Paylaşım Yap
Tüm Reklamları Kapat

Dişiler, Neden Erkeklerden Daha Küçüktür? Antropoloji ve Evrimsel Biyoloji, İnsanlarda Cinsel Çiftbiçimliliği Nasıl Açıklar?

Dişiler, Neden Erkeklerden Daha Küçüktür? Antropoloji ve Evrimsel Biyoloji, İnsanlarda Cinsel Çiftbiçimliliği Nasıl Açıklar?
5 dakika
9,412
Tüm Reklamları Kapat

İnsanlar arasında boyut açısından çok büyük farklılıklar vardır, ancak tüm popülasyonlarda erkekler genelde dişilerden daha büyüktür. Çoğu biyolog için bu durum, genel olarak büyük memelilerde ve özellikle de maymunlarda boyut dimorfizmini açıklayan aynı süreçlerle kolayca anlaşılabilir. Erkeklerin dişileri elde etme mücadelesi nedeniyle, cinsel seçilim daha büyük erkekleri tercih eder. Nitekim bu faktör erkeklerin neden iri oldukları için seçildiğini açıklarken, dişiler tarafındaki seçilim sorununa açıklık getirmez. Aslında daha büyük dişilerin de doğal seçilim tarafından tercih edildiği gösterilmiştir. Bu dişiler için geçerlidir çünkü bu şekilde doğum yaparken ölme olasılıkları azalır.

Bu makalede insanlarda boyut dimorfizminin, büyük olma avantajının dişilere göre erkekler için daha fazla olmasından kaynaklandığı şeklindeki ortak görüş, başka bir hipotez tarafından, yani boyutlar arasındaki farkın bir yarar farkından ziyade maliyet farkından dolayı meydana geldiği belirtilerek sorgulanmaktadır. Tüm kültürlerde bulunan cinsel hiyerarşik düzende en iyi yiyecekler erkeklere tahsis edildiğinden büyük olmanın maliyeti dişilerde daha yüksek olurdu. Evrimsel güçler ve kültürel uygulamalar arasındaki etkileşim, bu uyumsuz duruma yol açabilirdi.

Yarara Karşı Maliyet

Büyük olmak kuşkusuz erkekler için olduğu kadar dişiler için de avantajlıdır. Erkeklerle ilgili olarak, avantajın genelde hayatta kalma ve/veya her ne formda olursa olsun erkekler arasında "rekabet" şeklinde meydana gelen üreme becerisini içermesi beklenir. Dişilerle ilgili olarak önemli bir unsur, hem annenin hem de yavrunun ölüm olasılığının annenin büyük olması durumunda azalmasıdır. Bu özellik için popülasyonda kalıtsal bir varyasyon varken sabit bir vücut boyutunun tercih edilmesi, yukarıda belirtilen avantajın bir maliyetle telafi edildiğini gösterir.

Tüm Reklamları Kapat

Muhtemelen bu maliyet en azından, vücut boyutunu artırmanın daha yüksek bir kaynak edinimini gerektirdiği gerçeği nedeniyledir, ancak boyut arttıkça azalan "yüzey/hacim oranı" gibi farklı ölçeklendirme etkilerini de içerebilir. Beklenen bireysel büyüklük, maliyet ve fayda eğrilerinin kesiştiği noktaya göre belirlenmelidir. Boyut bu noktanın altında ve karşılıklı olarak fayda maliyetten düşükse bu nokta sabittir.

Maliyet ve yararın birbirlerini karşıladıkları nokta, beklenen boyuttur.
Maliyet ve yararın birbirlerini karşıladıkları nokta, beklenen boyuttur.
Nature

Bir dimorfizmin varlığı, bu iki eğriden en az birinin (fayda veya maliyet) bireyin cinsiyetine göre farklı olduğunu veya en azından geçmişte bu şekilde meydana gelmiş olduğunu gösterir. Gerçekten de tüm insan popülasyonlarında böyle bir dimorfizm bulunur. Bu dimorfizmin basitçe, örneğin gorillerle ortak atamızın zamanında var olan eski bir dimorfizmin "kalıntısı" olduğunu düşünebiliriz. Bununla birlikte bu hipotez reddedilebilir çünkü dimorfizmin derecesi popülasyonlar ve aileler arasında varyasyon gösterir ve bu varyasyon kalıtsaldır. Bu gerçekler göz önüne alındığında, mevcut durum için sadece bir öncekinin devamı diyemeyiz. Seçilim, insanlarda boyut dimorfizmini verimli bir biçimde şekillendirebiliyor olmalıdır.

Yarar Üzerine Bir Hipotez

Biyologların tercih ettiği klasik açıklama, dimorfizmin büyük olmanın yararı açısından erkekler ve dişiler arasındaki farktan kaynaklanmasıdır. Aslında artan beden boyutu hem erkekler hem de dişiler için uyum açısından faydalıdır. Ancak erkekler için uyum artışının dişilere göre daha yüksek olması ve her iki cinsiyet için benzer bir maliyet sonuçta erkeklerin dişilerden daha büyük olduğu bir "denge" durumuna yol açmaktadır. Bu açıklama, kuyruksuz maymunlar da dahil olmak üzere pek çok büyük memeli için geçerlidir çünkü bireysel kavgalar, erkeklerle ilgili sosyal statüde ve dişilere erişimin belirlenmesinde önemli bir faktör olmaya devam etmektedir. Bu açıklama bu nedenle, farklı hayvan sınıfları ve özellikle primatlar için eleştirel olarak tartışılmıştır.

Erkeklerin büyük vücuda sahip olma durumunda dişilerden daha fazla yarar sağladıkları var sayılırsa, yukarıda verilen grafiğin cinsiyetler üzerinde uyarlanması bu şekilde olur.
Erkeklerin büyük vücuda sahip olma durumunda dişilerden daha fazla yarar sağladıkları var sayılırsa, yukarıda verilen grafiğin cinsiyetler üzerinde uyarlanması bu şekilde olur.
Nature

Maliyet Üzerine Bir Hipotez

İnsanlarda, bu faktörün uzun süredir diğer türlere göre önemini yitirmiş olması muhtemeldir. Nitekim çok sayıda yazar, boyut üzerinde diğer çevresel faktörlerin rol oynadığını belirtmiştir, bunlardan biri beslenmedir. İnsan toplumlarını karakterize eden, "kaynaklara eşitlikçi olmayan erişim" hakkındaki antropolojik veriler de aynı gerçeği açıklayabilir. Bu durum, faydalar yerine maliyet farklılıkları açısından düşünmeye başlamamız gerektiğini göstermektedir.

Tüm Reklamları Kapat

Dünya çapında bilinen neredeyse tüm popülasyonlarda, kısıtlamaların çoğu zaman bir dişinin en önemli dönemi olan üreme çağını hedef aldığı ve bir grup olarak dişilerin, miktar ve kalite açısından erkeklerden daha az yiyecek alması beklendiği gösterilmiştir. Bu gerçeğin, sosyal bilimlerin "cinsiyet düzeni" adını verdiği erkekler lehine kurumsallaşmış bir eşitsizliğin doğrudan sonucu olması düşünülmektedir. Büyük olmanın yararı erkekler için olduğu kadar dişiler için de büyük olsa ve artık erkekler için büyük olmanın avantajı olmasa bile, bu kaynak tahsisi farkı, boyut dimorfizmini açıklayabilecek bir maliyet farkı yaratacaktır. Bu hipotez, bazı monomorfik primatlar için olanın aksine, insanlar için ve belki de dişilerin kaynaklara erişimde hiçbir önceliğe sahip olmadığı primatlar için geçerlidir.

Bir önceki hipotezin aksine, yarardan ziyade eşit olmayan kaynak kullanımı sonucu açığa çıkan maliyet farkı sonucu, boyut dimorfizmi bu şekli almaktadır.
Bir önceki hipotezin aksine, yarardan ziyade eşit olmayan kaynak kullanımı sonucu açığa çıkan maliyet farkı sonucu, boyut dimorfizmi bu şekli almaktadır.
Nature

İnsanlarda, erkekler ve dişiler arasında eşit olmayan kaynak paylaşımı nedeniyle, erkeklerde ve dişilerde büyümeyle ilgili maliyetlerin farklı olduğu öne sürülmektedir. Bu, cinsiyetler arasında artan büyüklükle ilişkili fayda farklılıklarının olmadığı durumlarda bile bir dimorfizm yaratacaktır. Bu hipotezi "standart" modele göre test etmek için, farklı koşullarda erkekler ve dişiler için maliyet ve yarar eğrilerinin belirlenmesi gerekir. Bu eğriler hakkında kesin bir bilgiye ulaşmak zor olacaktır, ancak muhtemelen 4 büyüklüğünde varyasyon düzenleri bulmak mümkündür.

Hipotezlerin Karşılaştırılması

İki hipotezin birbirini dışlayıcı olmadığı ve her ikisi de doğruysa etkinin daha da büyük olacağı unutulmamalıdır. Hipotezimizde dişilerin erkeklerden daha küçük olduğu gerçeğinin optimal olmadığını fark etmek ilginçtir. Üremenin fizyolojik olarak dişiler tarafından gerçekleştirildiği düşünüldüğünde, dişiler daha zengin bir diyete erişebiliyor olsaydı büyümenin maliyeti azalacak ve daha az kaza ve düşük olasılığı ile doğum yapmalarına izin verecek bir boyuta ulaşacaklardı. Bu sayede insanlık tarihinde inanılmaz derecede daha az çocuk ve anne hasarı meydana gelecekti. Dahası, demografik açıdan bakıldığında, bu durum nüfus açısından daha olumlu olacaktı.

Literatürde kültürel meseleleri biyolojik başarı açısından yönünde her zaman güçlü bir eğilim olmuştur. Bu tür biyolojik argümanlar uzun süredir adil olmayan sosyal kuralları haklı çıkarmak için kullanılmıştır. Mevcut durum, bir kültürel özelliğin evrimsel sonuçları nedeniyle ters-uyarlanabilir olduğu bir zıt örnek oluşturabilir.

Bu Makaleyi Alıntıla
Okundu Olarak İşaretle
41
0
  • Paylaş
  • Alıntıla
  • Alıntıları Göster
Paylaş
Sonra Oku
Notlarım
Yazdır / PDF Olarak Kaydet
Bize Ulaş
Yukarı Zıpla

İçeriklerimizin bilimsel gerçekleri doğru bir şekilde yansıtması için en üst düzey çabayı gösteriyoruz. Gözünüze doğru gelmeyen bir şey varsa, mümkünse güvenilir kaynaklarınızla birlikte bize ulaşın!

Bu içeriğimizle ilgili bir sorunuz mu var? Buraya tıklayarak sorabilirsiniz.

Soru & Cevap Platformuna Git
Bu İçerik Size Ne Hissettirdi?
  • Merak Uyandırıcı! 30
  • İnanılmaz 21
  • Tebrikler! 13
  • Mmm... Çok sapyoseksüel! 8
  • Muhteşem! 6
  • Bilim Budur! 6
  • Üzücü! 3
  • Umut Verici! 2
  • Güldürdü 1
  • İğrenç! 1
  • Grrr... *@$# 0
  • Korkutucu! 0
Kaynaklar ve İleri Okuma
  1. Çeviri Kaynağı: Nature | Arşiv Bağlantısı
Tüm Reklamları Kapat

Evrim Ağacı'na her ay sadece 1 kahve ısmarlayarak destek olmak ister misiniz?

Şu iki siteden birini kullanarak şimdi destek olabilirsiniz:

kreosus.com/evrimagaci | patreon.com/evrimagaci

Çıktı Bilgisi: Bu sayfa, Evrim Ağacı yazdırma aracı kullanılarak 23/04/2024 00:53:19 tarihinde oluşturulmuştur. Evrim Ağacı'ndaki içeriklerin tamamı, birden fazla editör tarafından, durmaksızın elden geçirilmekte, güncellenmekte ve geliştirilmektedir. Dolayısıyla bu çıktının alındığı tarihten sonra yapılan güncellemeleri görmek ve bu içeriğin en güncel halini okumak için lütfen şu adrese gidiniz: https://evrimagaci.org/s/9668

İçerik Kullanım İzinleri: Evrim Ağacı'ndaki yazılı içerikler orijinallerine hiçbir şekilde dokunulmadığı müddetçe izin alınmaksızın paylaşılabilir, kopyalanabilir, yapıştırılabilir, çoğaltılabilir, basılabilir, dağıtılabilir, yayılabilir, alıntılanabilir. Ancak bu içeriklerin hiçbiri izin alınmaksızın değiştirilemez ve değiştirilmiş halleri Evrim Ağacı'na aitmiş gibi sunulamaz. Benzer şekilde, içeriklerin hiçbiri, söz konusu içeriğin açıkça belirtilmiş yazarlarından ve Evrim Ağacı'ndan başkasına aitmiş gibi sunulamaz. Bu sayfa izin alınmaksızın düzenlenemez, Evrim Ağacı logosu, yazar/editör bilgileri ve içeriğin diğer kısımları izin alınmaksızın değiştirilemez veya kaldırılamaz.

Keşfet
Akış
İçerikler
Gündem
Şempanze
Ekonomi
Gaz
Tutarlılık
Deniz
Öğrenme
Galaksi
Hızlı
Yörünge
Evrimsel Biyoloji
Karanlık
Kimyasal Bağ
Karanlık Madde
Spor
Moleküler Biyoloji
İhtiyoloji
Haber
Ayak
Hominid
Mühendislik
Kedi
Proton
Kafatası
Abd
Diş Hekimliği
Aklımdan Geçen
Komünite Seç
Aklımdan Geçen
Fark Ettim ki...
Bugün Öğrendim ki...
İşe Yarar İpucu
Bilim Haberleri
Hikaye Fikri
Video Konu Önerisi
Başlık
Gündem
Bugün Türkiye'de bilime ve bilim okuryazarlığına neler katacaksın?
Bağlantı
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu komünite, aklınızdan geçen düşünceleri Evrim Ağacı ailesiyle paylaşabilmeniz içindir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Bilim kimliğinizi önceleyin.
Evrim Ağacı bir bilim platformudur. Dolayısıyla aklınızdan geçen her şeyden ziyade, bilim veya yaşamla ilgili olabilecek düşüncelerinizle ilgileniyoruz.
2
Propaganda ve baskı amaçlı kullanmayın.
Herkesin aklından her şey geçebilir; fakat bu platformun amacı, insanların belli ideolojiler için propaganda yapmaları veya başkaları üzerinde baskı kurma amacıyla geliştirilmemiştir. Paylaştığınız fikirlerin değer kattığından emin olun.
3
Gerilim yaratmayın.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
4
Değer katın; hassas konulardan ve öznel yoruma açık alanlardan uzak durun.
Bu komünitenin amacı okurlara hayatla ilgili keyifli farkındalıklar yaşatabilmektir. Din, politika, spor, aktüel konular gibi anlık tepkilere neden olabilecek konulardaki tespitlerden kaçının. Ayrıca aklınızdan geçenlerin Türkiye’deki bilim komünitesine değer katması beklenmektedir.
5
Cevap hakkı doğurmayın.
Bu platformda cevap veya yorum sistemi bulunmamaktadır. Dolayısıyla aklınızdan geçenlerin, tespit edilebilir kişilere cevap hakkı doğurmadığından emin olun.
Ekle
Soru Sor
Sosyal
Yeniler
Daha Fazla İçerik Göster
Popüler Yazılar
30 gün
90 gün
1 yıl
Evrim Ağacı'na Destek Ol

Evrim Ağacı'nın %100 okur destekli bir bilim platformu olduğunu biliyor muydunuz? Evrim Ağacı'nın maddi destekçileri arasına katılarak Türkiye'de bilimin yayılmasına güç katın.

Evrim Ağacı'nı Takip Et!
Yazı Geçmişi
Okuma Geçmişi
Notlarım
İlerleme Durumunu Güncelle
Okudum
Sonra Oku
Not Ekle
Kaldığım Yeri İşaretle
Göz Attım

Evrim Ağacı tarafından otomatik olarak takip edilen işlemleri istediğin zaman durdurabilirsin.
[Site ayalarına git...]

Filtrele
Listele
Bu yazıdaki hareketlerin
Devamını Göster
Filtrele
Listele
Tüm Okuma Geçmişin
Devamını Göster
0/10000
Bu Makaleyi Alıntıla
Evrim Ağacı Formatı
APA7
MLA9
Chicago
P. Touraille, et al. Dişiler, Neden Erkeklerden Daha Küçüktür? Antropoloji ve Evrimsel Biyoloji, İnsanlarda Cinsel Çiftbiçimliliği Nasıl Açıklar?. (6 Aralık 2020). Alındığı Tarih: 23 Nisan 2024. Alındığı Yer: https://evrimagaci.org/s/9668
Touraille, P., Akın, Y., Ölez, Ş. (2020, December 06). Dişiler, Neden Erkeklerden Daha Küçüktür? Antropoloji ve Evrimsel Biyoloji, İnsanlarda Cinsel Çiftbiçimliliği Nasıl Açıklar?. Evrim Ağacı. Retrieved April 23, 2024. from https://evrimagaci.org/s/9668
P. Touraille, et al. “Dişiler, Neden Erkeklerden Daha Küçüktür? Antropoloji ve Evrimsel Biyoloji, İnsanlarda Cinsel Çiftbiçimliliği Nasıl Açıklar?.” Edited by Şule Ölez. Translated by Yasemin Akın, Evrim Ağacı, 06 Dec. 2020, https://evrimagaci.org/s/9668.
Touraille, Priscille. Akın, Yasemin. Ölez, Şule. “Dişiler, Neden Erkeklerden Daha Küçüktür? Antropoloji ve Evrimsel Biyoloji, İnsanlarda Cinsel Çiftbiçimliliği Nasıl Açıklar?.” Edited by Şule Ölez. Translated by Yasemin Akın. Evrim Ağacı, December 06, 2020. https://evrimagaci.org/s/9668.
ve seni takip ediyor

Göster

Şifrenizi mi unuttunuz? Lütfen e-posta adresinizi giriniz. E-posta adresinize şifrenizi sıfırlamak için bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Eğer aktivasyon kodunu almadıysanız lütfen e-posta adresinizi giriniz. Üyeliğinizi aktive etmek için e-posta adresinize bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Close