Evrim Ağacı
Reklamı Kapat

Bonobolar, İnsanlarda Görülen Fedakarlığın Kökenlerini Anlamamızı Sağlayabilir!

Bonobolar, İnsanlarda Görülen Fedakarlığın Kökenlerini Anlamamızı Sağlayabilir!
Tavsiye Makale
Reklamı Kapat

Bu yazı, National Geographic isimli kaynaktan birebir çevrilmiştir. Çevirmen tarafından, metin içerisinde (varsa) açıkça belirtilen kısımlar haricinde, herhangi bir ekleme, çıkarma veya değişiklik yapılmamıştır. Bu içerik, diğer tüm içeriklerimiz gibi, İçerik Kullanım İzinleri'ne tabidir.

Yabancılara olan arkadaş canlılıklarıyla bilinen bonobolar, bilim insanlarının, insanlar açısından son derece önemli bir kavramı açıklamasına yardım edebilir: bizlerin fedakar (özgeci, altruistik) doğası... Bu araştırmada kullanılan bonoboların anneleri ne yazık ki ölmüş. Bir ironi duymak ister misiniz? Bilin bakalım fedakarlık gibi bir konuyu açıklamaya çalışırken yardım aldığımız bu bonoboların annelerini kim öldürdü? Doğru tahmin! İnsanlar...

Orta Afrika’da yasal olmayan yollarla annesiz bırakılan bu bonobolar, ABD'nin Kuzey Karolina eyaletindeki Duke Üniversitesi'nden evrimsel antropologlar Brian Hare ve Jingzhi Tan'ın ilgi alanı. Kongo Demokratik Cumhuriyeti, Kinshasa şehri Lola Ya Bonobo sığınağında kurtarılmış kuyruksuz maymunlarla çalışan Hare ve Tan bonoboların önceden yalnızca insanlara özgü sanılan sosyal yönünü açığa çıkardı.

Yaşayan en yakın akrabalarımız olan şempanzeler dahil diğer insan olmayan primatların aksine barışçıl bonobolar yabancılara karşı hoşgörülüler, tanımadıkları bonobolarla kaynaklarını paylaşıyorlar ve bir çeşit empati olan bulaşıcı esneme gösteriyorlar. Bu bulgular , insanların yakın akrabası dışındaki insanlara karşı neden yardım ve nezaket gösterdiği evrimsel bulmacasını çözmekte yardımcı olabilir: Bu durum, biyolojik bir temele dayanıyor olabilir. Tan şöyle anlatıyor:

Elbette kültür ve eğitim de insan fedakarlığında önemli rol oynar; fakat bonobo bulgusu insan toleransının ve fedakarlığının en şekillerinin bile kısmen genlerimizden geldiğini söylüyor.

Ekip bonoboların paylaşmaya olan isteklerini test etmek için bir takım deney düzenekleri kurdular. 2013'te yayımlanan bir paylaşma deneyinde; 14 bonobo bir kafese konuldu. Kafesin bir yanına içinde tanıdık bonobolar ve yiyecek olmayan bir kafes, diğer yanına ise yine yemek olmayan ancak yabancı bir bonobo olan birer kafes konuldu. Yemeği olan bonoboların bütün yemeği kendileri yemek ya da komşu kafesi açıp onları davet ederek paylaşma seçenekleri vardı. 14 bonobodan 9’u yemeğini önce yabancıyla paylaştı. Tan, bunu şöyle anlatıyor:

Bonobolar yemeklerinin bir kısmını kendileri bir şey kazanmayacak olsa bile hatta bedel ödemeleri gerekse bile paylaşıyorlar.

Başka bir deneyde Hare ve Tan bonoboların insana benzer şekilde bulaşıcı esneme gosterdikleri gördü. Bu davranışın görüldüğü, insan haricindeki tek primatlar onlar... Yabancılarla paylaşmak gibi bulaşıcı esneme de empatinin bir gösterilme şekli sayılabilir. 

Fakat bizim “fedakarlığımız” en yakın primat kuzenimize kadar uzanamamış. İnsan aktiviteleri yüzünden şu an doğal ortamı Kongo Havzasında 20 binden az bonobonun kaldığı tahmin ediliyor ve sayıları giderek azalıyor.Uluslarası Doğa koruma Birliği, Bonoboları da soyu tehlike altında olan türler arasına aldı. Büyük kuyruksuz maymunların (insanlar, şempanzeler, bonobolar, goriller ve orangutanlar) hayatta kalmalarına karşı bir tehdit de Asya’ya yasal olmayan şekillerde satışları. Hare bunu şöyle açıklıyor:

Hayvanlar 50 bin ila 300 bin dolar arası fiyatlara hayvanat bahçelerine, sirklere ve Çin’de bireylere satılıyor. Afrika’da yaşayan Çinlilerin vahşi hayvan eti yediklerine, evde şempanze beslediklerine ve yasal olmayan ape ticaretinde bulunduklarına dair raporlar var.

Demokratik Çin Cumhuriyeti'nde bulunan Lukuru Vahşi Hayvan Araştırma Derneği’nden Terese Hart bir elektronik postasında Asya’dan bonobo talebi olduğunu ve en büyük tehlikenin de yerel yaban-hayvan eti marketi olduğunu belirtti. Hart şöyle söylüyor:

Ölü bir bonobo 50 dolara satılıyor ve büyük bir aileyi bir kaç gün doyurabilir. Lola Ya Bonobo yetim kalmış bonoboları alsa da genelde anne öldürülünce yavru da ya öldürülüyor, ya da ölüyor.

Kinshasa’daki Lukuru Doğal Hayat Araştırma Derneği Başkanı Jo Thompsonda bu görüşe katılıyor: 

Bu yaygın tehdidin en büyük sebebi yaban hayvan eti talebidir.

Ekip bu sonbaharda doğu Çin’deki Duke Kunshan Universitesi’nde ders vermeye giderek bonoboların korunmasını bizzat teşvik edecekler. Tan son olarak şöyle söylüyor:

Büyük koruma çabalarının, halkın bir tür hakkındaki bilimsel buluşların ne kadar şaşırtıcı olduğunu öğrenmeleriyle başladığına dair birçok örnek vardır.
Bu İçerik Size Ne Hissettirdi?
  • Muhteşem! 0
  • Tebrikler! 0
  • Bilim Budur! 0
  • Mmm... Çok sapyoseksüel! 0
  • Güldürdü 0
  • İnanılmaz 0
  • Umut Verici! 0
  • Merak Uyandırıcı! 0
  • Üzücü! 0
  • Grrr... *@$# 0
  • İğrenç! 0
  • Korkutucu! 0
Kaynaklar ve İleri Okuma

Evrim Ağacı'na her ay sadece 1 kahve ısmarlayarak destek olmak ister misiniz?

Şu iki siteden birini kullanarak şimdi destek olabilirsiniz:

kreosus.com/evrimagaci | patreon.com/evrimagaci

Çıktı Bilgisi: Bu sayfa, Evrim Ağacı yazdırma aracı kullanılarak 28/09/2020 03:30:29 tarihinde oluşturulmuştur. Evrim Ağacı'ndaki içeriklerin tamamı, birden fazla editör tarafından, durmaksızın elden geçirilmekte, güncellenmekte ve geliştirilmektedir. Dolayısıyla bu çıktının alındığı tarihten sonra yapılan güncellemeleri görmek ve bu içeriğin en güncel halini okumak için lütfen şu adrese gidiniz: https://evrimagaci.org/s/2470

İçerik Kullanım İzinleri: Evrim Ağacı'ndaki yazılı içerikler orijinallerine hiçbir şekilde dokunulmadığı müddetçe izin alınmaksızın paylaşılabilir, kopyalanabilir, yapıştırılabilir, çoğaltılabilir, basılabilir, dağıtılabilir, yayılabilir, alıntılanabilir. Ancak bu içeriklerin hiçbiri izin alınmaksızın değiştirilemez ve değiştirilmiş halleri Evrim Ağacı'na aitmiş gibi sunulamaz. Benzer şekilde, içeriklerin hiçbiri, söz konusu içeriğin açıkça belirtilmiş yazarlarından ve Evrim Ağacı'ndan başkasına aitmiş gibi sunulamaz. Bu sayfa izin alınmaksızın düzenlenemez, Evrim Ağacı logosu, yazar/editör bilgileri ve içeriğin diğer kısımları izin alınmaksızın değiştirilemez veya kaldırılamaz.

Reklamı Kapat
Güncel
Karma
Agora
Instagram
Ana Bulaşma Mekanizması
Haber
Wuhan Koronavirüsü
Hastalıkların Tedavisi
Çağ
Kromozom
Memeli
Uçuş
Sahtebilim
Kanser Tedavisi
Madde
Astrobiyoloji
Makale
Bakteriler
Sağlık Bilimleri
Yaşlılık
Sinek
Üreme
Wuhan
Eğitim
Konuşma
Böcek Bilimi
Moleküler Biyoloji
Covid-19
Hastalık Kontrolü
Daha Fazla İçerik Göster
Daha Fazla İçerik Göster
Reklamı Kapat
Reklamsız Deneyim

Evrim Ağacı'nın çalışmalarına Kreosus, Patreon veya YouTube üzerinden maddi destekte bulunarak hem Türkiye'de bilim anlatıcılığının gelişmesine katkı sağlayabilirsiniz, hem de site ve uygulamamızı reklamsız olarak deneyimleyebilirsiniz. Reklamsız deneyim, Evrim Ağacı'nda çeşitli kısımlarda gösterilen Google reklamlarını ve destek çağrılarını görmediğiniz, daha temiz bir site deneyimi sunmaktadır.

Kreosus

Kreosus'ta her 10₺'lik destek, 1 aylık reklamsız deneyime karşılık geliyor. Bu sayede, tek seferlik destekçilerimiz de, aylık destekçilerimiz de toplam destekleriyle doğru orantılı bir süre boyunca reklamsız deneyim elde edebiliyorlar.

Kreosus destekçilerimizin reklamsız deneyimi, destek olmaya başladıkları anda devreye girmektedir ve ek bir işleme gerek yoktur.

Patreon

Patreon destekçilerimiz, destek miktarından bağımsız olarak, Evrim Ağacı'na destek oldukları süre boyunca reklamsız deneyime erişmeyi sürdürebiliyorlar.

Patreon destekçilerimizin Patreon ile ilişkili e-posta hesapları, Evrim Ağacı'ndaki üyelik e-postaları ile birebir aynı olmalıdır. Patreon destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi 24 saat alabilmektedir.

YouTube

YouTube destekçilerimizin hepsi otomatik olarak reklamsız deneyime şimdilik erişemiyorlar ve şu anda, YouTube üzerinden her destek seviyesine reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. YouTube Destek Sistemi üzerinde sunulan farklı seviyelerin açıklamalarını okuyarak, hangi ayrıcalıklara erişebileceğinizi öğrenebilirsiniz.

Eğer seçtiğiniz seviye reklamsız deneyim ayrıcalığı sunuyorsa, destek olduktan sonra YouTube tarafından gösterilecek olan bağlantıdaki formu doldurarak reklamsız deneyime erişebilirsiniz. YouTube destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi, formu doldurduktan sonra 24-72 saat alabilmektedir.

Diğer Platformlar

Bu 3 platform haricinde destek olan destekçilerimize ne yazık ki reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. Destekleriniz sayesinde sistemlerimizi geliştirmeyi sürdürüyoruz ve umuyoruz bu ayrıcalıkları zamanla genişletebileceğiz.

Giriş yapmayı unutmayın!

Reklamsız deneyim için, maddi desteğiniz ile ilişkilendirilmiş olan Evrim Ağacı hesabınıza üye girişi yapmanız gerekmektedir. Giriş yapmadığınız takdirde reklamları görmeye devam edeceksinizdir.

Destek Ol
Türkiye'deki bilimseverlerin buluşma noktasına hoşgeldiniz!

Göster

Şifrenizi mi unuttunuz? Lütfen e-posta adresinizi giriniz. E-posta adresinize şifrenizi sıfırlamak için bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Eğer aktivasyon kodunu almadıysanız lütfen e-posta adresinizi giriniz. Üyeliğinizi aktive etmek için e-posta adresinize bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Close
“Gelecek, herkesi kendi çalışma ve başarılarına göre yargılayacaktır. Bugün onların. Ama uğruna çok çalıştığım gelecek benim.”
Nikola Tesla
Geri Bildirim Gönder