Dinozorlarda Eşeysel Dimorfizm: Erkek ve Dişi Dinozorları Ayırt Edebilir miyiz?

Dinozorlarda Eşeysel Dimorfizm: Erkek ve Dişi Dinozorları Ayırt Edebilir miyiz?
Yazar Queen Mary University of London Çağrı Mert Bakırcı Editör Çağrı Mert Bakırcı  PedramTürkoğlu 2. Çevirmen Pedram Türkoğlu  BerkayMorkan 2. Editör Berkay Morkan
5 dakika
1,910 Okunma Sayısı
Notlarım
Reklamı Kapat

Tüm dünyadan bilim insanları, uzun zamandır dinozorların cinsiyetlerini tanımlayabilme kabiliyetimizi tartışıyorlar.

Londra Queen Mary Üniversitesi tarafından yürütülen bir araştırma, geçmişteki ''başarı'' iddialarına rağmen, cinsiyetler arasındaki farkları saptamanın oldukça zor olduğunu gösteriyor. Araştırmacılar, yalnızca fosil kayıtlarını kullanarak cinsiyetleri ayırt etmenin kolay olup olmadığını görmek için çalışmada tehlike altındaki, iri timsah türlerinden olan günümüz gavyallerinin (İng: "gharial") kafataslarını analiz ettiler.[1]

Erkek gavyaller dişilere kıyasla daha büyüktür ve burunlarının ucunda, "ghara" olarak bilinen etli bir irileşmeye sahiptir. Yumuşak dokudan oluşan ghara aynı zamanda kafatasından da tespit edilebilen, burun deliklerine yakın, "narial fossa" olarak adlandırılan kemikli bir oyukla desteklenir.

Reklamı Kapat

Kanada Doğa Müzesi'nden Jordan Mallon, Georgia Southern Üniversitesi'nden Patrick Hennessey ve Ohio Üniversitesi'nden Lawrence Witmer'in de bulunduğu araştırma ekibi; dünyanın dört bir yanındaki müzelerde 106 gavyal örneği üzerinde çalıştı. Erkek bireylerdeki narial fossa mevcudiyetini bir kenara bırakırsak, cinsiyetleri iskeletlerden ayırt etmenin oldukça zor olduğu sonucuna vardılar. Londra Queen Mary Üniversitesi Zooloji Bölümü Kıdemli Okutmanı ve çalışmanın da yazarı olan Dr. David Hone şöyle söylüyor:

Gavyaller de dinozorlar gibi iri, yavaş büyüyen ve yumurtlayan sürüngenlerdir. Bu da onları, nesli tükenmiş dinozor türlerini incelemek için iyi bir model kılar. Çalışmamız; numunenin cinsiyetiyle ilgili önceden bilgi sahibi olunsa bile, erkek ve dişi gavyalleri birbirinden ayırmanın zor olabileceğini gösteriyor. Çoğu dinozor için, bu çalışmada kullanılan veri kümesinin yanına dahi yaklaşamayacak derecede az veriye sahibiz ve dinozorların cinsiyetlerini de bilmiyoruz. Dolayısıyla, bu işin çok daha zor olmasını bekliyoruz.

Birçok türün dişisi ve erkeği birbirinden oldukça farklı görünebilir. Örneğin, çoğunlukla sadece erkek geyiklerin boynuzları vardır ya da bir başka örnek olarak; erkek tavus kuşlarının kuyruklarındaki tüyler, dişilerinkinin sönük renklerine karşın iri, yanardöner ve parlak renklidir. Eşeysel dimorfizm olarak adlandırılan bu durum hayvanlar aleminde oldukça yaygındır. Dinozorların da bu farklılıkları sergiledikleri düşünülüyor ancak yapılan bu çalışma, çoğu durumda bunun yalnızca iskeletten anlaşılmasının son derece zor olduğunu gösteriyor. Dr. Hone şunları diyor:

Bazı hayvanlarda, dişi ve erkek bireyler arasındaki devasa boyut farklılıkları gibi olağanüstü yüksek seviyede eşeysel diformizm görülür. Gavyalleri ise cinsiyetin belirlenmesinde yardımcı olan iri narial fossalara sahip oldukları için ortalara bir yere yerleştirebiliriz. Çalışmamız, dinozorlar arasındaki farklılıkların gerçekten dikkat çekici olmadığı sürece ya da bireyler narial fossa gibi belirgin bir özelliğe sahip olmadıkça; erkek ve dişi dinozorları, elimizdeki fosilleri kullanarak ayırt etmekte zorlanacağımızı gösteriyor.

Bu yeni çalışma, T. rex gibi bazı popüler dinozor türlerindeki cinsiyetler arası farklılıklara işaret eden ve halk arasında yanlış anlaşılmalara yol açan önceki çalışmaları da yanlışlıyor.

BrokenMachine86

Dr. Hone, son olarak şunları ekliyor:

Yıllar önce, bilimsel bir makalede dişi T. rex'lerin erkek bireylerden büyük olduğu öne sürülmüştü. Ancak bu, kırılmış ve parçalanmış 25 örnekten alınan kayıtlara dayanıyordu ve bizim sonuçlarımız gösteriyor ki; böylesine bir veri düzeyi, bu sonuca varmak için yeterince iyi değil.

Peki ya kuyruk uzunluğu ve kemik sayısı gibi özellikler bize dinozorların cinsiyetini söyleyebilir mi?

Evrim Ağacı'ndan Mesaj

Dinozor Cinsiyetini Belirlemede Yeni Yöntem: Kuyruk Uzunluğu ve Kemik Sayısı

Paleontologlar, lakapları "Romeo" ve "Juliet" olan, iç içe geçmiş, hindi büyüklüğündeki iki dinozor türünü incelerken cinsiyetleri ayırt etmek için bir yöntem keşfettiler! İşin sırrı, kuyruğun bazal kısmındaki iki kemiğin şekli ve boyutunda yatıyor.

Yukarıda da anlattığımız gibi, dinozorların cinsiyetlerini tespit etmek çok zor bir işlem. Cinsiyet farkı normalde yumuşak dokudan anlaşılabiliyor ve bu sayede günümüzde yaşayan hayvanların (ve hatta yakın zamanda ölmüş, dokuları çürümemiş canlıların) cinsiyetini tespit edebiliyoruz. Ne yazık ki yumuşak doku, canlı fosilleştikten sonra karbon döngüsüne karışıyor. Geriye sadece kemikleri ve bazen de tüyleri kalıyor. 

Tüm bu kısıtlamalara rağmen, Kanada'daki Alberta Üniversitesi'nde Omurgalı Paleontologu olan Scott Persons, Romeo ve Juliet lakabındaki iki erişkin oviraptorosaurus cinsinin kemiklerini karşılaştırdı. Aradaki farklardan yola çıkarak ayırt edici özelliklerden hipotez üretmeyi başardı.[2] Nature haberlerindeki röportajda şu şekilde konuştu:

Bir türdeki 'şevron' adı verilen zikzak şeklindeki kemik sayısı ve bunların genişliği, diğer türe göre daha fazlaydı. Bu farklılığın hem herhangi bir travma, yaralanma ya da genetik bozukluktan kaynaklandığını, hem de fosilleşme sırasında oluşan bir farklılık olduğunu düşünmüyorum.

Reklamı Kapat

Araştırmacılar bu varyasyonun cinsiyet farkına dayanabileceğini ileri sürdüler. Dişiler daha kolay yumurtlayabilmek için kemiklerinin daha kısa olduğunu, erkeklerde ise cinsel bağlanma ve varsayılan penis geri çekme kasını daha iyi desteklemesi açısından daha geniş ve uzun chevronlarının olduğunu düşünüyorlar.

Ama en kışkırtıcı açıklama, erkeklerin kas esnekliğini ve tüylü kuyruklarının rotasyonunu dengelemek için daha fazla şevrona ihtiyaç duyması olabilir. Çünkü günümüz tavus kuşları gibi erkek oviraptorosauruslar da potansiyel eş seçme ve kur yapmak için kuyruklarını salladıkları ön görülüyor.'

Diğer paleontologların dikkatle yaklaşarak eleştirdiği nokta; bu çalışmanın sadece iki fosil üzerinde yapılmış olması. Belki de farklılıklar tür içi varyasyonu örnekliyor? Tıpkı günümüzde iki aynı tür içerisindeki iki farklı organizmanın anatomisi arasındaki farklılıklar gibi. Ayrıca aynı tekniğin sauropodlar gibi büyük cinslerde uygulanabileceğini de bilmiyoruz. Unutmayın bunlar sadece hindi boyutundaydı.

Eğer bu yöntem diğer dinozorlarda da işe yararsa, sadece iki kemiği analiz ederek dinozorun cinsiyetini, bilinmeyen potansiyel davranışlarını ve populasyon modelleri ile ilgili birçok önemli bilgi edinebiliriz. Tarih öncesi dünya anlayışımızı baştan aşağı değiştirebilir.

Okundu Olarak İşaretle
Bu İçerik Size Ne Hissettirdi?
  • Merak Uyandırıcı! 3
  • Tebrikler! 1
  • Mmm... Çok sapyoseksüel! 1
  • Umut Verici! 1
  • Muhteşem! 0
  • Bilim Budur! 0
  • Güldürdü 0
  • İnanılmaz 0
  • Üzücü! 0
  • Grrr... *@$# 0
  • İğrenç! 0
  • Korkutucu! 0
Kaynaklar ve İleri Okuma
  1. Türev İçerik Kaynağı: SciTechDaily | Arşiv Bağlantısı
  • ^ D. Hone, et al. (2020). Ontogeny Of A Sexually Selected Structure In An Extant Archosaur Gavialis Gangeticus (Pseudosuchia: Crocodylia) With Implications For Sexual Dimorphism In Dinosaurs. PeerJ, sf: e9134. doi: 10.7717/peerj.9134. | Arşiv Bağlantısı
  • ^ W. S. Persons, et al. (2015). A Possible Instance Of Sexual Dimorphism In The Tails Of Two Oviraptorosaur Dinosaurs. Scientific Reports, sf: 1-4. doi: 10.1038/srep09472. | Arşiv Bağlantısı
  • T. D. Chant. Paleontologists Use Tail Bones To Tell Male And Female Dinos Apart. (13 Nisan 2015). Alındığı Tarih: 14 Ocak 2021. Alındığı Yer: Nova | Arşiv Bağlantısı

Evrim Ağacı'na her ay sadece 1 kahve ısmarlayarak destek olmak ister misiniz?

Şu iki siteden birini kullanarak şimdi destek olabilirsiniz:

kreosus.com/evrimagaci | patreon.com/evrimagaci

Çıktı Bilgisi: Bu sayfa, Evrim Ağacı yazdırma aracı kullanılarak 23/09/2021 23:40:13 tarihinde oluşturulmuştur. Evrim Ağacı'ndaki içeriklerin tamamı, birden fazla editör tarafından, durmaksızın elden geçirilmekte, güncellenmekte ve geliştirilmektedir. Dolayısıyla bu çıktının alındığı tarihten sonra yapılan güncellemeleri görmek ve bu içeriğin en güncel halini okumak için lütfen şu adrese gidiniz: https://evrimagaci.org/s/9947

İçerik Kullanım İzinleri: Evrim Ağacı'ndaki yazılı içerikler orijinallerine hiçbir şekilde dokunulmadığı müddetçe izin alınmaksızın paylaşılabilir, kopyalanabilir, yapıştırılabilir, çoğaltılabilir, basılabilir, dağıtılabilir, yayılabilir, alıntılanabilir. Ancak bu içeriklerin hiçbiri izin alınmaksızın değiştirilemez ve değiştirilmiş halleri Evrim Ağacı'na aitmiş gibi sunulamaz. Benzer şekilde, içeriklerin hiçbiri, söz konusu içeriğin açıkça belirtilmiş yazarlarından ve Evrim Ağacı'ndan başkasına aitmiş gibi sunulamaz. Bu sayfa izin alınmaksızın düzenlenemez, Evrim Ağacı logosu, yazar/editör bilgileri ve içeriğin diğer kısımları izin alınmaksızın değiştirilemez veya kaldırılamaz.

Reklamı Kapat
Size Özel
İçerikler
Instagram
Akciğer
Obezite
Madde
İletişim
Türlerin Kökeni
Eğilim
Ecza
Sıvı
İnternet
Neandertal
Tutarlılık
Radyasyon
Skeptisizm
Cansız
Toplum
Bilimkurgu
Felsefe
İspat
Yılan
Yumurta
Dil
Bilgi Felsefesi
Meteor
Kromozom
Demir
Daha Fazla İçerik Göster
Evrim Ağacı'na Destek Ol
Evrim Ağacı'nın %100 okur destekli bir bilim platformu olduğunu biliyor muydunuz? Evrim Ağacı'nın maddi destekçileri arasına katılarak Türkiye'de bilimin yayılmasına güç katmak için hemen buraya tıklayın.
Popüler Yazılar
30 gün
90 gün
1 yıl
EA Akademi
Evrim Ağacı Akademi (ya da kısaca EA Akademi), 2010 yılından beri ürettiğimiz makalelerden oluşan ve kendi kendinizi bilimin çeşitli dallarında eğitebileceğiniz bir çevirim içi eğitim girişimi! Evrim Ağacı Akademi'yi buraya tıklayarak görebilirsiniz. Daha fazla bilgi için buraya tıklayın.
Etkinlik & İlan
Bilim ile ilgili bir etkinlik mi düzenliyorsunuz? Yoksa bilim insanlarını veya bilimseverleri ilgilendiren bir iş, staj, çalıştay, makale çağrısı vb. bir duyurunuz mu var? Etkinlik & İlan Platformumuzda paylaşın, milyonlarca bilimsevere ulaşsın.
Podcast
Evrim Ağacı'nın birçok içeriğinin profesyonel ses sanatçıları tarafından seslendirildiğini biliyor muydunuz? Bunların hepsini Podcast Platformumuzda dinleyebilirsiniz. Ayrıca Spotify, iTunes, Google Podcast ve YouTube bağlantılarını da bir arada bulabilirsiniz.
Yazı Geçmişi
Okuma Geçmişi
Notlarım
İlerleme Durumunu Güncelle
Okudum
Sonra Oku
Not Ekle
Kaldığım Yeri İşaretle
Göz Attım

Evrim Ağacı tarafından otomatik olarak takip edilen işlemleri istediğin zaman durdurabilirsin.
[Site ayalarına git...]

Filtrele
Listele
Bu yazıdaki hareketlerin
Devamını Göster
Filtrele
Listele
Tüm Okuma Geçmişin
Devamını Göster
0/10000

Göster

Şifremi unuttum Üyelik Aktivasyonu

Göster

Şifrenizi mi unuttunuz? Lütfen e-posta adresinizi giriniz. E-posta adresinize şifrenizi sıfırlamak için bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Eğer aktivasyon kodunu almadıysanız lütfen e-posta adresinizi giriniz. Üyeliğinizi aktive etmek için e-posta adresinize bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Close
Geri Bildirim Gönder
Reklamsız Deneyim

Evrim Ağacı'nın çalışmalarına Kreosus, Patreon veya YouTube üzerinden maddi destekte bulunarak hem Türkiye'de bilim anlatıcılığının gelişmesine katkı sağlayabilirsiniz, hem de site ve uygulamamızı reklamsız olarak deneyimleyebilirsiniz. Reklamsız deneyim, Evrim Ağacı'nda çeşitli kısımlarda gösterilen Google reklamlarını ve destek çağrılarını görmediğiniz, daha temiz bir site deneyimi sunmaktadır.

Kreosus

Kreosus'ta her 10₺'lik destek, 1 aylık reklamsız deneyime karşılık geliyor. Bu sayede, tek seferlik destekçilerimiz de, aylık destekçilerimiz de toplam destekleriyle doğru orantılı bir süre boyunca reklamsız deneyim elde edebiliyorlar.

Kreosus destekçilerimizin reklamsız deneyimi, destek olmaya başladıkları anda devreye girmektedir ve ek bir işleme gerek yoktur.

Patreon

Patreon destekçilerimiz, destek miktarından bağımsız olarak, Evrim Ağacı'na destek oldukları süre boyunca reklamsız deneyime erişmeyi sürdürebiliyorlar.

Patreon destekçilerimizin Patreon ile ilişkili e-posta hesapları, Evrim Ağacı'ndaki üyelik e-postaları ile birebir aynı olmalıdır. Patreon destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi 24 saat alabilmektedir.

YouTube

YouTube destekçilerimizin hepsi otomatik olarak reklamsız deneyime şimdilik erişemiyorlar ve şu anda, YouTube üzerinden her destek seviyesine reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. YouTube Destek Sistemi üzerinde sunulan farklı seviyelerin açıklamalarını okuyarak, hangi ayrıcalıklara erişebileceğinizi öğrenebilirsiniz.

Eğer seçtiğiniz seviye reklamsız deneyim ayrıcalığı sunuyorsa, destek olduktan sonra YouTube tarafından gösterilecek olan bağlantıdaki formu doldurarak reklamsız deneyime erişebilirsiniz. YouTube destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi, formu doldurduktan sonra 24-72 saat alabilmektedir.

Diğer Platformlar

Bu 3 platform haricinde destek olan destekçilerimize ne yazık ki reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. Destekleriniz sayesinde sistemlerimizi geliştirmeyi sürdürüyoruz ve umuyoruz bu ayrıcalıkları zamanla genişletebileceğiz.

Giriş yapmayı unutmayın!

Reklamsız deneyim için, maddi desteğiniz ile ilişkilendirilmiş olan Evrim Ağacı hesabınıza üye girişi yapmanız gerekmektedir. Giriş yapmadığınız takdirde reklamları görmeye devam edeceksinizdir.

Destek Ol
Sizi Takip Ediyor

Devamını Oku
Evrim Ağacı Uygulamasını
İndir
Chromium Tabanlı Mobil Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
İlk birkaç girişinizde zaten tarayıcınız size uygulamamızı indirmeyi önerecek. Önerideki tuşa tıklayarak uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu öneriyi, yukarıdaki videoda görebilirsiniz. Eğer bu öneri artık gözükmüyorsa, Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Chromium Tabanlı Masaüstü Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
Yeni uygulamamızı kurmak için tarayıcı çubuğundaki kurulum tuşuna tıklayın. "Yükle" (Install) tuşuna basarak kurulumu tamamlayın. Dilerseniz, Evrim Ağacı İleri Web Uygulaması'nı görev çubuğunuza sabitleyin. Uygulama logosuna sağ tıklayıp, "Görev Çubuğuna Sabitle" seçeneğine tıklayabilirsiniz. Eğer bu seçenek gözükmüyorsa, tarayıcının Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Safari Mobil Uygulama
Sırasıyla Paylaş -> Ana Ekrana Ekle -> Ekle tuşlarına basarak yeni mobil uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu basamakları görmek için yukarıdaki videoyu izleyebilirsiniz.

Daha fazla bilgi almak için tıklayın