Paylaşım Yap
Tüm Reklamları Kapat

Bonobolar, İnsanlarda Görülen Fedakarlığın Kökenlerini Anlamamızı Sağlayabilir!

Bonobolar, İnsanlarda Görülen Fedakarlığın Kökenlerini Anlamamızı Sağlayabilir!
3 dakika
3,680
Tüm Reklamları Kapat

Yabancılara olan arkadaş canlılıklarıyla bilinen bonobolar, bilim insanlarının, insanlar açısından son derece önemli bir kavramı açıklamasına yardım edebilir: bizlerin fedakar (özgeci, altruistik) doğası... Bu araştırmada kullanılan bonoboların anneleri ne yazık ki ölmüş. Bir ironi duymak ister misiniz? Bilin bakalım fedakarlık gibi bir konuyu açıklamaya çalışırken yardım aldığımız bu bonoboların annelerini kim öldürdü? Doğru tahmin! İnsanlar...

Orta Afrika’da yasal olmayan yollarla annesiz bırakılan bu bonobolar, ABD'nin Kuzey Karolina eyaletindeki Duke Üniversitesi'nden evrimsel antropologlar Brian Hare ve Jingzhi Tan'ın ilgi alanı. Kongo Demokratik Cumhuriyeti, Kinshasa şehri Lola Ya Bonobo sığınağında kurtarılmış kuyruksuz maymunlarla çalışan Hare ve Tan bonoboların önceden yalnızca insanlara özgü sanılan sosyal yönünü açığa çıkardı.

Yaşayan en yakın akrabalarımız olan şempanzeler dahil diğer insan olmayan primatların aksine barışçıl bonobolar yabancılara karşı hoşgörülüler, tanımadıkları bonobolarla kaynaklarını paylaşıyorlar ve bir çeşit empati olan bulaşıcı esneme gösteriyorlar. Bu bulgular , insanların yakın akrabası dışındaki insanlara karşı neden yardım ve nezaket gösterdiği evrimsel bulmacasını çözmekte yardımcı olabilir: Bu durum, biyolojik bir temele dayanıyor olabilir. Tan şöyle anlatıyor:

Tüm Reklamları Kapat

Elbette kültür ve eğitim de insan fedakarlığında önemli rol oynar; fakat bonobo bulgusu insan toleransının ve fedakarlığının en şekillerinin bile kısmen genlerimizden geldiğini söylüyor.

Ekip bonoboların paylaşmaya olan isteklerini test etmek için bir takım deney düzenekleri kurdular. 2013'te yayımlanan bir paylaşma deneyinde; 14 bonobo bir kafese konuldu. Kafesin bir yanına içinde tanıdık bonobolar ve yiyecek olmayan bir kafes, diğer yanına ise yine yemek olmayan ancak yabancı bir bonobo olan birer kafes konuldu. Yemeği olan bonoboların bütün yemeği kendileri yemek ya da komşu kafesi açıp onları davet ederek paylaşma seçenekleri vardı. 14 bonobodan 9’u yemeğini önce yabancıyla paylaştı. Tan, bunu şöyle anlatıyor:

Bonobolar yemeklerinin bir kısmını kendileri bir şey kazanmayacak olsa bile hatta bedel ödemeleri gerekse bile paylaşıyorlar.

Başka bir deneyde Hare ve Tan bonoboların insana benzer şekilde bulaşıcı esneme gosterdikleri gördü. Bu davranışın görüldüğü, insan haricindeki tek primatlar onlar... Yabancılarla paylaşmak gibi bulaşıcı esneme de empatinin bir gösterilme şekli sayılabilir. 

Fakat bizim “fedakarlığımız” en yakın primat kuzenimize kadar uzanamamış. İnsan aktiviteleri yüzünden şu an doğal ortamı Kongo Havzasında 20 binden az bonobonun kaldığı tahmin ediliyor ve sayıları giderek azalıyor.Uluslarası Doğa koruma Birliği, Bonoboları da soyu tehlike altında olan türler arasına aldı. Büyük kuyruksuz maymunların (insanlar, şempanzeler, bonobolar, goriller ve orangutanlar) hayatta kalmalarına karşı bir tehdit de Asya’ya yasal olmayan şekillerde satışları. Hare bunu şöyle açıklıyor:

Hayvanlar 50 bin ila 300 bin dolar arası fiyatlara hayvanat bahçelerine, sirklere ve Çin’de bireylere satılıyor. Afrika’da yaşayan Çinlilerin vahşi hayvan eti yediklerine, evde şempanze beslediklerine ve yasal olmayan ape ticaretinde bulunduklarına dair raporlar var.

Demokratik Çin Cumhuriyeti'nde bulunan Lukuru Vahşi Hayvan Araştırma Derneği’nden Terese Hart bir elektronik postasında Asya’dan bonobo talebi olduğunu ve en büyük tehlikenin de yerel yaban-hayvan eti marketi olduğunu belirtti. Hart şöyle söylüyor:

Tüm Reklamları Kapat

Ölü bir bonobo 50 dolara satılıyor ve büyük bir aileyi bir kaç gün doyurabilir. Lola Ya Bonobo yetim kalmış bonoboları alsa da genelde anne öldürülünce yavru da ya öldürülüyor, ya da ölüyor.

Kinshasa’daki Lukuru Doğal Hayat Araştırma Derneği Başkanı Jo Thompsonda bu görüşe katılıyor: 

Bu yaygın tehdidin en büyük sebebi yaban hayvan eti talebidir.

Ekip bu sonbaharda doğu Çin’deki Duke Kunshan Universitesi’nde ders vermeye giderek bonoboların korunmasını bizzat teşvik edecekler. Tan son olarak şöyle söylüyor:

Büyük koruma çabalarının, halkın bir tür hakkındaki bilimsel buluşların ne kadar şaşırtıcı olduğunu öğrenmeleriyle başladığına dair birçok örnek vardır.
Bu Makaleyi Alıntıla
Okundu Olarak İşaretle
13
0
  • Paylaş
  • Alıntıla
  • Alıntıları Göster
Paylaş
Sonra Oku
Notlarım
Yazdır / PDF Olarak Kaydet
Bize Ulaş
Yukarı Zıpla

İçeriklerimizin bilimsel gerçekleri doğru bir şekilde yansıtması için en üst düzey çabayı gösteriyoruz. Gözünüze doğru gelmeyen bir şey varsa, mümkünse güvenilir kaynaklarınızla birlikte bize ulaşın!

Bu içeriğimizle ilgili bir sorunuz mu var? Buraya tıklayarak sorabilirsiniz.

Soru & Cevap Platformuna Git
Bu İçerik Size Ne Hissettirdi?
  • Üzücü! 4
  • Tebrikler! 2
  • Mmm... Çok sapyoseksüel! 1
  • Umut Verici! 1
  • Muhteşem! 0
  • Bilim Budur! 0
  • Güldürdü 0
  • İnanılmaz 0
  • Merak Uyandırıcı! 0
  • Grrr... *@$# 0
  • İğrenç! 0
  • Korkutucu! 0
Kaynaklar ve İleri Okuma
Tüm Reklamları Kapat

Evrim Ağacı'na her ay sadece 1 kahve ısmarlayarak destek olmak ister misiniz?

Şu iki siteden birini kullanarak şimdi destek olabilirsiniz:

kreosus.com/evrimagaci | patreon.com/evrimagaci

Çıktı Bilgisi: Bu sayfa, Evrim Ağacı yazdırma aracı kullanılarak 23/05/2024 04:01:32 tarihinde oluşturulmuştur. Evrim Ağacı'ndaki içeriklerin tamamı, birden fazla editör tarafından, durmaksızın elden geçirilmekte, güncellenmekte ve geliştirilmektedir. Dolayısıyla bu çıktının alındığı tarihten sonra yapılan güncellemeleri görmek ve bu içeriğin en güncel halini okumak için lütfen şu adrese gidiniz: https://evrimagaci.org/s/2470

İçerik Kullanım İzinleri: Evrim Ağacı'ndaki yazılı içerikler orijinallerine hiçbir şekilde dokunulmadığı müddetçe izin alınmaksızın paylaşılabilir, kopyalanabilir, yapıştırılabilir, çoğaltılabilir, basılabilir, dağıtılabilir, yayılabilir, alıntılanabilir. Ancak bu içeriklerin hiçbiri izin alınmaksızın değiştirilemez ve değiştirilmiş halleri Evrim Ağacı'na aitmiş gibi sunulamaz. Benzer şekilde, içeriklerin hiçbiri, söz konusu içeriğin açıkça belirtilmiş yazarlarından ve Evrim Ağacı'ndan başkasına aitmiş gibi sunulamaz. Bu sayfa izin alınmaksızın düzenlenemez, Evrim Ağacı logosu, yazar/editör bilgileri ve içeriğin diğer kısımları izin alınmaksızın değiştirilemez veya kaldırılamaz.

Keşfet
Akış
İçerikler
Gündem
Diş
Beslenme
Abiyogenez
Genetik
Sars Virüsü
Bilimsel
Önyargı
Grup
Entropi
Kertenkele
Ergen
Moleküler Biyoloji
Şeker
Süt
Antik
Türkiye
Optik
Sinek
Yapay Seçilim
Mantar
Bilimkurgu
Öğrenme Teorileri
Nörobiyoloji
Hava
Gen İfadesi
Aklımdan Geçen
Komünite Seç
Aklımdan Geçen
Fark Ettim ki...
Bugün Öğrendim ki...
İşe Yarar İpucu
Bilim Haberleri
Hikaye Fikri
Video Konu Önerisi
Başlık
Gündem
Bugün bilimseverlerle ne paylaşmak istersin?
Bağlantı
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu komünite, aklınızdan geçen düşünceleri Evrim Ağacı ailesiyle paylaşabilmeniz içindir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Bilim kimliğinizi önceleyin.
Evrim Ağacı bir bilim platformudur. Dolayısıyla aklınızdan geçen her şeyden ziyade, bilim veya yaşamla ilgili olabilecek düşüncelerinizle ilgileniyoruz.
2
Propaganda ve baskı amaçlı kullanmayın.
Herkesin aklından her şey geçebilir; fakat bu platformun amacı, insanların belli ideolojiler için propaganda yapmaları veya başkaları üzerinde baskı kurma amacıyla geliştirilmemiştir. Paylaştığınız fikirlerin değer kattığından emin olun.
3
Gerilim yaratmayın.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
4
Değer katın; hassas konulardan ve öznel yoruma açık alanlardan uzak durun.
Bu komünitenin amacı okurlara hayatla ilgili keyifli farkındalıklar yaşatabilmektir. Din, politika, spor, aktüel konular gibi anlık tepkilere neden olabilecek konulardaki tespitlerden kaçının. Ayrıca aklınızdan geçenlerin Türkiye’deki bilim komünitesine değer katması beklenmektedir.
5
Cevap hakkı doğurmayın.
Bu platformda cevap veya yorum sistemi bulunmamaktadır. Dolayısıyla aklınızdan geçenlerin, tespit edilebilir kişilere cevap hakkı doğurmadığından emin olun.
Ekle
Soru Sor
Sosyal
Yeniler
Daha Fazla İçerik Göster
Popüler Yazılar
30 gün
90 gün
1 yıl
Evrim Ağacı'na Destek Ol

Evrim Ağacı'nın %100 okur destekli bir bilim platformu olduğunu biliyor muydunuz? Evrim Ağacı'nın maddi destekçileri arasına katılarak Türkiye'de bilimin yayılmasına güç katın.

Evrim Ağacı'nı Takip Et!
Yazı Geçmişi
Okuma Geçmişi
Notlarım
İlerleme Durumunu Güncelle
Okudum
Sonra Oku
Not Ekle
Kaldığım Yeri İşaretle
Göz Attım

Evrim Ağacı tarafından otomatik olarak takip edilen işlemleri istediğin zaman durdurabilirsin.
[Site ayalarına git...]

Filtrele
Listele
Bu yazıdaki hareketlerin
Devamını Göster
Filtrele
Listele
Tüm Okuma Geçmişin
Devamını Göster
0/10000
Bu Makaleyi Alıntıla
Evrim Ağacı Formatı
APA7
MLA9
Chicago
J. Owen, et al. Bonobolar, İnsanlarda Görülen Fedakarlığın Kökenlerini Anlamamızı Sağlayabilir!. (2 Temmuz 2014). Alındığı Tarih: 23 Mayıs 2024. Alındığı Yer: https://evrimagaci.org/s/2470
Owen, J., Dursunkaya, B., Bakırcı, Ç. M. (2014, July 02). Bonobolar, İnsanlarda Görülen Fedakarlığın Kökenlerini Anlamamızı Sağlayabilir!. Evrim Ağacı. Retrieved May 23, 2024. from https://evrimagaci.org/s/2470
J. Owen, et al. “Bonobolar, İnsanlarda Görülen Fedakarlığın Kökenlerini Anlamamızı Sağlayabilir!.” Edited by Çağrı Mert Bakırcı. Translated by Beril Dursunkaya, Evrim Ağacı, 02 Jul. 2014, https://evrimagaci.org/s/2470.
Owen, James. Dursunkaya, Beril. Bakırcı, Çağrı Mert. “Bonobolar, İnsanlarda Görülen Fedakarlığın Kökenlerini Anlamamızı Sağlayabilir!.” Edited by Çağrı Mert Bakırcı. Translated by Beril Dursunkaya. Evrim Ağacı, July 02, 2014. https://evrimagaci.org/s/2470.
ve seni takip ediyor

Göster

Şifremi unuttum Üyelik Aktivasyonu

Göster

Şifrenizi mi unuttunuz? Lütfen e-posta adresinizi giriniz. E-posta adresinize şifrenizi sıfırlamak için bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Eğer aktivasyon kodunu almadıysanız lütfen e-posta adresinizi giriniz. Üyeliğinizi aktive etmek için e-posta adresinize bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Close