/evrimagaci.org/public/images/icons/flame-emoji.gif){kind=icon}
/evrimagaci.org/public/images/agora-icon.png){kind=icon}
/profile/e0837b1f-60d9-46d7-ac6d-1738419e5f1d.jpeg)
Bilim Evrensel midir, Yoksa Zamana mı Bağlıdır?
“Hobbes ve Bilim”, “Bilim Evrensel mi?”
/content/ab4b9dff-3fd7-4ca2-9b40-8fcc4ba032c0.jpeg)
Aİ
- Blog Yazısı
Yazının fikrini siyaset okuyan bir arkadaşıma borçluyum. Yakın zamanda bana yönetim anlayışını kavrayabilmem için Thomas Hobbes’un Leviathan adlı eserini önerdi.[1] Açıkçası kitaba siyasete olan özel ilgimden dolayı değil, üniversitemde Öğrenci Bilim Topluluğu’nun Bilimsel İşler departman başkanı olduğum için başladım.
Yönetim nedir? Ne değildir? Bir yapıyı idare etmeden önce onun felsefesini bilmek gerekmez mi?
Leviathan dört bölümden oluşur. İlk bölümde Hobbes insanı, doğayı, algıyı ve tahayyülü ele alır. Ancak özellikle bir başlık dikkatimi çekti: " Of Reason and Science.”
Bu bölümü okurken karşıma çıkan cümle şuydu:
“Science is the knowledge of consequences, and dependence of one fact upon another…”
/content/bfe41e60-1d44-4c2a-97f7-bd0ba45e0c2b.png)
Okuduğum anda duraksadım. Hatta not aldığım kağıda kırmızı kalemle sadece şu kelimeyi yazdım: “What?!” İçimden geçen ilk tepki şuydu: “Bilim bu kadar dar bir şekilde tanımlanamaz.”
/content/c5b1d213-9781-438e-9760-5cd80641ca6f.jpeg)
Thomas Hobbes - "Leviathan"Hobbes’a göre bilim, bir olgunun başka bir olguya hangi nedenlerle bağlı olduğunu bilme yetisidir. Yani bilim, sonuçlar arasındaki nedensel bağı kavramaktır.
Ancak eleştirel düşündüğüm sırada önemli bir şeyi gözden kaçırdığımı fark ettim: zamanı. Hobbes 16. ve 17. yüzyıllarda yaşamıştır. Ben ise Karl Popper gibi modern bilim felsefecilerini okumuş birinin perspektifiyle düşünüyordum. Bu yüzden Hobbes’un tanımı bana eksik ve dar geldi. Oysa onun yaşadığı dönemde bilim anlayışı büyük ölçüde mekanistik ve nedensellik temelli bir çerçevede şekilleniyordu.
Peki o halde soru şudur: Bilimi nasıl tanımlamalıyız?
Tarihsel açıdan bakıldığında bilim, insan aklının doğayı anlamlandırma çabasının sistematik bir biçimidir. Zaman içinde yöntemleri, sınırları ve tanımları değişmiştir. Bilim bugün yalnızca neden-sonuç ilişkisini bilmek değil; aynı zamanda gözlem, deney, yanlışlanabilirlik ve eleştirel sorgulama süreçlerini de içerir.
Belki de bilim evrenseldir; ancak bilime yüklediğimiz anlam zamana bağlıdır.
Evrim Ağacı'nın çalışmalarına Kreosus, Patreon veya YouTube üzerinden maddi destekte bulunarak hem Türkiye'de bilim anlatıcılığının gelişmesine katkı sağlayabilirsiniz, hem de site ve uygulamamızı reklamsız olarak deneyimleyebilirsiniz. Reklamsız deneyim, sitemizin/uygulamamızın çeşitli kısımlarda gösterilen Google reklamlarını ve destek çağrılarını görmediğiniz, %100 reklamsız ve çok daha temiz bir site deneyimi sunmaktadır.
KreosusKreosus'ta her 50₺'lik destek, 1 aylık reklamsız deneyime karşılık geliyor. Bu sayede, tek seferlik destekçilerimiz de, aylık destekçilerimiz de toplam destekleriyle doğru orantılı bir süre boyunca reklamsız deneyim elde edebiliyorlar.
Kreosus destekçilerimizin reklamsız deneyimi, destek olmaya başladıkları anda devreye girmektedir ve ek bir işleme gerek yoktur.
PatreonPatreon destekçilerimiz, destek miktarından bağımsız olarak, Evrim Ağacı'na destek oldukları süre boyunca reklamsız deneyime erişmeyi sürdürebiliyorlar.
Patreon destekçilerimizin Patreon ile ilişkili e-posta hesapları, Evrim Ağacı'ndaki üyelik e-postaları ile birebir aynı olmalıdır. Patreon destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi 24 saat alabilmektedir.
YouTubeYouTube destekçilerimizin hepsi otomatik olarak reklamsız deneyime şimdilik erişemiyorlar ve şu anda, YouTube üzerinden her destek seviyesine reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. YouTube Destek Sistemi üzerinde sunulan farklı seviyelerin açıklamalarını okuyarak, hangi ayrıcalıklara erişebileceğinizi öğrenebilirsiniz.
Eğer seçtiğiniz seviye reklamsız deneyim ayrıcalığı sunuyorsa, destek olduktan sonra YouTube tarafından gösterilecek olan bağlantıdaki formu doldurarak reklamsız deneyime erişebilirsiniz. YouTube destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi, formu doldurduktan sonra 24-72 saat alabilmektedir.
Diğer PlatformlarBu 3 platform haricinde destek olan destekçilerimize ne yazık ki reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. Destekleriniz sayesinde sistemlerimizi geliştirmeyi sürdürüyoruz ve umuyoruz bu ayrıcalıkları zamanla genişletebileceğiz.
Giriş yapmayı unutmayın!Reklamsız deneyim için, maddi desteğiniz ile ilişkilendirilmiş olan Evrim Ağacı hesabınıza üye girişi yapmanız gerekmektedir. Giriş yapmadığınız takdirde reklamları görmeye devam edeceksinizdir.
Hobbes ile aramızda yaklaşık dört yüz yıl var. Bu dört yüz yıl boyunca sayısız teori yanlışlandı, yeni paradigmalar ortaya çıktı ve modern bilim inşa edildi. Kim bilir, belki de on yüzyıl sonra bugün doğru kabul ettiğimiz verilerin büyük bir kısmı yeniden sorgulanacaktır.
-
1
-
0
-
0
-
0
-
0
-
0
-
0
-
0
-
0
-
0
-
0
-
0
- ^ Thomas Hobbes. (1651). Leviathan.
Evrim Ağacı'na her ay sadece 1 kahve ısmarlayarak destek olmak ister misiniz?
Şu iki siteden birini kullanarak şimdi destek olabilirsiniz:
kreosus.com/evrimagaci | patreon.com/evrimagaci
Çıktı Bilgisi: Bu sayfa, Evrim Ağacı yazdırma aracı kullanılarak 17/05/2026 13:44:50 tarihinde oluşturulmuştur. Evrim Ağacı'ndaki içeriklerin tamamı, birden fazla editör tarafından, durmaksızın elden geçirilmekte, güncellenmekte ve geliştirilmektedir. Dolayısıyla bu çıktının alındığı tarihten sonra yapılan güncellemeleri görmek ve bu içeriğin en güncel halini okumak için lütfen şu adrese gidiniz: https://evrimagaci.org/s/22281
İçerik Kullanım İzinleri: Evrim Ağacı'ndaki yazılı içerikler orijinallerine hiçbir şekilde dokunulmadığı müddetçe izin alınmaksızın paylaşılabilir, kopyalanabilir, yapıştırılabilir, çoğaltılabilir, basılabilir, dağıtılabilir, yayılabilir, alıntılanabilir. Ancak bu içeriklerin hiçbiri izin alınmaksızın değiştirilemez ve değiştirilmiş halleri Evrim Ağacı'na aitmiş gibi sunulamaz. Benzer şekilde, içeriklerin hiçbiri, söz konusu içeriğin açıkça belirtilmiş yazarlarından ve Evrim Ağacı'ndan başkasına aitmiş gibi sunulamaz. Bu sayfa izin alınmaksızın düzenlenemez, Evrim Ağacı logosu, yazar/editör bilgileri ve içeriğin diğer kısımları izin alınmaksızın değiştirilemez veya kaldırılamaz.
En Yanlış Fosil Tasvirleri
/old/profile_images/e37f51b0b0a0ffcfd4e6f1e86c2bf155.jpg)
İnsan Olarak Tarihi Şahsiyet
/old/profile_images/3bf40cc25da081cab3ab6111ede3a232.jpg)
Yurtdışından 3D Yazıcı Almak
/profile/b39a52bf-ba2b-4df6-bfda-0b35b1adac6b.jpeg)
Kuantum Fiziğini Anlamak
/old/profile_images/7c4f6c265c7385f8f190487785563fe4.jpeg)
Ölümsüzlük, gerçekten hayal mi?
/old/profile_images/4c2cbb89e5afca9444425fdecfe52260.jpeg)
Eritilerek bükülmüş camsı Fe-22.5Al-10Zr Metalinin analitik elektron mikroskobu ile karakterizasyon ve kristalizasyon çalışmaları
/old/profile_images/6b1b8d170fff3381c05c21a454231df8.jpeg)
/evrimagaci.org/public/images/logo-50.png){kind=logo}