Paylaşım Yap
Tüm Reklamları Kapat
Tüm Reklamları Kapat

Casus Uydular ve Gizlilik: Tepedeki Göz, Sizi Ne Kadar Yakından Takip Ediyor?

Yakın Gelecekte Uyduları Kullanarak, Herhangi Bir Kişinin, Her Hareketini Saniye Saniye Görüntülemek Mümkün Olacak!

Casus Uydular ve Gizlilik: Tepedeki Göz, Sizi Ne Kadar Yakından Takip Ediyor? Anonim
10 dakika
3,819
Tarihi Geçmiş Haber

Bu haber 1 yıl öncesine aittir. Haber güncelliğini yitirmiş olabilir; ancak arşivsel değeri ve bilimsel gelişme/ilerleme anlamındaki önemi dolayısıyla yayında tutulmaktadır. Ayrıca konuyla ilgili gelişmeler yaşandıkça bu içerik de güncellenebilir.

2013 yılında, Amerika'nın Oregon eyaletinde polis, Curtis W. Croft adlı bir adamın arka bahçesinde yasadışı olarak kenevir yetiştirdiğine dair bir ihbar aldı. Polisler, ilk olarak Google Earth'ü kontrol etti. Gerçekten de, dört aylık uydu görüntüsü, Croft'un arazisinde büyüyen düzenli ve sıralı marihuana bitkilerini gösteriyordu. Polisler, Croft'un evine baskın yaptı ve 94 adet Cannabis bitkisi ele geçirdi. 2018'de ise Brezilya'nın Amapá eyaletinde polisler, ağaçların kesildiği bölgeleri tespit etmek için gerçek zamanlı uydu görüntülerini kullandı ve bir bölgedeki ağaçların yasadışı olarak odun kömürü üretmek için kullanıldığını fark etti. Sonrasında polisler, olayla bağlantılı olan sekiz kişiyi tutukladı.

Uydu görüntüleri, her yıl daha net bir hale geliyor. 2008 yılında yörüngede 150 Dünya gözlem uydusu bulunurken günümüzde bu sayının en az 768 olduğu biliniyor. Uydu şirketleri, aldatıcı bir şekilde, her ne kadar 24 saat gerçek zamanlı izleme sunmadıklarını iddia etseler de durum tam tersini gösteriyor. Amerika özelinde gizlilik savunucuları, uydu görüntülerindeki yenilik hızının, ABD hükümetinin teknolojiyi düzenleme kabiliyetini geride bıraktığı konusunda uyarılarda bulunuyor. Şimdi daha katı sınırlar uygulamaya konmazsa, bir gün suç örgütlerinden reklam şirketlerine ve hatta bireysel kullanıma kadar herkes, devlet kurumları için ayrılmış gözetleme araçlarına erişebilecek. Bu, şu anlama geliyor: Herhangi bir kişinin, herhangi bir anda başkası tarafından izlenebilmesi mümkün olacaktır.

Tüm Reklamları Kapat

Maxar uydu görüntüleri La Platte, Nebreska yakınlarında yaşanan su baskınını gösteriyor.
Maxar uydu görüntüleri La Platte, Nebreska yakınlarında yaşanan su baskınını gösteriyor.
Satellite image ©2019 DigitalGlobe, a Maxar company.

Günümüzde ticari uydu teknolojisi markasını ve modelini gösterecek kadar olmasa da, bir arabayı görecek kadar güçlüdür; bir komşunun geliş ve gidişlerini takip edebilecek kadar olmasa da, bir çiftçinin, ektiği ürünlerin verimini takip etmesine yetecek kadar sık bir şekilde görüntü alabilir. Tabii ki buradaki kısıtlı imkan, teknolojik bir imkânsızlıktan değil, yasal bir kısıtlamadandır: ABD federal hükümet düzenlemeleri, ticari uydular tarafından çekilen görüntüleri, 25 santimetre çözünürlükle sınırlandırır. Bunun ne anlama geldiğini görmek ve çözünürlük farklarını anlamak için, aşağıdaki örnek görüntülere bakabilirsiniz.

Farklı çözünürlüklerde uydu görüntüleri
Farklı çözünürlüklerde uydu görüntüleri

Casusluk amacıyla kullanılan askeri uydular, burada gördüğünüzden çok daha ayrıntılı görüntüler yakalayabilir.

Tüm Reklamları Kapat

Dünya'yı Saniye Saniye İzlemek...

Ulusal Okyanus ve Atmosfer İdaresi (NOAA), 2014 yılında bu sınırı 50 cm'den 25 cm'ye indirdiğinden beri, bu çözünürlük çoğu müşteriyi tatmin edecek kadar yeterlidir. Yatırımcılar, petrol depolama tanklarının içine düşen gölgelerden, petrol tedarikini tahmin edebilirler. Çiftçiler, mahsullerini korumak için selleri izleyebilirler. Buna ilaveten, insan hakları örgütleri, Myanmar ve Suriye'den gelen mülteci akışını takip edebilmiştir.

Ancak uydu görüntülemesindeki gelişmeler, yatırımcıların ve işletmelerin kaçınılmaz olarak kötü amaçla kullanacakları bir yolda ilerliyor. Görüntüleme şirketi Planet Labs'ın, şu anda Dünya'daki her yeri görüntülemeye yetecek 140 uydusu bulunuyor. 1997'de ilk ticari Dünya gözlem uydusunu fırlatan eski adıyla DigitalGlobe olan Maxar şirketi, Dünya üzerindeki herhangi bir yeri günde 15 kez görüntüleyebilecek bir uydu takımı inşa ediyor. BlackSky Global şirketi, çoğu büyük şehri günde 70 defaya kadar görüntülemeyi vadediyor.

Bu, bir kişinin her hareketini izlemek için yeterli olmayabilir; ancak kişinin arabasının gün içerisinde, genellikle hangi saatlerde yolda olduğunu gösterebilir. Hatta bazı şirketler, sadece fotoğraf değil, uzaydan video imkanı sunabileceğini söylüyor. 2014 yılının başlarında, SkyBox adlı bir Silikon Vadisi girişimi (daha sonra Terra Bella olarak yeniden adlandırıldı ve önce Google, ardından Planet tarafından satın alındı) 90 saniyeye kadar HD video klipler sunmaya başladı. EarthNow adlı başka bir şirket, (bazıları şirketin, yeteneklerini abarttığını düşünse de) yaklaşık bir saniye kadar kısa bir gecikmeyle sürekli gerçek zamanlı izleme imkanı sunacağını söylüyor. Snapchat ve Weather Channel gibi şirketler için özel haritalar oluşturan Mapbox'tan Charlie Loyd, herkesin "canlı bir haritaya" yaklaşmaya çalıştığını söylüyor. Loyd, Dünya'nın yüksek çözünürlüklü, tam zamanlı videosu için önümüzde uzun bir yol olduğunu da sözlerine ekliyor.

Evrim Ağacı'ndan Mesaj

Bu Maxar uydu görüntüsünde, reaktör ünitesi binalarının hurdaya çıkarılmasında çeşitli ilerleme aşamaları görülebilir. Ünite 3'e metal, kubbeli bir çatı monte edildi ve ünite 1 kısmen söküldü.
Bu Maxar uydu görüntüsünde, reaktör ünitesi binalarının hurdaya çıkarılmasında çeşitli ilerleme aşamaları görülebilir. Ünite 3'e metal, kubbeli bir çatı monte edildi ve ünite 1 kısmen söküldü.
Maxar

Dünya gözlemindeki en radikal gelişmelerden bazıları, geleneksel fotoğrafçılığı değil, daha ziyade görünür spektrumun dışındaki elektromanyetik dalga boylarını yakalayan radar algılama ve hiperspektral görüntülemeyi içerir. Bulutlar, yeryüzündeki ışıkların uyduya ulaşmasını engeller; ancak uydular, sentetik diyaframlı radar kullanarak görüntü alabilir. Öyle ki, bir nesnenin yüksekliğini bir milimetreye kadar belirleyebilir. ABD'de sadece NASA, 1970'lerden beri sentetik diyaframlı radar kullanırken 2018 yılında ABD, sentetik diyaframlı radarın ticari kullanımına da izin verdi.

Ticari olarak temin edilebilen görüntülerin çözünürlüğünün gelişmesi oldukça muhtemeldir; NOAA'nın 25 santimetre sınırı, uluslararası uydu şirketlerinden gelen rekabet arttıkça baskı altına girecektir. Şu anda Çinli bir şirketin 10 cm'lik görüntüleri yakalayıp Amerikalı müşterilere satmasını engelleyecek hiçbir yasal sınırlama bulunmuyor. Uydu Endüstrisi Derneği'nin kıdemli politika müdürü Therese Jones, şöyle söylüyor:

Diğer uluslararası şirketler, yasal olarak izin verdiğimizden daha yüksek çözünürlüklü görüntüler sağlamaya başlayacak. Şirketlerimiz de sınırı olabildiğince aşağı çekmek isteyecektir.

Büyük miktarlarda işleme becerisi, görüntüleri daha da güçlü kılacaktır. Orbital Insight ve SpaceKnow gibi analitik şirketler, internet bağlantısı olan herkesin görüntüleri toplu halde anlamasını sağlamak için tasarlanmış algoritmaları görsel verilerle beslemektedir. Örnek olarak yatırımcılar, Çin'in Guangdong eyaletinin gece yaydığı ışığa dayanarak eyaletin gerçek GSYİH'sini tahmin etmek için bu analizleri kullanıyor. Ancak soyguncular, hangi ailelerin hangi sıklık ve ne süreyle şehir dışında olduğunu belirlemek için bir şehri de tarayabilir.

Rekabet, Gizliliği Tehdit Ediyor!

Uydu ve analiz şirketleri, verilerini anonim hale getirme konusunda dikkatli olduklarını söylüyorlar ve bu verileri karakteristik özelliklerinden arındırıyorlar. Ancak uydular, yüz tanıması yapmıyor olsa bile, bu görüntüler, diğer veri akışlarıyla (GPS, güvenlik kameraları, sosyal medya gönderileri) birleştirildiğinde gizlilik için bir tehdit oluşturabilir. Güvenli Dünya Vakfı'ndan Peter Martinez, şöyle söylüyor:

Ne tür marketlere gidiyorsunuz, çocuklarınız hangi okula gidiyor, hangi dini kurumları ziyaret ediyorsunuz, sosyal kalıplarınız neler? Esasen bu tarz soruların tümü, birinin ilgilenmesi durumunda araştırılabilir.

Teknolojik tüm araçlar gibi, uydular da kötüye kullanılabilir. ABD eski başkanı George W. Bush yönetiminin Saddam Hüseyin'in Irak'ta kimyasal silahlar stokladığı iddiasını kanıtlamak için uyduları kullandığı zaman olduğu gibi, uyduların görünürdeki tarafsızlığı yanlış sonuçlara yol açabilir. Gizliliği koruma girişimleri de geri tepebilir: Rus harita firması, Türkiye ve İsrail'deki hassas askeri operasyonların bulunduğu mevkileri bulanıklaştırarak yanlışlıkla varlıklarını açığa çıkardı ve web kullanıcılarını bu tarz mevkileri diğer açık kaynaklı haritalarda bulmaya yönlendirdi.

Tüm Reklamları Kapat

Uydu görüntülerini iyi niyetle kullanmak da kimi zaman istenmeyen sonuçlara yol açabilir. 2012 yılında, Sudan ve Güney Sudan arasındaki sınırda çatışmalar şiddetlenirken, Harvard merkezli Satellite Sentinel Projesi, Sudan Halk Kurtuluş Ordusu (SPLA) tarafından ele geçirilen bir bölgeye giden tank kapasiteli bir yol inşa eden bir inşaat ekibini gösteren bir görüntüyü paylaştı. Amaç, vatandaşları yaklaşan tanklar hakkında uyararak tahliye edebilmekti. Ancak SPLA da görüntüleri gördü ve 36 saat içinde yol ekibine saldırdı (ekipte, Sudan hükümeti tarafından tutulan Çinli siviller olduğu ortaya çıktı), bazılarını öldürdü ve geri kalanını kaçırdı. Sentinel Projesi'ni yöneten insan hakları uzmanı Nathaniel Raymond, bir aktivist olarak kişinin içgüdüsünün genellikle daha fazla bilgi vermek olduğunu söyledi. Ancak başka kimlerin izlediğinin hesaba katılması gerektiğini de öğrendi.

Fizik ve Ekonomi, Gizliliği Bir Süre Koruyabilir!

Maliyet, uydular tarafından her an izlenmenin önüne geçebilir. Bazı uydu girişimcileri, 25 cm'nin altındaki çözünürlüklerde gece gündüz izleme yapabilen uydular takımına yeterli talep olmadığını iddia ediyorlar. DigitalGlobe'un (Maxar) kurucusu Walter Scott, bunun artık bir ekonomi meselesi haline geldiğini ifade ediyor. Bazı şirketler tost makinesi boyutunda nispeten ucuz "nano uydular" piyasaya sürerken (örneğin Planet tarafından başlatılan 120 Dove uydusu, geleneksel uydulardan daha küçük ve ucuzdur), ne kadar küçük olabileceklerinin ve ne kadar yüksek ayrıntılı görüntüleri yakalayabileceklerinin de bir sınırı bulunmaktadır. Scott, şöyle söylüyor:

Diyafram boyutunun elde edeceğiniz çözünürlük sınırını belirlemesi, fiziğin temel bir gerçeğidir. Belirli bir yükseklikte, belirli büyüklükte bir teleskopa ihtiyacınız vardır.
Planet Labs'ın Dove uyduları.
Planet Labs'ın Dove uyduları.
Planet

Maxar örneğinde, küçük bir okul otobüsü büyüklüğünde bir uyduya monte edilmiş, yaklaşık bir metre genişliğinde bir diyafram kullanılması gerekir (bu sınırın etrafından dolanan yollar olsa da daha karmaşık ve maliyetlidir). Daha büyük uydular, daha pahalı lansmanlar anlamına gelir, bu nedenle, şirketlerin bu tür ayrıntılı verileri toplamak için finansal bir teşvike ihtiyacı olacaktır.

Ancak şimdiden, 25 cm'nin altında çözünürlüğe sahip görüntülere ve bunun arzına talep bulunmaktadır. Örneğin, bazı sigorta şirketleri, bir çatıya sarkan ağaçları tespit etmek veya bir çatı penceresini bir Güneş panelinden ayırmak için bu düzeyde ayrıntıya ihtiyaç duyarlar ve bunu uçaklardan ve dronlar gibi insansız hava araçlarından sağlayabilirler. Ancak uydu görüntülemelerinin maliyeti yeterince düşerse, sigorta şirketleri muhtemelen uydu şirketlerine yönelecektir.

Tüm Reklamları Kapat

Yasalar Belirsiz ve Eski...

Elbette, yükseklik farkından dolayı dronlar, uydulardan daha iyi görüntüler toplayabilir. Ancak dronların gidebilecekleri yerler sınırlıdır. ABD'de Federal Havacılık İdaresi, insan grupları üzerinden ticari insansız hava araçları uçurmayı yasaklıyor ve yaklaşık yarım kilodan (227 gram) daha ağır olan bir insansız hava aracını kaydettirmenizi şart koşuyor. Uzayda ise böyle bir kısıtlama yoktur.

ABD, Sovyetler Birliği ve düzinelerce BM üye devleti tarafından 1967'de imzalanan Dış Uzay Antlaşması, tüm ülkelere uzaya serbest erişim hakkı sağlamaktadır ve uzaktan algılamayla ilgili sonraki antlaşmalar "açık gökyüzü" ilkesini yüceltmiştir. Soğuk Savaş sırasında, süper güçlerin, silah antlaşmalarına bağlı kaldıklarını doğrulamak için diğer ülkeleri izlemelerine imkan verdiğinden dolayı bu mantıklıydı. Ancak antlaşma, bir gün herhangi birinin hemen hemen her yerin ayrıntılı görüntülerini almasının mümkün olacağını öngörmüyordu.

Tabii bir de ceplerimizde taşıdığımız izleme cihazları, yani akıllı telefonlar var. Analitik şirketi Quandl'da veri sorumlusu Abraham Thomas, şöyle söylüyor:

Cep telefonunuz veya dijital kayıtlarınız ya da Twitter'da olanlara uyduların sahip olduğu kesin bir gerçektir. Verinin doğasında, daha doğru olma eğilimi vardır.

Uydular söz konusu olduğunda Amerikan gizlilik yasaları belirsizdir. ABD New Mexico Eyaleti Yüksek Mahkemesi, 2015 yılında polisin arama izni olmadan "havadan arama" yapmasının anayasaya aykırı olduğuna karar vermesine rağmen ABD'de mahkemeler genel olarak havadan gözetlemeye izin vermiştir. Vakalar, genellikle bir gözetim eyleminin birinin "makul gizlilik beklentisini" ihlal edip etmediğiyle ilgilidir. Halka açık bir kaldırımda çekilmiş bir görüntü meşrudur, birinin yatak odası penceresinden dronla çekilmiş bir görüntü meşru olmayabilir. Yüzlerce mil yukarıdaki yörüngede dolanan, garaj yoluna giren bir arabanın bir uydu tarafından videosunun alınmasının meşruluğu belirsizdir.

Tüm Reklamları Kapat

Agora Bilim Pazarı
Hario Mizudashi Soğuk Kahve Demleme Sürahisi Kahverengi 1000 ml

Hario “Mizudashi” Soğuk Demleme Sürahisi 1000 ml

Camın kralı Hario’ nun başka bir muhteşem parçası. Pratik ve göze hoş gelen bir tasarıma sahip bu sürahi ile en sevdiğiniz soğuk kahveyi evinizde hazırlayarak içebilirsiniz.

1000 ml’ lik soğuk demlenmiş kahve elde etmek için 80 gr öğütülmüş kahveye 1100 ml su ekleyin.

Su ile birleşen öğütülmüş kahve yaklaşık 8 – 12 saat içerisinde su ile özdeşir.

Hario Mizudashi soğuk demleme sürahisi ile elde edeceğiniz soğuk kahveniz yaza özel harika bir içecek.

Devamını Göster
₺346.00
Hario Mizudashi Soğuk Kahve Demleme Sürahisi Kahverengi 1000 ml

Bu, ABD hükümetinin eli kolu bağlı durumda olduğu anlamına gelmez. ABD'nin, Çin veya Rus uyduları üzerinde yargı yetkisi yoktur, ancak Amerikan müşterilerin yabancı görüntüleri nasıl kullanacağını düzenleyebilir. ABD şirketleri, bundan ABD vatandaşlarının gizliliğini ihlal edecek şekilde kâr elde ederse, hükümet devreye girebilir.

Sentinel Projesi'nden sorumlu insan hakları uzmanı Raymond, kendimizi korumanın, gizliliğin kendisini yeniden düşünmek anlamına geleceği görüşünde. Raymond, mevcut gizlilik yasalarının bireylerin haklarına yönelik tehditlere odaklandığını belirterek şöyle söylüyor:

Ancak bu korumalar; yapay zeka, jeo-uzamsal teknolojiler ve mobil teknolojiler karşısında anakroniktir ve şirketler sadece grup verilerini kullanmakla kalmaz, tanklardaki petrol miktarı gibi grup verileri üzerinde çalışırlar.

Bu teknolojileri düzenlemek, mahremiyetin sadece bireyler için değil, aynı zamanda gruplar için de geçerli olduğunu düşünmek anlamına gelecektir. Raymond, veri gizliliği normları üzerinde hepimiz hemfikir oluncaya kadar, uydu görüntüleri konusunda kalıcı kurallar oluşturmanın zor olacağını ifade ediyor. Son olarak Raymond, şöyle söylüyor:

Kişisel olarak tanımlanabilen bilgiler konusunda tamamen etik olabilir ve yine de insanları öldürebilirsiniz.

Bu tarz konulara ilgi duyuyorsanız, "Yapay Zeka Güvenliği Neden Önemli Bir Araştırma Sahasıdır?'' başlıklı yazımızı da okumanızı tavsiye ederiz.

Alıntı Yap
Okundu Olarak İşaretle
19
Paylaş
Sonra Oku
Notlarım
Yazdır / PDF Olarak Kaydet
Bize Ulaş
Yukarı Zıpla

İçeriklerimizin bilimsel gerçekleri doğru bir şekilde yansıtması için en üst düzey çabayı gösteriyoruz. Gözünüze doğru gelmeyen bir şey varsa, mümkünse güvenilir kaynaklarınızla birlikte bize ulaşın!

Bu içeriğimizle ilgili bir sorunuz mu var? Buraya tıklayarak sorabilirsiniz.

Soru & Cevap Platformuna Git
Bu İçerik Size Ne Hissettirdi?
  • Merak Uyandırıcı! 9
  • İnanılmaz 5
  • Muhteşem! 4
  • Tebrikler! 4
  • Korkutucu! 4
  • Mmm... Çok sapyoseksüel! 3
  • Bilim Budur! 2
  • Umut Verici! 1
  • Güldürdü 0
  • Üzücü! 0
  • Grrr... *@$# 0
  • İğrenç! 0
Kaynaklar ve İleri Okuma
  1. Çeviri Kaynağı: MIT Technology Review | Arşiv Bağlantısı
  • C. Beamarchive. Soon, Satellites Will Be Able To Watch You Everywhere All The Time. (26 Haziran 2019). Alındığı Tarih: 21 Nisan 2021. Alındığı Yer: MIT Technology Review | Arşiv Bağlantısı
  • S. Scoles. 88 New Satellites Will Watch Earth, All The Time, All The Places. (14 Şubat 2017). Alındığı Tarih: 21 Nisan 2021. Alındığı Yer: Wired | Arşiv Bağlantısı
  • S. Parcak. Are We Ready For Satellites That See Our Every Move?. (15 Ekim 2019). Alındığı Tarih: 21 Nisan 2021. Alındığı Yer: NY Times | Arşiv Bağlantısı
  • B. Ferreira. New Earth Surveillance Tech Is About To Change Everything, Including Us. (16 Mart 2020). Alındığı Tarih: 21 Nisan 2021. Alındığı Yer: VICE | Arşiv Bağlantısı
  • R. Purdy. Ruling On Sharper Satellite Images Poses A Privacy Problem We Can No Longer Ignore. (18 Haziran 2014). Alındığı Tarih: 21 Nisan 2021. Alındığı Yer: The Conversation | Arşiv Bağlantısı
  • S. Brown. Satellite Surveillance May Be Less Of A Privacy Concern Than You Think -- For Now. (29 Ekim 2019). Alındığı Tarih: 21 Nisan 2021. Alındığı Yer: CNet | Arşiv Bağlantısı
  • K. Dickerson. Companies Want To Launch Satellites That Can See A Phone In Your Hand From Space. (12 Ekim 2015). Alındığı Tarih: 21 Nisan 2021. Alındığı Yer: Business Insider | Arşiv Bağlantısı
  • E. Wanshel. Google's Satellites Could Soon See Your Face From Space. (11 Ağustos 2014). Alındığı Tarih: 21 Nisan 2021. Alındığı Yer: VICE | Arşiv Bağlantısı
  • S. Brown. Satellites Are Becoming Real-Time Spies In The Sky. (1 Ağustos 2019). Alındığı Tarih: 21 Nisan 2021. Alındığı Yer: CNet | Arşiv Bağlantısı
Tüm Reklamları Kapat

Evrim Ağacı'na her ay sadece 1 kahve ısmarlayarak destek olmak ister misiniz?

Şu iki siteden birini kullanarak şimdi destek olabilirsiniz:

kreosus.com/evrimagaci | patreon.com/evrimagaci

Çıktı Bilgisi: Bu sayfa, Evrim Ağacı yazdırma aracı kullanılarak 01/12/2022 13:55:43 tarihinde oluşturulmuştur. Evrim Ağacı'ndaki içeriklerin tamamı, birden fazla editör tarafından, durmaksızın elden geçirilmekte, güncellenmekte ve geliştirilmektedir. Dolayısıyla bu çıktının alındığı tarihten sonra yapılan güncellemeleri görmek ve bu içeriğin en güncel halini okumak için lütfen şu adrese gidiniz: https://evrimagaci.org/s/10373

İçerik Kullanım İzinleri: Evrim Ağacı'ndaki yazılı içerikler orijinallerine hiçbir şekilde dokunulmadığı müddetçe izin alınmaksızın paylaşılabilir, kopyalanabilir, yapıştırılabilir, çoğaltılabilir, basılabilir, dağıtılabilir, yayılabilir, alıntılanabilir. Ancak bu içeriklerin hiçbiri izin alınmaksızın değiştirilemez ve değiştirilmiş halleri Evrim Ağacı'na aitmiş gibi sunulamaz. Benzer şekilde, içeriklerin hiçbiri, söz konusu içeriğin açıkça belirtilmiş yazarlarından ve Evrim Ağacı'ndan başkasına aitmiş gibi sunulamaz. Bu sayfa izin alınmaksızın düzenlenemez, Evrim Ağacı logosu, yazar/editör bilgileri ve içeriğin diğer kısımları izin alınmaksızın değiştirilemez veya kaldırılamaz.

Tüm Reklamları Kapat
Size Özel (Beta)
İçerikler
Sosyal
Tüy
Nükleer Enerji
Elektrik
Element
Rna
Hormon
Astronot
Canlı
Bilim Felsefesi
Nükleer
İnfografik
Nörobiyoloji
Ekonomi
Evrim Ağacı Duyurusu
Çocuklar İçin Bilim
Kadın Sağlığı
Bilgi Felsefesi
Nöron
Transkripsiyon
Şeker
Test
Cinsellik
Atmosfer
Teknoloji
Yüzey
Aklımdan Geçen
Komünite Seç
Aklımdan Geçen
Fark Ettim ki...
Bugün Öğrendim ki...
İşe Yarar İpucu
Bilim Haberleri
Hikaye Fikri
Video Konu Önerisi
Başlık
Bugün bilimseverlerle ne paylaşmak istersin?
Bağlantı
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu komünite, aklınızdan geçen düşünceleri Evrim Ağacı ailesiyle paylaşabilmeniz içindir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Bilim kimliğinizi önceleyin.
Evrim Ağacı bir bilim platformudur. Dolayısıyla aklınızdan geçen her şeyden ziyade, bilim veya yaşamla ilgili olabilecek düşüncelerinizle ilgileniyoruz.
2
Propaganda ve baskı amaçlı kullanmayın.
Herkesin aklından her şey geçebilir; fakat bu platformun amacı, insanların belli ideolojiler için propaganda yapmaları veya başkaları üzerinde baskı kurma amacıyla geliştirilmemiştir. Paylaştığınız fikirlerin değer kattığından emin olun.
3
Gerilim yaratmayın.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
4
Değer katın; hassas konulardan ve öznel yoruma açık alanlardan uzak durun.
Bu komünitenin amacı okurlara hayatla ilgili keyifli farkındalıklar yaşatabilmektir. Din, politika, spor, aktüel konular gibi anlık tepkilere neden olabilecek konulardaki tespitlerden kaçının. Ayrıca aklınızdan geçenlerin Türkiye’deki bilim komünitesine değer katması beklenmektedir.
5
Cevap hakkı doğurmayın.
Bu platformda cevap veya yorum sistemi bulunmamaktadır. Dolayısıyla aklınızdan geçenlerin, tespit edilebilir kişilere cevap hakkı doğurmadığından emin olun.
Gönder
Ekle
Soru Sor
Daha Fazla İçerik Göster
Evrim Ağacı'na Destek Ol
Evrim Ağacı'nın %100 okur destekli bir bilim platformu olduğunu biliyor muydunuz? Evrim Ağacı'nın maddi destekçileri arasına katılarak Türkiye'de bilimin yayılmasına güç katmak için hemen buraya tıklayın.
Popüler Yazılar
30 gün
90 gün
1 yıl
EA Akademi
Evrim Ağacı Akademi (ya da kısaca EA Akademi), 2010 yılından beri ürettiğimiz makalelerden oluşan ve kendi kendinizi bilimin çeşitli dallarında eğitebileceğiniz bir çevirim içi eğitim girişimi! Evrim Ağacı Akademi'yi buraya tıklayarak görebilirsiniz. Daha fazla bilgi için buraya tıklayın.
Etkinlik & İlan
Bilim ile ilgili bir etkinlik mi düzenliyorsunuz? Yoksa bilim insanlarını veya bilimseverleri ilgilendiren bir iş, staj, çalıştay, makale çağrısı vb. bir duyurunuz mu var? Etkinlik & İlan Platformumuzda paylaşın, milyonlarca bilimsevere ulaşsın.
Podcast
Evrim Ağacı'nın birçok içeriğinin profesyonel ses sanatçıları tarafından seslendirildiğini biliyor muydunuz? Bunların hepsini Podcast Platformumuzda dinleyebilirsiniz. Ayrıca Spotify, iTunes, Google Podcast ve YouTube bağlantılarını da bir arada bulabilirsiniz.
Yazı Geçmişi
Okuma Geçmişi
Notlarım
İlerleme Durumunu Güncelle
Okudum
Sonra Oku
Not Ekle
Kaldığım Yeri İşaretle
Göz Attım

Evrim Ağacı tarafından otomatik olarak takip edilen işlemleri istediğin zaman durdurabilirsin.
[Site ayalarına git...]

Filtrele
Listele
Bu yazıdaki hareketlerin
Devamını Göster
Filtrele
Listele
Tüm Okuma Geçmişin
Devamını Göster
0/10000
Alıntı Yap
Evrim Ağacı Formatı
APA7
MLA9
Chicago
C. Beamarchive, et al. Casus Uydular ve Gizlilik: Tepedeki Göz, Sizi Ne Kadar Yakından Takip Ediyor?. (21 Nisan 2021). Alındığı Tarih: 1 Aralık 2022. Alındığı Yer: https://evrimagaci.org/s/10373
Beamarchive, C., Köse, M., Bakırcı, Ç. M. (2021, April 21). Casus Uydular ve Gizlilik: Tepedeki Göz, Sizi Ne Kadar Yakından Takip Ediyor?. Evrim Ağacı. Retrieved December 01, 2022. from https://evrimagaci.org/s/10373
C. Beamarchive, et al. “Casus Uydular ve Gizlilik: Tepedeki Göz, Sizi Ne Kadar Yakından Takip Ediyor?.” Edited by Çağrı Mert Bakırcı. Translated by Mücahid Köse, Evrim Ağacı, 21 Apr. 2021, https://evrimagaci.org/s/10373.
Beamarchive, Christopher. Köse, Mücahid. Bakırcı, Çağrı Mert. “Casus Uydular ve Gizlilik: Tepedeki Göz, Sizi Ne Kadar Yakından Takip Ediyor?.” Edited by Çağrı Mert Bakırcı. Translated by Mücahid Köse. Evrim Ağacı, April 21, 2021. https://evrimagaci.org/s/10373.

Göster

Şifremi unuttum Üyelik Aktivasyonu

Göster

Şifrenizi mi unuttunuz? Lütfen e-posta adresinizi giriniz. E-posta adresinize şifrenizi sıfırlamak için bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Eğer aktivasyon kodunu almadıysanız lütfen e-posta adresinizi giriniz. Üyeliğinizi aktive etmek için e-posta adresinize bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Close
Geri Bildirim Gönder
Paylaş
Reklamsız Deneyim

Evrim Ağacı'ndaki reklamları, bütçenize uygun bir şekilde, kendi seçtiğiniz bir süre boyunca kapatabilirsiniz. Tek yapmanız gereken, kaç ay boyunca kapatmak istediğinizi aşağıdaki kutuya girip tek seferlik ödemenizi tamamlamak:

10₺/ay
x
ay
= 30
3 Aylık Reklamsız Deneyimi Başlat
Evrim Ağacı'nda ücretsiz üyelik oluşturan ve sitemizi üye girişi yaparak kullanan kullanıcılarımızdaki reklamların %50 daha az olduğunu, Kreosus/Patreon/YouTube destekçilerimizinse sitemizi tamamen reklamsız kullanabildiğini biliyor muydunuz? Size uygun seçeneği aşağıdan seçebilirsiniz:
Evrim Ağacı Destekçilerine Katıl
Zaten Kreosus/Patreon/Youtube Destekçisiyim
Reklamsız Deneyim
Kreosus

Kreosus'ta her 10₺'lik destek, 1 aylık reklamsız deneyime karşılık geliyor. Bu sayede, tek seferlik destekçilerimiz de, aylık destekçilerimiz de toplam destekleriyle doğru orantılı bir süre boyunca reklamsız deneyim elde edebiliyorlar.

Kreosus destekçilerimizin reklamsız deneyimi, destek olmaya başladıkları anda devreye girmektedir ve ek bir işleme gerek yoktur.

Patreon

Patreon destekçilerimiz, destek miktarından bağımsız olarak, Evrim Ağacı'na destek oldukları süre boyunca reklamsız deneyime erişmeyi sürdürebiliyorlar.

Patreon destekçilerimizin Patreon ile ilişkili e-posta hesapları, Evrim Ağacı'ndaki üyelik e-postaları ile birebir aynı olmalıdır. Patreon destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi 24 saat alabilmektedir.

YouTube

YouTube destekçilerimizin hepsi otomatik olarak reklamsız deneyime şimdilik erişemiyorlar ve şu anda, YouTube üzerinden her destek seviyesine reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. YouTube Destek Sistemi üzerinde sunulan farklı seviyelerin açıklamalarını okuyarak, hangi ayrıcalıklara erişebileceğinizi öğrenebilirsiniz.

Eğer seçtiğiniz seviye reklamsız deneyim ayrıcalığı sunuyorsa, destek olduktan sonra YouTube tarafından gösterilecek olan bağlantıdaki formu doldurarak reklamsız deneyime erişebilirsiniz. YouTube destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi, formu doldurduktan sonra 24 saat alabilmektedir.

Diğer Platformlar

Bu 3 platform haricinde destek olan destekçilerimize ne yazık ki reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. Destekleriniz sayesinde sistemlerimizi geliştirmeyi sürdürüyoruz ve umuyoruz bu ayrıcalıkları zamanla genişletebileceğiz.

Giriş yapmayı unutmayın!

Reklamsız deneyim için, maddi desteğiniz ile ilişkilendirilmiş olan Evrim Ağacı hesabınıza yapmanız gerekmektedir. Giriş yapmadığınız takdirde reklamları görmeye devam edeceksinizdir.

Destek Ol

Devamını Oku
Evrim Ağacı Uygulamasını
İndir
Chromium Tabanlı Mobil Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
İlk birkaç girişinizde zaten tarayıcınız size uygulamamızı indirmeyi önerecek. Önerideki tuşa tıklayarak uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu öneriyi, yukarıdaki videoda görebilirsiniz. Eğer bu öneri artık gözükmüyorsa, Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Chromium Tabanlı Masaüstü Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
Yeni uygulamamızı kurmak için tarayıcı çubuğundaki kurulum tuşuna tıklayın. "Yükle" (Install) tuşuna basarak kurulumu tamamlayın. Dilerseniz, Evrim Ağacı İleri Web Uygulaması'nı görev çubuğunuza sabitleyin. Uygulama logosuna sağ tıklayıp, "Görev Çubuğuna Sabitle" seçeneğine tıklayabilirsiniz. Eğer bu seçenek gözükmüyorsa, tarayıcının Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Safari Mobil Uygulama
Sırasıyla Paylaş -> Ana Ekrana Ekle -> Ekle tuşlarına basarak yeni mobil uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu basamakları görmek için yukarıdaki videoyu izleyebilirsiniz.

Daha fazla bilgi almak için tıklayın

Önizleme
Görseli Kaydet
Sıfırla
Vazgeç
Ara
Raporla

Raporlama sisteminin amacı, platformu uygunsuz biçimde kullananların önüne geçmektir. Lütfen bir içeriği, sadece düşük kaliteli olduğunu veya soruya cevap olmadığını düşündüğünüz raporlamayınız; bu raporlar kabul edilmeyecektir. Bunun yerine daha kaliteli cevapları kendiniz girmeye çalışın veya diğer kullanıcıları oylama, teşekkür ve en iyi cevap araçları ile daha kaliteli cevaplara teşvik edin. Kalitesiz bulduğunuz içerikleri eleyebileceğiniz, kalitelileri daha ön plana çıkarabileceğiniz yeni araçlar geliştirmekteyiz.

Soru Sor
Aşağıdaki "Soru" kutusunu sadece soru sormak için kullanınız. Bu kutuya soru formatında olmayan hiçbir cümle girmeyiniz. Sorunuzla ilgili ek bilgiler vermek isterseniz, "Açıklama" kısmına girebilirsiniz. Soru kısmının soru cümlesi haricindeki kullanımları sorunuzun silinmesine ve UP kaybetmenize neden olabilir.
Görsel Ekle
Kurallar
Platform Kuralları
Bu platform, aklınıza takılan soruları sorabilmeniz ve diğerlerinin sorularını yanıtlayabilmeniz içindir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu platformun ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Gerçekten soru sorun, imâdan ve yüklü sorulardan kaçının.
Sorularınızın amacı nesnel olarak gerçeği öğrenmek veya fikir almak olmalıdır. Şahsi kanaatinizle ilgili mesaj vermek için kullanmayın; yüklü soru sormayın.
2
Bilim kimliğinizi kullanın.
Evrim Ağacı bir bilim platformudur. Dolayısıyla sorular ve cevaplar, bilimsel perspektifi yansıtmalıdır. Geçerli bilimsel kaynaklarla doğrulanamayan bilgiler veya reklamlar silinebilir.
3
Düzgün ve insanca iletişim kurun.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
4
Sahtebilimi desteklemek yasaktır.
Sahtebilim kategorisi altında konuyla ilgili sorular sorabilirsiniz; ancak bilimsel geçerliliği bulunmayan sahtebilim konularını destekleyen sorular veya cevaplar paylaşmayın.
5
Türkçeyi düzgün kullanın.
Şair olmanızı beklemiyoruz; ancak yazdığınız içeriğin anlaşılır olması ve temel düzeyde yazım ve dil bilgisi kurallarına uyması gerekmektedir.
Soru Ara
Aradığınız soruyu bulamadıysanız buraya tıklayarak sorabilirsiniz.
Alıntı Ekle
Eser Ekle
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu komünite, fark edildiğinde ufku genişleten tespitler içindir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Formu olabildiğince eksiksiz doldurun.
Girdiğiniz sözün/alıntının kaynağı ne kadar açıksa o kadar iyi. Açıklama kısmına kitabın sayfa sayısını veya filmin saat/dakika/saniye bilgisini girebilirsiniz.
2
Anonimden kaçının.
Bazı sözler/alıntılar anonim olabilir. Fakat sözün anonimliğini doğrulamaksızın, bilmediğiniz her söze/alıntıya anonim yazmayın. Bu tür girdiler silinebilir.
3
Kaynağı araştırın ve sorgulayın.
Sayısız söz/alıntı, gerçekte o sözü hiçbir zaman söylememiş/yazmamış kişilere, hatalı bir şekilde atfediliyor. Paylaşımınızın site geneline yayılabilmesi için kaliteli kaynaklar kullanın ve kaynaklarınızı sorgulayın.
4
Ofansif ve entelektüel düşünceden uzak sözler yasaktır.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
5
Sözlerinizi tırnak (") içine almayın.
Sistemimiz formatı otomatik olarak ayarlayacaktır.
Gönder
Tavsiye Et
Aşağıdaki kutuya, [ESER ADI] isimli [KİTABI/FİLMİ] neden tavsiye ettiğini girebilirsin. Ne kadar detaylı ve kapsamlı bir analiz yaparsan, bu eseri [OKUMAK/İZLEMEK] isteyenleri o kadar doğru ve fazla bilgilendirmiş olacaksın. Tavsiyenin sadece negatif içerikte olamayacağını, eğer bu sistemi kullanıyorsan tavsiye ettiğin içeriğin pozitif taraflarından bahsetmek zorunda olduğunu lütfen unutma. Yapıcı eleştiri hakkında daha fazla bilgi almak için burayı okuyabilirsin.
Kurallar
Platform Kuralları
Bu platform; okuduğunuz kitaplara, izlediğiniz filmlere/belgesellere veya takip ettiğiniz YouTube kanallarına yönelik tavsiylerinizi ve/veya yapıcı eleştirel fikirlerinizi girebilmeniz içindir. Tavsiye etmek istediğiniz eseri bulamazsanız, buradan yeni bir kayıt oluşturabilirsiniz. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu platformun ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Önceliğimiz pozitif tavsiyelerdir.
Bu platformu, beğenmediğiniz eserleri yermek için değil, beğendiğiniz eserleri başkalarına tanıtmak için kullanmaya öncelik veriniz. Sadece negatif girdileri olduğu tespit edilenler platformdan geçici veya kalıcı olarak engellenebilirler.
2
Tavsiyenizin içeriği sadece negatif olamaz.
Tavsiye yazdığınız eserleri olabildiğince objektif bir gözlükle anlatmanız beklenmektedir. Dolayısıyla bir eseri beğenmediyseniz bile, tavsiyenizde eserin pozitif taraflarından da bahsetmeniz gerekmektedir.
3
Negatif eleştiriler yapıcı olmak zorundadır.
Eğer tavsiyenizin ana tonu negatif olacaksa, tüm eleştirileriniz yapıcı nitelikte olmak zorundadır. Yapıcı eleştiri kurallarını buradan öğrenebilirsiniz. Yapıcı bir tarafı olmayan veya tamamen yıkıcı içerikte olan eleştiriler silinebilir ve yazarlar geçici veya kalıcı olarak engellenebilirler.
4
Düzgün ve insanca iletişim kurun.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
5
Türkçeyi düzgün kullanın.
Şair olmanızı beklemiyoruz; ancak yazdığınız içeriğin anlaşılır olması ve temel düzeyde yazım ve dil bilgisi kurallarına uyması gerekmektedir.
Eser Ara
Aradığınız eseri bulamadıysanız buraya tıklayarak ekleyebilirsiniz.
Tür Ekle
Üst Takson Seç
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu platform, yaşamış ve yaşayan bütün türleri filogenetik olarak sınıflandırdığımız ve tanıttığımız Yaşam Ağacı projemize, henüz girilmemiş taksonları girebilmeniz için geliştirdiğimiz bir platformdur. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Takson adlarını doğru yazdığınızdan emin olun.
Taksonların sadece ilk harfleri büyük yazılmalıdır. Latince tür adlarında, cins adının ilk harfi büyük, diğer bütün harfler küçük olmalıdır (Örn: Canis lupus domesticus). Türkçe adlarda da sadece ilk harf büyük yazılmalıdır (Örn: Evcil köpek).
2
Taksonlar arası bağlantıları doğru girin.
Girdiğiniz taksonun üst taksonunu girmeniz zorunludur. Eğer üst takson yoksa, mümkün olduğunca öncelikle üst taksonları girmeye çalışın; sonrasında daha alt taksonları girin.
3
Birden fazla kaynaktan kontrol edin.
Mümkün olduğunca ezbere iş yapmayın, girdiğiniz taksonların isimlerinin birden fazla kaynaktan kontrol edin. Alternatif (sinonim) takson adlarını girmeyi unutmayın.
4
Tekrara düşmeyin.
Aynı taksonu birden fazla defa girmediğinizden emin olun. Otomatik tamamlama sistemimiz size bu konuda yardımcı olacaktır.
5
Mümkünse, takson tanıtım yazısı (Taksonomi yazısı) girin.
Bu araç sadece taksonları sisteme girmek için geliştirilmiştir. Dolayısıyla taksonlara ait minimal bilgiye yer vermektedir. Evrim Ağacı olarak amacımız, taksonlara dair detaylı girdilerle bu projeyi zenginleştirmektir. Girdiğiniz türü daha kapsamlı tanıtmak için Taksonomi yazısı girin.
Gönder
Tür Gözlemi Ekle
Tür Seç
Fotoğraf Ekle
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu platform, bizzat gözlediğiniz türlerin fotoğraflarını paylaşabilmeniz için geliştirilmiştir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Net ve anlaşılır görseller yükleyin.
Her zaman bir türü kusursuz netlikte fotoğraflamanız mümkün olmayabilir; ancak buraya yüklediğiniz fotoğraflardaki türlerin özellikle de vücut deseni gibi özelliklerinin rahatlıkla ayırt edilecek kadar net olması gerekmektedir.
2
Özgün olun, telif ihlali yapmayın.
Yüklediğiniz fotoğrafların telif hakları size ait olmalıdır. Başkası tarafından çekilen fotoğrafları yükleyemezsiniz. Wikimedia gibi açık kaynak organizasyonlarda yayınlanan telifsiz fotoğrafları yükleyebilirsiniz.
3
Paylaştığınız fotoğrafların telif hakkını isteyemezsiniz.
Yüklediğiniz fotoğraflar tamamen halka açık bir şekilde, sınırsız ve süresiz kullanım izniyle paylaşılacaktır. Bu fotoğraflar nedeniyle Evrim Ağacı’ndan telif veya ödeme talep etmeniz mümkün olmayacaktır. Kendi fotoğraflarınızı başka yerlerde istediğiniz gibi kullanabilirsiniz.
4
Etik kurallarına uyun.
Yüklediğiniz fotoğrafların uygunsuz olmadığından ve başkalarının haklarını ihlâl etmediğinden emin olun.
5
Takson teşhisini doğru yapın.
Yaptığınız gözlemler, spesifik taksonlarla ilişkilendirilmektedir. Takson teşhisini doğru yapmanız beklenmektedir. Taksonu bilemediğinizde, olabildiğince genel bir taksonla ilişkilendirin; örneğin türü bilmiyorsanız cins ile, cinsi bilmiyorsanız aile ile, aileyi bilmiyorsanız takım ile, vs.
Gönder
Tür Ara
Aradığınız türü bulamadıysanız buraya tıklayarak ekleyebilirsiniz.