Paylaşım Yap
Tüm Reklamları Kapat

CRISPR Gen Düzenleme Yöntemi ile Süper-İnsanlar Yaratabilir Miyiz?

CRISPR Gen Düzenleme Yöntemi ile Süper-İnsanlar Yaratabilir Miyiz?
5 dakika
7,922
Tüm Reklamları Kapat

21. yüzyılın (ve tarihin) en etkili genom düzenleme tekniği olduğu düşünülen CRISPR/Cas9 yönteminin en kilit noktalarından birisi, tek bir düzenleme yapmanın ne kadar zor ve zaman alıcı bir iş olduğudur. Ne yazık ki ikinci sınıf popüler bilim sayfaları ve medya kaynakları bu çok önemli gerçeği göz ardı etmekte, CRISPR/Cas9 ile oturduğumuz yerden dilediğimiz gen dizilerini değiştirebileceğimiz gibi bir algı yaratmaktadırlar.

CRISPR/Cas9 yönteminin son derece başarılı olmasına rağmen ne kadar zor bir yöntem olduğunu anlamak için, şunu öğrenebilirsiniz: Sadece 1000 baz çiftini, yani insan genomunun milyonda birini değiştirmek için, az sonra sözünü edeceğimiz 3 ayrı (ve zorlu) olayın aynı anda meydana gelmesi, ancak bunlar meydana gelirken bir dizi başka olayın asla yaşanmaması gerekmektedir. Yani CRISPR/Cas9 yöntemiyle genom değiştirmek, sanılanın aksine son derece zor bir iştir.

CRISPR Nasıl Çalışır?

Bu konuyu burada tüm detaylarıyla anlatmıştık; ancak kısa bir özet geçmek gerekirse: CRISPR/Cas9 yöntemiyle genomik bölgelerin yer değiştirilmesi işlemi, DNA üzerinde iki kesik yaratmakla başlar. Bu kesikler, genleri değiştireceğiniz bölgeyi kapsayacak şekilde olmalıdır. Ancak DNA'nın yapay (veya doğal) bir şekilde parçalanması, hücre içerisinde telaşa neden olur. Buna bağlı olarak da hücre, var gücüyle bu DNA kesiklerini onarmaya çalışır.

Tüm Reklamları Kapat

Bu düzenleme için hücre sayısız yöntem kullanabilir; ancak bunlardan sadece bir tanesi CRISPR/Cas9 yöntemini başarıya ulaştırabilecek olandır: Bilim insanları tarafından istenen düzenlemeleri bünyesinde barındıran tamir şablonunu taşıyan homolog rekombinasyon (HR)... Örneğin hücreler dsDNA adı verilen kırılmış (kesik atılmış) DNA zincirlerini endojen dizileri barındıran homolog rekombinasyonla da tamir edebilir; yani basitçe, kromozomun diğer çiftindeki diziye bakarak, kırılmış diziyi tamir eder. Ki hücrelerimiz içerisinde aynı kromozomdan iki tane bulunmasının bir nedeni de budur: Kırılmış DNA zincirleri için yedek bir kopya barındırmak...

Endojen HR ile tamir edilmiş bir bölge yeniden kesilebilir; ancak örneğin hücre ola ki kesik bölgeyi Homojen Olmayan Birleştirmesi (NHEJ) denen bir yöntemle tamir edecek olursa, çıkmaz sokağa girmişiz demektir ve süreç devam ettirilemez. Dolayısıyla, en iyi ihtimalle bile yapılan bir kesiğin doğru tamir mekanizmasıyla tamir edilmesi olasılığı %20'den pek de fazla değildir.

Dahası, CRISPR/Cas9 yönteminin "DNA kesme işlemi" ile ilgili olan Cas9 kısmı, istemediğiniz DNA parçalarının da kesilmesine neden olabilir. Ola ki bu gen bölgeleri NHEJ yöntemiyle tamir edilecek olursa, hiç istemediğiniz mutasyonları hücreye dahil etmiş olabilirsiniz. Bu, son derece kötüdür!

CRISPR/Cas9 yönteminin sonucu garantili olmadığı için, elde edilen sonuçların bol miktarda "kalite kontrol" işleminden geçirilmesi gerekmektedir. Aksi takdirde elde ettiğiniz mutant hücrelerin, başlangıçta arzu ettiğiniz genetik değişimlere sahip olup olmadıklarından asla emin olamazsınız. En basitinden yapmanız gereken, değiştirdiğiniz hücrelerden DNA toplamak (ki bu süreçte o hücreleri öldürmeniz gerekmektedir) ve düzenlenmiş kısımların doğru olduğundan emin olmaktır. Ola ki bu değiştirilmiş hücrelerden yeni bireyler yaratacaksanız, muhtemelen tüm genomlarını yeniden dizilemeniz ve orijinal genom ile kıyaslayarak gerçekten de istediğiniz değişimlerin istediğiniz bölgelerde elde edildiğinden emin olmanız gerekmektedir.

Tüm Reklamları Kapat

Eğer birden fazla sayıda bölgede düzenleme yapmak istiyorsanız (ki popüler medya kaynaklarının "tasarlanmış bebekler" diye halkı korkutmak ve tıklama almak için kullandıkları başlıklardaki organizmalar çok ama çok sayıda genetik müdahale gerektirecektir), bu kalite kontrol işlemini değiştirilmiş her bir bölge için ayrı ayrı yapmanız gerekmektedir.

Şöyle söyleyelim: Tek bir gen bölgesini değiştirip de kontrol edecek olsanız, laboratuvar ortamında günümüz şartlarında 2-3 ay kadar bir süre harcamanız gerekmektedir. Ki bunlar da insan hücreleri gibi büyütmesi zor hücrelerle değil, basit bakteri hücreleriyle çalışırken geçen süredir. Eğer 50 ayrı noktada genetik değişim yaratmanız gerekecekse, yıllarca uğraşsanız bile tamamen başarısız olmanız çok muhtemeldir.

Ayrıca eğer ki birden fazla bölgede genetik düzenleme yapacaksanız, yumurta hücreleri (oositler), sperm hücreleri (spermatositler) veya embriyolar ile çalışamazsınız! Çünkü ilk ikisi (yumurta ve sperm hücreleri) kendi başlarına bölünemezler; embriyo ise genetik düzenleme yapmanız için gereken zamana kıyasla aşırı hızlı bölünecek ve büyüyecektir; dolayısıyla yeterli zamanı bulamayacaksınızdır. Dolayısıyla, CRISPR/Cas9 yöntemiyle yapılacak tüm düzenlemeler, halihazırda var olan bir insan bireyinin kök hücreleri kullanılarak yapılması gerekmektedir.

Bu kök hücreler gametlere dönüştürülmelidir (ki bunun nasıl yapılacağı henüz bilinmemektedir), canlı ortam haricinde döllenebilmelidir (bu aşırı zor bir süreçtir) ve her şeyin tam da olması gerektiği gibi olması umulmalıdır (ki bu da, çok düşük bir olasılıktır).

Evrim Ağacı'ndan Mesaj

Kabaca düşünecek olursak, şu anda genleriyle oynanmış bir insan yaratmak için en az 10 senelik bir uğraş yapılması gerektiği söylenebilir. Sizce bebek sahibi olmak isteyenler, sırf belli, tasarlanmış genleri istedikleri için 10 sene boyunca bekleyecekler midir? Her bir çocuk için en az 10 sene!

Sonuç

Dolayısıyla şunu söyleyebiliriz: CRISPR/Cas9 yöntemi, transgenik (genleri değiştirilmiş) insanlar yaratmak için hiç de uygun bir yöntem değildir. Laboratuvar organizmalarında harika bir şekilde çalışmaktadır, çünkü genellikle yapmaya çalıştığımız, genleri değiştirilmiş popülasyonlar yaratmaktır, spesifik bireyler değil. Bu organizmaların nesil atlama süreleri insanınkinden yüzlerce kat daha azdır ve aynı zamanda istemediğimiz özellikte olan ve popülasyonun %99'undan fazlasını oluşturan bireyleri eleme işlemini insanlara uygulamamız etik nedenlerle imkansızdır. Bunu sadece laboratuvar hayvanlarında yapabiliriz. Dolayısıyla insanlar, şu anki CRISPR/Cas9 yöntemiyle muhtemelen hiçbir zaman modifiye edilemeyeceklerdir. 

Bunları demişken, CRISPR/Cas9 yönteminin zayıf ve başarısız olduğunu söylediğimizi sakın düşünmeyin! CRISPR/Cas9 yöntemi çok sayıda terapatik ve endüstriyel uygulaması olan, muazzam bir yöntemdir.

Ancak gerçeklerden bihaber medya kaynakları tarafından yapılan ve halkı korkutmak suretiyle prim yapmayı hedefleyen, gerçeklik payı bulunmayan haberlerin, CRISPR/Cas9 yöntemi sayesinde günümüzde sahip olduğumuz gerçekçi, kullanışlı ve etik uygulamaların önüne geçmesine izin vermemeliyiz.

Bu Makaleyi Alıntıla
Okundu Olarak İşaretle
30
0
  • Paylaş
  • Alıntıla
  • Alıntıları Göster
Paylaş
Sonra Oku
Notlarım
Yazdır / PDF Olarak Kaydet
Bize Ulaş
Yukarı Zıpla

İçeriklerimizin bilimsel gerçekleri doğru bir şekilde yansıtması için en üst düzey çabayı gösteriyoruz. Gözünüze doğru gelmeyen bir şey varsa, mümkünse güvenilir kaynaklarınızla birlikte bize ulaşın!

Bu içeriğimizle ilgili bir sorunuz mu var? Buraya tıklayarak sorabilirsiniz.

İçerikle İlgili Sorular
Soru & Cevap Platformuna Git
Bu İçerik Size Ne Hissettirdi?
  • Tebrikler! 9
  • İnanılmaz 3
  • Mmm... Çok sapyoseksüel! 2
  • Umut Verici! 1
  • Muhteşem! 0
  • Bilim Budur! 0
  • Güldürdü 0
  • Merak Uyandırıcı! 0
  • Üzücü! 0
  • Grrr... *@$# 0
  • İğrenç! 0
  • Korkutucu! 0
Kaynaklar ve İleri Okuma
  1. Türev İçerik Kaynağı: Brian Farley | Arşiv Bağlantısı
Tüm Reklamları Kapat

Evrim Ağacı'na her ay sadece 1 kahve ısmarlayarak destek olmak ister misiniz?

Şu iki siteden birini kullanarak şimdi destek olabilirsiniz:

kreosus.com/evrimagaci | patreon.com/evrimagaci

Çıktı Bilgisi: Bu sayfa, Evrim Ağacı yazdırma aracı kullanılarak 23/04/2024 05:21:03 tarihinde oluşturulmuştur. Evrim Ağacı'ndaki içeriklerin tamamı, birden fazla editör tarafından, durmaksızın elden geçirilmekte, güncellenmekte ve geliştirilmektedir. Dolayısıyla bu çıktının alındığı tarihten sonra yapılan güncellemeleri görmek ve bu içeriğin en güncel halini okumak için lütfen şu adrese gidiniz: https://evrimagaci.org/s/4709

İçerik Kullanım İzinleri: Evrim Ağacı'ndaki yazılı içerikler orijinallerine hiçbir şekilde dokunulmadığı müddetçe izin alınmaksızın paylaşılabilir, kopyalanabilir, yapıştırılabilir, çoğaltılabilir, basılabilir, dağıtılabilir, yayılabilir, alıntılanabilir. Ancak bu içeriklerin hiçbiri izin alınmaksızın değiştirilemez ve değiştirilmiş halleri Evrim Ağacı'na aitmiş gibi sunulamaz. Benzer şekilde, içeriklerin hiçbiri, söz konusu içeriğin açıkça belirtilmiş yazarlarından ve Evrim Ağacı'ndan başkasına aitmiş gibi sunulamaz. Bu sayfa izin alınmaksızın düzenlenemez, Evrim Ağacı logosu, yazar/editör bilgileri ve içeriğin diğer kısımları izin alınmaksızın değiştirilemez veya kaldırılamaz.

Keşfet
Akış
İçerikler
Gündem
Evren
Grip
Video
Etimoloji
Evrim Tarihi
Elektromanyetizma
Mühendislik
Sahte
Mikrobiyota
Ana Bulaşma Mekanizması
Safsata
Nasa
Sars Virüsü
Uluslararası Uzay İstasyonu
Freud
Kanat
Sinir Sistemi
Hastalıkların Tedavisi
Yavru
Göğüs
Vücut
Venüs
Şehir
Manyetik Alan
Hayvanlar Alemi
Aklımdan Geçen
Komünite Seç
Aklımdan Geçen
Fark Ettim ki...
Bugün Öğrendim ki...
İşe Yarar İpucu
Bilim Haberleri
Hikaye Fikri
Video Konu Önerisi
Başlık
Gündem
Bugün Türkiye'de bilime ve bilim okuryazarlığına neler katacaksın?
Bağlantı
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu komünite, aklınızdan geçen düşünceleri Evrim Ağacı ailesiyle paylaşabilmeniz içindir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Bilim kimliğinizi önceleyin.
Evrim Ağacı bir bilim platformudur. Dolayısıyla aklınızdan geçen her şeyden ziyade, bilim veya yaşamla ilgili olabilecek düşüncelerinizle ilgileniyoruz.
2
Propaganda ve baskı amaçlı kullanmayın.
Herkesin aklından her şey geçebilir; fakat bu platformun amacı, insanların belli ideolojiler için propaganda yapmaları veya başkaları üzerinde baskı kurma amacıyla geliştirilmemiştir. Paylaştığınız fikirlerin değer kattığından emin olun.
3
Gerilim yaratmayın.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
4
Değer katın; hassas konulardan ve öznel yoruma açık alanlardan uzak durun.
Bu komünitenin amacı okurlara hayatla ilgili keyifli farkındalıklar yaşatabilmektir. Din, politika, spor, aktüel konular gibi anlık tepkilere neden olabilecek konulardaki tespitlerden kaçının. Ayrıca aklınızdan geçenlerin Türkiye’deki bilim komünitesine değer katması beklenmektedir.
5
Cevap hakkı doğurmayın.
Bu platformda cevap veya yorum sistemi bulunmamaktadır. Dolayısıyla aklınızdan geçenlerin, tespit edilebilir kişilere cevap hakkı doğurmadığından emin olun.
Ekle
Soru Sor
Sosyal
Yeniler
Daha Fazla İçerik Göster
Popüler Yazılar
30 gün
90 gün
1 yıl
Evrim Ağacı'na Destek Ol

Evrim Ağacı'nın %100 okur destekli bir bilim platformu olduğunu biliyor muydunuz? Evrim Ağacı'nın maddi destekçileri arasına katılarak Türkiye'de bilimin yayılmasına güç katın.

Evrim Ağacı'nı Takip Et!
Yazı Geçmişi
Okuma Geçmişi
Notlarım
İlerleme Durumunu Güncelle
Okudum
Sonra Oku
Not Ekle
Kaldığım Yeri İşaretle
Göz Attım

Evrim Ağacı tarafından otomatik olarak takip edilen işlemleri istediğin zaman durdurabilirsin.
[Site ayalarına git...]

Filtrele
Listele
Bu yazıdaki hareketlerin
Devamını Göster
Filtrele
Listele
Tüm Okuma Geçmişin
Devamını Göster
0/10000
Bu Makaleyi Alıntıla
Evrim Ağacı Formatı
APA7
MLA9
Chicago
Ç. M. Bakırcı. CRISPR Gen Düzenleme Yöntemi ile Süper-İnsanlar Yaratabilir Miyiz?. (19 Kasım 2016). Alındığı Tarih: 23 Nisan 2024. Alındığı Yer: https://evrimagaci.org/s/4709
Bakırcı, Ç. M. (2016, November 19). CRISPR Gen Düzenleme Yöntemi ile Süper-İnsanlar Yaratabilir Miyiz?. Evrim Ağacı. Retrieved April 23, 2024. from https://evrimagaci.org/s/4709
Ç. M. Bakırcı. “CRISPR Gen Düzenleme Yöntemi ile Süper-İnsanlar Yaratabilir Miyiz?.” Edited by Çağrı Mert Bakırcı. Evrim Ağacı, 19 Nov. 2016, https://evrimagaci.org/s/4709.
Bakırcı, Çağrı Mert. “CRISPR Gen Düzenleme Yöntemi ile Süper-İnsanlar Yaratabilir Miyiz?.” Edited by Çağrı Mert Bakırcı. Evrim Ağacı, November 19, 2016. https://evrimagaci.org/s/4709.
ve seni takip ediyor

Göster

Şifrenizi mi unuttunuz? Lütfen e-posta adresinizi giriniz. E-posta adresinize şifrenizi sıfırlamak için bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Eğer aktivasyon kodunu almadıysanız lütfen e-posta adresinizi giriniz. Üyeliğinizi aktive etmek için e-posta adresinize bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Close