Paylaşım Yap
Tüm Reklamları Kapat

Dinozorların Kertenkeleler Gibi Dudakları Vardı!

Theropod Dinozorların Dudakları, Komodo Ejderleri Gibiydi!

Dinozorların Kertenkeleler Gibi Dudakları Vardı! Mark Witton
Dudakları ile önce çıkarılan bir Tyrannosaurus rex avını tek lokmada yutarken.
6 dakika
1,163
Tarihi Geçmiş Haber

Bu haber 1 yıl öncesine aittir. Haber güncelliğini yitirmiş olabilir; ancak arşivsel değeri ve bilimsel gelişme/ilerleme anlamındaki önemi dolayısıyla yayında tutulmaktadır. Ayrıca konuyla ilgili gelişmeler yaşandıkça bu içerik de güncellenebilir.

Tüm Reklamları Kapat

Soyu tükenmiş canlıların gerçekte nasıl göründüğünü anlamak zordur. Özellikle de milyonlarca yıl önce ölmüş canlılardan geriye bize pek bir şey kalmadığını hesap edecek olursak... Bu yüzden dinozor gibi canlılara olan bakış açımız sürekli değişebilmektedir. Uzun süre bu görkemli canlıların yavaş hareket eden, hantal ve aptal sürüngenler oldukları sanılıyordu. Daha fazla fosilin ortaya çıkarılması ve teknolojinin de gelişmesiyle birlikte bu algının yanlış olduğu ortaya çıktı. Fakat hâlâ onlar hakkında öğreneceğimiz çok şey var. Science dergisinde yayımlanan bir araştırma, dinozorların yüzleri, özellikle de dudakları hakkında bildiklerimizi değiştirebilir.[2]

Hayvanlardaki Dudakların Görevi Nedir?

İnsan da dahil olmak üzere şu an yaşamakta olan bir sürü canlıda dudak yapısı görmekteyiz. Genelde dişleri nemli ve güvende tutmak amacıyla seçilim göstermiş bu yapı kas ve deri ile desteklenmektedir. Asıl görevi dişleri korumak olsa da bu yapının evrimleşmesi bazı ek özellikler de sağlamaktadır. Örneğin biz insanlar dudaklarımızı hareket ettirerek konuşmaktayız. Benzer bir biçimde diğer primatlar da dudaklarını farklı şekillerde hareket ettirerek değişik sesler çıkarmakta ve iletişim kurmaktadırlar. Dudaklar sadece biz gibi memelilerde değil, balıklardan tutun sürüngenlere kadar farklı yaşam formlarında da görülebilir. Bu da evrimsel süreçte omurgalılar arasında bir ortak seçilim baskısı oluştuğu, farklı şekillerde ama aynı görevde yapılar evrimleştiğini destekler niteliktedir.

Fakat her hayvan dudaklara sahip değildir. Kuşların dişleri (bazı türlerdeki tırtıklı doku diş değildir) yoktur ve gagaları bulunmaktadır. Bu yüzden dudaklara da ihtiyaçları yoktur. Timsahların dişleri olmasına rağmen günlerinin çoğunu suda geçirirler. Bu yüzden de dişlerini nemli tutmak için ekstra bir organa gereksinim yoktur. Üstelik timsahlar polifiyodonttur. Yani dişleri, hayatları boyunca yenilenebilir. Konu eğer dinozorlar gibi milyonlarca yıl önce yok olmuş hayvanlarsa, biraz spekülatif yaklaşmak gerekmektedir. Gerçeğe en yakın verilere ulaşmak için bilimsel yöntemi kullanmak gerekmektedir. Bunun için karşılaştırmalı anatomi ve filogenetik dallarından yararlanarak yaşayan torunlarına ve akrabalarına bakmak en doğru hareket olur.

Tüm Reklamları Kapat

Timsah çenesinin yakın çekim görüntüsü.
Timsah çenesinin yakın çekim görüntüsü.
Westend61

Dinozorların Dudaksız Olduğuna Yönelik Bulgular Var mı?

Dinozorlar hakkındaki filogenetik ve karşılaştırmalı anatomi çalışmalarında kuşlar (avian dinozorlar) çalışmalar açısından çok önemli unsurlardır. Örneğin dinozorlar hakkında sorulan "Cinsiyetler arası görünüş farkı (eşeysel dimorfizm) var mıydı?" gibi soruları cevaplamak için kuşlara bakarak önemli çıkarımlar yapılabilmektedir. Ancak dudak konusunda kuşlar hiçbir veri sağlayamamaktadır. Hâl böyle olunca kuşlardan sonra yaşayan en yakın akrabaları olan arkozorlara bakmak mantıken en doğru hamle olur. Yani timsahlar!

Timsahların tıpkı etçil dinozorlar gibi büyük çeneleri ve dişlerle dolu ağızları vardır. Ancak dudakları yoktur. Peki buna bakarak dinozorların da dudaksız olduğunu söyleyebilir miyiz? Bu konuda ciddi bir tartışma belli bir süredir devam etmektedir. Evet, 2017'de Tyrannosaurus rex'in potansiyel atalarından biri olan Daspletosaurus cinsi dinozorda yapılan bir araştırma dudak yapısının bu canlılarda bulunmadığına yönelik veriler sundu.[1] Fakat aksini iddia eden bulgular da mevcuttur. Hatta hatırlarsanız şimdiye kadarki en gerçekçi dinozor belgeseli olan Prehistoric Planet'te (2022) theropod dinozorlar dudaklar ile resmedilmişti. Ek olarak bilim camiası da dinozorların dudaklara sahip olduğu konusunda ortak bir görüşe varmış gibi görünüyordu. Yeni yapılan bir çalışma da theropodların dudaklı olduğuna yönelik kuvvetli veriler sunmaktadır.[2]

Daspletosaurus horneri türünün kafatası anatomisi.
Daspletosaurus horneri türünün kafatası anatomisi.
LiveScience

Popüler Kültürde Yeni Bir Çağ: Dudaklı Dinozorlar!

Dinozorlar, bu gezegenin gördüğü en ihtişamlı hayvanlardan biri olabilirler. Bu sebeptendir ki birçok film, dizi ve kitap kendilerini konu almıştır. Son otuz yılda muhtemelen bu eserlerin en ünlüsü ve en çok ses getireni Jurassic Park serisidir. Jurassic Park (1993), dönemine göre dinozorları (en azından bir kısmını) olabildiğince gerçekçi yansıtmaya çalışmıştır. Filmin yapım aşamasında farklı farklı bilim insanları danışmanlık etmiş ve dinozorların tasarımına kadar yapımcılar ile iç içe olmuşlardır. Ne güzeldir ki film içerisinde de bazı dinozorlarda dudak yapısını net olarak görebilmekteyiz. Filmde gösterilen Velociraptor (Aslen Deinonychus) ve Dilophosaurus (Sinosaurus kafatası üzerine modellendi.) cinsi dinozorlarda dudak vardır. Ek olarak serinin devam filmlerinde de bu özelliklerini korumuşlardır. Ancak filmin yıldızı olan T.rex'in dudakları yoktur. Bunu muhtemelen ya daha korkutucu göründüğünü düşündükleri için dudaksız tasarladılar. Sonuçta o dönem bu tarz bir yapının var veya yok olduğunu söyleyecek veri yoktu. Ancak Jurassic Park'ın üzerinden neredeyse otuz sene geçti ve bilimsel gelişmeler duraksamadan ilerlemeye devam etti. Şimdi ise T. rex’in dudaklarının varlığı hakkında elimizde elle tutulur bir veri var.

Paleontologlar, zoologlar ve anatomistler bu konuyu uzun süredir tartışmaktaydı. Fakat artık net bir cevap vermek adına Cullen ve meslektaşları theropodları, torunları ve kuzenleri yeterli veriler sağlayamadığı için hayattaki çok uzak akrabaları olan Komodo ejderleri (Varanus komodoensis) gibi varan türü kertenkelelerle karşılaştırdılar. Aynı şekilde birkaç theropod dinozorun kafatası uzunluğu ile diş boyutu arasındaki ilişkiyi de analiz ettiler. Ekip, theropod dişlerinin yaşayan kertenkeleler gibi kafatasları için çok büyük veya çok uzun olmadığını ve bu nedenle ağızlarından dışarı çıkmalarına gerek olmadığını yayımladı.[2]Ardından bilim insanları enamele (dişin dış kısmını kaplayan mineralize, sert madde) yöneldiler. Tyrannosaurid bir cins olan Daspletosaurus ve günümüz timsahın dişlerini karşılaştırdılar. Dişlerin labial (dudağa bakan) ve lingual (dile bakan) kısımları incelendiğinde dinozor dişinin timsah dişinden önemli ölçüde daha ince bir enamel tabakası vardı, bu da dinozorlar dişlerini dış etkilerden koruyan dudaklarla kaplı olduğunu desteklemektedir.[2]

Tüm Reklamları Kapat

Tyrannosaurus kafatası (en üst), dudaksız bir Tyrannosaurus çizimi (orta) ve dudaklı bir Tyrannosaurus çizimi (en alt).
Tyrannosaurus kafatası (en üst), dudaksız bir Tyrannosaurus çizimi (orta) ve dudaklı bir Tyrannosaurus çizimi (en alt).
Mark Witton

Son olarak ekip, çeşitli canlı ve ölü hayvanların kafatası anatomisini karşılaştırarak ipuçları aradı. Kuşlar, theropodların yaşayan son üyeleri olmasına rağmen dişleri yoktur, bu nedenle araştırmacılar, her ikisi de dudaklı olan iguanaların ve monitör kertenkelelerinin kafatası özelliklerini dinozorlar ve timsahlarla karşılaştırdılar. Timsahların burunlarının her tarafında, duyu sistemlerinin bir parçası olan "kubbe şeklinde basınç sensörü gözenekleri" (İng: "dome pressure sensor pore") adı verilen birçok küçük delik vardır. Bununla birlikte, kertenkelelerin dişleri üzerindeki çene kemiklerinde, damarlarının ve sinirlerin geçtiği, premaksilla foramina adı verilen tek bir sıra büyük deliklere sahiptir. Keza bu deliklerin de anatomik yapısı dudakları bulunan kertenkele ve yılanlarla (Squamata) daha fazla benzerlik göstermektedir.

Dinozorların çenelerine baktığımızda, yakın akrabaları olmalarına rağmen timsahlarınkinden daha çok kertenkelelere benzer bir yapı görmekteyiz. Bu bulgulara bakarak da T. rex gibi etçil dinozorların dişlerini koruyan dudakları olduğunu söyleyebiliriz. Yine de bu araştırmayı ikna edici bulmayanlar da var. 2017'de theropodların dudaksız olduğu yönündeki araştırmanın yazarı Thomas Carr, 2023 çalışmasının sonuçlarını yetersiz bulduğunu ifade etti. Görünen o ki theropodların muhtemelen dudakları vardı ama bu tartışma biraz daha süreceğe benziyor. İlerleyen yıllarda bu konuda yapılacak çalışmaların yayımlanması "Dinozorların dudakları var mı?" sorusuna daha güçlü verilerle destekleyebilir.

Bu Makaleyi Alıntıla
Okundu Olarak İşaretle
49
0
  • Paylaş
  • Alıntıla
  • Alıntıları Göster
Paylaş
Sonra Oku
Notlarım
Yazdır / PDF Olarak Kaydet
Bize Ulaş
Yukarı Zıpla

Feragatname: Evrim Ağacı, doğrudan üniversiteler, akademik dergiler veya resmi bilim kurumları tarafından yayınlanan bu basın açıklamalarını temel editöryal düzenlemeden geçirmektedir; ancak açıklamaların isabetliliğinden sorumlu değildir. Basın açıklaması konusundaki sorularınızı aşağıdaki medya irtibat kişisine yöneltebilirsiniz.

Medya İrtibat

İçeriklerimizin bilimsel gerçekleri doğru bir şekilde yansıtması için en üst düzey çabayı gösteriyoruz. Gözünüze doğru gelmeyen bir şey varsa, mümkünse güvenilir kaynaklarınızla birlikte bize ulaşın!

Bu içeriğimizle ilgili bir sorunuz mu var? Buraya tıklayarak sorabilirsiniz.

Soru & Cevap Platformuna Git
Bu İçerik Size Ne Hissettirdi?
  • Merak Uyandırıcı! 6
  • Muhteşem! 5
  • İnanılmaz 4
  • Bilim Budur! 3
  • Mmm... Çok sapyoseksüel! 3
  • Umut Verici! 3
  • Tebrikler! 1
  • Güldürdü 0
  • Üzücü! 0
  • Grrr... *@$# 0
  • İğrenç! 0
  • Korkutucu! 0
Kaynaklar ve İleri Okuma
  • ^ L. Geggel. No Lips! T. Rex Didn't Pucker Up, New Tyrannosaur Shows. (30 Mart 2017). Alındığı Tarih: 2 Nisan 2023. Alındığı Yer: Live Science | Arşiv Bağlantısı
  • ^ a b c Thomas M. Cullen. Theropod Dinosaur Facial Reconstruction And The Importance Of Soft Tissues In Paleobiology. (30 Mart 2023). Alındığı Tarih: 2 Nisan 2023. Alındığı Yer: Science | Arşiv Bağlantısı
Tüm Reklamları Kapat

Evrim Ağacı'na her ay sadece 1 kahve ısmarlayarak destek olmak ister misiniz?

Şu iki siteden birini kullanarak şimdi destek olabilirsiniz:

kreosus.com/evrimagaci | patreon.com/evrimagaci

Çıktı Bilgisi: Bu sayfa, Evrim Ağacı yazdırma aracı kullanılarak 24/06/2024 21:58:45 tarihinde oluşturulmuştur. Evrim Ağacı'ndaki içeriklerin tamamı, birden fazla editör tarafından, durmaksızın elden geçirilmekte, güncellenmekte ve geliştirilmektedir. Dolayısıyla bu çıktının alındığı tarihten sonra yapılan güncellemeleri görmek ve bu içeriğin en güncel halini okumak için lütfen şu adrese gidiniz: https://evrimagaci.org/s/14334

İçerik Kullanım İzinleri: Evrim Ağacı'ndaki yazılı içerikler orijinallerine hiçbir şekilde dokunulmadığı müddetçe izin alınmaksızın paylaşılabilir, kopyalanabilir, yapıştırılabilir, çoğaltılabilir, basılabilir, dağıtılabilir, yayılabilir, alıntılanabilir. Ancak bu içeriklerin hiçbiri izin alınmaksızın değiştirilemez ve değiştirilmiş halleri Evrim Ağacı'na aitmiş gibi sunulamaz. Benzer şekilde, içeriklerin hiçbiri, söz konusu içeriğin açıkça belirtilmiş yazarlarından ve Evrim Ağacı'ndan başkasına aitmiş gibi sunulamaz. Bu sayfa izin alınmaksızın düzenlenemez, Evrim Ağacı logosu, yazar/editör bilgileri ve içeriğin diğer kısımları izin alınmaksızın değiştirilemez veya kaldırılamaz.

Keşfet
Akış
İçerikler
Gündem
Mitler Ve Gerçekler
Psikiyatri
Uzay Görevleri
Coronavirus
Yiyecek
Hastalık Kontrolü
Yas
Balık
Hematoloji
Robot
Fizik
Türlerin Kökeni
Hız
Dna
Yeme
Ölüm
Eğilim
Fobi
Oyun Teorisi
Yaşlılık
Beslenme Davranışları
Mikrobiyoloji
Hastalık Kataloğu
Genler
Eşcinsellik
Aklımdan Geçen
Komünite Seç
Aklımdan Geçen
Fark Ettim ki...
Bugün Öğrendim ki...
İşe Yarar İpucu
Bilim Haberleri
Hikaye Fikri
Video Konu Önerisi
Başlık
Gündem
Bugün Türkiye'de bilime ve bilim okuryazarlığına neler katacaksın?
Bağlantı
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu komünite, aklınızdan geçen düşünceleri Evrim Ağacı ailesiyle paylaşabilmeniz içindir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Bilim kimliğinizi önceleyin.
Evrim Ağacı bir bilim platformudur. Dolayısıyla aklınızdan geçen her şeyden ziyade, bilim veya yaşamla ilgili olabilecek düşüncelerinizle ilgileniyoruz.
2
Propaganda ve baskı amaçlı kullanmayın.
Herkesin aklından her şey geçebilir; fakat bu platformun amacı, insanların belli ideolojiler için propaganda yapmaları veya başkaları üzerinde baskı kurma amacıyla geliştirilmemiştir. Paylaştığınız fikirlerin değer kattığından emin olun.
3
Gerilim yaratmayın.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
4
Değer katın; hassas konulardan ve öznel yoruma açık alanlardan uzak durun.
Bu komünitenin amacı okurlara hayatla ilgili keyifli farkındalıklar yaşatabilmektir. Din, politika, spor, aktüel konular gibi anlık tepkilere neden olabilecek konulardaki tespitlerden kaçının. Ayrıca aklınızdan geçenlerin Türkiye’deki bilim komünitesine değer katması beklenmektedir.
5
Cevap hakkı doğurmayın.
Bu platformda cevap veya yorum sistemi bulunmamaktadır. Dolayısıyla aklınızdan geçenlerin, tespit edilebilir kişilere cevap hakkı doğurmadığından emin olun.
Ekle
Soru Sor
Sosyal
Yeniler
Daha Fazla İçerik Göster
Popüler Yazılar
30 gün
90 gün
1 yıl
Evrim Ağacı'na Destek Ol

Evrim Ağacı'nın %100 okur destekli bir bilim platformu olduğunu biliyor muydunuz? Evrim Ağacı'nın maddi destekçileri arasına katılarak Türkiye'de bilimin yayılmasına güç katın.

Evrim Ağacı'nı Takip Et!
Yazı Geçmişi
Okuma Geçmişi
Notlarım
İlerleme Durumunu Güncelle
Okudum
Sonra Oku
Not Ekle
Kaldığım Yeri İşaretle
Göz Attım

Evrim Ağacı tarafından otomatik olarak takip edilen işlemleri istediğin zaman durdurabilirsin.
[Site ayalarına git...]

Filtrele
Listele
Bu yazıdaki hareketlerin
Devamını Göster
Filtrele
Listele
Tüm Okuma Geçmişin
Devamını Göster
0/10000
Bu Makaleyi Alıntıla
Evrim Ağacı Formatı
APA7
MLA9
Chicago
P. Sinangil, et al. Dinozorların Kertenkeleler Gibi Dudakları Vardı!. (13 Nisan 2023). Alındığı Tarih: 24 Haziran 2024. Alındığı Yer: https://evrimagaci.org/s/14334
Sinangil, P., Türkoğlu, P. (2023, April 13). Dinozorların Kertenkeleler Gibi Dudakları Vardı!. Evrim Ağacı. Retrieved June 24, 2024. from https://evrimagaci.org/s/14334
P. Sinangil, et al. “Dinozorların Kertenkeleler Gibi Dudakları Vardı!.” Edited by Pedram Türkoğlu. Evrim Ağacı, 13 Apr. 2023, https://evrimagaci.org/s/14334.
Sinangil, Poyraz. Türkoğlu, Pedram. “Dinozorların Kertenkeleler Gibi Dudakları Vardı!.” Edited by Pedram Türkoğlu. Evrim Ağacı, April 13, 2023. https://evrimagaci.org/s/14334.
ve seni takip ediyor

Göster

Şifremi unuttum Üyelik Aktivasyonu

Göster

Şifrenizi mi unuttunuz? Lütfen e-posta adresinizi giriniz. E-posta adresinize şifrenizi sıfırlamak için bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Eğer aktivasyon kodunu almadıysanız lütfen e-posta adresinizi giriniz. Üyeliğinizi aktive etmek için e-posta adresinize bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Close