Reklamı Kapat

Cam Tavan Ayrımcılığı Nedir? Kadınlar ve Azınlıklar, Gerekli Yetkinlikte Olmalarına Rağmen Neden Daha Az Terfi Alıyorlar?

Cam Tavan Ayrımcılığı Nedir? Kadınlar ve Azınlıklar, Gerekli Yetkinlikte Olmalarına Rağmen Neden Daha Az Terfi Alıyorlar? Human Resource Management
Çağrı Mert Bakırcı Editör Çağrı Mert Bakırcı
10 dakika
2,434 Okunma Sayısı
Notlarım
Reklamı Kapat

Birçok gelişmiş ülke ve uluslararası kuruluş, iş dünyasında cinsiyet ayrımı yapmaksızın fırsat eşitliğine yönelik çeşitli hükümlerde bulunsa da, iş dünyasında kadınlar açıkça ifade edilmeyen, görünmez engellerle karşı karşıyadır. İşte çalışma hayatındaki cinsiyet ayrımcılığının bir çeşidi olan Cam Tavan Ayrımcılığı, kadınların gerekli yeterliliklere sahip olmasına rağmen, terfi konusunda adil olmayan sınırlara takılmalarına verilen bir isimdir (bu sınırlara da kısaca "cam tavan" denir, İng: "glass ceiling").

"Cam tavan" ifadesindeki "cam" metaforu, kadınların hiyerarşik basamaklarda yükselirken, önlerine çıkan engellerin görünmezliği ile ilgilidir.[1] Bir başka tanıma göre Cam Tavan Ayrımcılığı, kadınların "sadece kadın oldukları için" üst yönetim kadrolarına, örneğin ülke liderliklerine, şirket yöneticiliği pozisyonlarına, akademik kurumların en üst birimlerine ve benzeri liderlik pozisyonlarına erişememelerine verilen isimdir.[2] Bu sorun, Dünya'nın her ülkesinde, farklı şekillerde ve şiddetlerde tezahür etmektedir.[3], [4]

Cam tavan kavramının temelinde, belirli kişi ve gruplara karşı toplumda görülen önyargılar/ayrımcılık (özellikle de ırkçılık ve cinsiyetçilik) bulunmaktadır. Somut ve resmi bir şekilde gerçekleşmeyen bu engele, günümüzde sadece kadınlar değil, etnik azınlık gruplar veya bulundukları yerdeki güç dengelerine bağlı olarak erkekler de maruz kalabilmektedirler. Burada kadınların karşılaştıkları cam tavanlardan söz edeceğiz; fakat burada gördüklerinizi sözünü ettiğimiz diğer kişilere de genişletebilir ve uyarlayabilirsiniz.

CEO Today

Yöneticiler, kadın veya erkek olmalarından bağımsız olarak, erkek adayları kadın adaylara 2 kat daha sık tercih etmektedir.[5] Ancak başvurularda isimler ve cinsiyeti ayırt edici tüm bilgiler kapatıldığında, kadınların tercih edilme oranları %25-46 arasında artmaktadır.[6] Bu fark öylesine belirgindir ki, yönetim ve karar pozisyonunda olan veya olmayan insanlara rastgele bir şekilde sorulduğunda, katılımcıların %40'ı kadınlara karşı çifte standart olduğunu fark ettiklerini belirtmektedirler.[7]

Reklamı Kapat

Ne yazık ki çalışanlar, bu ayrımcılığı her zaman fark edememektedirler. Örneğin yönetim birimlerinin %90'ı erkek olan şirketlerde, çalışanların %50'si, firmalarında kadınların yeterince temsil edildiğine inanmaktadır ve bu tür firmalarda erkekler, kadınlara nazaran %30 daha sık liderlik pozisyonlarına erişebilmektedirler.[8] Gerçekten de, örneğin ABD'de liderlik pozisyonlarının sadece %38.6'sında kadınlar bulunmaktadır; C-seviyesindeki (CEO, CFO, COO, vs.) pozisyonların sadece %23'ünü kadınlar, %4'ünü azınlık kadınlar oluşturmaktadır.[9] Fortune 500 listesindeki kadınların oranı 2016'da %4.1 seviyelerine kadar gerilemiştir.[10] Bu listeye girebilen firmaların sadece %3'ünün yönetim kurullarında azınlık etnisitelerden üyeler bulunmaktadır.[11] Her ne kadar belirli grupların güç pozisyonlarını işgal ettiğine dair algılar varsa da, örneğin ABD'de yöneticilerin sadece %14'ü Asyalı veya Asya-Amerikalıdır.[12]

Cam Tavan Ne Zaman Oluşur?

Burada dikkat edilmesi gereken şudur: Her ayrımcılık, cam tavan ayrımcılığı sayılmaz. Cam tavanın oluşabilmesi için, aşağıdaki şartların sağlanması gerekir:[13]

  1. Çalışanın, iş ile ilgili diğer nitelikleriyle açıklanamayan, cinsiyete dayalı ve ırksal bir farklılık oluşmalı,
  2. Arzu edilen daha üst pozisyonlarda, daha alt pozisyonlara göre daha fazla cinsiyete veya ırka dayalı farklılık olmalı,
  3. Üst pozisyonlarda sadece cinsiyet veya ırk dağılımlarından kaynaklı eşitsizlikler değil, o pozisyonlara erişme olasılığı konusunda cinsiyete veya ırka dayalı eşitsizlik olmalı,
  4. Kariyerin ilerleyen safhalarında, erken safhalarına göre cinsiyete veya ırka dayalı daha fazla eşitsizlik olmalı.

Bu kriterlere göre yapılan çalışmalarda, hem azınlıktan olan hem de beyaz kadınların cam tavan ayrımcılığıyla yüzleştikleri gösterildi; ancak bu kriterlere göre, en azından ilgili çalışmada, Afro-Amerikalı erkeklerde cam tavan ayrımcılığı görülmedi.[13]

Cam tavan kavramı, sadece kadınların iş hayatında üst düzey pozisyonlara yükselmelerindeki engelleri ifade etmek için değil, aynı zamanda cinsiyet temelli eğitim, gelişim fırsatındaki eşitsizlikler ve aynı iş için daha az maaş alma veya alınan maaştan daha az faydalanma gibi çok katmanlı problemleri ifade eder.[14] Örneğin halk arasında erkeklerin maaş zammı isteme konusunda daha atılgan oldukları ve bu sayede daha yüksek maaşlara eriştiklerine yönelik hatalı bir algı vardır: Kadınlar da erkekler kadar sık maaş zammı talep etmektedirler; ancak %5 daha nadiren kabul almaktadırlar.[15] Ayrıca erkeklerin daha egemen olduğu iletişim kanallarına dahil olamama veya rehberlik ve mentorluk gibi hizmetlerden gerekli şekilde yararlanamama gibi, toplumda yerleşik olarak var olan çeşitli yanlış uygulamaları da kapsayacak biçimde kullanılabilmektedir.

Evrim Ağacı'ndan Mesaj

Cam Tavana Neden Olan Faktörler Nelerdir?

Cam Tavan Sendromu, kadınların iş hayatında başarı elde etmesindeki en büyük kariyer engelidir ve bu cam tavanlara neden olan faktörler oldukça çeşitlidir: Örneğin şirketlerin yönetim, ücret, terfi, eğitim ve kariyer geliştirme politikaları ve uygulamaları, şirketteki iletişim stili ve liderlik stili, örgütsel yaşamda erkeklere avantaj sağlayan yöneticilik, kültürel öğeler, kalıp yargılar, şirket kültürü ve statükoyu sürdürme çabasıdır.

Burada sorulması gereken en kritik sorulardan birisi, cam tavanları yaratan statükonun motivasyonlarıdır: Cam tavan kavramının oluşmasına neden olan erkek yöneticilerin tutumlarına sebep olan nedir? Kadınlara ilişkin olumsuz kalıp yargılar ve/ veya kadınların kişilik özelliklerine ilişkin olumsuz düşünceler olabilir mi? Evet, olabilir; hatta bunlara, kadınlarla iletişim kurmanın zor olduğuna yönelik düşünceler ve erkeklerin gücü elde tutmak istemeleri de eklenebilir.[16] Yani kendilerinden önce gelenlerin koydukları kuralları ve statik hiyerarşileri benimseyen güç sahipleri, bunları sürdürme yönünde bir içgüdüye sahiplerdir;kadınlara yönelik basmakalıp önyargıların sürdürülmesi de bunun bir uzantısıdır.[17] Örneğin halkın %34'ü, erkeklerin riskleri daha başarılı bir şekilde değerlendirdiğine inanmaktadır.[18]

İşin tuhaf tarafı, bu yerleşik ve kalıplaşmış hiyerarşinin içine giren kadınlar (veya azınlıklar), bir noktadan sonra cam tavanları kıramayarak veya kıramayacaklarına inanarak, kendi kendilerine de cam tavanlar çekmeye başlayabilmektedirler. Yani yerleşik sistemin çarkları arasına düşen bireyler, kimi zaman kendi kendilerine de engel olabilmektedirler. Örneğin, "Nasıl olsa yükselemem." veya "Başarılarım ne de olsa önemsenmeyecek." gibi özgüven eksikliği ve öğrenilmiş çaresizlik durumları, kişilerin kendi kendilerine engel olmasına sebep olabilir. Tabii ki bu tür bir psikoloji, gücü elinde tutmak ve statükoyu sürdürmek isteyenler için kolay bir bahanedir: "Sen kendi kendini engelliyorsun, yoksa çok rahat yükselirsin." gibi tutumlar, iş hayatının ve hiyerarşinin üst konumlarındaki kişilerin, kurumlarındaki ayrımcı kültürü bireye yıkmak için kullandıkları yalanlardan birisidir.

Cam duvarlar, kimi zaman kişinin yakınlarına yönelik kaygılarından da doğabilir: Örneğin bir birey, aile yaşantısının zarar göreceğine yönelik endişe duyuyor olabilir. Buna ek olarak cam tavan sendromundan mustarip kişiler, kendilerine engel olan yerleşik kültürle mücadele etmek yerine, birbirini de engelleyebilmektedirler. Bu, sistemin halihazırda ezilen kişileri birbirine düşürmesinin ilginç bir yoludur: Örneğin bir kadın yönetici, yükselme ihtimali olan diğer bir diğer kadını, "Eğer üst bir kadın üst bir mevkiye ulaşacaksa, o kadın ben olmalıyım." gibi bir dürtüyle, yani üst mevkideki tek kadın olma arzusu nedeniyle engelleyebilir. Bu da süregelen problemlerin çözülmesini zorlaştırabilmektedir.

Reklamı Kapat

PayScale

Cam Asansör ve Erkeklerin Sorunları

Son dönemde cinsiyet eşitliğine yönelik seslerin yükselmesine bağlı olarak, sadece kadınlar "erkek egemen" (veya erkekler tarafından domine edilen) sahalara girmeye başlamamışlardır; aynı zamanda erkekler de "kadın egemen" (veya kadınlar tarafından domine edilen) sahalarda, örneğin öğretmenlik, hemşirelik, sosyal hizmet gibi alanlarda daha aktif rol almaya başlamışlardır.

Ancak ilginç bir şekilde, bu sahalara giren erkekler bu alanlardaki hiyerarşik yapı içerisinde hızla yükselirken, erkek egemen sahalara giren kadınlar yeni dahil oldukları sahalardaki hiyerarşide çok daha yavaş yükselebilmektedirler veya hiç yükselememektedirler.[19] Bu durum, erkeklerin camdan bir asansörü kullanarak yükselirken, kadınların merdivenleri çıkmasına benzetilmektedir ve bu olguya, cam asansör adı verilmektedir.[20]

Buradaki kritik bir problem, erkeklerin de geleneksel olarak kadınlar tarafından domine edilen sahalara girdiklerinde, hemcinsleri tarafından aşağılanması ve alay konusu edilmesidir. Bu nedenle birçok erkek, kadınlar tarafından domine edilen sahalara girmekten çekinmekte ve bu alanlarda yükselmekte zorlanabilmektedir. Örneğin bu sahalardaki erkekler, hemcinsleri tarafından "kadınsı, homoseksüel veya cinsel tacizci" olarak görülebilmektedirler.[21]

Cam Tavanı Kırmak İçin Neler Yapılabilir?

Cam tavanları kırmanın en önemli yolu, cam tavanların ve ne şekillerde tezahür ettiklerinin farkında olmaktır. Ne yaparsanız yapın, bu bariyerleri tek başınıza kırmanız belki imkânsız değilse de çok zordur; bu nedenle dayanışma ve aktivizm önem kazanmaktadır: Çalıştığınız kurumdaki cam tavanları tespit ettiğiniz anda, bununla ilgili olarak meslektaşlarınızla konuşmaya başlamalı, onların da fark etmelerini sağlamalısınız. Eğer bir sorun varsa ve hakkında konuşulmuyorsa; o sorunun çözülmesi olası değildir. Konuşmak, tek başına sorunu çözmeyecektir; ancak sorunu çözme yönünde en önemli adımdır.

Reklamı Kapat

Cam tavanı öyle veya böyle kırmayı başaranların, bu başarılarının tadını çıkardıktan sonra arkadan gelenleri unutmamaları önemlidir. Çünkü cam tavanı kırmaya çalışan ve bunu başaran her kadın, aslında kendinden sonra gelenlere yardım etmektedir; eğer bunu başaranlar, bu momentumu korumaya devam ederlerse, geriden gelenler için çatlamış tavanı kırmak daha kolay olacaktır. Ne yazık ki, yukarıda da izah ettiğimiz gibi, güç pozisyonlarına gelen kadınların, kendi kırdıkları cam tavanları sıklıkla sağlamlaştırdığını gösteren çalışmalar mevcuttur ve işte bu nedenle bunun farkında olmak büyük öneme sahiptir.[22]

Literatürde Cam Tavan Ayrımcılığı'nı ortadan kaldırmaya ve yerleşik cam tavanları kırmaya yönelik çeşitli tavsiyeler yer almaktadır. 34 maddeyle firmaların cam tavanları kırma konusundaki başarısını değerlendiren bir çalışmada, bunu yapmayan 57 diğer firmayla kıyaslandığında, "ayrıcalıklı" firmaların şu 10 uygulamayı takip ettiği görülmüştür:[23]

  1. Kadınlar için önemli olan sorunları çözmek için özel bir birlik kurun.
  2. Kadın hakları hareketlerinin hedeflerini ve taleplerini liderlik konumundaki kişilere açıkça iletin.
  3. Kadınlarla ilgili sorunları çözen birliklerde, kadınların temsil edildiğinden emin olun.
  4. Kadınlarla ilgili sorunları çözen birliklerde, azınlık kadınların bariz bir şekilde temsil edildiğinden emin olun.
  5. Kadınlar için önemli olan sorunları, kurumunuzdaki düzenli anket çalışmalarına dahil edin.
  6. Azınlık kadınların birbiriyle dayanışmaya gidebilecekleri ağlar inşa edin.
  7. Yöneticileri, kadınların kurumdaki gelişimine yönelik kararlarına bağlı olarak performans değerlendirme sürecinde mesul tutun.
  8. Yüksek potansiyele sahip kadınları tespit etmeyi garanti altına alacak sistemler inşa edin.
  9. Kadın hareketlerinin temsilcilerini yetkilendirin.
  10. Yöneticilere, kurumdaki çeşitliliğe yönelik eğitimler verin.

Bunlara ek olarak işe alım uygulamalarının tarafsızlığını denetlemek adına "kör işe alım testleri" yapılmalı ve işe alım kararını verme pozisyonunda olanların önyargılardan muaf olduklarını veya bu önyargılarının farkında olup, onları düzeltmek konusunda eğitimler aldıkları garanti edilmelidir. Ayrıca çalışanlar arasında da önyargı ve basmakalıp inançlara yönelik eğitimler düzenlenmeli, çalışma ortamının azınlıklara karşı negatif tavır alan bir kültürü pekiştirmediğinden emin olunmalıdır.

Elbette yerleşik bir problemle mücadelenin tek yolu kurumların kendi içlerinde yapacakları düzeltmeler olamaz; ancak kurumlara da önemli görevler düşmektedir. Bunun haricinde azınlıkların eşitliğe erişmesini ve yitirdikleri zamanın kazandırılmasını pekiştirecek sivil hareketlere dahil olmak, bu konuda bilinçlendirme çalışmaları yapmak ve bulunduğumuz kurumlardan değişim beklemek yerine, kendi davranışlarımızı gözden geçirmek ve harekete geçmek önemli olacaktır.

Politico

Sonuç

Araştırmalara göre cam tavan kavramını neredeyse her sektörden ve her kademeden kadın algılamakta ve yaşamaktadır. Beşeri sermayenin oldukça önemli olduğu günümüz şartlarında, kadın iş gücü oldukça önemlidir. Bu nedenle bazı kaynaklarda kadın iş gücünden olumlu şekilde yararlanmak için pozitif ayrımcılık yapılması gerektiği vurgulanmaktadır. Böylece aile ve iş dengesini sağlayabilecekleri savunulmaktadır.

Kadınlar; güçlü önsezileri, empati duyguları, kolay iletişim kurma becerileri, uzlaşmaya daha yatkın olmaları ve sabırları ile, iş dünyasında erkeklerden farklı konumdadırlar. Kadınların sahip olduğu bu güçlü yönler üst yönetim kadrolarında kullanılabilecekken, maalesef bu fırsat dünya genelinde birçok kadına verilmemektedir.

Sonuç olarak, cinsiyet ayrımcılığının toplumsal bir sorun olduğu hatırlanmalıdır. Bu nedenle cam tavan sendromunun sadece kurumlardan ya da işletmelerden kaynaklanmadığı, bunun aynı zamanda toplumsal bir sorun olduğu unutulmamalıdır. Bu denli kapsamlı olan bir sorunda tüm paydaşlar bir araya gelip, siyasi bir eyleme geçilmedikçe, anlamlı bir fayda elde etmek mümkün olmayacaktır.

Okundu Olarak İşaretle
Bu İçerik Size Ne Hissettirdi?
  • Tebrikler! 11
  • Mmm... Çok sapyoseksüel! 2
  • Merak Uyandırıcı! 2
  • Güldürdü 1
  • İnanılmaz 1
  • Grrr... *@$# 1
  • Korkutucu! 1
  • Muhteşem! 0
  • Bilim Budur! 0
  • Umut Verici! 0
  • Üzücü! 0
  • İğrenç! 0
Kaynaklar ve İleri Okuma

Evrim Ağacı'na her ay sadece 1 kahve ısmarlayarak destek olmak ister misiniz?

Şu iki siteden birini kullanarak şimdi destek olabilirsiniz:

kreosus.com/evrimagaci | patreon.com/evrimagaci

Çıktı Bilgisi: Bu sayfa, Evrim Ağacı yazdırma aracı kullanılarak 11/04/2021 12:00:22 tarihinde oluşturulmuştur. Evrim Ağacı'ndaki içeriklerin tamamı, birden fazla editör tarafından, durmaksızın elden geçirilmekte, güncellenmekte ve geliştirilmektedir. Dolayısıyla bu çıktının alındığı tarihten sonra yapılan güncellemeleri görmek ve bu içeriğin en güncel halini okumak için lütfen şu adrese gidiniz: https://evrimagaci.org/s/10256

İçerik Kullanım İzinleri: Evrim Ağacı'ndaki yazılı içerikler orijinallerine hiçbir şekilde dokunulmadığı müddetçe izin alınmaksızın paylaşılabilir, kopyalanabilir, yapıştırılabilir, çoğaltılabilir, basılabilir, dağıtılabilir, yayılabilir, alıntılanabilir. Ancak bu içeriklerin hiçbiri izin alınmaksızın değiştirilemez ve değiştirilmiş halleri Evrim Ağacı'na aitmiş gibi sunulamaz. Benzer şekilde, içeriklerin hiçbiri, söz konusu içeriğin açıkça belirtilmiş yazarlarından ve Evrim Ağacı'ndan başkasına aitmiş gibi sunulamaz. Bu sayfa izin alınmaksızın düzenlenemez, Evrim Ağacı logosu, yazar/editör bilgileri ve içeriğin diğer kısımları izin alınmaksızın değiştirilemez veya kaldırılamaz.

Reklamı Kapat
Güncel
Karma
Agora
Evrimleşme
Soru
Sars-Cov-2 (Covid19 Koronavirüs Salgını)
Sinir Sistemi
Obstetrik
Nöron
Işık
Besin
Uçak
Albert Einstein
Parazit
Ay Ve Dünya
Epigenetik
Bilim Felsefesi
Moleküler Biyoloji
Evrim Ağacı
Stephen Hawking
Karadelik
Ekonomi
Mit
Nobel Ödülü
Wuhan
Hamilelik
Meteor
Eğilim
Daha Fazla İçerik Göster
Daha Fazla İçerik Göster
Yazı Geçmişi
Okuma Geçmişi
Notlarım
İlerleme Durumunu Güncelle
Okudum
Sonra Oku
Not Ekle
Kaldığım Yeri İşaretle
Göz Attım

Evrim Ağacı tarafından otomatik olarak takip edilen işlemleri istediğin zaman durdurabilirsin.
[Site ayalarına git...]

Filtrele
Listele
Bu yazıdaki hareketlerin
Devamını Göster
Filtrele
Listele
Tüm Okuma Geçmişin
Devamını Göster
0/10000

Göster

Şifremi unuttum Üyelik Aktivasyonu

Göster

Şifrenizi mi unuttunuz? Lütfen e-posta adresinizi giriniz. E-posta adresinize şifrenizi sıfırlamak için bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Eğer aktivasyon kodunu almadıysanız lütfen e-posta adresinizi giriniz. Üyeliğinizi aktive etmek için e-posta adresinize bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Close
Geri Bildirim Gönder
Reklamsız Deneyim

Evrim Ağacı'nın çalışmalarına Kreosus, Patreon veya YouTube üzerinden maddi destekte bulunarak hem Türkiye'de bilim anlatıcılığının gelişmesine katkı sağlayabilirsiniz, hem de site ve uygulamamızı reklamsız olarak deneyimleyebilirsiniz. Reklamsız deneyim, Evrim Ağacı'nda çeşitli kısımlarda gösterilen Google reklamlarını ve destek çağrılarını görmediğiniz, daha temiz bir site deneyimi sunmaktadır.

Kreosus

Kreosus'ta her 10₺'lik destek, 1 aylık reklamsız deneyime karşılık geliyor. Bu sayede, tek seferlik destekçilerimiz de, aylık destekçilerimiz de toplam destekleriyle doğru orantılı bir süre boyunca reklamsız deneyim elde edebiliyorlar.

Kreosus destekçilerimizin reklamsız deneyimi, destek olmaya başladıkları anda devreye girmektedir ve ek bir işleme gerek yoktur.

Patreon

Patreon destekçilerimiz, destek miktarından bağımsız olarak, Evrim Ağacı'na destek oldukları süre boyunca reklamsız deneyime erişmeyi sürdürebiliyorlar.

Patreon destekçilerimizin Patreon ile ilişkili e-posta hesapları, Evrim Ağacı'ndaki üyelik e-postaları ile birebir aynı olmalıdır. Patreon destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi 24 saat alabilmektedir.

YouTube

YouTube destekçilerimizin hepsi otomatik olarak reklamsız deneyime şimdilik erişemiyorlar ve şu anda, YouTube üzerinden her destek seviyesine reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. YouTube Destek Sistemi üzerinde sunulan farklı seviyelerin açıklamalarını okuyarak, hangi ayrıcalıklara erişebileceğinizi öğrenebilirsiniz.

Eğer seçtiğiniz seviye reklamsız deneyim ayrıcalığı sunuyorsa, destek olduktan sonra YouTube tarafından gösterilecek olan bağlantıdaki formu doldurarak reklamsız deneyime erişebilirsiniz. YouTube destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi, formu doldurduktan sonra 24-72 saat alabilmektedir.

Diğer Platformlar

Bu 3 platform haricinde destek olan destekçilerimize ne yazık ki reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. Destekleriniz sayesinde sistemlerimizi geliştirmeyi sürdürüyoruz ve umuyoruz bu ayrıcalıkları zamanla genişletebileceğiz.

Giriş yapmayı unutmayın!

Reklamsız deneyim için, maddi desteğiniz ile ilişkilendirilmiş olan Evrim Ağacı hesabınıza üye girişi yapmanız gerekmektedir. Giriş yapmadığınız takdirde reklamları görmeye devam edeceksinizdir.

Destek Ol

Devamını Oku