Paylaşım Yap
Tüm Reklamları Kapat
Tüm Reklamları Kapat

Büyük Hadron Çarpıştırıcısı (LHC) Geri Dönüyor: Bu Defa Evren'e Dair Daha Fazlası İçin!

Büyük Hadron Çarpıştırıcısı (LHC) Geri Dönüyor: Bu Defa Evren'e Dair Daha Fazlası İçin!
7 dakika
2,546
  • Hızlandırıcı Fiziği

Mart 2015'in son haftası, 2012 yılında Higgs Bozonu'nu keşfinin yapılmasından sonraki 2 senelik tatil sonrasında Büyük Hadron Çarpıştırıcı'nın (LHC) yeniden çalıştırılacağı tarih olarak tarihe geçecek! Fransa'yla İsviçre arasında, 27 kilometreden uzun bir yeraltı tüneli olan LHC'nin çalışması, bazı güncellemeler ve geliştirmeler yapmak amacıyla Şubat 2013'te durdurulmuştu. Şimdiyse fizikçiler, fiziğin sınırlarını zorlamak amacıyla bu dev canavarı tekrardan uyandırmaya hazırlanıyor. Bu yazımızda konuyla ilgili birçok soruya tek tek cevap vermeye çalışacağız. Dolayısıyla sadece bir "uyuyan devin uyanması" yazısı değil, aynı zamanda bu müthiş proje ve aradıkları hakkında genel bir bilgilendirme olacak. Hazırsanız, başlayalım:

1) Dur hele dur! Büyük Hadron Çarpıştırıcısı da ne?

Tüm Reklamları Kapat

9 milyar dolara mal olarak 2008 yılında CERN (Avrupa Çekirdek Fiziği Araştırmaları Organizasyonu) tarafından tamamlanan LHC, Dünya'nın en büyük parçacık hızlandırıcısıdır. Bu hızlandırıcı, son derece uzun bir tüneldir ve bu tünel kullanılarak oldukça derin ve çılgın fizik deneyleri yapılabilmektedir.

Özüne bakacak olursanız yapılan şey, bir halka şeklinde birbirine bağlanan bu tünellerin içerisindeki devasa mıknatısları kullanarak, proton ve elektron gibi parçacıkları ışık hızının %99.9999'una kadar hızlandırmaktır. Bu hıza ulaşan parçacıklar, 27 kilometrelik tüneli her saniyede 11.000 defa turlayabilirler! Bu hızdayken, farklı yönlere doğru dönen iki parçacık birbirine çarpıştırılır. Karmakarışık ve son derece gelişmiş olan sensörler sayesinde, bu parçacıkların çarpışmasından doğan ürünler ve sonuçlar tespit edilir ve kaydedilir. Sonrasında bu veriler, süperbilgisayarlar ve insanlar tarafından işlenerek anlamlandırılırlar.

Tüm Reklamları Kapat

2) İyi de bilim insanları ne diye parçacıkları birbirine çarpıştırıyor ki?

Bu çarpışmalar, aşırı yüksek enerjilerde meydana geliyor. Bu kadar dev enerjilerle birbirine çarpan parçacıklar, oldukça egzotik bir şekilde alt parçacıklara ayrılıyorlar ve son derece ilginç sonuçlar ortaya çıkıyor. Bu pratik deney sonucunda elde edilen sonuçlar, fiziğin Standart Model olarak adlandırdığı teorinin sonuçlarıyla kıyaslanıyor. Elbette, pratik sonuçlar gerçeği daha iyi yansıtmaya meyilli olduğu için, bu deneyler sayesinde teorik yaklaşımlarımızdaki hataları, anomalileri ve eksiklikleri tespit edebiliyoruz. Böylelikle evrenin yapısını oluşturan temel parçacıklara dair anlayışımız katlanarak artıyor. Standart model, maddenin davranışını en iyi şekilde açıklayabilen modern fizik teorisidir. Fizikçilerin bu deneyleri yapmasındaki temel neden de, bu modelin halen tamamlanmamış olmasıdır. LHC deneylerinde görev alan Patrick Koppenburg şöyle söylüyor:

Tahminler yürütmemiz konusunda aşırı derecede verimli bir teori; ancak biz fizikçiler bu teoriyi çok da sevmiyoruz.

Sorun şu ki, bu denklem 4 temel kuvvetten biri olan kütleçekimini içermiyor. Diğer 3 kuvveti (elektromanyetik kuvvet, zayıf nükleer kuvvet, güçlü nükleer kuvvet) açıklıyor. Ayrıca karanlık madde ve karanlık enerji gibi daha egzotik olguları da barındırmıyor. Daha kötüsü, Evren'in doğuşuyla ilgili teorilerle pek de iyi örtüşmüyor. Koppenburg şöyle özetliyor:

Evrim Ağacı'ndan Mesaj

Bir diğer deyişle, Standart Model cisimlerin nasıl davrandığıyla ilgili elimizdeki en iyi açıklama olsa da, bir yerlerde hatalı olmak zorunda. LHC içerisinde parçacıkları sıra dışı şekillerde davranmaya zorlayarak, modelin nerede hatalı olduğunu tespit etmeye çalışıyoruz.

3) Anladım, güzel. Peki ne keşfettiler, işe yaradı mı bu deneyler?

LHC'nin bugüne kadar yaptığı en müthiş keşif, Temmuz 2012'de Higgs Bozonu adı verilen temel bir parçacık oldu. 1960'lardan beri Higgs Bozonu'nun, Higgs Alanı'nın bir parçası olarak var olması gerektiği öngörülüyordu. Higgs Alanı, bütün uzaya yayılmış olan görünmez bir alan, bir dokudur. Bu alan, içerisindeki her cisim üzerine hareketi engelleyici bir kuvvet uygular. Tıpkı normalde yürürken havanın bize bir durdurucu kuvvet uygulaması gibi. Bu çok küçüktür; ancak suda yürümeye çalışırsanız, bu kuvvet artar. İşte Higgs Alanı da böyledir. Tabii ki hem sudan, hem de havadan çok çok daha zayıf bir kuvvet uygular. Ancak bu kuvvet, cisimlerin kütleleri varmış gibi algılamamızın da ana nedenidir. Yani kütle, Higgs Alanı içerisinde hareket etmeye çalışan cisimlerin karşılaştıkları dirençtir diye düşünebilirsiniz.

Ancak Higgs Alanı içerisindeki bu etkileşimin kalbinde yatan Higgs Parçacığı (ya da Higgs Bozonu) bir türlü bulunamıyordu. Öyle ki, bilim insanları bu parçacığa "Lanet Olası Parçacık" (God Damn Particle) adını bile takmışlardı. Sonradan makale editörleri bunun çok sert bir sitem olduğunu düşünerek yazarlardan kullanmamalarını istedi (İngilizcede "damn" sözcüğü, özellikle "god damn" şeklinde kullanıldığında rahatsız edici bir argodur). Bu isim, her ne kadar bilim dışı inançlarla pek bir alakası olmasa da, halk arasında "Tanrı Parçacığı"na (God Particle) çevrildi. Öylesine temel bir parçacık ki, bu isimlendirmenin neden bu formu aldığı oldukça anlaşılırdır. Fakat tabii bu isim, art niyetliler tarafından da bolca suistimal edildi, orası ayrı...

Her neyse, bilim insanları sonunda lanet olası parçacığı 2012 yılında bulmayı başardı. Daha önceden yapılan hesaplamalar, Higgs Parçacığı'nın protonların çarpışması sonrasında oluşur oluşmaz bozunacağını öngörüyordu. Gerçekten de, çarpışma sonrası elde edilen veriler, teoriye son derece uyan bir bozunma oranı gösterdi. Bu keşif muazzam büyük öneme sahiptir, çünkü Higgs Bozonu'nun varlığı, elimizdeki diğer denklemlerin de çok daha anlamlı hale gelmesini sağlamaktadır.

4) Ooo iyiymiş. Peki şimdi niye çalıştırıyorlar? Ne güzel sessiz sakin duruyordu öyle... Çatlatıp patlatıp karadelikler falan yutmasın bizi?

Tüm Reklamları Kapat

Daha her şey yeni başlıyor aslında... Bugüne kadar LHC'de yapılan bütün deneyler, "birinci aşama" olarak geçiyor. Şimdi, yıllar yılı süren mıknatıs güncellemeleri ve geliştirmeleri sonrası, bilim insanları artık "ikinci aşama"ya geçmeye hazırlar. Parçacıklar, bugüne kadar çarpıştırıldıklarının 2 katına yakın bir enerjiyle çarpıştırılacaklar! Bu daha da güçlü çarpışmalar, bilim insanlarının yeni (ve hatta daha büyük) parçacıklar keşfetmesine olanak tanıyacak. Ayrıca daha farklı koşullar altında Higgs Bozonu'na da daha yakından bakabilecekler. Koppenburg şöyle söylüyor:

Standart model tarafından tahmin edilemeyen şeyleri keşfetmeyi umuyoruz. Mesela bazı parçacıklar o kadar büyük olabilir ki, daha önceki deneylerde üretememişlerdir... Bunları tespit etmek istiyoruz. Ya da modelden daha farklı sapmalar varsa, bunları göreceğiz. Bir olasılık, keşfettiğimiz Higgs Bozonu'nun, daha da büyük bir Higgs Ailesi'nin bir üyesi olabileceği ve daha fazla benzer bozonun bulunabileceğidir.

Eğer doğru veriler elde edilebilirse ve yeni parçacıklar keşfedilebilirse, elimizdeki Evren modelleri daha da geliştirilebilir. Böylece karanlık madde, karanlık enerji, Evren'in doğumu gibi diğer teoriler de birleştirilebilir. Eğer tüm bunlar başarılabilirse, belki de bir gün yepyeni, eksiksiz bir model inşa edilebilir. Bu model, Evren'deki bütün cisimlerin davranışını ve özelliklerini açıklayabilir. Her Şeyin Teorisi olabilir...

Bu deneyde bir kara delik oluşturma ve Dünya'yı yutma durumu elbette ki bulunmuyor. Her LHC konusu açıldığında, safsata kaynakları halkı yanlış yönlendiren haberler yapmak için işe koyuluveriyorlar. İki atom altı parçacığın birbirine çarpışmasıyla bir kara deliğin oluşması mümkün değil. Kara delikler, Güneş'ten daha büyük yıldızların ömürlerinin sonunda çökmesi sonucu oluşabilen gök cisimleri; protonların çarpışması sonucu değil. Protonların çarpışmasıyla "mikro kara delikler" denen yapılar oluşabilir; ancak bunların Dünya'ya (ve hatta deneyin kendisine) zarar vermesi mümkün değil. 

Bu konuda birçok medya kaynağında, birçok asılsız haber duyabilirsiniz. Hepsini tek bir cümleyle cevaplayıp özetleyebiliriz: Büyük Hadron Çarpıştırıcısı'nın ve içerisinde yapılan deneylerin insanlığa veya gezegene bilinen tek bir tehdit unsuru dahi bulunmuyor. 

Tüm Reklamları Kapat

5) Vay vay vay vay... Gavur çalışıyor desene... Ee daha büyük daha iyi gibi gözüküyor anlattıklarına göre. LHC'den daha büyük hızlandırıcılar da olacak mı? Patlatalım bir çılgın proje?

Evet, böyle projeler var. Fizikçiler ileride daha da büyük çarpıştırıcılar inşa ederek, daha da yüksek enerjilerde çarpıştırma deneyleri yapmak istiyorlar. Böylece daha da farklı ve yeni parçacıklar keşfedilebilir ve hatta karanlık maddenin doğası anlaşılabilir. Örneğin yukarıda bir örneğini gördüğünüz model, 30 kilometreden uzun olması planlanan Uluslararası Doğrusal Çarpıştırıcı isimli bir proje. LHC ve diğer hızlandırıcılardan alışık olduğumuz halkasal yapıda olmak yerine, doğrudan birbirilerine bakan iki doğrusal koldan oluşuyor. 2026 yılında Japonya'da çalışmaya hazır hale getirilmesi umuluyor. 

Bir zamanlar ABD'de de böyle bir çarpıştırıcı yapma projesi vardı. 1989 yılında Kongre tam 6 milyar dolar harcayarak Süperiletkenli Süper Çarpıştırıcı isimli bir projeyi hayata geçirmek için kolları sıvamıştı. 86 kilometreyi aşkın uzunluğa sahip olması planlanan, gerçek anlamıyla bir süperdev çarpıştırıcı olacak olan bu projenin Texas'ın Waxahachie kentinde yer altına yapılması isteniyordu. Ancak 1993 senesinde projenin bütçesi 11 milyar dolara ulaştı. 2 milyar dolar harcanarak 24 kilometrelik bir tünel çoktan açılmış olmasına rağmen, proje Kongre tarafından durduruldu. 

Alıntı Yap
Okundu Olarak İşaretle
3
Paylaş
Sonra Oku
Notlarım
Yazdır / PDF Olarak Kaydet
Bize Ulaş
Yukarı Zıpla

İçeriklerimizin bilimsel gerçekleri doğru bir şekilde yansıtması için en üst düzey çabayı gösteriyoruz. Gözünüze doğru gelmeyen bir şey varsa, mümkünse güvenilir kaynaklarınızla birlikte bize ulaşın!

Bu içeriğimizle ilgili bir sorunuz mu var? Buraya tıklayarak sorabilirsiniz.

Soru & Cevap Platformuna Git
Bu İçerik Size Ne Hissettirdi?
  • Tebrikler! 1
  • Mmm... Çok sapyoseksüel! 1
  • Muhteşem! 0
  • Bilim Budur! 0
  • Güldürdü 0
  • İnanılmaz 0
  • Umut Verici! 0
  • Merak Uyandırıcı! 0
  • Üzücü! 0
  • Grrr... *@$# 0
  • İğrenç! 0
  • Korkutucu! 0
Kaynaklar ve İleri Okuma
  • J. Stromberg. The Large Hadron Collider Is Starting Back Up. Here's What Scientists Hope To Find. (10 Temmuz 2020). Alındığı Tarih: 10 Temmuz 2020. Alındığı Yer: Vox | Arşiv Bağlantısı
Tüm Reklamları Kapat

Evrim Ağacı'na her ay sadece 1 kahve ısmarlayarak destek olmak ister misiniz?

Şu iki siteden birini kullanarak şimdi destek olabilirsiniz:

kreosus.com/evrimagaci | patreon.com/evrimagaci

Çıktı Bilgisi: Bu sayfa, Evrim Ağacı yazdırma aracı kullanılarak 07/02/2023 11:13:22 tarihinde oluşturulmuştur. Evrim Ağacı'ndaki içeriklerin tamamı, birden fazla editör tarafından, durmaksızın elden geçirilmekte, güncellenmekte ve geliştirilmektedir. Dolayısıyla bu çıktının alındığı tarihten sonra yapılan güncellemeleri görmek ve bu içeriğin en güncel halini okumak için lütfen şu adrese gidiniz: https://evrimagaci.org/s/3436

İçerik Kullanım İzinleri: Evrim Ağacı'ndaki yazılı içerikler orijinallerine hiçbir şekilde dokunulmadığı müddetçe izin alınmaksızın paylaşılabilir, kopyalanabilir, yapıştırılabilir, çoğaltılabilir, basılabilir, dağıtılabilir, yayılabilir, alıntılanabilir. Ancak bu içeriklerin hiçbiri izin alınmaksızın değiştirilemez ve değiştirilmiş halleri Evrim Ağacı'na aitmiş gibi sunulamaz. Benzer şekilde, içeriklerin hiçbiri, söz konusu içeriğin açıkça belirtilmiş yazarlarından ve Evrim Ağacı'ndan başkasına aitmiş gibi sunulamaz. Bu sayfa izin alınmaksızın düzenlenemez, Evrim Ağacı logosu, yazar/editör bilgileri ve içeriğin diğer kısımları izin alınmaksızın değiştirilemez veya kaldırılamaz.

Tüm Reklamları Kapat
Size Özel (Beta)
İçerikler
Sosyal
Nükleotit
Kartal
Kütleçekimi
Sıvı
Tercih
Matematik
Oyun Teorisi
Damar
Botanik
Zehir
Manyetik
İklim Değişikliği
Teori
Diyabet
Radyasyon
Zaman
Sinir Hücresi
Göğüs
Yaşlılık
Komplo Teorisi
Yavru
Analiz
Jeoloji
Beslenme Bilimi
Dışkı
Aklımdan Geçen
Komünite Seç
Aklımdan Geçen
Fark Ettim ki...
Bugün Öğrendim ki...
İşe Yarar İpucu
Bilim Haberleri
Hikaye Fikri
Video Konu Önerisi
Başlık
Kafana takılan neler var?
Bağlantı
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu komünite, aklınızdan geçen düşünceleri Evrim Ağacı ailesiyle paylaşabilmeniz içindir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Bilim kimliğinizi önceleyin.
Evrim Ağacı bir bilim platformudur. Dolayısıyla aklınızdan geçen her şeyden ziyade, bilim veya yaşamla ilgili olabilecek düşüncelerinizle ilgileniyoruz.
2
Propaganda ve baskı amaçlı kullanmayın.
Herkesin aklından her şey geçebilir; fakat bu platformun amacı, insanların belli ideolojiler için propaganda yapmaları veya başkaları üzerinde baskı kurma amacıyla geliştirilmemiştir. Paylaştığınız fikirlerin değer kattığından emin olun.
3
Gerilim yaratmayın.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
4
Değer katın; hassas konulardan ve öznel yoruma açık alanlardan uzak durun.
Bu komünitenin amacı okurlara hayatla ilgili keyifli farkındalıklar yaşatabilmektir. Din, politika, spor, aktüel konular gibi anlık tepkilere neden olabilecek konulardaki tespitlerden kaçının. Ayrıca aklınızdan geçenlerin Türkiye’deki bilim komünitesine değer katması beklenmektedir.
5
Cevap hakkı doğurmayın.
Bu platformda cevap veya yorum sistemi bulunmamaktadır. Dolayısıyla aklınızdan geçenlerin, tespit edilebilir kişilere cevap hakkı doğurmadığından emin olun.
Gönder
Ekle
Soru Sor
Daha Fazla İçerik Göster
Evrim Ağacı'na Destek Ol
Evrim Ağacı'nın %100 okur destekli bir bilim platformu olduğunu biliyor muydunuz? Evrim Ağacı'nın maddi destekçileri arasına katılarak Türkiye'de bilimin yayılmasına güç katmak için hemen buraya tıklayın.
Popüler Yazılar
30 gün
90 gün
1 yıl
EA Akademi
Evrim Ağacı Akademi (ya da kısaca EA Akademi), 2010 yılından beri ürettiğimiz makalelerden oluşan ve kendi kendinizi bilimin çeşitli dallarında eğitebileceğiniz bir çevirim içi eğitim girişimi! Evrim Ağacı Akademi'yi buraya tıklayarak görebilirsiniz. Daha fazla bilgi için buraya tıklayın.
Etkinlik & İlan
Bilim ile ilgili bir etkinlik mi düzenliyorsunuz? Yoksa bilim insanlarını veya bilimseverleri ilgilendiren bir iş, staj, çalıştay, makale çağrısı vb. bir duyurunuz mu var? Etkinlik & İlan Platformumuzda paylaşın, milyonlarca bilimsevere ulaşsın.
Podcast
Evrim Ağacı'nın birçok içeriğinin profesyonel ses sanatçıları tarafından seslendirildiğini biliyor muydunuz? Bunların hepsini Podcast Platformumuzda dinleyebilirsiniz. Ayrıca Spotify, iTunes, Google Podcast ve YouTube bağlantılarını da bir arada bulabilirsiniz.
Yazı Geçmişi
Okuma Geçmişi
Notlarım
İlerleme Durumunu Güncelle
Okudum
Sonra Oku
Not Ekle
Kaldığım Yeri İşaretle
Göz Attım

Evrim Ağacı tarafından otomatik olarak takip edilen işlemleri istediğin zaman durdurabilirsin.
[Site ayalarına git...]

Filtrele
Listele
Bu yazıdaki hareketlerin
Devamını Göster
Filtrele
Listele
Tüm Okuma Geçmişin
Devamını Göster
0/10000
Alıntı Yap
Evrim Ağacı Formatı
APA7
MLA9
Chicago
Ç. M. Bakırcı. Büyük Hadron Çarpıştırıcısı (LHC) Geri Dönüyor: Bu Defa Evren'e Dair Daha Fazlası İçin!. (25 Mart 2015). Alındığı Tarih: 7 Şubat 2023. Alındığı Yer: https://evrimagaci.org/s/3436
Bakırcı, Ç. M. (2015, March 25). Büyük Hadron Çarpıştırıcısı (LHC) Geri Dönüyor: Bu Defa Evren'e Dair Daha Fazlası İçin!. Evrim Ağacı. Retrieved February 07, 2023. from https://evrimagaci.org/s/3436
Ç. M. Bakırcı. “Büyük Hadron Çarpıştırıcısı (LHC) Geri Dönüyor: Bu Defa Evren'e Dair Daha Fazlası İçin!.” Edited by Çağrı Mert Bakırcı. Evrim Ağacı, 25 Mar. 2015, https://evrimagaci.org/s/3436.
Bakırcı, Çağrı Mert. “Büyük Hadron Çarpıştırıcısı (LHC) Geri Dönüyor: Bu Defa Evren'e Dair Daha Fazlası İçin!.” Edited by Çağrı Mert Bakırcı. Evrim Ağacı, March 25, 2015. https://evrimagaci.org/s/3436.

Göster

Şifremi unuttum Üyelik Aktivasyonu

Göster

Şifrenizi mi unuttunuz? Lütfen e-posta adresinizi giriniz. E-posta adresinize şifrenizi sıfırlamak için bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Eğer aktivasyon kodunu almadıysanız lütfen e-posta adresinizi giriniz. Üyeliğinizi aktive etmek için e-posta adresinize bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Close
Geri Bildirim Gönder
Paylaş
Reklamsız Deneyim

Evrim Ağacı'ndaki reklamları, bütçenize uygun bir şekilde, kendi seçtiğiniz bir süre boyunca kapatabilirsiniz. Tek yapmanız gereken, kaç ay boyunca kapatmak istediğinizi aşağıdaki kutuya girip tek seferlik ödemenizi tamamlamak:

10₺/ay
x
ay
= 30
3 Aylık Reklamsız Deneyimi Başlat
Evrim Ağacı'nda ücretsiz üyelik oluşturan ve sitemizi üye girişi yaparak kullanan kullanıcılarımızdaki reklamların %50 daha az olduğunu, Kreosus/Patreon/YouTube destekçilerimizinse sitemizi tamamen reklamsız kullanabildiğini biliyor muydunuz? Size uygun seçeneği aşağıdan seçebilirsiniz:
Evrim Ağacı Destekçilerine Katıl
Zaten Kreosus/Patreon/Youtube Destekçisiyim
Reklamsız Deneyim
Kreosus

Kreosus'ta her 10₺'lik destek, 1 aylık reklamsız deneyime karşılık geliyor. Bu sayede, tek seferlik destekçilerimiz de, aylık destekçilerimiz de toplam destekleriyle doğru orantılı bir süre boyunca reklamsız deneyim elde edebiliyorlar.

Kreosus destekçilerimizin reklamsız deneyimi, destek olmaya başladıkları anda devreye girmektedir ve ek bir işleme gerek yoktur.

Patreon

Patreon destekçilerimiz, destek miktarından bağımsız olarak, Evrim Ağacı'na destek oldukları süre boyunca reklamsız deneyime erişmeyi sürdürebiliyorlar.

Patreon destekçilerimizin Patreon ile ilişkili e-posta hesapları, Evrim Ağacı'ndaki üyelik e-postaları ile birebir aynı olmalıdır. Patreon destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi 24 saat alabilmektedir.

YouTube

YouTube destekçilerimizin hepsi otomatik olarak reklamsız deneyime şimdilik erişemiyorlar ve şu anda, YouTube üzerinden her destek seviyesine reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. YouTube Destek Sistemi üzerinde sunulan farklı seviyelerin açıklamalarını okuyarak, hangi ayrıcalıklara erişebileceğinizi öğrenebilirsiniz.

Eğer seçtiğiniz seviye reklamsız deneyim ayrıcalığı sunuyorsa, destek olduktan sonra YouTube tarafından gösterilecek olan bağlantıdaki formu doldurarak reklamsız deneyime erişebilirsiniz. YouTube destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi, formu doldurduktan sonra 24 saat alabilmektedir.

Diğer Platformlar

Bu 3 platform haricinde destek olan destekçilerimize ne yazık ki reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. Destekleriniz sayesinde sistemlerimizi geliştirmeyi sürdürüyoruz ve umuyoruz bu ayrıcalıkları zamanla genişletebileceğiz.

Giriş yapmayı unutmayın!

Reklamsız deneyim için, maddi desteğiniz ile ilişkilendirilmiş olan Evrim Ağacı hesabınıza yapmanız gerekmektedir. Giriş yapmadığınız takdirde reklamları görmeye devam edeceksinizdir.

Destek Ol

Devamını Oku
Evrim Ağacı Uygulamasını
İndir
Chromium Tabanlı Mobil Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
İlk birkaç girişinizde zaten tarayıcınız size uygulamamızı indirmeyi önerecek. Önerideki tuşa tıklayarak uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu öneriyi, yukarıdaki videoda görebilirsiniz. Eğer bu öneri artık gözükmüyorsa, Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Chromium Tabanlı Masaüstü Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
Yeni uygulamamızı kurmak için tarayıcı çubuğundaki kurulum tuşuna tıklayın. "Yükle" (Install) tuşuna basarak kurulumu tamamlayın. Dilerseniz, Evrim Ağacı İleri Web Uygulaması'nı görev çubuğunuza sabitleyin. Uygulama logosuna sağ tıklayıp, "Görev Çubuğuna Sabitle" seçeneğine tıklayabilirsiniz. Eğer bu seçenek gözükmüyorsa, tarayıcının Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Safari Mobil Uygulama
Sırasıyla Paylaş -> Ana Ekrana Ekle -> Ekle tuşlarına basarak yeni mobil uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu basamakları görmek için yukarıdaki videoyu izleyebilirsiniz.

Daha fazla bilgi almak için tıklayın

Önizleme
Görseli Kaydet
Sıfırla
Vazgeç
Ara
Moderatöre Bildir

Raporlama sisteminin amacı, platformu uygunsuz biçimde kullananların önüne geçmektir. Lütfen bir içeriği, sadece düşük kaliteli olduğunu veya soruya cevap olmadığını düşündüğünüz raporlamayınız; bu raporlar kabul edilmeyecektir. Bunun yerine daha kaliteli cevapları kendiniz girmeye çalışın veya size sunulan (oylama gibi) diğer araçlar ile daha kaliteli cevaplara teşvik edin. Kalitesiz bulduğunuz içerikleri eleyebileceğiniz, kalitelileri daha ön plana çıkarabileceğiniz yeni araçlar geliştirmekteyiz.

Kural İhlali Seç
Öncül Ekle
Sonuç Ekle
Mantık Hatası Seç
Kural İhlali Seç
Soru Sor
Aşağıdaki "Soru" kutusunu sadece soru sormak için kullanınız. Bu kutuya soru formatında olmayan hiçbir cümle girmeyiniz. Sorunuzla ilgili ek bilgiler vermek isterseniz, "Açıklama" kısmına girebilirsiniz. Soru kısmının soru cümlesi haricindeki kullanımları sorunuzun silinmesine ve UP kaybetmenize neden olabilir.
Görsel Ekle
Kurallar
Platform Kuralları
Bu platform, aklınıza takılan soruları sorabilmeniz ve diğerlerinin sorularını yanıtlayabilmeniz içindir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Gerçekten soru sorun, imâdan ve yüklü sorulardan kaçının.
Sorularınızın amacı nesnel olarak gerçeği öğrenmek veya fikir almak olmalıdır. Şahsi kanaatinizle ilgili mesaj vermek için kullanmayın; yüklü soru sormayın.
2
Bilim kimliğinizi kullanın.
Evrim Ağacı bir bilim platformudur. Dolayısıyla sorular ve cevaplar, bilimsel perspektifi yansıtmalıdır. Geçerli bilimsel kaynaklarla doğrulanamayan bilgiler veya reklamlar silinebilir.
3
Düzgün ve insanca iletişim kurun.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
4
Sahtebilimi desteklemek yasaktır.
Sahtebilim kategorisi altında konuyla ilgili sorular sorabilirsiniz; ancak bilimsel geçerliliği bulunmayan sahtebilim konularını destekleyen sorular veya cevaplar paylaşmayın.
5
Türkçeyi düzgün kullanın.
Şair olmanızı beklemiyoruz; ancak yazdığınız içeriğin anlaşılır olması ve temel düzeyde yazım ve dil bilgisi kurallarına uyması gerekmektedir.
Soru Ara
Aradığınız soruyu bulamadıysanız buraya tıklayarak sorabilirsiniz.
Alıntı Ekle
Eser Ekle
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu komünite, fark edildiğinde ufku genişleten tespitler içindir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Formu olabildiğince eksiksiz doldurun.
Girdiğiniz sözün/alıntının kaynağı ne kadar açıksa o kadar iyi. Açıklama kısmına kitabın sayfa sayısını veya filmin saat/dakika/saniye bilgisini girebilirsiniz.
2
Anonimden kaçının.
Bazı sözler/alıntılar anonim olabilir. Fakat sözün anonimliğini doğrulamaksızın, bilmediğiniz her söze/alıntıya anonim yazmayın. Bu tür girdiler silinebilir.
3
Kaynağı araştırın ve sorgulayın.
Sayısız söz/alıntı, gerçekte o sözü hiçbir zaman söylememiş/yazmamış kişilere, hatalı bir şekilde atfediliyor. Paylaşımınızın site geneline yayılabilmesi için kaliteli kaynaklar kullanın ve kaynaklarınızı sorgulayın.
4
Ofansif ve entelektüel düşünceden uzak sözler yasaktır.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
5
Sözlerinizi tırnak (") içine almayın.
Sistemimiz formatı otomatik olarak ayarlayacaktır.
Gönder
Tavsiye Et
Aşağıdaki kutuya, [ESER ADI] isimli [KİTABI/FİLMİ] neden tavsiye ettiğini girebilirsin. Ne kadar detaylı ve kapsamlı bir analiz yaparsan, bu eseri [OKUMAK/İZLEMEK] isteyenleri o kadar doğru ve fazla bilgilendirmiş olacaksın. Tavsiyenin sadece negatif içerikte olamayacağını, eğer bu sistemi kullanıyorsan tavsiye ettiğin içeriğin pozitif taraflarından bahsetmek zorunda olduğunu lütfen unutma. Yapıcı eleştiri hakkında daha fazla bilgi almak için burayı okuyabilirsin.
Kurallar
Platform Kuralları
Bu platform; okuduğunuz kitaplara, izlediğiniz filmlere/belgesellere veya takip ettiğiniz YouTube kanallarına yönelik tavsiylerinizi ve/veya yapıcı eleştirel fikirlerinizi girebilmeniz içindir. Tavsiye etmek istediğiniz eseri bulamazsanız, buradan yeni bir kayıt oluşturabilirsiniz. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu platformun ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Önceliğimiz pozitif tavsiyelerdir.
Bu platformu, beğenmediğiniz eserleri yermek için değil, beğendiğiniz eserleri başkalarına tanıtmak için kullanmaya öncelik veriniz. Sadece negatif girdileri olduğu tespit edilenler platformdan geçici veya kalıcı olarak engellenebilirler.
2
Tavsiyenizin içeriği sadece negatif olamaz.
Tavsiye yazdığınız eserleri olabildiğince objektif bir gözlükle anlatmanız beklenmektedir. Dolayısıyla bir eseri beğenmediyseniz bile, tavsiyenizde eserin pozitif taraflarından da bahsetmeniz gerekmektedir.
3
Negatif eleştiriler yapıcı olmak zorundadır.
Eğer tavsiyenizin ana tonu negatif olacaksa, tüm eleştirileriniz yapıcı nitelikte olmak zorundadır. Yapıcı eleştiri kurallarını buradan öğrenebilirsiniz. Yapıcı bir tarafı olmayan veya tamamen yıkıcı içerikte olan eleştiriler silinebilir ve yazarlar geçici veya kalıcı olarak engellenebilirler.
4
Düzgün ve insanca iletişim kurun.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
5
Türkçeyi düzgün kullanın.
Şair olmanızı beklemiyoruz; ancak yazdığınız içeriğin anlaşılır olması ve temel düzeyde yazım ve dil bilgisi kurallarına uyması gerekmektedir.
Eser Ara
Aradığınız eseri bulamadıysanız buraya tıklayarak ekleyebilirsiniz.
Tür Ekle
Üst Takson Seç
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu platform, yaşamış ve yaşayan bütün türleri filogenetik olarak sınıflandırdığımız ve tanıttığımız Yaşam Ağacı projemize, henüz girilmemiş taksonları girebilmeniz için geliştirdiğimiz bir platformdur. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Takson adlarını doğru yazdığınızdan emin olun.
Taksonların sadece ilk harfleri büyük yazılmalıdır. Latince tür adlarında, cins adının ilk harfi büyük, diğer bütün harfler küçük olmalıdır (Örn: Canis lupus domesticus). Türkçe adlarda da sadece ilk harf büyük yazılmalıdır (Örn: Evcil köpek).
2
Taksonlar arası bağlantıları doğru girin.
Girdiğiniz taksonun üst taksonunu girmeniz zorunludur. Eğer üst takson yoksa, mümkün olduğunca öncelikle üst taksonları girmeye çalışın; sonrasında daha alt taksonları girin.
3
Birden fazla kaynaktan kontrol edin.
Mümkün olduğunca ezbere iş yapmayın, girdiğiniz taksonların isimlerinin birden fazla kaynaktan kontrol edin. Alternatif (sinonim) takson adlarını girmeyi unutmayın.
4
Tekrara düşmeyin.
Aynı taksonu birden fazla defa girmediğinizden emin olun. Otomatik tamamlama sistemimiz size bu konuda yardımcı olacaktır.
5
Mümkünse, takson tanıtım yazısı (Taksonomi yazısı) girin.
Bu araç sadece taksonları sisteme girmek için geliştirilmiştir. Dolayısıyla taksonlara ait minimal bilgiye yer vermektedir. Evrim Ağacı olarak amacımız, taksonlara dair detaylı girdilerle bu projeyi zenginleştirmektir. Girdiğiniz türü daha kapsamlı tanıtmak için Taksonomi yazısı girin.
Gönder
Tür Gözlemi Ekle
Tür Seç
Fotoğraf Ekle
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu platform, bizzat gözlediğiniz türlerin fotoğraflarını paylaşabilmeniz için geliştirilmiştir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Net ve anlaşılır görseller yükleyin.
Her zaman bir türü kusursuz netlikte fotoğraflamanız mümkün olmayabilir; ancak buraya yüklediğiniz fotoğraflardaki türlerin özellikle de vücut deseni gibi özelliklerinin rahatlıkla ayırt edilecek kadar net olması gerekmektedir.
2
Özgün olun, telif ihlali yapmayın.
Yüklediğiniz fotoğrafların telif hakları size ait olmalıdır. Başkası tarafından çekilen fotoğrafları yükleyemezsiniz. Wikimedia gibi açık kaynak organizasyonlarda yayınlanan telifsiz fotoğrafları yükleyebilirsiniz.
3
Paylaştığınız fotoğrafların telif hakkını isteyemezsiniz.
Yüklediğiniz fotoğraflar tamamen halka açık bir şekilde, sınırsız ve süresiz kullanım izniyle paylaşılacaktır. Bu fotoğraflar nedeniyle Evrim Ağacı’ndan telif veya ödeme talep etmeniz mümkün olmayacaktır. Kendi fotoğraflarınızı başka yerlerde istediğiniz gibi kullanabilirsiniz.
4
Etik kurallarına uyun.
Yüklediğiniz fotoğrafların uygunsuz olmadığından ve başkalarının haklarını ihlâl etmediğinden emin olun.
5
Takson teşhisini doğru yapın.
Yaptığınız gözlemler, spesifik taksonlarla ilişkilendirilmektedir. Takson teşhisini doğru yapmanız beklenmektedir. Taksonu bilemediğinizde, olabildiğince genel bir taksonla ilişkilendirin; örneğin türü bilmiyorsanız cins ile, cinsi bilmiyorsanız aile ile, aileyi bilmiyorsanız takım ile, vs.
Gönder
Tür Ara
Aradığınız türü bulamadıysanız buraya tıklayarak ekleyebilirsiniz.