Evrim Ağacı
Reklamı Kapat

COVID-19 Salgını Sırasında Paylaşılan Sahte Bilgiler Yüzlerce Kişinin Ölümüne, Binlerce Kişinin Hastanelik Olmasına Sebep Oldu!

Çamaşır Suyu ve Deve Sidiği İçmek ve İnek Dışkısı Yemek Gibi COVID-19'a İyi Geldiği Söylenen "Mucize Tedaviler" Yüzlerce İnsanı Öldürdü!

COVID-19 Salgını Sırasında Paylaşılan Sahte Bilgiler Yüzlerce Kişinin Ölümüne, Binlerce Kişinin Hastanelik Olmasına Sebep Oldu!
Tavsiye Makale
Reklamı Kapat

Bu türev bir içeriktir. Yani bu yazının omurgası, IFLS isimli kaynaktan çevrilerek dilimize uyarlanmıştır; ancak "çeviri" içeriklerimizden farklı olarak, bu içerikte orijinal metin birebir korunmamıştır. Anlatım ve konu akışı gibi detaylar Evrim Ağacı yazar(lar)ı ve/veya editörler tarafından güncellenmiş, değiştirilmiş ve/veya geliştirilmiştir. Yazar, kaynaktan alınan metin omurgası üzerine kendi örneklerini, bilgilerini, detaylarını eklemiş; içeriği ve anlatımı zenginleştirmiş ve/veya çeşitlendirmiş olabilir. Bu ek kısımlarla ilgili kaynaklar da, yazının sonunda gösterilmiştir. Metnin omurgasını oluşturan kaynağı, orijinal dilinde okumak için lütfen yukarıdaki bağlantıya tıklayınız. Bu içerik, diğer tüm içeriklerimiz gibi, İçerik Kullanım İzinleri'ne tabidir.

COVID-19 salgını, sadece bir hastalık salgını ("pandemi) olarak yaşanmıyor. Aynı zamanda bir hatalı bilgi salgını ("infodemi") olarak da devam ediyor. Salgının başlangıcında Türkiye'de de yaygın olarak gördüğümüz birçok sahte haber ve yanlış bilgi gibi, Dünya'nın dört bir yanında hatalı bilgiler sosyal medya (özellikle Facebook ve Twitter) ve ana akım medya (özellikle televizyonlar ve gazeteler) tarafından yayılmaya devam ediyor. Ve Evrim Ağacı olarak daha önceden de yazdığımız gibi, sahtebilimin hemen her türlüsü gibi, COVID-19 hakkındaki sahtebilim iddiaları da birçok insanın canına ve malına mâl oluyor.

American Journal of Tropical Medicine & Hygiene dergisinde yayınlanan bir araştırmaya göre, 31 Aralık 2019 ile 5 Nisan 2020 tarihleri arasında, toplamda 87 ülkede, 25 dilde, 2311 adet sağlık tehdidi yaratabilecek, yanlış bilgi paylaşıldı ve bunların en az 800 kişinin ölümüne sebep olduğu tahmin ediliyor.[1] Araştırmacılar, şöyle yazıyorlar:

Yüksek konsantrasyonlu alkol tüketiminin vücudu dezenfekte edebileceği ve virüsü öldürebileceği bilgisi, dünyanın farklı yerlerinde yaygın bir şekilde paylaşıldı. Bu hatalı bilgiyi uygulayan ve metanol içen yaklaşık 800 kişi öldü, 5876 kişi hastanelik oldu ve 60'ında kalıcı körlük yaşandı.

Dünya çapında yayılan bu söylenti, önyargı ve komplo teorileri; yayılma ve ölüm oranları (%24), kontrol yöntemleri (%21), iyileştirme ve tedavi yöntemleri (%19), hastalığın kökeni (%15), şiddet (%1) ve diğer (%20) konularla ilişkiliydi.

Bu sahte haberlerden en ölümcül olanları, belirli şeyleri yemeniz ve içmeniz sayesinde hastalığa yakalanmayacağınızı veya daha kolay atlatacağınızı iddia eden haberlerdi. Bu nedenle Evrim Ağacı olarak bu konuda okurlarımızı olabildiğince erken uyarmaya çalışmıştık. Buna rağmen, bunların bir kısmı, ABD başkanı Donald Trump gibi isimlerce de dile getirilen çamaşır suyu içmek gibi daha yaygın duyulan sahte bilgilerdi, bir kısmı ise ülkemizde de aralıklarla gündeme gelen "deve sidiği içme" gibi uygulamalardı. Bunlar, söz konusu tehlikeli haberlerin %89'unu oluşturacak kadar yaygın paylaşıldı.

Serdar Çeliktaş

Araştırmada tespit edilen en yaygın ikinci tip yanlış bilgi (%7.8), COVID-19'a neden olan SARS-CoV-2 virüsünün kökenleriyle ilgili komplo teorileriydi. Bunlar arasında virüsün Bill Gates tarafından salındığı ve bir biyosilah olduğu ile ilgili uydurma iddialardan, Donald Trump'ın İran'a zarar vermek için bu virüsü saldığına yönelik sahte argümanlara kadar birçok komplo teorisi bulunuyordu.

En yaygın üçüncü tip sahte bilgi ise, salgının belirli etnik kökenden olan kişilerle ilişkili olduğu ve bu kişilere karşı belirli ön yargılar geliştirmemiz ve önlemler almamız gerektiği yönündeki iddialardı. Özellikle de Asya kökenli kişilerin hedef alınması[4], sağlık personelinin hedef alınması[3], yaşlıların hedef alınması gibi uygulamalar, bu tür yanlış bilgilerin sonucuydu. Örneğin Ukrayna'da, şehirden uzaklaştırılan bir otobüs dolusu Wuhanlı birey, bu tür bir yanlış algı sonucunda taşlandı.

Elbette bu söylenti ve komplo teorilerinin hepsi zararlı değildi; birçoğu pek ilgi görmeden veya hedeflediği zararı veremeden unutuldu ve görmezden gelindi. Ancak vücudunuza klorür sürerek COVID-19'dan korunabileceğinize yönelik bilgilerden tutun da, tuzlu su ile gargara yaparak virüsün akciğerlere inişini önleyebileceğinize yönelik hatalı iddiaya kadar birçok sahte bilgi, birçok insanın hayatını tehdit etti ve hatta ölümlere sebep oldu. Örneğin bu iddiaya inanan bir kilisede, katılımcıların ağız ve boğazlarına tuzlu su sıkılarak dualara devam edildi; bu nedenle tek bir kilisede 100 kişi hastalığa yakalandı.[2]

Araştırmacılar, bu sorunların, sadece yanlış bilgilerle mücadele ederek çözülemeyeceğini; ayrıca sosyal medya firmalarının doğru bilgileri yayma yönünde teşvik etmenin ve sosyal medyada doğru bilgilerin yayılmasına katkı sağlamanın gerektiğini vurguluyorlar:

Söylentiler, ön yargı ve komplo teorilerinden güç alan sahte bilgiler, eğer bilimsel yönergelerin yerini alacak kadar yaygınlaşır ve öncelikli hale gelirse, toplum sağlığı üzerinde dikkate değer bir olumsuz etkiye sahip olma potansiyeline sahiptir. Hükümetler ve diğer kurumlar, COVID-19 ile ilişkili söylenti, ön yargı ve komplo teorilerinin dünya çapında yayılırken izlediği örüntüleri anlamak zorundadır. Ancak bu sayede vatandaşlarını risk konusunda uygun bir şekilde uyarabilirler.
Bu İçerik Size Ne Hissettirdi?
  • Üzücü! 7
  • Tebrikler! 4
  • Umut Verici! 3
  • Muhteşem! 1
  • Bilim Budur! 1
  • Mmm... Çok sapyoseksüel! 1
  • Güldürdü 1
  • İnanılmaz 1
  • Korkutucu! 1
  • Merak Uyandırıcı! 0
  • Grrr... *@$# 0
  • İğrenç! 0
Kaynaklar ve İleri Okuma
  1. Türev İçerik Kaynağı: IFLS | Arşiv Bağlantısı

Evrim Ağacı'na her ay sadece 1 kahve ısmarlayarak destek olmak ister misiniz?

Şu iki siteden birini kullanarak şimdi destek olabilirsiniz:

kreosus.com/evrimagaci | patreon.com/evrimagaci

Çıktı Bilgisi: Bu sayfa, Evrim Ağacı yazdırma aracı kullanılarak 01/10/2020 07:07:45 tarihinde oluşturulmuştur. Evrim Ağacı'ndaki içeriklerin tamamı, birden fazla editör tarafından, durmaksızın elden geçirilmekte, güncellenmekte ve geliştirilmektedir. Dolayısıyla bu çıktının alındığı tarihten sonra yapılan güncellemeleri görmek ve bu içeriğin en güncel halini okumak için lütfen şu adrese gidiniz: https://evrimagaci.org/s/9312

İçerik Kullanım İzinleri: Evrim Ağacı'ndaki yazılı içerikler orijinallerine hiçbir şekilde dokunulmadığı müddetçe izin alınmaksızın paylaşılabilir, kopyalanabilir, yapıştırılabilir, çoğaltılabilir, basılabilir, dağıtılabilir, yayılabilir, alıntılanabilir. Ancak bu içeriklerin hiçbiri izin alınmaksızın değiştirilemez ve değiştirilmiş halleri Evrim Ağacı'na aitmiş gibi sunulamaz. Benzer şekilde, içeriklerin hiçbiri, söz konusu içeriğin açıkça belirtilmiş yazarlarından ve Evrim Ağacı'ndan başkasına aitmiş gibi sunulamaz. Bu sayfa izin alınmaksızın düzenlenemez, Evrim Ağacı logosu, yazar/editör bilgileri ve içeriğin diğer kısımları izin alınmaksızın değiştirilemez veya kaldırılamaz.

Reklamı Kapat
Güncel
Karma
Agora
Etik
Ahlak
Neandertal
Farmakoloji
Besin Değeri
Müzik
Evrim Kuramı
Homeostasis
Albert Einstein
Hasta
Fosil
Kedigiller
Yeni Koronavirüs
Nörobiyoloji
Gezegen
Hava
Akciğer
Cinsellik
Mers
Moleküler Biyoloji
Vaka
Yavru
Eşcinsellik
Beslenme Biçimi
Evrim Ağacı
Daha Fazla İçerik Göster
Daha Fazla İçerik Göster
Reklamı Kapat
Reklamsız Deneyim

Evrim Ağacı'nın çalışmalarına Kreosus, Patreon veya YouTube üzerinden maddi destekte bulunarak hem Türkiye'de bilim anlatıcılığının gelişmesine katkı sağlayabilirsiniz, hem de site ve uygulamamızı reklamsız olarak deneyimleyebilirsiniz. Reklamsız deneyim, Evrim Ağacı'nda çeşitli kısımlarda gösterilen Google reklamlarını ve destek çağrılarını görmediğiniz, daha temiz bir site deneyimi sunmaktadır.

Kreosus

Kreosus'ta her 10₺'lik destek, 1 aylık reklamsız deneyime karşılık geliyor. Bu sayede, tek seferlik destekçilerimiz de, aylık destekçilerimiz de toplam destekleriyle doğru orantılı bir süre boyunca reklamsız deneyim elde edebiliyorlar.

Kreosus destekçilerimizin reklamsız deneyimi, destek olmaya başladıkları anda devreye girmektedir ve ek bir işleme gerek yoktur.

Patreon

Patreon destekçilerimiz, destek miktarından bağımsız olarak, Evrim Ağacı'na destek oldukları süre boyunca reklamsız deneyime erişmeyi sürdürebiliyorlar.

Patreon destekçilerimizin Patreon ile ilişkili e-posta hesapları, Evrim Ağacı'ndaki üyelik e-postaları ile birebir aynı olmalıdır. Patreon destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi 24 saat alabilmektedir.

YouTube

YouTube destekçilerimizin hepsi otomatik olarak reklamsız deneyime şimdilik erişemiyorlar ve şu anda, YouTube üzerinden her destek seviyesine reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. YouTube Destek Sistemi üzerinde sunulan farklı seviyelerin açıklamalarını okuyarak, hangi ayrıcalıklara erişebileceğinizi öğrenebilirsiniz.

Eğer seçtiğiniz seviye reklamsız deneyim ayrıcalığı sunuyorsa, destek olduktan sonra YouTube tarafından gösterilecek olan bağlantıdaki formu doldurarak reklamsız deneyime erişebilirsiniz. YouTube destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi, formu doldurduktan sonra 24-72 saat alabilmektedir.

Diğer Platformlar

Bu 3 platform haricinde destek olan destekçilerimize ne yazık ki reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. Destekleriniz sayesinde sistemlerimizi geliştirmeyi sürdürüyoruz ve umuyoruz bu ayrıcalıkları zamanla genişletebileceğiz.

Giriş yapmayı unutmayın!

Reklamsız deneyim için, maddi desteğiniz ile ilişkilendirilmiş olan Evrim Ağacı hesabınıza üye girişi yapmanız gerekmektedir. Giriş yapmadığınız takdirde reklamları görmeye devam edeceksinizdir.

Destek Ol
Türkiye'deki bilimseverlerin buluşma noktasına hoşgeldiniz!

Göster

Şifrenizi mi unuttunuz? Lütfen e-posta adresinizi giriniz. E-posta adresinize şifrenizi sıfırlamak için bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Eğer aktivasyon kodunu almadıysanız lütfen e-posta adresinizi giriniz. Üyeliğinizi aktive etmek için e-posta adresinize bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Close
“Bir miktar konyak ile sarhoş olan bir maymun alkole asla dokunmaz. Bu açıdan, bir insandan daha bilge olduğu söylenebilir.”
Charles Darwin
Geri Bildirim Gönder