Evrim Ağacı
Reklamı Kapat

Böceklerde Bağışıklık Sistemi Nasıl Çalışır?

Böceklerde Bağışıklık Sistemi Nasıl Çalışır?
Tavsiye Makale
Reklamı Kapat

Bu yazı, Evrim Ağacı'na ait, özgün bir içeriktir. Konu akışı, anlatım ve detaylar, Evrim Ağacı yazarı/yazarları tarafından hazırlanmış ve/veya derlenmiştir. Bu içerik için kullanılan kaynaklar, yazının sonunda gösterilmiştir. Bu içerik, diğer tüm içeriklerimiz gibi, İçerik Kullanım İzinleri'ne tabidir.

Eğer bir savaştan bahsediliyorsa savunmadan da bahsedebiliriz demektir. Doğa bir savaş alanı deriz, ama esas nokta burada savunmanın nasıl işlediğidir. Yaşamın yeryüzünde başladığı ilk andan itibaren savunma mekanizmaları da gelişmeye başlamıştır. 2.5 milyar yıl önceye baktığımızda karşımıza çıkan protozoonlar neredeyse her fizyolojik fonksiyonlarını tek bir hücre içerisinde başarabilmişlerdir. Bunu da fagositoz adını verdiğimiz bir mekanizmaya borçludurlar.

O zamanın fagositozuna baktığımızda günümüz insanının hücrelerinde görülen fagositoz mekanizmasının birbirinden çok da farklı olmadığını görebiliyoruz. Fagositoz dediğimiz mekanizma esasen hücre içerisine madde girişini sağladığı gibi (sindirim), hücrenin dışarısına da atık maddelerin atılmasına (boşaltım) yardımcı olur. Bunun da kalmaz, hücre içerisine giren istenmeyen yabancı maddelerin de def edilmesinde büyük rol oynarlar. 

Doğada bütün canlılar patojenlerle karşı karşıya kalırlar ve onlarla mücadele etmek durumundadılar. Patojenler arasında en bilinenler bakteriler olsalar da virüsler, mantarlar, protozoon adını verdiğimiz ilkel bir hücreli olup da bakterilerden daha gelişmiş yapıdaki canlılar ve çok hücreli parazitler de zarar verici organizmalara örnektirler. Böcekler de omurgasızlar arasında yer alırlar ve omurgalılarda görülen önemli bağışıklık mekanizmalarından mahrum durumdadılar. Bunların başında antijene özgü olarak geliştirilen antikor üretimi gelir ve kazanılmış immünite (bağışıklık) olarak bilinir.

Böceklerde böyle güçlü bir bağışıklık sistemi mevcut değildir, ama tamamen dış dünyada savunmasız durumda olduklarını söyleyemeyiz. Aksine kendilerini savunabilecek durumdadılar ve bunu doğuştan gelen bağışıklık sistemine borçludurlar. Doğuştan bağışıklık hücresel düzeyde olabildiği gibi, hücreler arasında dolaşan vücut sıvıları sayesinde de yani humoral düzeyde de gerçekleşir ve farklı mekanizmalar söz konusudur. 

Şu zamana kadarki tüm araştırmalar ışığında diyebiliriz ki böceklerin bağışıklık sistemlerini meydana getiren tüm bileşenler mezoderm denilen embriyonik bir tabakadan kökenlenmektedir. Bu bileşenler arasında yağ cisimciği, lenf bezi ve hemositler bulunur. Yağ cisimciği adından da belli olduğu üzere adipoz (=yağdan oluşan) dokudan ibarettir ve hayvanın tüm segmentlerine dağılmıştır. Memelilerde bulunan karaciğer ile benzer görevde olduğu bilinmektedir, yani hayvan için gerekli bir takım proteinlerin sentezinden sorumludur. Lenf bezi ise böceklerin larval ve ergin hayatı boyunca hemositleri şekillendirmede görev alır.

Hemositler, böcek kan hücreleri olarak anlatılabilir ve aktif olarak tüm savunma mekanizmalarında rol almaktadır. Morfolojik kriterlere göre sınıflandırılması yapılır, yani şekillerine, büyüklüklerine ve renklerine göre farklı hemosit tipleri belirlenmiştir. Bunlardan prohemositlerin embriyogenez esnasında mezodermden geliştiği ve diğer hemosit tiplerinin daha sonra bu hemosit tipinden farklılaştığı düşünülmektir. 

Böceklerin kendilerini patojenlere karşı savunabilmelerine olanak sağlayacak son derece faydalı savunma mekanizmaları söz konusudur. Tabii burada farklı hemosit tiplerinin duruma göre birbirlerine dönüşebilmeleri ve farklı patojenlere karşı bir sürü hemosit tiplerinin geliştirilmiş olmasının da çok önemli bir rolü vardır. Bazı araştırmacılar elliye yakın hemosit tipinden bahsederler, ama beş temel hemosit tipi olduğunu söyleyebiliriz. Granülosit (=granüllü hemositler) ve plazmatositler aralarında en önemlileri olanlardır ve kendilerine immünosit adı verilmiştir. Bu isim boşuna verilmemiştir, çünkü bağışıkta aktif olarak yer alan bu iki hemosit tipidir. Plazmatositler ilginçtirler çünkü sitoplazmik uzantılara sahiptirler. Yağ damlacıkları da bulunmaktadır. En bol miktarda bulunan tiplerin bunlar olduğunu söyleyebiliriz. 

Hemositler tek başlarına değillerdir, humoral bağışıklık dendi mi antimikrobiyal peptitlerden bahsetmek gerekir. Cecropinlerin keşfiyle beraber yeni bir araştırma dalının da ortaya çıkmasına vesile olan bu peptitler bakteriler üzerinde oldukça etkilidirler. Çoğunluğu daha gelişmiş hücrelere karşı pasif olsalar da, meyve sineklerinde antifungal (=zararlı mantarlara karşı) özellik geliştiren drosomycin adı verilen bir peptit de keşfedilmişti. 

Eikosanoidler doymamış yağ asitlerini de barındıran yirmi karbonlu özel moleküllerdir ve yapılan bir sürü deneyde bu özel maddelerin böceklerin bağışıklık sisteminde önemli rol olduğu belirlenmiştir. Eğer bu maddenin böceğin vücudunda azalma olursa, patojenlere karşı hemositlerin bir araya gelmesinde bir azalma gözlemlenmiştir yani ölüm oranında artış söz konusu olmuştur. Hemositlerin patojenin etrafında birikmesinde yardımcı olduğunu söyleyebiliriz bu maddelerin. 

Böceklerin bağışıklık sistemi hakkında bir dolu söylenecek şey vardır, her bir mekanizma hakkında ayrıntılı olarak anlatılacak bir sürü şey bulunabilir. Ama burada işin temelinden bahsetmek ve en azından böceklerin de doğada sürekli cereyan eden savaşta boş olmadıklarını göstermek istedim.

Bu İçerik Size Ne Hissettirdi?
  • Muhteşem! 0
  • Tebrikler! 0
  • Bilim Budur! 0
  • Mmm... Çok sapyoseksüel! 0
  • Güldürdü 0
  • İnanılmaz 0
  • Umut Verici! 0
  • Merak Uyandırıcı! 0
  • Üzücü! 0
  • Grrr... *@$# 0
  • İğrenç! 0
  • Korkutucu! 0
Kaynaklar ve İleri Okuma
  • G. Öztürk. (Yüksek Lisans Tezi, 2014). Tettigoniidae Ve Pamphagidae (Insecta: Orthoptera) Familyalarına Ait Bazı Türlerin İmmün Sistem Hücreleri Üzerine Bir Çalışma. Not: Ege Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, Biyoloji Ana Bilim Dalı, Zooloji Bilim Dalı, İzmir..
  • J. C. Bedick, et al. (2001). Eicosanoids Act In Nodulation Reactions To Bacterial Infections In Newly Emerged Adult Honey Bees, Apis Mellifera, But Not In Older Foregers. Comparative Biochemistry and Physiology, sf: 107-117. | Arşiv Bağlantısı
  • A. Demirsoy, et al. (2003). Yaşamın Temel Kuralları, Omurgasızlar/ Böcekler, Entomoloji, Cilt Ii/ Kısım Ii. ISBN: 9759789108. Yayınevi: Meteksan Matbaacılık.
  • P. Fehlbaum, et al. (1994). Insect Immunity. Septic Injury Of Drosophila Induces The Synthesis Of A Potent Antifungal Peptide With Sequence Homology To Plant Antifungal Peptides. The Journal of Biological Chemistry, sf: 33159-33163. | Arşiv Bağlantısı
  • H. Tunaz. (2004). Böceklerde Bağışıklık Mekanizması. KSÜ Fen Mühendislik Dergisi, sf: 78-82. | Arşiv Bağlantısı
  • P. Vilmos, et al. (1998). Insect Immunity: Evolutionary Roots Of The Mammalian Innate Immune System. Immunology Letters, sf: 59-66. | Arşiv Bağlantısı

Evrim Ağacı'na her ay sadece 1 kahve ısmarlayarak destek olmak ister misiniz?

Şu iki siteden birini kullanarak şimdi destek olabilirsiniz:

kreosus.com/evrimagaci | patreon.com/evrimagaci

Çıktı Bilgisi: Bu sayfa, Evrim Ağacı yazdırma aracı kullanılarak 24/09/2020 15:21:47 tarihinde oluşturulmuştur. Evrim Ağacı'ndaki içeriklerin tamamı, birden fazla editör tarafından, durmaksızın elden geçirilmekte, güncellenmekte ve geliştirilmektedir. Dolayısıyla bu çıktının alındığı tarihten sonra yapılan güncellemeleri görmek ve bu içeriğin en güncel halini okumak için lütfen şu adrese gidiniz: https://evrimagaci.org/s/2545

İçerik Kullanım İzinleri: Evrim Ağacı'ndaki yazılı içerikler orijinallerine hiçbir şekilde dokunulmadığı müddetçe izin alınmaksızın paylaşılabilir, kopyalanabilir, yapıştırılabilir, çoğaltılabilir, basılabilir, dağıtılabilir, yayılabilir, alıntılanabilir. Ancak bu içeriklerin hiçbiri izin alınmaksızın değiştirilemez ve değiştirilmiş halleri Evrim Ağacı'na aitmiş gibi sunulamaz. Benzer şekilde, içeriklerin hiçbiri, söz konusu içeriğin açıkça belirtilmiş yazarlarından ve Evrim Ağacı'ndan başkasına aitmiş gibi sunulamaz. Bu sayfa izin alınmaksızın düzenlenemez, Evrim Ağacı logosu, yazar/editör bilgileri ve içeriğin diğer kısımları izin alınmaksızın değiştirilemez veya kaldırılamaz.

Reklamı Kapat
Güncel
Karma
Agora
Mutasyon
Grip
Sinek
Ornitoloji
Coğrafya
Antropoloji
Cinsiyet Araştırmaları
Göğüs Hastalığı
Enzim
Evrim Kuramı
Diş Hekimliği
Deney
Obezite
Kelebek
Coronavirus
Covıd-19
Elektrik
Öğrenme Teorileri
Epigenetik
Yıldız
Ağız
Virüsler
Vaka
İklim Değişikliği
Tedavi
Daha Fazla İçerik Göster
Daha Fazla İçerik Göster
Reklamı Kapat
Reklamsız Deneyim

Evrim Ağacı'nın çalışmalarına Kreosus, Patreon veya YouTube üzerinden maddi destekte bulunarak hem Türkiye'de bilim anlatıcılığının gelişmesine katkı sağlayabilirsiniz, hem de site ve uygulamamızı reklamsız olarak deneyimleyebilirsiniz. Reklamsız deneyim, Evrim Ağacı'nda çeşitli kısımlarda gösterilen Google reklamlarını ve destek çağrılarını görmediğiniz, daha temiz bir site deneyimi sunmaktadır.

Kreosus

Kreosus'ta her 10₺'lik destek, 1 aylık reklamsız deneyime karşılık geliyor. Bu sayede, tek seferlik destekçilerimiz de, aylık destekçilerimiz de toplam destekleriyle doğru orantılı bir süre boyunca reklamsız deneyim elde edebiliyorlar.

Kreosus destekçilerimizin reklamsız deneyimi, destek olmaya başladıkları anda devreye girmektedir ve ek bir işleme gerek yoktur.

Patreon

Patreon destekçilerimiz, destek miktarından bağımsız olarak, Evrim Ağacı'na destek oldukları süre boyunca reklamsız deneyime erişmeyi sürdürebiliyorlar.

Patreon destekçilerimizin Patreon ile ilişkili e-posta hesapları, Evrim Ağacı'ndaki üyelik e-postaları ile birebir aynı olmalıdır. Patreon destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi 24 saat alabilmektedir.

YouTube

YouTube destekçilerimizin hepsi otomatik olarak reklamsız deneyime şimdilik erişemiyorlar ve şu anda, YouTube üzerinden her destek seviyesine reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. YouTube Destek Sistemi üzerinde sunulan farklı seviyelerin açıklamalarını okuyarak, hangi ayrıcalıklara erişebileceğinizi öğrenebilirsiniz.

Eğer seçtiğiniz seviye reklamsız deneyim ayrıcalığı sunuyorsa, destek olduktan sonra YouTube tarafından gösterilecek olan bağlantıdaki formu doldurarak reklamsız deneyime erişebilirsiniz. YouTube destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi, formu doldurduktan sonra 24-72 saat alabilmektedir.

Diğer Platformlar

Bu 3 platform haricinde destek olan destekçilerimize ne yazık ki reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. Destekleriniz sayesinde sistemlerimizi geliştirmeyi sürdürüyoruz ve umuyoruz bu ayrıcalıkları zamanla genişletebileceğiz.

Giriş yapmayı unutmayın!

Reklamsız deneyim için, maddi desteğiniz ile ilişkilendirilmiş olan Evrim Ağacı hesabınıza üye girişi yapmanız gerekmektedir. Giriş yapmadığınız takdirde reklamları görmeye devam edeceksinizdir.

Destek Ol
Türkiye'deki bilimseverlerin buluşma noktasına hoşgeldiniz!

Göster

Şifrenizi mi unuttunuz? Lütfen e-posta adresinizi giriniz. E-posta adresinize şifrenizi sıfırlamak için bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Eğer aktivasyon kodunu almadıysanız lütfen e-posta adresinizi giriniz. Üyeliğinizi aktive etmek için e-posta adresinize bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Close
“Mümkün olan şeylerin sınırları; yalnızca onların ötesine, yani imkansızın sınırlarına geçerek tanımlanabilir.”
Arthur C. Clarke
Geri Bildirim Gönder