erişimin belirlenmesinde önemli bir faktör olmaya devam etmektedir. Bu açıklama bu nedenle, farklı hayvan sınıfları ve özellikle primatlar için eleştirel olarak tartışılmıştır.

Erkeklerin büyük vücuda sahip olma durumunda dişilerden daha fazla yarar sağladıkları var sayılırsa, yukarıda verilen grafiğin cinsiyetler üzerinde uyarlanması bu şekilde olur.
Erkeklerin büyük vücuda sahip olma durumunda dişilerden daha fazla yarar sağladıkları var sayılırsa, yukarıda verilen grafiğin cinsiyetler üzerinde uyarlanması bu şekilde olur.
Nature

Maliyet Üzerine Bir Hipotez

İnsanlarda, bu faktörün uzun süredir diğer türlere göre önemini yitirmiş olması muhtemeldir. Nitekim çok sayıda yazar, boyut üzerinde diğer çevresel faktörlerin rol oynadığını belirtmiştir, bunlardan biri beslenmedir. İnsan toplumlarını karakterize eden, "kaynaklara eşitlikçi olmayan erişim" hakkındaki antropolojik veriler de aynı gerçeği açıklayabilir. Bu durum, faydalar yerine maliyet farklılıkları açısından düşünmeye başlamamız gerektiğini göstermektedir.

Dünya çapında bilinen neredeyse tüm popülasyonlarda, kısıtlamaların çoğu zaman bir dişinin en önemli dönemi olan üreme çağını hedef aldığı ve bir grup olarak dişilerin, miktar ve kalite açısından erkeklerden daha az yiyecek alması beklendiği gösterilmiştir. Bu gerçeğin, sosyal bilimlerin "cinsiyet düzeni" adını verdiği erkekler lehine kurumsallaşmış bir eşitsizliğin doğrudan sonucu olması düşünülmektedir. Büyük olmanın yararı erkekler için olduğu kadar dişiler için de büyük olsa ve artık erkekler için büyük olmanın avantajı olmasa bile, bu kaynak tahsisi farkı, boyut dimorfizmini açıklayabilecek bir maliyet farkı yaratacaktır. Bu hipotez, bazı monomorfik primatlar için olanın aksine, insanlar için ve belki de dişilerin kaynaklara erişimde hiçbir önceliğe sahip olmadığı primatlar için geçerlidir.

Evrim Ağacı'ndan Mesaj

Bir önceki hipotezin aksine, yarardan ziyade eşit olmayan kaynak kullanımı sonucu açığa çıkan maliyet farkı sonucu, boyut dimorfizmi bu şekli almaktadır.
Bir önceki hipotezin aksine, yarardan ziyade eşit olmayan kaynak kullanımı sonucu açığa çıkan maliyet farkı sonucu, boyut dimorfizmi bu şekli almaktadır.
Nature

İnsanlarda, erkekler ve dişiler arasında eşit olmayan kaynak paylaşımı nedeniyle, erkeklerde ve dişilerde büyümeyle ilgili maliyetlerin farklı olduğu öne sürülmektedir. Bu, cinsiyetler arasında artan büyüklükle ilişkili fayda farklılıklarının olmadığı durumlarda bile bir dimorfizm yaratacaktır. Bu hipotezi "standart" modele göre test etmek için, farklı koşullarda erkekler ve dişiler için maliyet ve yarar eğrilerinin belirlenmesi gerekir. Bu eğriler hakkında kesin bir bilgiye ulaşmak zor olacaktır, ancak muhtemelen 4 büyüklüğünde varyasyon düzenleri bulmak mümkündür.

Hipotezlerin Karşılaştırılması

İki hipotezin birbirini dışlayıcı olmadığı ve her ikisi de doğruysa etkinin daha da büyük olacağı unutulmamalıdır. Hipotezimizde dişilerin erkeklerden daha küçük olduğu gerçeğinin optimal olmadığını fark etmek ilginçtir. Üremenin fizyolojik olarak dişiler tarafından gerçekleştirildiği düşünüldüğünde, dişiler daha zengin bir diyete erişebiliyor olsaydı büyümenin maliyeti azalacak ve daha az kaza ve düşük olasılığı ile doğum yapmalarına izin verecek bir boyuta ulaşacaklardı. Bu sayede insanlık tarihinde inanılmaz derecede daha az çocuk ve anne hasarı meydana gelecekti. Dahası, demografik açıdan bakıldığında, bu durum nüfus açısından daha olumlu olacaktı.

Literatürde kültürel meseleleri biyolojik başarı açısından yönünde her zaman güçlü bir eğilim olmuştur. Bu tür biyolojik argümanlar uzun süredir adil olmayan sosyal kuralları haklı çıkarmak için kullanılmıştır. Mevcut durum, bir kültürel özelliğin evrimsel sonuçları nedeniyle ters-uyarlanabilir olduğu bir zıt örnek oluşturabilir.

Okundu Olarak İşaretle
Bu İçerik Size Ne Hissettirdi?
  • Merak Uyandırıcı! 22
  • İnanılmaz 12
  • Tebrikler! 8
  • Bilim Budur! 5
  • Muhteşem! 4
  • Mmm... Çok sapyoseksüel! 4
  • Umut Verici! 2
  • Güldürdü 0
  • Üzücü! 0
  • Grrr... *@$# 0
  • İğrenç! 0
  • Korkutucu! 0
Kaynaklar ve İleri Okuma
  1. Çeviri Kaynağı: Nature | Arşiv Bağlantısı

Evrim Ağacı'na her ay sadece 1 kahve ısmarlayarak destek olmak ister misiniz?

Şu iki siteden birini kullanarak şimdi destek olabilirsiniz:

kreosus.com/evrimagaci | patreon.com/evrimagaci

Çıktı Bilgisi: Bu sayfa, Evrim Ağacı yazdırma aracı kullanılarak 23/10/2021 01:33:51 tarihinde oluşturulmuştur. Evrim Ağacı'ndaki içeriklerin tamamı, birden fazla editör tarafından, durmaksızın elden geçirilmekte, güncellenmekte ve geliştirilmektedir. Dolayısıyla bu çıktının alındığı tarihten sonra yapılan güncellemeleri görmek ve bu içeriğin en güncel halini okumak için lütfen şu adrese gidiniz: https://evrimagaci.org/s/9668

İçerik Kullanım İzinleri: Evrim Ağacı'ndaki yazılı içerikler orijinallerine hiçbir şekilde dokunulmadığı müddetçe izin alınmaksızın paylaşılabilir, kopyalanabilir, yapıştırılabilir, çoğaltılabilir, basılabilir, dağıtılabilir, yayılabilir, alıntılanabilir. Ancak bu içeriklerin hiçbiri izin alınmaksızın değiştirilemez ve değiştirilmiş halleri Evrim Ağacı'na aitmiş gibi sunulamaz. Benzer şekilde, içeriklerin hiçbiri, söz konusu içeriğin açıkça belirtilmiş yazarlarından ve Evrim Ağacı'ndan başkasına aitmiş gibi sunulamaz. Bu sayfa izin alınmaksızın düzenlenemez, Evrim Ağacı logosu, yazar/editör bilgileri ve içeriğin diğer kısımları izin alınmaksızın değiştirilemez veya kaldırılamaz.

Reklamı Kapat
Size Özel
İçerikler
Instagram
Skeptisizm
Doğa
Köpekbalığı
Ateş
Grip
Saç
Yüksek
Kan Hastalıkları
Transkripsiyon
Mikrop
Mikoloji
Yeni Koronavirüs
Zeka
Halk Sağlığı
Koaservat
İnsan Evrimi
Uzaylı
Gen İfadesi
Tedavi
Ağız Sağlığı
Kırmızı
Beyin
Kas
Dünya Dışı Yaşam
Covid-19
Daha Fazla İçerik Göster
Evrim Ağacı'na Destek Ol
Evrim Ağacı'nın %100 okur destekli bir bilim platformu olduğunu biliyor muydunuz? Evrim Ağacı'nın maddi destekçileri arasına katılarak Türkiye'de bilimin yayılmasına güç katmak için hemen buraya tıklayın.
Popüler Yazılar
30 gün
90 gün
1 yıl
EA Akademi
Evrim Ağacı Akademi (ya da kısaca EA Akademi), 2010 yılından beri ürettiğimiz makalelerden oluşan ve kendi kendinizi bilimin çeşitli dallarında eğitebileceğiniz bir çevirim içi eğitim girişimi! Evrim Ağacı Akademi'yi buraya tıklayarak görebilirsiniz. Daha fazla bilgi için buraya tıklayın.
Etkinlik & İlan
Bilim ile ilgili bir etkinlik mi düzenliyorsunuz? Yoksa bilim insanlarını veya bilimseverleri ilgilendiren bir iş, staj, çalıştay, makale çağrısı vb. bir duyurunuz mu var? Etkinlik & İlan Platformumuzda paylaşın, milyonlarca bilimsevere ulaşsın.
Podcast
Evrim Ağacı'nın birçok içeriğinin profesyonel ses sanatçıları tarafından seslendirildiğini biliyor muydunuz? Bunların hepsini Podcast Platformumuzda dinleyebilirsiniz. Ayrıca Spotify, iTunes, Google Podcast ve YouTube bağlantılarını da bir arada bulabilirsiniz.
Yazı Geçmişi
Okuma Geçmişi
Notlarım
İlerleme Durumunu Güncelle
Okudum
Sonra Oku
Not Ekle
Kaldığım Yeri İşaretle
Göz Attım

Evrim Ağacı tarafından otomatik olarak takip edilen işlemleri istediğin zaman durdurabilirsin.
[Site ayalarına git...]

Filtrele
Listele
Bu yazıdaki hareketlerin
Devamını Göster
Filtrele
Listele
Tüm Okuma Geçmişin
Devamını Göster
0/10000

Göster

Şifremi unuttum Üyelik Aktivasyonu

Göster

Şifrenizi mi unuttunuz? Lütfen e-posta adresinizi giriniz. E-posta adresinize şifrenizi sıfırlamak için bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Eğer aktivasyon kodunu almadıysanız lütfen e-posta adresinizi giriniz. Üyeliğinizi aktive etmek için e-posta adresinize bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Close
Geri Bildirim Gönder
Reklamsız Deneyim

Evrim Ağacı'nın çalışmalarına Kreosus, Patreon veya YouTube üzerinden maddi destekte bulunarak hem Türkiye'de bilim anlatıcılığının gelişmesine katkı sağlayabilirsiniz, hem de site ve uygulamamızı reklamsız olarak deneyimleyebilirsiniz. Reklamsız deneyim, Evrim Ağacı'nda çeşitli kısımlarda gösterilen Google reklamlarını ve destek çağrılarını görmediğiniz, daha temiz bir site deneyimi sunmaktadır.

Kreosus

Kreosus'ta her 10₺'lik destek, 1 aylık reklamsız deneyime karşılık geliyor. Bu sayede, tek seferlik destekçilerimiz de, aylık destekçilerimiz de toplam destekleriyle doğru orantılı bir süre boyunca reklamsız deneyim elde edebiliyorlar.

Kreosus destekçilerimizin reklamsız deneyimi, destek olmaya başladıkları anda devreye girmektedir ve ek bir işleme gerek yoktur.

Patreon

Patreon destekçilerimiz, destek miktarından bağımsız olarak, Evrim Ağacı'na destek oldukları süre boyunca reklamsız deneyime erişmeyi sürdürebiliyorlar.

Patreon destekçilerimizin Patreon ile ilişkili e-posta hesapları, Evrim Ağacı'ndaki üyelik e-postaları ile birebir aynı olmalıdır. Patreon destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi 24 saat alabilmektedir.

YouTube

YouTube destekçilerimizin hepsi otomatik olarak reklamsız deneyime şimdilik erişemiyorlar ve şu anda, YouTube üzerinden her destek seviyesine reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. YouTube Destek Sistemi üzerinde sunulan farklı seviyelerin açıklamalarını okuyarak, hangi ayrıcalıklara erişebileceğinizi öğrenebilirsiniz.

Eğer seçtiğiniz seviye reklamsız deneyim ayrıcalığı sunuyorsa, destek olduktan sonra YouTube tarafından gösterilecek olan bağlantıdaki formu doldurarak reklamsız deneyime erişebilirsiniz. YouTube destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi, formu doldurduktan sonra 24-72 saat alabilmektedir.

Diğer Platformlar

Bu 3 platform haricinde destek olan destekçilerimize ne yazık ki reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. Destekleriniz sayesinde sistemlerimizi geliştirmeyi sürdürüyoruz ve umuyoruz bu ayrıcalıkları zamanla genişletebileceğiz.

Giriş yapmayı unutmayın!

Reklamsız deneyim için, maddi desteğiniz ile ilişkilendirilmiş olan Evrim Ağacı hesabınıza üye girişi yapmanız gerekmektedir. Giriş yapmadığınız takdirde reklamları görmeye devam edeceksinizdir.

Destek Ol
Sizi Takip Ediyor

Devamını Oku
Evrim Ağacı Uygulamasını
İndir
Chromium Tabanlı Mobil Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
İlk birkaç girişinizde zaten tarayıcınız size uygulamamızı indirmeyi önerecek. Önerideki tuşa tıklayarak uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu öneriyi, yukarıdaki videoda görebilirsiniz. Eğer bu öneri artık gözükmüyorsa, Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Chromium Tabanlı Masaüstü Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
Yeni uygulamamızı kurmak için tarayıcı çubuğundaki kurulum tuşuna tıklayın. "Yükle" (Install) tuşuna basarak kurulumu tamamlayın. Dilerseniz, Evrim Ağacı İleri Web Uygulaması'nı görev çubuğunuza sabitleyin. Uygulama logosuna sağ tıklayıp, "Görev Çubuğuna Sabitle" seçeneğine tıklayabilirsiniz. Eğer bu seçenek gözükmüyorsa, tarayıcının Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Safari Mobil Uygulama
Sırasıyla Paylaş -> Ana Ekrana Ekle -> Ekle tuşlarına basarak yeni mobil uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu basamakları görmek için yukarıdaki videoyu izleyebilirsiniz.

Daha fazla bilgi almak için tıklayın